Một số giải pháp nâng cao chất lượng và đẩy mạnh xuất khẩu hồ tiêu tại các doanh nghiệp thành viên hiệp hội hồ tiêu Việt Nam

̇ Các thông tin trên internet.

TR NG I H C KINH T TP H CHÍ MINH

LÝ TRUNG KIÊN

M T S GI I PHÁP NÂNG CAO CH T L NG

VÀ Y M NH XU T KH U H TIÊU

T I CÁC DOANH NGHI P THÀNH VIÊN HI P

H I H TIÊU VI T NAM (VPA)

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh – N m 2009

L I M U

TIÊU 1

1.1 C S KHOA H C NÂNG CAO CH T L NG VÀ Y M NH XU T KH U H TIÊU 2

1.1.1 Thuy t tr ng th ng 2

1.1.2 H c thuy t l i th tuy t đ i c a Adam Smith 3

1.1.3 Lý thuy t l i th c nh tranh 3

1.1.4 Lý thuy t l i th nh quy mô 5

1.1.5 Lý thuy t th ng m i hóa d a trên các "s n ph m đ c khác bi t" 6

1.1.6 Lý thuy t phát tri n b n v ng 6

1.1.7 Lý thuy t Heckscher - Ohlin 7

1.1.8 Lý thuy t v thâm nh p th tr ng 8

1.1.7 Lý thuy t v marketing 8

1.2 S C N THI T PH I NÂNG CAO CH T L NG VÀ Y M NH XU T KH U H TIÊU 9

1.2.1 Tình hình s n xu t và xu t kh u h tiêu th gi i 9

1.2.1.1 Tình hình s n xu t h tiêu th gi i 9

1.2.1.2 Tình hình xu t kh u h tiêu th gi i và di n bi n giá c 11

1.2.2 T ng quan v h tiêu Vi t Nam 13

1.2.2.1 Khái quát quá trình phát tri n ngành h tiêu Vi t Nam 13

1.2.2.2 c đi m sinh thái, sinh s n c a h tiêu Vi t Nam 14

1.2.3 S c n thi t ph i nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu 15

1.2.3.1 Các tiêu chí đánh giá h tiêu ch t l ng cao 15

1.2.3.2 S c n thi t ph i nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu 16

1.3 KINH NGHI M S N XU T VÀ XU T KH U H TIÊU C A M T S QU C GIA TRÊN TH GI I 18

1.3.1 Bài h c kinh nghi m c a xu t kh u h tiêu Brazil 18

1.3.2 Bài h c kinh nghi m c a xu t kh u h tiêu n .19

DOANH NGHI P THÀNH VIÊN HI P H I H TIÊU VI T NAM

(VPA) 21

2.1 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH XU T KH U H TIÊU VI T NAM TRONG TH I GIAN QUA 23

2.1.1 Phân tích kim ng ch xu t kh u h tiêu 23

2.1.2 Phân tích theo m t hàng h tiêu xu t kh u 25

2.1.3 Phân tích theo th tr ng xu t kh u h tiêu 27

2.1.3.1 M i l m th tr ng nh p kh u h tiêu có kim ng ch l n nh t 29

2.1.3.2 M i th tr ng ti m n ng cho xu t kh u h tiêu Vi t Nam 29

2.1.4 Phân tích tình hình xu t kh u h tiêu t i các doanh nghi p 30

2.2 PHÂN TÍCH M T S Y U T NH H NG N XU T KH U H TIÊU CH T L NG CAO T I CÁC DOANH NGHI P THÀNH VIÊN HI P H I H TIÊU VI T NAM (VPA) 34

2.2.1 S n xu t, thu ho ch và b o qu n 34

2.2.1.1 S n xu t h tiêu 35

2.2.1.2 Thu ho ch và b o qu n 38

2.2.2 T ch c cung ng h tiêu xu t kh u 39

2.2.2.1 H th ng cung ng h tiêu xu t kh u 40

2.2.2.2 i m m nh và đi m y u c a h th ng cung ng 42

2.3.3 Tình hình ch bi n h tiêu và các y u t nh h ng đ n ch t l ng 44

2.3.3.1 Tình hình ch bi n h tiêu 44

2.3.3.2 Các y u t nh h ng đ n ch t l ng 45

2.3.4 Ho t đ ng nghiên c u th tr ng và marketing 50

2.3.5 Yêu c u c a khách hàng n c ngoài 51

2.3.5.1 Uy tín c a các doanh nghi p xu t kh u h tiêu 51

2.3.5.2 An toàn v sinh th c ph m, truy xu t ngu n g c 51

THÀNH VIÊN HI P H I H TIÊU VI T NAM (VPA) 54

3.1 M C ÍCH VÀ QUAN I M XU T CÁC GI I PHÁP 55

3.2 C N C XÂY D NG CÁC GI I PHÁP 55

3.3 CÁC GI I PHÁP 57

3.3.1 Gi i pháp 1: Liên k t tr ng h tiêu ch t l ng cao 57

3.3.1.1 N i dung gi i pháp 57

3.3.1.2 M c tiêu đ xu t gi i pháp 58

3.3.1.3 Các b c th c hi n 58

3.3.1.4 i u ki n th c hi n gi i pháp 63

3.3.1.5 Phân tích l i ích d ki n 64

3.3.1.6 Khó kh n khi th c hi n gi i pháp 66

3.3.2 Gi i pháp 2: u t , c i ti n khâu ch bi n và nâng cao ch t l ng h tiêu xu t kh u theo tiêu chu n qu c t 67

3.3.2.1 N i dung gi i pháp 67

3.3.2.2 M c tiêu đ xu t gi i pháp 67

3.3.2.3 Các b c th c hi n 67

3.3.2.4 i u ki n th c hi n gi i pháp và l i ích d ki n 70

3.3.2.5 Khó kh n khi th c hi n gi i pháp 71

3.3.3 Gi i pháp 3: Xây d ng ch ng trình truy xu t ngu n g c 72

3.3.3.1 N i dung gi i pháp 72

3.3.3.2 M c tiêu đ xu t gi i pháp 72

3.3.3.3 Các b c th c hi n 73

3.3.3.4 Phân tích l i ích d ki n 74

3.3.3.5 Khó kh n khi th c hi n gi i pháp 76

3.3.4 Gi i pháp 4: Gi i pháp t ng c ng các ho t đ ng xúc ti n th ng m i đ m r ng th tr ng xu t kh u và xây d ng th ng hi u h tiêu Vi t Nam 77

3.3.4.1 N i dung gi i pháp 77

3.3.4.2 M c tiêu đ xu t gi i pháp 78

3.3.4.3 Các b c th c hi n 78

3.4 CÁC KI N NGH 83 3.4.1 i v i Hi p h i H tiêu Vi t Nam (VPA) 83 3.4.2 i v i Nhà n c 84

K T LU N

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

ASTA (American Spice Trade Association): Hi p h i gia v Hoa K

ESA (European Spice Association): Hi p h i gia v châu Âu

FAQ: Fair Average Quality

GAP (Good Agricultural Practices): ch ng trình tiêu chu n s n xu t t t trong nông nghi p

HCM: H Chí Minh

HTX: H p tác xã

IPC (International Pepper Community): Hi p h i H tiêu th gi i

IPM (Intergrate Pest Management): bi n pháp qu n lý d ch h i t ng h p

KCS: b ph n ki m tra ch t l ng

NN và PTNT: Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

PTNT: Phát tri n nông thôn

B ng 1.1 Th i gian thu ho ch c a các n c s n xu t h tiêu chính 10

B ng 1.2 S n l ng h tiêu c a các n c s n xu t chính trên th gi i 11

B ng 1.3 S n l ng h tiêu xu t kh u toàn c u 12

B ng 1.4 Giá bình quân h tiêu xu t kh u th gi i qua các n m 13

B ng 1.5 Th i gian và ti n đ thu ho ch c a các vùng tr ng tiêu Vi t Nam 14

B ng 1.6 So sánh tiêu chu n h tiêu thô (FAQ), tiêu tr ng và h tiêu ch t l ng cao theo tiêu chu n ASTA 15

