Quản lý rủi ro tài chính trong các doanh nghiệp dầu khí Việt Nam

Nguy n Th Ánh Hoa... Các doanh nghi p v i doanh doanh có th phát sinh nh th nào.. Thông th ng, gi c trong... đ ng trong th tr ng giao sau... Nh ng nguyên nhân khách quan... trong các DND

LU N V N TH C S KINH T

TP.H CHÍ MINH, N M 2009

TP.HOÀ CHÍ MINH, NAÊM 2009

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan r ng đây là công trình nghiên c u c a tôi v i s h tr t Cô

tác gi thu th p t các ngu n khác nhau có ghi trong ph n tài li u tham kh o

Nguy n Th Ánh Hoa

L I CÁM N

Xin ghi l i n i đây lòng bi t n chân thành, sâu s c c a tôi đ n Cô Nguy n Th

th u đáo trong su t quá trình tôi th c hi n lu n v n t t nghi p này

gian tôi theo h c l p Cao h c Tài chính – Doanh nghi p khóa 16

trình nghiên c u trên l nh v c tài chính – doanh nghi p đ c bi t là trong l nh v c

qu n tr r i ro tài chính đã ti p s c cho tôi v thông tin, t li u đ tôi hoàn thành đ tài này

TP.H Chí Minh, tháng 09 n m 2009 Nguy n Th Ánh Hoa

M U

Trong th i gian v a qua đánh d u m t th i k khá r i ren trong đ i s ng kinh

ph i đ i m t v i nh ng bi n đ ng ph c t p c a giá c nguyên v t li u, lãi su t, t giá, giá ch ng khoán đã làm cho r i ro tài chính c a các doanh nghi p ngày càng tr

nghi p d u khí nói riêng đang ph i đ i m t v i r t nhi u r i ro trong ho t đ ng kinh

đ nh các r i ro tài chính trong các doanh nghi p đ x lý k p th i Do v y đ th c

hi n m c tiêu phát tri n, an toàn và hi u qu trong kinh doanh, vi c nghiên c u áp

d ng nh ng gi i pháp nh m h n ch r i ro tài chính trong ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p d u khí là vô cùng c n thi t Chính vì nh ng nh n đ nh đó đ tài “

nghiên c u trong b i c nh hi n t i

M c tiêu nghiên c u c a đ tài

- Nh n di n các r i ro tài chính mà các doanh nghi p d u khí g p ph i, nguyên

đ ng đ n ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p d u khí

- R i ro tài chính, qu n tr r i ro tài chính đ c ph n ánh nh th nào trong

ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p d u khí

- Các gi i pháp gia t ng hi u qu qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí

i t ng và ph m vi nghiên c u

nghi p d u khí, c th là trong ho t đ ng th m dò, khai thác, xu t kh u d u thô và các d ch v d u khí, phân tích đánh giá các r i ro tài chính trong ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p d u khí, tìm ra nguyên nhân c a nh ng r i ro tài chính

t đó đ a ra các gi i pháp h tr đ gia t ng hi u qu qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí

Ph ng pháp nghiên c u

v n đ đ t ra trong đ tài

D li u nghiên c u

Các s li u nghiên c u trong đ tài bao g m s li u s c p t cu c đi u tra, s li u

th c p thu th p đ c t các doanh nghi p d u khí, thông tin công b chính th c trên các t báo, t p chí, trên trang web các B …

B c c đ tài

Ch ng 1: Qu n tr r i ro - m t quy t đ nh tài chính quan tr ng trong doanh nghi p

h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Nam

Chu ng 4: Gi i pháp gia t ng hi u qu qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí

M C L C

L i m đ u i

M c l c iii

Danh m c các hình vii

Danh m c các b ng viii

Danh m c các t vi t t t ix

Ch ng 1: Qu n tr r i ro - m t quy t đ nh tài chính quan tr ng trong doanh nghi p 1 1.1 R i ro tài chính và qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p 1.1.1 R i ro tài chính trong doanh nghi p 1

1.1.1.1 Khái ni m r i ro tài chính 1

1.1.1.2 Các lo i r i ro tài chính th ng g p 3

1.1.2 Qu n tr r i ro tài chính trong doanh nghi p 5

1.1.2.1 V n đ qu n tr r i ro tài chính 5

1.1.2.2 Các công c qu n tr r i ro tài chính hi u qu 6

1.2 S c n thi t qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p 9

1.2.1 Nguyên nhân r i ro tài chính trong ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 9 1.2.1.1 Nh ng nguyên nhân khách quan 9

1.2.1.2 Nh ng nguyên nhân t b n thân doanh nghi p 10

1.2.1.3 Nh ng nguyên nhân t các đ i tác v i doanh nghi p 10

1.2.2 S c n thi t ph i nâng cao n ng l c qu n tr r i ro trong các doanh nghi p 11 1.2.2.1 Xu t phát t đ c đi m ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p 11

1.2.2.2 Nâng cao ch t l ng và hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 12

1.2.2.3 Xu th h i nh p và toàn c u hoá 12

K t lu n ch ng 1 13

Ch ng 2: Qu n tr r i ro trong l nh v c kinh doanh d u khí t i m t s n c và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 15

2.1 Khái quát chung v các doanh nghi p d u khíVi t Nam 15

2.1.1 D u khí và vai trò c a d u khí trong n n kinh t 15

2.1.1.1 D u khí 15

2.1.1.2 Vai trò c a d u khí trong n n kinh t 15

2.1.2 c đi m ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p d u khí 16 2.1.3 Qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí 19

2.2 Kh ng ho ng kinh t toàn c u nh h ng đ n qu n tr r i ro tài chính các doanh nghi p d u khí trên th gi i và bài h c cho Vi t Nam 21

2.2.1 Trung Qu c 22

2.2.1.1 Chính sách t ng c ng và b sung n ng l c tài chính 23

2.2.1.2 Chính sách u đãi v thu 24

2.2.1.3 Chính sách đ i v i d u thu h i chi phí 24

2.2.1.4 Chính sách c ph n 25

2.2.1.5 Chính sách ngo i h i 25

2.2.1.6 Kh ng ho ng kinh t toàn c u nh h ng đ n qu n tr r i ro tài chính Trung Qu c 25

2.2.2 Indonesia 28

2.2.2.1 Chính sách v thu và phân chia s n ph m 28

2.2.2.2 Chính sách u đãi 30

2.2.2.3 Kh ng ho ng kinh t toàn c u nh h ng đ n qu n tr r i ro tài chính Indonesia 30

2.2.3 Công ty d u khí British Petroleum (BP) 31

2.2.4 Công ty d u khí ConocoPhillips 34

2.3 Bài h c kinh nghi m cho các doanh nghi p d u khí Vi t Nam 36

K t lu n ch ng 2 39

Ch ng 3: Th c tr ng qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí 40

3.1 Th c tr ng r i ro tài chính trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh các doanh nghi p d u khí 40

3.1.1 Mô t m u đi u tra 40

3.1.2 Th c tr ng r i ro tài chính đ i v i các doanh nghi p d u khí 41

3.1.2.1 R i ro do bi n đ ng giá d u 41

3.1.2.2 R i ro bi n đ ng t giá 43

3.1.2.3 R i ro lãi su t ti n vay 50

3.1.2.4 R i ro giá ch ng khoán 53

3.2 Th c tr ng qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí 55

3.3 Các nhân t nh h ng đ n n ng l c qu n tr r i ro tài chính trong các DNDK 59

3.3.1 Th tr ng s n ph m phái sinh còn kém phát tri n 59

3.3.2 Thi u am hi u v s n ph m phái sinh 60

3.3.3 Chính sách c a Chính ph - Khung pháp lý ch a rõ ràng 60

3.3.4 Nguyên nhân xu t phát t b n thân doanh nghi p 62

K t lu n ch ng 3 65

Ch ng 4: Gi i pháp gia t ng hi u qu qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí Vi t Nam 66