B ng 2.1 Kim ng ch xu t kh u c a Vi t Nam giai đo n 2000 - 2008 22

B ng 2.2 Xu t kh u h tiêu Vi t Nam qua các tháng 23

B ng 2.3 Kim ng ch xu t kh u h tiêu Vi t Nam 2006 - 2008 24

B ng 2.4 Xu t kh u h tiêu Vi t Nam theo m t hàng 26

B ng 2.5 Th tr ng xu t kh u h tiêu Vi t Nam 28

B ng 2.6 S n l ng xu t kh u h tiêu t i các doanh nghi p Vi t Nam 31

B ng 2.7 So sánh c c u các m t hàng h tiêu xu t kh u 33

B ng 2.8 Di n tích tr ng h tiêu Vi t Nam 34

B ng 2.9 S n l ng và n ng su t h tiêu c a Vi t Nam 38

B ng 3.1 L i nhu n thu đ c sau 5 n m tr ng tiêu 65

DANH M C CÁC HÌNH V

Hình 2.1 K t qu kh o sát ho t đ ng ch bi n h tiêu sau thu mua 44 Hình 2.2 K t qu kh o sát khi u n i v ch t l ng 46 Hình 3.1 Quy trình ki m soát ngu n g c t i doanh nghi p xu t kh u h tiêu 75

Ph l c s 1: B ng câu h i nghiên c u – Danh sách các doanh nghi p tr lòi b ng

câu h i và k t qu kh o sát 1

Ph l c s 2: M t s đ c đi m n i b t v s n xu t h tiêu t i các qu c gia s n xu t h tiêu trên th gi i 14

Ph l c s 3: Kim ng ch xu t kh u m t s m t hàng ch y u c a Vi t Nam 16

Ph l c s 4: Giá xu t kh u h tiêu Vi t Nam giai đo n 2006-2008; Top 15 th tr ng nh p kh u h tiêu có kim ng ch l n nh t n m 2008 và Top 10 th tr ng ti m n ng cho xu t kh u h tiêu Vi t Nam 17

Ph l c s 5: Các doanh nghi p xu t kh u h tiêu 6 tháng n m 2008 & 2009 19

Ph l c s 6: M t s đ c đi m chính c a các vùng tr ng h tiêu tr ng đi m t i Vi t Nam 22

Ph l c s 7: Qu n lý d ch h i t ng h p (IPM) 24

Ph l c s 8: H th ng t i n c k t h p bón phân qua đ ng ng 27

Ph l c s 9: Chi phí đ u t tr ng và ch m sóc tiêu 29

Ph l c s 10: Dây chuy n ch bi n h tiêu c a Sinco 30

Ph l c s 11: Công ngh ch bi n h tiêu 34

Ph l c s 12: Các th t c ki m soát ngu n g c 37

1 Tính c p thi t c a đ tài:

Cho đ n nay, không ai trong gi i kinh doanh gia v và nông s n trên kh p th

gi i không bi t đ n H tiêu Vi t Nam Và đ n n m 2009 thì Vi t Nam v n là qu c gia s n xu t và xu t kh u h tiêu đ ng đ u th gi i Song hi u qu kinh t c a vi c

xu t kh u h tiêu c n đ c xem xét m t cách th u đáo khi m t ngh ch lý đang di n

ra là giá h tiêu xu t kh u c a Vi t Nam v n th p h n các n c xu t kh u h tiêu khác Bên c nh đó, m t hi n t ng đáng quan tâm là m t s n c s n xu t và xu t

kh u h tiêu nh n , Indonesia, Malaysia đã nh p m t l ng đáng k h tiêu

Vi t Nam r i tái xu t kh u v i giá cao h n Nguyên nhân c a tình tr ng này có ph i

là do v n đ ch t l ng và ch bi n h tiêu? Thêm vào đó xu h ng tiêu dùng hi n nay đang ti p c n v i các s n ph m ch t l ng cao, s n ph m h u c và đ m b o an toàn v sinh th c ph m Vì v y, v n đ mang tính chi n l c, v n còn b ngõ, đó là:

Bao gi giá h tiêu Vi t Nam chi ph i giá c th tr ng th gi i và “bán cái khách hàng c n” h n là bán nh ng gì chúng ta đang có?

gi i quy t nh ng v n đ nêu trên, góp ph n c ng v th c a h tiêu Vi t Nam, nâng cao kh n ng c nh tranh, ti n t i chi ph i th tr ng th gi i c v l ng và giá

c c ng nh m đ ng cho ho t đ ng xu t kh u h tiêu phát tri n m nh m , b n

v ng và hi u qu h n, tác gi quy t đ nh ch n và hoàn thành đ tài “M t s gi i

pháp nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu t i các doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam (VPA)”

2 M c đích nghiên c u:

Trong quá trình th c hi n đ tài này tác gi đ t ra các m c tiêu sau:

X H th ng l i các v n đ lý lu n c b n nh m kh ng đ nh s c n thi t ph i nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao

xu t kh u h tiêu Vi t Nam

X Phân tích tình hình xu t kh u h tiêu c a Vi t Nam trong th i gian qua và phân tích m t s y u t nh h ng đ n xu t kh u h tiêu t i các doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam

X xu t m t s gi i pháp nh m tác đ ng tích c c h n đ n ho t đ ng xu t

kh u, làm c s đ nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu t i các doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam và chu n b m i đi u ki n đ gia nh p chu i cung ng toàn c u

V ng Tàu cùng v i các thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam

- V th i gian: tác gi t p trung nghiên c u ho t đ ng s n xu t, xu t kh u h tiêu

ch y u trong 3 n m g n đây t n m 2006 – 2008 và 6 tháng đ u n m 2009

4 Ph ng pháp nghiên c u

4.1 Ph ng pháp thu th p s li u

4.1.1 Thu th p thông tin có s n

̇ Các báo cáo liên quan đ n xu t kh u h tiêu Vi t Nam và th gi i

̇ Các bài báo và t p chí liên quan

̇ Các thông tin trên internet

̇ Ý ki n các chuyên gia trong ngành

đi m nh Gia Lai, Bình Ph c, ng Nai, Bà R a V ng Tàu

̇ Kh o sát và phân tích nh ng nhân t nh h ng đ n ch t l ng và ho t

đ ng xu t kh u h tiêu t i doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam

̇ Thu th p các đ xu t và ki n ngh c a các doanh nghi p nh m tìm ra gi i pháp nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu

4.2 Ph ng pháp nghiên c u

hoàn thành đ tài này tác gi s d ng các ph ng pháp nghiêu c u sau:

• Tác gi s d ng ph ng pháp phân tích, t ng h p, th ng kê mô t đ mô t

hi n tr ng các thông tin thu th p đ c làm n i b t nh ng v n đ liên xu t kh u h tiêu ch t l ng cao Bên c nh đó tác gi còn s d ng m t s công c phân tích d

li u khác ph c v cho vi c th c hi n nghiên c u này

• Tác gi s d ng ph ng pháp đi u tra kh o sát th c t đ minh h a cho đ tài thông qua ph ng v n các doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam Nghiên c u đ c th c hi n thông qua ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng, dùng k thu t thu th p thông tin tr c ti p b ng cách ph ng v n tr c ti p và kh o sát qua

trang web Kh o sát tr c tuy n, Nghiên c u th tr ng ( www.sirvina.com)

• S d ng ph n m m Excel đ x lý các s li u đi u tra thu th p đ c

5 Tính m i c a đ tài nghiên c u:

tài có nh ng đi m m i c th sau:

X Phân tích, đánh giá tình hình xu t kh u c ng nh m t s nhân t nh h ng

đ n ch t l ng và ho t đ ng xu t kh u h tiêu t i các doanh nghi p xu t kh u h tiêu thành viên Hi p h H tiêu Vi t Nam (VPA)

X Nghiên c u kinh nghi m c a các qu c gia trong xu t kh u h tiêu đ t đó rút ra bài h c kinh nghi m cho xu t kh u h tiêu Vi t Nam

ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao h ng đ n vi c phát tri n b n

v ng và h i nh p ngành h tiêu Vi t Nam

6 B c c c a đ tài nghiên c u:

tài nghiên c u g m 86 trang, 15 b ng bi u, 3 hình v chia thành 3 ch ng:

- Ch ng 1: C s khoa h c đ kh ng đ nh s c n thi t ph i nâng cao ch t

l ng và đ y m nh xu t kh u h tiêu

- Ch ng 2: Tình hình xu t kh u và m t s y u t nh h ng đ n xu t kh u

h tiêu t i các doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam (VPA)

- Ch ng 3: M t s gi i pháp nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u

h tiêu t i các doanh nghi p thành viên Hi p h i h tiêu Vi t Nam (VPA)

Ngoài ra còn có ph n m đ u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o và ph n

ph c l c

c m nh danh là “Vua c a các lo i gia v - King of Spices” và đ c tr ng

n c ta vào cu i th k 19, h n 150 n m qua h tiêu Vi t Nam tr i qua nh ng b c

th ng tr m và phát tri n Hi n nay, Vi t Nam v n là qu c gia s n xu t và xu t kh u

h tiêu đ ng đ u th gi i, song m t ngh ch lý đang di n ra là giá h tiêu xu t kh u

c a Vi t Nam v n th p h n m t s xu t kh u h tiêu khác Lý do là xu t kh u h tiêu thô (FAQ) v n chi m t tr ng l n trong c c u xu t kh u Do đó, h tiêu Vi t Nam c n chuy n m nh sang ch t và tr thành m t m c xích trong chu i cung ng toàn c u là các m c tiêu mà các doanh nghi p xu t kh u Vi t Nam đang h ng t i

M NH XU T KH U H TIÊU

C s khoa h c đ kh ng đ nh nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u h

tiêu là m t t t y u khách quan và đ đ xu t m t s gi i pháp nh m nâng cao ch t

l ng và đ y m nh xu t kh u m t hàng này là d a trên các h c thuy t sau:

1.1.1 Thuy t tr ng th ng

Thuy t tr ng th ng ra đ i châu Âu vào kho ng cu i th k XV Theo thuy t

tr ng th ng: s giàu có c a qu c gia đ c th hi n qua s l ng quý kim (vàng,

b c ) mà qu c gia đó n m gi , đ c xem là tài s n qu c gia; Con đ ng duy nh t

đ t ng tài s n qu c gia là ph i phát tri n ngo i th ng và nh n m nh r ng xu t siêu

là bi n pháp h u hi u nh t trong ho t đ ng ngo i th ng; Ho t đ ng ngo i th ng

đ c hi u theo Lu t trò ch i b ng không (Zero – sum game) ngh a là l i ích kinh t

mà m t qu c gia thu đ c là t ngu n l i c a qu c gia khác; Th ng m i qu c t không ch d a vào ti m n ng c a m t qu c gia mà Chính ph đóng m t vai trò quan

tr ng thông qua các chính sách b o h m u d ch, đ c quy n ngo i th ng đ chi

ph i toàn b th tr ng nh m đ t đ c m c tiêu xu t siêu mang l i nhi u vàng b c cho qu c gia.(1)

(1)

PGS TS oàn Th H ng Vân – Ch nhi m đ tài (2004), M t s gi i pháp đ y m nh xu t kh u g m s

m ngh Vi t Nam, tài nghiên c u khoa h c c p b tr ng i h c Kinh t TPHCM, TPHCM [31]

M c dù có nh ng nh c đi m nh t đ nh nh ng n u v n d ng sáng t o trong đi u

ki n hi n nay thì h c thuy t này v n mang l i hi u qu cao cho các doanh nghi p

xu t kh u nói riêng và ngành h tiêu Vi t Nam nói chung C th là mu n h tiêu

Vi t Nam h ng t i phát tri n b n v ng và đáp ng nhu c u ngày càng cao c a các

th tr ng nh p kh u thì ph i h n ch xu t kh u h tiêu thô (FAQ) và đ y m nh

xu t kh u h tiêu ch t l ng cao Bên c nh s n l c c a các doanh nghi p thì Chính quy n (Nhà n c và chính quy n đ a ph ng) đóng vai trò đ c bi t quan

tr ng trong quy ho ch và phát tri n ngành h tiêu Vi t Nam

1.1.2 H c thuy t l i th tuy t đ i c a Adam Smith

Adam Smith (1723 – 1790) là nhà kinh t h c c đi n ng i Anh, ng i đ c suy tôn là cha đ c a “kinh t h c” Ông cho r ng s giàu có c a qu c gia ph n ánh qua n ng l c s n xu t ch không ph i qua s quý kim n m gi và “ N u m i qu c gia chuyên môn hóa vào s n xu t và xu t kh u nh ng m t hàng mà mình có l i th tuy t đ i (t c chi phí lao đ ng th p h n so v i các n c khác) và nh p kh u nh ng

m t hàng mà mình không có l i th tuy t đ i thì t t c các qu c gia đ u có l i” Theo đó m i qu c gia s xu t kh u nh ng hàng hóa mà h s n xu t có hi u qu h n (vì l ng lao đ ng tuy t đ i yêu c n cho m i đ n v s n ph m ít h n) Th ng m i

qu c t không ph i là quy lu t Trò ch i b ng không mà là Trò ch i tích c c

(positive sum game) và các qu c gia đ u có l i h n thông qua th ng m i qu c t

H tiêu Vi t Nam có nhi u l i th trong s n xu t và xu t kh u so v i các qu c gia tr ng tiêu khác nh v trí đ a lý thu n l i, n ng su t cao… M t khác so sánh

hi u qu kinh t gi a cây tiêu v i m t s cây công nghi p dài ngày khác thì cây tiêu

v n cho thu nh p và l i nhu n nhi u h n ó là nh ng y u t quy t đ nh đ cây tiêu

có th phát tri n b n v ng, t o ti n đ v ng ch c cho xu t kh u

1.1.3 Lý thuy t l i th c nh tranh

Lý thuy t l i th c nh tranh đ c p đ n m t cách ti p c n m i nh m đ tr l i

nh ng câu h i sau: T i sao m t s doanh nghi p c nh tranh thành công trong khi

m t s doanh nghi p khác thì th t b i trong m t ngành? Chính ph c n ph i làm gì

đ cho doanh nghi p có th c nh tranh đ c trên th tr ng qu c t ? Trong lý thuy t

l i th c nh tranh qu c gia đ c đ xu t b i M.Porter (1990), chúng ta th y ông đã

t p trung vào vi c gi i thích nh ng v n đ trên V i lý thuy t này, M.Porter cho

r ng s gia t ng m c s ng và s th nh v ng c a qu c gia ph thu c ch y u vào

kh n ng đ i m i, kh n ng ti p c n ngu n v n và hi u ng lan truy n công ngh

c a n n kinh t Nói t ng quát h n, s c c nh tranh cu m t qu c gia ph thu c vào

s c c nh tranh c a các ngành trong n n kinh t S c c nh tranh c a m t ngành l i

xu t phát t n ng l c c nh tranh c a các doanh nghi p trong ngành: kh n ng đ i

m i công ngh , s n ph m, cung cách qu n lý c a ngành và môi tr ng kinh doanh Các đ u vào quan tr ng đ i v i ho t đ ng s n xu t c a n n kinh t không ph i ch thu n là lao đ ng, v n, tài nguyên thiên nhiên mà còn là nh ng đ u vào do chính doanh nghi p ho c chính ph t o ra V i cách nhìn nh n nh v y, M.Porter (1990) cho r ng b n y u t quy t đ nh l i th c nh tranh c a m t qu c gia là: Chi n l c

c a doanh nghi p, c c u và s c nh tranh; Các đi u ki n v phía c u; Các ngành công nghi p h tr và liên quan; C nh tranh doanh nghi p và c nh tranh qu c gia

L i th c nh tranh t p trung vào toàn b phía cung c a n n kinh t Giá nhân công r th hi n ch m t ph n đ c tr ng c a l i th c nh tranh N ng su t cao c a ngành h tiêu bao quát nh t l i th c nh tranh c a Vi t Nam Nó bao g m không

nh ng là giá ngu n l c r mà nó còn bao g m ch t l ng c a các y u t s n xu t,

c s h t ng và c vi c l a ch n các vùng tr ng đi m đ t p trung phát tri n h tiêu Nh v y, c nh tranh đ c p không nh ng m u d ch mà nó còn đ c p đ n đ u

t các giai đo n phát tri n khác nhau thì l i th c nh tranh c ng b chi ph i b i các y u t khác nhau, đó là:

1 Trong giai đo n phát tri n d a vào ngu n l c, c nh tranh đ c quy t đ nh

b i đi u ki n các y u t s n xu t c b n nh giá nhân công r và kh n ng t n d ng

l i th v đi u ki n t nhiên… nên r t nh y c m đ i v i s dao đ ng c a giá xu t

kh u và t giá h i đoái L i th c nh tranh ch y u là giá và các doanh nghi p xu t

kh u h tiêu ch a ti p c n tr c ti p v i ng i tiêu dùng

2 Trong giai đo n phát tri n d a vào đ u t , l i th c nh tranh đ c quy t đ nh thông qua vi c hoàn thi n quy trình s n xu t, đ u t có hi u qu , ng d ng và ph

bi n r ng rãi các ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t, nâng cao ch t l ng s n

ph m Trong giai đo n này, Nhà n c c n đ u t vào c s h t ng (c ng, b u chính vi n thông, đ ng sá ) cùng v i s đ i m i đ nh ch liên quan đ n th t c thu quan, lu t thu , lu t doanh nghi p, lu t c nh tranh v.v nh m đ c i thi n môi

tr ng kinh doanh và t o c h i cho các doanh nghi p hoà nh p vào th tr ng th

gi i Các nhà khoa h c c n ph i tr c ti p tham gia s n xu t cùng v i nông dân, c i

ti n ch t l ng cây gi ng, c i ti n khâu thu ho ch, s ch và b o qu n nh m m c tiêu nâng cao ch t l ng h tiêu nguyên li u