4.1 Xây d ng ch ng trình qu n tr r i ro 66

4.1.1 S c n thi t và ý ngh a c a ch ng trình qu n tr r i ro 66

4.1.2 Các n i dung ch y u c a ch ng trình qu n tr r i ro 67

4.1.2.1 M c tiêu qu n tr r i ro 67

4.1.2.2 Nh n di n r i ro và đ nh l ng đ nh y c m 67

4.1.2.3 Xác đ nh tri t lý qu n tr r i ro 69

4.1.2.4 ánh giá và ki m soát 72

4.2 Các gi i pháp nh m hoàn thi n qu n tr r i ro tài chính trong các DNDK 73

4.2.1 Các gi i pháp v mô 73

4.2.1.1 Xây d ng hoàn thi n môi tr ng pháp lý 73

4.2.1.2 Xây d ng th tr ng tài chính hi n đ i 74

4.2.1.3 T o c ch h tr đ hi n đ i hoá h th ng thông tin-kinh t 75

4.2.1.4 Xây d ng khung pháp lý ch đ k toán Vi t Nam 75

4.2.2 Các gi i pháp vi mô 77

4.2.2.1 Nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c 77

4.2.2.2 Xây d ng mô hình th c hi n ch ng trình qu n tr r i ro 79

4.2.2.3 L a ch n công c , ph ng pháp qu n lý r i ro tài chính thích h p 82

4.2.2.4 Xây d ng và phát tri n h th ng thông tin kinh doanh 87

K t lu n ch ng 4 87

K t lu n 89

Danh m c tài li u tham kh o 90

Ph l c 93

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2.1 Phòng ng a r i ro và ki t qu tài chính 20

Hình 2.2 Phân chia d u t i Indonesia 29

Hình 3.1 C c u doanh nghi p d u khí tham gia đi u tra phân theo lo i hình 40

Hình 3.2 Quy mô c a các doanh nghi p tham gia đi u tra 41

Hình 3.3 Di n bi n giá d u th gi i 41

Hình 3.4 Doanh thu và s n l ng xu t kh u d u thô 42

Hình 3.5 Di n bi n t giá bình quân liên ngân hàng t n m 1995 đ n 2006 44

Hình 3.6 Di n bi n t giá bình quân liên ngân hàng t n m 2007-2009 44

Hình 3.7 Di n bi n lãi su t huy đ ng b ngUSD n m 2006-2009 51

Hình 3.8 Quy mô doanh s vay b ng USD c a các DNDK 52

Hình 3.9 M c đ các lo i r i ro tài chính th ng g p trong các DNDK 55

Hình 3.10 M c tìm hi u các SPPS trong doanh nghi p d u khí 58

Hình 4.1 Ch ng trình qu n tr r i ro 73

Hình 4.2 Các gi i pháp mà DNDK mong mu n c quan ch c n ng Nhà n c th c hi n 74

Hình 4.3 Các gi i pháp mà DNDK cho r ng c n thi t th c hi n nh m nâng cao kh n ng qu n tr r i ro tài chính 78

Hình 4.2 T ch c th c hi n ch ng trình qu n tr r i ro 82

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1 L nh v c ho t đ ng và n ng l c tài chính các công ty d u khí Trung Qu c 23

B ng 3.1 Chi ti t chênh l ch t giá h i đoái nh h ng đ n ngu n v n 47

B ng 3.2 Chi ti t chênh l ch t giá h i đoái đã th c hi n và CLTG ch a th c hi n 47

B ng 3.3 B ng th ng kê th c tr ng có ti n hành bi n pháp qu n tr r i ro tài chính 56

B ng 3.4 B ng th ng kê doanh nghi p d u khí tìm hi u v SPPS 58

B ng 3.5 B ng th ng kê s d ng SPPS trong doanh nghi p d u khí 58

B ng 4.1 Các tình hu ng phòng ng a r i ro 71

DANH M C CÁC T VI T T T

CH NG 1: QU N TR R I RO - M T QUY T NH TÀI CHÍNH QUAN

TR NG TRONG DOANH NGHI P

1.1 R i ro tài chính và qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p

1.1.1 R i ro tài chính trong các doanh nghi p

Theo t đi n Ti ng vi t ph thông “r i ro là đi u không lành m nh không t t b t ng

x y ra”

H u h t các doanh nghi p đ u ph i đ i m t v i r i ro kinh doanh R i ro kinh doanh

c a các doanh nghi p có th b t ngu n t nh ng nguyên nhân sau:

- B n ch t c a doanh s b t n do chu k kinh doanh Các doanh nghi p v i doanh

doanh có th phát sinh nh th nào

- B n ch t b t n trong giá bán Trong vài ngành công nghi p, giá c có th n đ nh

đ nh giá c là đi u ít ch c ch n h n nhi u Ví d , trong th p niên v a qua, các công

tr ng v tính b t n c a giá c khi giá d u thô đã s t t trên 30 đôla m t thùng xu ng