3 Trong giai đo n phát tri n d a vào đ i m i, c nh tranh n m khâu s n xu t

ra nh ng s n ph m m i theo yêu c u c a th tr ng và đ c th tr ng ch p nh n

và ít b t n th ng khi có nh ng cú s c t bên ngoài

1.1.4 Lý thuy t l i th nh quy mô

Lý thuy t này cho r ng quy mô s n xu t càng t ng thì s n xu t càng thu đ c nhi u l i th do chi phí gi m Do đó t t h n là nên s n xu t m t s hàng hóa đ t n

d ng l i th nh quy mô, còn các m t hàng khác s đ c đáp ng thông qua con

đ ng trao đ i Nh v y, c hai n c tham gia buôn bán đ u có l i do t i thi u hóa chi phí s n xu t

V n d ng h thuy t này ta th y đ n nay h tiêu v n là m t trong nh ng m t hàng xu t kh u ch y u c a Vi t Nam, t o ngu n thu ngo i t , vi c làm và góp ph n xóa đói gi m nghèo trên di n r ng Nh ng đ phát tri n h tiêu thành m t ngành hàng có giá tr kinh t cao thì c n quy ho ch các vùng tr ng tiêu, xây d ng các c m công nghi p, chuyên môn hóa các khâu nh m hình thành c chu trình khép kín t

tr ng tr t, thu ho ch, ch bi n, xu t kh u, đ a các ho t đ ng liên quan đ n h tiêu

v n hành theo h ng th ng m i hóa Có nh v y thì nh ng vùng tr ng đi m có

di n tích l n và n ng su t cao nh ng Nai, Bình Ph c, Gia Lai… m i tr thành trung tâm s n xu t, ch bi n và xu t kh u h tiêu ch t l ng cao

1.1.5 Lý thuy t th ng m i hóa d a trên các “s n ph m đ c khác

bi t”

Thông th ng, m i qu c gia, m i đ a ph ng nhà s n xu t ch t p trung làm

nh ng s n ph m ph c v cho th hi u đa s i u này s t o ra kho ng tr ng cho th

hi u c a thi u s và th hi u này s đ c th a mãn m t cách h u hi u thông qua con

đ ng nh p kh u, vì s n ph m nh p kh u s có “s khác bi t” so v i s n ph m trong n c H n th n a, s khác bi t c a s n ph m và l i th quy mô l i có liên h

m t thi t v i nhau C nh tranh kh c li t trên th tr ng qu c t bu c m i hãng s n

xu t các n c ch t p trung s n xu t m t s lo i hàng hóa v i m t s ki u dáng

nh t đ nh đ t n d ng l i th quy mô và chi phí s n xu t cho m i đ n v s n ph m

th p nh t

V n d ng h c thuy t này tác gi rút ra nh n xét: đ đ y m nh xu t kh u h tiêu

ch t l ng cao thì các doanh nghi p xu t kh u ph i làm theo đúng quy lu t kinh doanh, đó là “bán cái khách hàng c n” V n đ t n t i c a các doanh nghi p hi n nay là tính n đ nh trong ch t l ng s n ph m và vi c đ u t cho ho t đ ng ch

bi n đ nâng cao ch t l ng còn ch a th a đáng Bên c nh đó, c n xu t kh u

nh ng s n ph m đ c tr ng Vi t Nam nh ng v n đáp ng theo tiêu chu n c a các th

tr ng nh p kh u nh tiêu nghi n b t, tiêu đóng gói hút chân không, tiêu đ , tiêu xanh ngâm d m đ t o s khác bi t và t o c s đ bán ho c phân ph i tr c ti p

t i th tr ng nh p kh u

1.1.6 Lý thuy t phát tri n b n v ng

D a trên nguyên lý tài nguyên môi tr ng là c đ nh, đ phát tri n b n v ng thì

m i th h ph i có ý th c b o v môi tr ng, b o v tài nguyên thiên nhiên, đ có

th chuy n giao cho th h t ng lai m t ngu n tài nguyên thiên nhiên không nh

h n ngu n tài nguyên thiên nhiên mà th h hi n nay đang có

V n d ng lý thuy t phát tri n b n v ng theo tác gi thì đ ho t đ ng xu t kh u

c a các doanh nghi p phát tri n b n v ng và h i nh p thì ph i chú tr ng t i v n đ môi tr ng, h n ch s d ng thu c b o v th c v t, b o đ m v sinh an toàn th c

ph m, b o đ m quy n l i cho ng i tr ng tiêu i u này th c s là m t thách th c

to l n đòi h i ph i th ng xuyên tuyên truy n, t p hu n, h ng d n, đ u t … làm thay đ i nh n th c đ các h tr ng tiêu chuy n t s n xu t truy n th ng sang th c

hi n ch ng trình tiêu chu n s n xu t t t trong nông nghi p GAP (Good Agricultural Practices) đ cung c p nh ng s n ph m h u c v a t ng giá tr xu t

kh u v a duy trì ngu n tài nguyên đ t cho th h mai sau

1.1.7 Lý thuy t Heckscher – Ohlin

Lý thuy t H – O đ c trình bày nh sau: các qu c gia c n chú tr ng chuyên môn hóa s n xu t đ xu t kh u nh ng s n ph m thâm d ng y u t s n xu t mà trong

n c s n có d i dào (nh là lao đ ng đ i v i các n c đang phát tri n) và nh p

kh u tr l i nh ng s n ph m thâm d ng y u t s n xu t mà trong n c khan hi m

t ng đ i (nh là v n và k thu t đ i v i các n c đang phát tri n) (2)

Lý thuy t này có giá tr cao trong vi c v n d ng vào th c t phát tri n ngo i

th ng đ i v i nh ng qu c gia đang phát tri n có th m nh v nông nghi p nh

Vi t Nam Trong tr ng h p này các doanh nghi p xu t kh u có nhi u thu n l i đ

đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao thông qua xu t kh u h tiêu, s n ph m thâm d ng tài nguyên nh ng giá tr gia t ng ch a cao Lý thuy t này c ng ch ng minh là t i sao trong c c u hàng xu t kh u c a các n c đang phát tri n thì đ i b

ph n hàng xu t kh u là s n ph m thâm d ng lao đ ng và có ngu n g c t tài nguyên Tuy nhiên, h n ch c a lý thuy t này là đã không tính đ n nh h ng c a th ng

m i qu c t đ i v i s thay đ i giá c các y u t s n xu t

Ngoài nh ng lý thuy t nêu trên, lý thuy t chi phí c h i c a G.Haberler và các lý thuy t m i v th ng m i qu c t c ng cung c p nh ng ý t ng quan tr ng làm n n

t ng lý thuy t cho vi c xây d ng các gi i pháp đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t

l ng cao t i các doanh nghi p thành viên Hi p h i H tiêu Vi t Nam (VPA)

(2)

TS Ngô Th Ng c Huy n (2000), nh h ng phát tri n ngo i th ng trên đ a bàn TP H Chí Minh đ n

2010, Nhà xu t b n Th ng kê, TPHCM [11]

1.1.8 Lý thuy t v thâm nh p th tr ng

Khi thâm nh p th tr ng th gi i thì nh ng v n đ c n quan tâm là: Quy t đ nh

th tr ng nào đ thâm nh p, khi nào thâm nh p vào và quy mô nh th nào; L a

ch n mô hình thâm nh p M i l a ch n đ u có nh ng thu n l i và khó kh n Do đó,

vi c xác đ nh nh ng y u t nh h ng đ n l a ch n ph ng th c thâm nh p, làm rõ các u nh c đi m c a các ph ng th c thâm nh p thi tr ng và l a ch n mô hình

đ b c vào th tr ng n c ngoài là v n đ chính c a kinh doanh qu c t

Theo Lu Tian Xian (2004), các doanh nghi p có th th c hi n Chi n l c thâm

nh p th tr ng th gi i b ng nhi u ph ng th c khác nhau, trong đó có ba ph ng

th c th ng s d ng sau đây:

1 Thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t trong n c

2 Thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t n c ngoài

3 Thâm nh p th tr ng th gi i t i vùng th ng m i t do

i v i các doanh nghi p xu t kh u h tiêu, thâm nh p và m r ng th tr ng

qu c t là m t trong nh ng h ng đi quan tr ng đ m r ng kinh doanh, gi m các khâu trung gian và t ng kim ng ch xu t kh u Hi n nay, các doanh nghi p xu t

kh u h tiêu có quy mô v a và nh nên n ng l c kinh doanh còn y u, trình đ và ngân sách marketing còn h n ch , ch t l ng s n ph m không đ ng đ u, th ng

hi u ch a phát tri n…Do đó, vi c thâm nh p vào các th tr ng này là c n thi t, góp ph n xây d ng, qu ng bá th ng hi u cho các doanh nghi p xu t kh u h tiêu nói riêng và ngành h tiêu Vi t Nam nói chung i u đ c bi t quan tr ng là c n

ph i xem xét là l a ch n đúng ph ng th c và chi n l c đ thâm nh p các th

ó là vi c l p k ho ch, th c hi n các ch ng trình truy n thông, phân ph i, giá c

và d ch v h tr bán hàng cho các khác hàng cu i cùng c a công ty”

Ngu n nhân l c, nh t là đ ng kinh doanh qu c t và marketing qu c t luôn là thách th c đ i v i các doanh nghi p xu t kh u h tiêu Vi t Nam Ngoài ra, còn có

nh ng thách th c t s khác bi t v môi tr ng kinh t , chính tr , pháp lu t, c nh tranh…Hi n nay, các doanh nghi p ch y u xu t kh u h tiêu thô, ch a ti p c n v i

ng i tiêu dùng cu i cùng và t l s n ph m đáp ng yêu c u th tr ng n c ngoài còn th p do ch a “bán cái khách hàng c n” Mu n thâm nh p v ng ch c vào th

tr ng th gi i đòi h i các doanh nghi p ph i đ u t ngu n nhân l c cho ho t đ ng marketing qu c t , có ngân sách cho ho t đ ng nghiên c u th tr ng th gi i Bên

c nh đó, c n th o ra k ho ch và chi n l c marketing v i m c tiêu đ t v trí v ng

đã tham gia vào Hi p h i H tiêu th gi i (IPC) nh m t ng c ng các ho t đ ng h p tác đ phát tri n s n xu t h tiêu th gi i (M t s đ c đi m n i b t v s n xu t h

tiêu t i các qu c gia trên th gi i xin tham kh o chi ti t t i ph l c s 2)

V thu ho ch h tiêu các n c r i đ u trong n m, trong đó hai n c vào v thu

ho ch s m là n và Sri Lanka t tháng 11 đ n tháng 3 (b ng 1.1) M t s n c vào v thu ho ch mu n h n nh Brazil, Indonesia t tháng 7 đ n tháng 11 Trong khi đó, các n c b c bán c u th ng có th i gian thu ho ch t p trung trong kho ng tháng 1 đ n tháng 8

B ng 1.1: Th i gian thu ho ch c a các n c s n xu t h tiêu chính

k kh ng ho ng sang khôi ph c và phát tri n nh ng s n xu t h tiêu l i g p khó

kh n v th i ti t, sâu b nh và chi phí s n xu t gia t ng Do đó, tình hình th tr ng

bi n đ ng ph c t p, giá c gia t ng vì thi u h t kho ng 45.000 - 50.000 t n N m

2008, s li u b ng 1.2 cho th y s n l ng h tiêu toàn c u niên v n m 2008 đ t 291.000 t n, gi m 3,94% (-11.928 t n) so v i n m 2007 Trong đó, 6 qu c gia thu c IPC đ t s n l ng 253.826 t n, gi m 4,34% (-11.502 t n) so v i n m 2007 Nguyên nhân chính là do chi phí s n xu t t ng cao c ng v i tình hình thiên tai, sâu

b nh, tiêu ch t nhi u n i nên n ng su t gi m Ngoài ra, giá c bi n đ ng không

ng ng c ng là nguyên nhân làm s n l ng h tiêu toàn c u gi m sút Vì v y, đang

có xu h ng chuy n sang tr ng cây c d u, cà phê, ca cao, cao su t i các n c Indonesia, Malaysia, Brazil vì nh ng cây này cho hi u qu kinh t khá cao IPC d báo s n l ng toàn c u niên v 2009 c đ t kho ng 305.070 t n, t ng 4,84% (+14.070 t n) so v i n m 2008 Trong đó các n c thu c IPC đ t kho ng 267.320 t n,

t ng 5,32% (+13.494 t n) so v i n m 2008 S n l ng n m 2009 đ c d báo t ng

ch y u là do s di n tích tr ng m i các v 2006, 2007, 2008 b t đ u cho thu ho ch

l ng h tiêu xu t kh u trên th gi i n m 2008 gi m 4.864 t n so v i n m 2007 Trên

c s báo cáo c a các n c h i viên, IPC thông báo t ng l ng hàng hóa đ a vào l u thông n m 2008 nh sau:

S n

l ng

T tr ng (%)

S n

l ng

T tr ng (%)

“Ngu n: Tài li u H i ngh th ng niên 2008, Hi p h i H tiêu Vi t Nam” [9]

V giá h tiêu xu t kh u theo s li u b ng 1.4 thì n m 2007, giá tiêu đen th

gi i t ng đ t bi n t tháng 5 đ n tháng 7, đ nh cao là tháng 5 v i giá 3.869USD/t n

T tháng 8 đ n tháng 12, giá dao đ ng m c 3.300 – 3.400 USD/t n ng phó

tr c tình hình di n bi n giá c ph c t p và ngày càng gia t ng trong nh ng tháng

đ u n m, các nhà xu t kh u v a bán v a ch giá lên và ít khi ký k t h p đ ng v i s

l ng l n Các nhà nh p kh u (nh t là khách hàng châu Âu, M và Nh t B n) mua

nh gi t và l a ch n khách hàng có giá c nh tranh Ngoài ra, h còn đòi h i kh t khe v ch t l ng c ng nh ép giá các nhà xu t kh u N m 2008, giá bình quân t ng

so v i giá n m 2007, c th giá tiêu đen t ng 2,14%, tiêu tr ng t ng 12,83% Riêng giá tiêu đen 4 tháng đ u n m 2008 t ng khá cao nh ng 8 tháng cu i n m l i gi m so

v i cùng k n m 2007 Giá tiêu tr ng 9 tháng đ u n m t ng nh ng 3 tháng cu i n m

c ng gi m so cùng k n m 2007 Di n bi n t ng gi m v giá tiêu trong n m 2008

ch y u do tác đ ng b i kh ng ho ng tài chính, suy thoái kinh t toàn c u

B ng 1.4: Giá bình quân h tiêu xu t kh u th gi i qua các n m

“Ngu n: Tài li u H i ngh th ng niên 2008, Hi p h i H tiêu Vi t Nam” [9]

1.2.2 T ng quan v h tiêu Vi t Nam

1.2.2.1 Khái quát quá trình phát tri n ngành h tiêu Vi t Nam

c tr ng n c ta cu i th k 19, h n 150 n m qua cây tiêu Vi t Nam đã

tr i qua nh ng b c th ng tr m và phát tri n c bi t, vi c đ i m i c ch qu n lý kinh t đã t o b c đ t phá cho ngành h tiêu phát tri n Có th chia quá trình phát tri n c a h tiêu Vi t Nam làm ba th i k chính: (3)

• Th i k tr c 1975: di n tích tiêu c n c ch có kho ng 100 ha, tr ng ch

Hi p h i H tiêu Vi t Nam (2008), “ Ngành h tiêu Vi t Nam tr c yêu c u phát tri n b n v ng và t ng

c ng h i nh p”, H tiêu Vi t Nam h ng t i phát tri n b n v ng và h i nh p, trang 10 – 20 [6]

n m 1995 di n tích đ t 7.000 ha, s n l ng đ t ch a đ y 20.000 t n nh ng b t đ u

có xu t kh u

• Th i k 1996 – 2006: đây là giai đo n h tiêu Vi t Nam đã phát tri n v t

b c và v n lên đ ng đ u th gi i v s n xu t và xu t kh u h tiêu V i hàng tr m

th ng lái, đ i lý, các doanh nghi p v a và nh kh p các vùng mi n đã thu gom,

ch bi n, cung ng h tiêu cho g n 100 doanh nghi p trong và ngoài n c tham gia

xu t kh u tr c ti p t i g n 80 qu c gia và vùng lãnh th trên th gi i C ng t đây,

Vi t Nam liên t c là qu c gia đ ng đ u th gi i v s n xu t và xu t kh u h tiêu

1.2.2.2 c đi m sinh thái, sinh s n c a h tiêu Vi t Nam

Cây tiêu đ c tr ng ch y u trên vùng đ t đ bazan, có đ phì cao nh ng c ng

có m t s di n tích tiêu c ng đ c tr ng trên đ t xám ây là m t lo i cây dài ngày

r t khó tr ng vì m n c m v i đi u ki n khí h u, th i ti t và d nhi m nhi u lo i sâu

b nh Vì v y, di n tích h tiêu b ch t hàng n m do nhi u lo i b nh h i, do virus và

vi khu n đ n nay v n ch a đ c kh ng ch toàn di n Th i gian thu ho ch tiêu

Vi t Nam c ng t ng đ i khác bi t gi a các vùng tr ng tr t chính Theo đó, mùa thu

ho ch th ng b t đ u t tháng 1 hàng n m và kéo dài t 3 - 4 tháng các vùng Tây

Nguyên, ông Nam B và Kiên Giang các t nh B c Trung B thì mùa thu ho ch

1.2.3 S c n thi t ph i nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u

h tiêu

1.2.3.1 Các tiêu chí đánh giá h tiêu ch t l ng cao

Hi n nay, các qu c gia xu t kh u h tiêu không phân bi t h tiêu ch t l ng cao và h tiêu ch t l ng th p Do đó, trong gi i h n c a đ tài này tác gi xin đ nh ngh a h tiêu ch t l ng cao là h tiêu theo tiêu chu n ASTA và tiêu tr ng vì hai

lo i này có giá xu t kh u cao h n các lo i khác Tuy nhiên, t t c các qu c gia xu t

kh u h tiêu hàng đ u th gi i đ u xu t kh u theo tiêu chu n ASTA c a Hi p h i gia v M và h n ch xu t kh u h tiêu thô FAQ

B ng 1.6: So sánh tiêu chu n h tiêu thô (FAQ), tiêu tr ng và h tiêu ch t

l ng cao theo tiêu chu n ASTA

(% max)

H t nh (% max)

T p ch t (% max)

H t đen (% max)

Dung tr ng (g/l)

Tiêu thô (FAQ)

4,0 4,0

0,2 0,2

550

550

“Ngu n: Hi p h i h tiêu Vi t Nam (VPA)”

H tiêu theo chu n ASTA có hai lo i c b n là lo i có ti t trùng b ng h i n c

và không ti t trùng b ng h i n c v i dung tr ng t 500g/lít tr lên i v i tiêu

tr ng thì dung tr ng yêu c u ph i t 630g/lít tr lên Riêng v i tiêu thô (FAQ) thì dung tr ng t 200g/lít tr lên Ngoài s khác nhau v các tiêu chu n c lý nh m

đ , t l h t nh , t p ch t, dung tr ng… thì các quy đ nh v vi sinh c ng khác nhau Trong đó các yêu c u c a h tiêu theo chu n ASTA cao h n h n các lo i khác

1.2.3.2 S c n thi t ph i nâng cao ch t l ng và đ y m nh xu t kh u

h tiêu

Sáu tháng đ u n m 2009, Vi t Nam đã xu t kh u 66.927 t n, trong đó tiêu đen

đ t 56.877 t n, tiêu tr ng đ t 10.050 t n T ng kim ng ch xu t kh u đ t 154,58 tri u USD (trong đó tiêu đen 121,56 tri u USD, tiêu tr ng 33,02 tri u USD) So v i cùng

k n m 2008, xu t kh u h tiêu Vi t Nam t ng 42,6 % v l ng (+19.987 t n)

nh ng gi m 7% v giá tr (-11,42 tri u USD) Theo d báo c a IPC thì n m 2009

Vi t Nam v n là qu c gia s n xu t và xu t kh u h tiêu đ ng đ u th gi i Song m t ngh ch lý đang di n ra là dù chi ph i th tr ng h tiêu th gi i v s n l ng nh ng giá h tiêu xu t kh u c a Vi t Nam v n th p h n các n c xu t kh u h tiêu khác

Do đó, đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao là c n thi t do nh ng nguyên nhân sau:

̇ Th nh t, h tiêu là “vua c a các lo i gia v ” chi m t tr ng l n nh t trong

s n xu t và xu t kh u so v i các lo i gia v khác H ng v h t tiêu là không th thi u trong b a n hàng ngày, là nguyên li u cho ch bi n th c ph m h u h t các

qu c gia và đ n nay ch a có gì thay th ng th i, yêu c u c a th tr ng th gi i trong giai đo n m i là h tiêu ph i “s ch” hay “an toàn”, chú tr ng các s n ph m

h u c v i đòi h i ngày càng cao v ch t l ng, v an toàn v sinh th c ph m và

ph i đ t chu n ASTA (M ) hay ESA (châu Âu) V i l i th v s n l ng và v trí s

m t v xu t kh u, các doanh nghi p xu t kh u h tiêu Vi t Nam hoàn toàn có kh

n ng nâng cao ch t l ng đ đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao nh m đáp

ng nhu c u ngày càng cao c a th tr ng th gi i

̇ Th hai, m t s n c s n xu t và xu t kh u h tiêu nh n , Indonesia, Malaysia đã nh p m t l ng đáng k h tiêu Vi t Nam đ r i tái xu t nh ng v i giá cao h n Nguyên nhân d n đ n tình tr ng này là do v n đ ch t l ng và công ngh

ch bi n M t khác, h tiêu c a n c ta so v i các n c khác thì ch h n v s n

l ng, song thua xa v ch t l ng nên giá bán luôn th p h n các n c khác C th ,

đ u tháng 06/2009, h tiêu n bán giá 2.650 – 2.700USD/t n, Indonesia bán giá 2.350USD/t n thì h tiêu Vi t Nam vào th i đi m này ch bán đ c giá 2.150 –

2.200USD/t n, ngh a là th p h n t 200 đ n 500 USD so v i các n c trên Ngoài

ra, Trung Qu c đã nh p kh u m t l ng l n tiêu đen c a Vi t Nam qua đ ng ti u

ng ch đ ch bi n tiêu tr ng và là qu c gia d n đ u th gi i v s n l ng tiêu tr ng

xu t kh u v i kho ng 50% s n l ng tiêu tr ng toàn c u Vì v y, c i ti n ch t l ng

đ nâng cao giá tr xu t kh u c ng nh gia t ng t l tiêu tr ng xu t kh u (có giá cao

h n tiêu đen) là v n đ mà các doanh nghi p xu t kh u c n ph i th c hi n ngay đ

có th t n t i và phát tri n.(4)

̇ Th ba, s n l ng h tiêu th gi i đ c d báo s gi m 15 - 20% do di n

tích h tiêu đang b thu h p c ng v i th i ti t b t l i và d ch b nh lan r ng t i nhi u

n c Hi n nay, c di n tích và s n l ng h tiêu n c ta đ u đ t t i ng ng và khó

t ng s n l ng nên các doanh nghi p xu t kh u h tiêu ph i t p trung nâng cao ch t

l ng, đa d ng hóa s n ph m h tiêu xu t kh u h ng t i vi c xu t kh u nh ng m t hàng mà th tr ng c n Ngoài ra, ti p c n v i ng i tiêu dùng các n c c ng quan

tr ng không kém do h tiêu Vi t Nam đa ph n v n xu t kh u qua các công ty

th ng m i, qua các n c th ba nên ng i tiêu dùng ít bi t đ n h tiêu Vi t Nam

ng tr c nh ng đòi h i c a th tr ng th gi i thì vi c đ xu t m t s gi i pháp nh m đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao s là l i gi i cho xu t kh u

h tiêu Vi t Nam phát tri n b n v ng và h i nh p, đ a kim ng ch xu t kh u m t hàng này cao h n m c 310 tri u USD c a n m 2008 ng ngh a v i vi c l i nhu n

c a các doanh nghi p xu t kh u s t ng lên đáng k nh ng đòi h i h ph i ch đ ng huy đ ng các ngu n v n, đ u t đ i m i công ngh , dây chuy n s n xu t ph c v

xu t kh u nh m đáp ng nhu c u c a các qu c gia nh p kh u nh t là nh ng th

tr ng khó tính nh M , châu Âu và Nh t B n Bên c nh đó, c n t ng c ng s

ph i h p đ ng b gi a ng i s n xu t, doanh nghi p, Hi p h i H tiêu Vi t Nam (VPA) v i c quan qu n lý nhà n c đ nâng cao ch t l ng, t ng s c c nh tranh cho h tiêu Vi t Nam

(4)

Alfons van Gulick (2009), “Pepper Supply & Demand Situation 2009”, The 2009 Convention of the American Spice Trade Association (ASTA), Tucson – Arizona [34]

1.3 KINH NGHI M S N XU T VÀ XU T KH U H TIÊU C A

M T S QU C GIA TRÊN TH GI I

có th rút ra nh ng bài h c kinh nghi m c n thi t nh m m c tiêu đ y m nh

xu t kh u h tiêu ch t l ng cao, trong khuôn kh c a đ tài tác gi nghiên c u m t

s kinh nghi m xu t kh u h tiêu c a Brazil và n ây là nh ng kinh nghi m

mà tác gi nh n th y các doanh nghi p Vi t Nam có th tham kh o và áp d ng trong

ho t đ ng xu t kh u c a mình

1.3.1 Bài h c kinh nghi m c a xu t kh u h tiêu Brazil

S n ph m h tiêu c a Brazil r t có uy tín trên th tr ng th gi i nh ch t l ng cao và đ ng đ u do h tiêu Brazil đ c tr ng ch y u theo mô hình trang tr i Thành t u này đ t đ c là nh Brazil có h th ng nghiên c u khoa h c r t t t

ng th i, kh n ng tích t ru ng đ t t t nên các trang tr i có di n tích tr ng trung bình kho ng 3 - 5 ha/h Do đó, nông dân Brazil d dàng áp d ng các quy trình k thu t trong s n xu t, ch bi n m t cách đ ng b và đ t hi u qu cao

i u quan tr ng là Brazil đã xây d ng và phát tri n h th ng h p tác xã ngành hàng h tiêu ho t đ ng r t hi u qu và nh p nhàng H p tác xã có h th ng hoàn

ch nh bao g m kho ch a, làm s ch, phân lo i, và buôn bán tr c ti p H p tác xã có kho ng 60 chuyên gia nông nghi p, m i ng i ch u trách nhi m cung c p d ch v

h tr cho kho ng 200 - 250 h M i v , m t chuyên gia có th t i th m 1 trang tr i kho ng 4 l n đ h ng d n k thu t m i, ki m tra quy trình s n xu t đ n thu ho ch, phát hi n v n đ và giúp gi i quy t khó kh n khi c n thi t Vì v y mà s n l ng và

ch t l ng h tiêu Brazil luôn n đ nh và đ t ch t l ng cao theo chu n ASTA Các doanh nghi p xu t kh u Brazil ho t đ ng theo Hi p h i xu t kh u s n ph m

h tiêu Brazil Nh ng thông tin v h tiêu đ c s n xu t ra trong v đ u đ c t ng

h p và báo cáo v Hi p h i D a vào các s li u v s n l ng, giá c thu mua s

đ c thông qua đ u th u b i các nhà xu t kh u thu c Hi p h i Nh đó, các nhà

xu t kh u Brazil luôn có đ c ngu n hàng cung ng n đ nh

1.3.2 Bài h c kinh nghi m c a xu t kh u h tiêu n

T i n , s l ng các nhà xu t kh u h tiêu t p trung vào m t s công ty xu t

kh u l n nên không có hi n t ng tranh mua tranh bán, l ng đo n th tr ng Các doanh nghi p xu t kh u n c ng r t đoàn k t trong vi c đi u ti t giá th tr ng, không bán t v i b t k giá nào Ho t đ ng thu mua c a các doanh nghi p xu t

kh u h tiêu n không qua th ng lái, đ i lý thu mua mà thông qua agent c a

nhà xu t kh u Các agent này thu mua theo giá c a nhà xu t kh u đ a ra nên không

x y ra hi n t ng, đ u c g m hàng khi giá lên ho c không th c hi n h p đ ng

Ho t đ ng kinh doanh xu t kh u c a các nhà doanh nghi p n khá linh ho t

do th tr ng n luôn nh y c m v i cung, c u và giá c th tr ng toàn c u Khi giá t ng, h t ng c ng bán ra và có lúc bán v i giá th p h n giá bình quân trên th

tr ng đ thu hút khách hàng Các doanh nghi p xu t kh u n có l ng t n kho khá l n nên khi giá th gi i cao h l y t n kho đ xu t kh u v i giá c nh tranh và khi giá r h l i mua vào tr ch th i c xu t ti p đ tìm ki m l i nhu n Do đó, khi giá tiêu Vi t Nam t ng cao thì các công ty châu Âu và M quay sang mua c a các doanh nghi p n

N m b t các Quy đ nh v Ch t l ng và v sinh an toàn th c ph m c a châu Âu

t r t s m, các doanh nghi p xu t kh u n đã s n xu t và ti n hành qu ng cáo

r t m nh m v tiêu s ch và tiêu h u c ó c ng là m t trong nh ng lý do khi n cho giá tiêu xu t kh u c a n luôn cao giá xu t kh u c a h tiêu Vi t Nam Ngoài ra, n còn có sàn giao d ch h tiêu giúp các doanh nghi p xu t kh u phòng ng a r i ro c ng nh t o c h i đ đ u c sinh l i và là kênh thông tin h u ích cho doanh nghi p c ng nh ng i s n xu t

T nh ng kinh nghi m c a các doanh nghi p xu t kh u trên th gi i, bài h c kinh nghi m rút ra cho các doanh nghi p xu t kh u h tiêu Vi t Nam nh sau:

X Bài h c 1: c n t p trung tích t ru ng đ t đ có th áp d ng đ ng b các ti n

b khoa h c k thu t vào s n xu t nh m tránh tình tr ng manh mún d n đ n ch t

l ng h tiêu không đ ng đ u do m nh ai n y làm

X Bài h c 2: c n hình thành Hi p h i ng i s n xu t và xu t kh u đ b o v

quy n l i cho nh ng ng i s n xu t và các doanh nghi p Hi p h i s t ch c đ u

th u cho các nhà xu t kh u đ h có đ c l ng hàng n đ nh và đ m b o ch t

l ng ng th i, b o v quy n l i cho ng i nông dân

X Bài h c 3: các doanh nghi p xu t kh u h tiêu c n ng i l i đ th ng nh t

m c giá sàn nh m tránh tình tr ng bán phá giá nh hi n nay gây thi t h i chung cho toàn ngành

X Bài h c 4: đ u t v n đ c i ti n khâu ch bi n h tiêu; nghiên c u, phát

tri n và ch bi n nhi u d ng s n ph m khác nhau ph c v cho kênh bán l tr c ti p

đ n ng i tiêu dùng đ t ng giá tr xu t kh u cho h tiêu Vi t Nam Ngoài ra, c n xúc ti n thành l p sàn giao d ch h tiêu vì các doanh nghi p s thu th p đ c nhi u thông tin, ch đ ng trong kinh doanh, t o ra l i th c nh tranh c a doanh nghi p…

K T LU N CH NG 1

V n d ng các h c thuy t v th ng m i qu c t nh thuy t tr ng th ng, lý thuy t v l i th tuy t đ i, l i th so sánh, lý thuy t l i th nh quy mô, lý thuy t phát tri n b n v ng, lý thuy t Heckscher – Ohlin cho th y h tiêu Vi t Nam có nhi u l i th đ đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao, ti n t i “bán cái mà

khách hàng c n” và gia t ng kim ng ch xu t kh u Mu n nh th thì các doanh

nghi p xu t kh u c n có s h p tác c a nông dân, các đ i lý thu mua, các nhà khoa

h c, Hi p h i H tiêu Vi t Nam và c s h tr c a Chính ph Nghiên c u nh ng bài h c kinh nghi m c a Brazil và n s là c s đ rút ra nh ng bài h c quan

tr ng cho các doanh nghi p xu t kh u Trong ch ng 2, tác gi s phân tích tình hình xu t kh u h tiêu Vi t Nam trong th i gian qua c ng nh phân tích m t s nhân t ch y u nh h ng đ n ho t đ ng xu t kh u h tiêu c a các doanh nghi p thành viên Hi p h h tiêu Vi t Nam (VPA) s là c s v ng ch c đ đ xu t nh ng

gi i pháp đ y m nh xu t kh u h tiêu ch t l ng cao trong th i gian t i (ch ng 3)

ây s là nh ng gi i pháp c n thi t trong b i c nh kinh t hi n nay

T nh Di n tích

(ha) Bình Ph c 10.176

Xu t kh u là l i ra, là đ nh h ng c a n n kinh t Vi t Nam Do v y, xu t kh u là

đ ng l c c a t ng tr ng kinh t , đ ng th i c ng b tác đ ng đ u tiên, tr c ti p và

l n nh t c a cu c kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t hi n nay Tr c khi có

th đánh giá m t cách khách quan và đúng m c ho t đ ng xu t kh u h tiêu Vi t Nam, c n đánh giá s l c ho t đ ng xu t kh u c a Vi t Nam trong th i gian qua

B ng 2.1: Kim ng ch xu t kh u c a Vi t Nam giai đo n 2000 - 2008

N m Kim ng ch xu t kh u (tri u USD) T c đ t ng kim ng ch xu t kh u (%)

đã b t đ u tác đ ng tiêu c c đ n kinh t trong n c v i thành t u l n nh t là t ng kim ng ch xu t kh u đ t m c cao nh t t tr c t i nay Kim ng ch xu t kh u n m

2008 đã l n g p 4,3 l n n m 2000 và g p 1,9 l n n m 2005 trong đó xu t kh u bình quân m t tháng đ t trên 5.242 tri u USD v i các m t hàng xu t kh u ch l c là d u thô, d t may, giày dép, th y s n, g o, cà phê, đi n t - máy tính, h t tiêu, h t đi u, cao su, rau qu , than đá, chè, g và s n ph m g c bi t t ng kim ng ch xu t kh u nông lâm th y s n n m 2008 c đ t 16.012 tri u USD, t ng 28,4% so v i n m

2007 (+12.469 tri u USD) (5) (Chi ti t v kim ng ch xu t kh u các m t hàng xu t

kh u ch y u c a Vi t Nam xin tham kh o Ph l c s 3)

(5)

Th i báo Kinh t Vi t Nam (2009), “Kinh t - xã h i Vi t Nam qua các con s th ng kê ch y u”, Kinh t

2008 – 2009 Vi t Nam và Th gi i, trang 73 [26]

T ng kim ng ch xu t kh u 7 tháng đ u n m 2009 c đ t 32,3 t USD, gi m 13,4% so v i cùng k n m ngoái trong đó nhóm hàng nông – th y s n đ t 7,13 t USD gi m 8,2% Nguyên nhân chính là các s n ph m c a Vi t Nam b c nh tranh

r t d d i v giá c ng nh các rào c n th ng m i t các n c Nhìn vào su t ti n trình đ i m i thì vai trò c a xu t kh u nông s n th c s tr thành đ ng l c thúc đ y nông nghi p phát tri n v i ch l c là các ngành cà phê, ca cao, h tiêu, h t đi u H tiêu Vi t Nam đ c d báo s ti p t c đ ng đ u th gi i v s n xu t và xu t kh u

2.1 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH XU T KH U H TIÊU VI T NAM TRONG TH I GIAN QUA

2.1.1 Phân tích kim ng ch xu t kh u h tiêu

Theo Hi p h i H tiêu Vi t Nam (s li u b ng 2.2 và 2.3) n m 2006 h tiêu

Vi t Nam đã xu t kh u 116.670 t n Do giá c bi n đ ng nên xu t kh u n m 2007

gi m h n nhi u so v i cùng k n m 2006 Các doanh nghi p ti n hành xu t kh u

theo ph ng th c mua ngay - bán ngay, ch đ ng ký k t h p đ ng xu t kh u nh m

C th , các doanh nghi p đã xu t kh u đ c 82.904 t n tiêu các lo i, t ng kim

ng ch đ t 271 tri u USD M c dù l ng h tiêu xu t kh u gi m nh ng do giá xu t

kh u t ng nên kim ng ch xu t kh u toàn ngành t ng t i 42,6%, t ng ng t ng 81

tri u USD so v i n m 2006 N m 2008, Vi t Nam đã xu t kh u 89.705 t n v i t ng

kim ng ch 309 tri u USD t ng 8,2 % v s n l ng xu t kh u (+6.801 t n) và t ng 14,02 % (+38 tri u USD) v giá tr Sáu tháng đ u n m 2009, Vi t Nam đã xu t

kh u đ t 66.927 t n v i t ng kim ng ch xu t kh u đ t 154,58 tri u USD Nh v y,

so v i cùng k n m 2008, thì xu t kh u 6 tháng đ u n m t ng 42,6 % v l ng (+19.987 t n) nh ng gi m 7% v giá tr (-11,42 tri u USD) Xu t kh u h tiêu c a

Vi t Nam t ng m nh là do nhi u nguyên nhân:

̇ Các n c tr ng tiêu chính trong IPC s n l ng đ u gi m so v i n m ngoái, trong khi s n l ng h tiêu Vi t Nam l i t ng nên giá h tiêu t i Vi t Nam luôn

m c t t nh t đ i v i các nhà nh p kh u Thông th ng giá xu t kh u c a Vi t Nam luôn th p h n t 300 – 500 USD/t n Các doanh nghi p d chào hàng v i các đ i tác và các nhà nh p kh u c ng nh p hàng đ d tr cho nhu c u trong n m

̇ Doanh nghi p Vi t Nam xu t kh u theo ph ng th c mua nhanh, bán g n

đ quay vòng v n nhanh Ngoài ra còn m t s nguyên nhân khác nh tiêu t Indonesia đ c nh p v Vi t Nam r i xu t đi n c th 3

B ng 2.3: Kim ng ch xu t kh u h tiêu Vi t Nam 2006 - 2008

2.1.2 Phân tích theo m t hàng h tiêu xu t kh u

Theo Hi p h i H tiêu Vi t Nam (s li u b ng 2.4), n m 2006 các doanh

nghi p đã xu t kh u 98.798 t n tiêu đen và 17.872 t n tiêu tr ng N m 2007, các

doanh nghi p Vi t Nam đã xu t kh u 71.842 t n tiêu đen v i kim ng ch 222,1 tri u

USD và 11.062 t n tiêu tr ng v i kim ng ch 45,9 tri u USD Giá xu t kh u n m

2007 t ng đ u qua các tháng (chi ti t xin tham kh o chi ti t t i Ph l c s 4) C th

tháng 1 giá tiêu đen (500-550g/l/) là 2.334/USD/t n, tháng 2 lên 2.368 USD/t n, tháng 3 lên 2.447 USD/t n Giá t ng cao t tháng 4 đ n tháng 8, bình quân đ t 3.445 USD/t n, đ nh cao là 3.756 USD/t n trong tháng 5 T tháng 10 đ n tháng 12, dao

quân đ t 3.325 USD/t n, tiêu tr ng đ t 5.273 USD/t n Giá gi m d n trong nh ng tháng cu i n m đ c bi t tháng 12 ch còn 2.754 USD/t n cho tiêu đen và 4.154 USD/t n cho tiêu tr ng Nh ng bình quân c n m 2008 thì giá xu t kh u v n t ng so

v i n m 2007, c th tiêu đen có giá bình quân 3.228 USD/t n (+3,01%), và 5.056 USD/t n cho tiêu tr ng (+11,58%) và đó là m c giá cao nh t trong 8 n m qua Tác

đ ng chính đ n di n bi n ph c t p v giá c trong n m 2008 là do Quý I/2008 đ ng USD

gi m giá m nh, tín d ng trong n c th t ch t Nh ng Quý II/2008, đ ng USD đ t

ng t t ng giá và lãi su t ngân hàng r t cao (21%/n m) nên xu t kh u g p nhi u khó

kh n Quý III/2008, ng phó tr c tình hình kinh t tài chính có nhi u bi n đ ng do

nh h ng c a suy thoái kinh t trên ph m vi toàn c u, m t b ph n doanh nghi p có

đi u ki n đã tr tiêu đ ch ch giá lên trong khi đó các doanh nghi p khác ng ng ho c

ch ho t đ ng c m ch ng Quý IV/2008 suy thoái kinh t lan r ng toàn c u ngày càng

tr m tr ng h n nên th tr ng xu t kh u h tiêu tr m l ng kéo dài Giá h tiêu trong

n c và xu t kh u nh ng tháng cu i n m gi m 30 - 40 % so v i nh ng tháng đ u

n m M t s doanh nghi p t n hàng ph i bán tháo đ c t l và b thi t h i do đã tr hàng giá cao nh ng ph i xu t kh u giá th p

B ng 2.4: Xu t kh u h tiêu Vi t Nam theo m t hàng

( n v tính: t n)

Tháng Tiêu đen tr ng Tiêu T ng

Tiêu đen tr ng Tiêu T ng

Tiêu đen tr ng Tiêu T ng

Nam xu t kh u 56.877 t n tiêu đen và 10.050 t n tiêu tr ng Kim ng ch xu t kh u

m t hàng tiêu đen 121,56 tri u USD và tiêu tr ng 33,02 tri u USD v i giá xu t kh u bình quân trong 6 tháng đ u n m là 2.137 USD/t n đ i v i tiêu đen, 3.285 USD/t n