đ n n m 2009 giá d u thô l i s t d i 50 đôla m t thùng Thông th ng, gi c trong

m t ngành công nghi p càng c nh tranh nhi u, r i ro kinh doanh c a các doanh nghi p đó càng l n

đ s n xu t c a m t doanh nghi p càng cao, r i ro kinh doanh c a các doanh nghi p

đó càng l n Ví d , các công ty hàng không nh Delta Airlines đã ch u tác đ ng đáng

k c a tính d bi n đ ng trong giá c nhiên li u máy bay do cú s c giá nhiên li u

đ n nay

h c nh tranh, th ng có nhi u kh n ng đ ki m soát chi phí và giá c s n ph m c a

nghi p này càng nh Thí d , m t nhà s n xu t máy tính g p r i ro kinh doanh là m t

đ i th c nh tranh c a h s gi i thi u ra th tr ng m t s n ph m u vi t h n v

m t công ngh s l y đi m t th ph n c a nhà s n xu t đó trong t ng lai

đ nh các ngành công nghi p mà trong đó doanh nghi p s c nh tranh, m c đ s c

xu t Các doanh nghi p trong các ngành s n ph m tiêu dùng, nh ngành bán l , s n

đ r i ro kinh doanh th p h n Ng c l i, các doanh nghi p s n xu t hàng hoá lâu

kinh doanh cao h n

doanh Th nh t, là nh ng r i ro c h u, thu c v b n ch t t ng ngành ngh Th hai, là đ nh y c m c a bi n đ ng giá c , t giá, lãi su t có tác đ ng đ n l i nhu n

các nhân t giá c th tr ng (giá hàng hoá, lãi su t, t giá,…) tác đ ng đ n thu nh p

c a doanh nghi p là r i ro tài chính c a doanh nghi p

Thu t ng r i ro tài chính th t ra có th bao hàm n i dung r ng h n khuôn kh đ

h p, r i ro tài chính có th có ý ngh a bao hàm c r i ro ki t qu tài chính do doanh nghi p s d ng đòn b y tài chính (ngu n v n vay trong kinh doanh)

Nh v y, r i ro tài chính ch r i ro c a công ty do bi n đ ng b t l i c a t giá, lãi

su t, giá hàng hoá hay giá ch ng khoán gây ra

ra kh i doanh nghi p đ n h n Khi đó, tình tr ng m t cân đ i v dòng ti n đã x y ra

S m t cân đ i này tìm n m t r i ro l n đ i v i ho t đ ng s n xu t kinh doanh Do thi u ti n, vi c mua nguyên li u, v t li u, nhiên li u ….ph c v cho s n xu t kinh

doanh nghi p

th i do vi c thu h i các kho n n ph i thu không đúng k ho ch; vi c góp v n không đúng k ho ch,… M t cân đ i t m th i v dòng ti n có th kh c ph c đ c b ng

l n, v n l u đ ng t có quá ít, n khó đòi t ng lên, doanh thu ch a bù đ p đ c các

chuy n gi a các doanh nghi p, s n ph i thu, đ c bi t là n ph i thu khó đòi t ng lên, m t cân đ i t m th i r t d chuy n thành m t cân đ i dài h n M t cân đ i dài

h n v dòng ti n có th làm cho doanh nghi p b phá s n

- R i ro lãi su t ti n vay

vay Do đó lãi su t ti n vay – chi phí s d ng v n - tr thành b ph n c u thành quan

vay Thông th ng khi l m phát x y ra lãi su t t ng đ t bi n Do đó nh ng tính toán,

d ki n trong k ho ch kinh doanh, đ u t b đ o l n M t r i ro l n đã x y ra và nh

r i ro này ngày càng nghiêm tr ng và có th d n đ n tình tr ng phá s n doanh nghi p

n u nó t n t i trong m t th i k dài

- R i ro v s bi n đ ng giá c

đ u t l n Khi giá c bi n đ ng theo chi u h ng t ng giá đ u vào các doanh

h n ho c l th m chí có kh n ng phá s n n u không k p th i thích ng v i tình hình

m i

- R i ro v s c mua th tr ng

thi t y u Vì v y, s không ít m t hàng l ng tiêu th s gi m đi đáng k Khi đó r i

ro v s c mua th tr ng x y ra Nó th hi n qua s l ng hàng hoá tiêu th đ c

gi m, giá bán không đ bù đ p đ c chi phí s n xu t kinh doanh

- R i ro v t giá h i đoái

Là r i ro x y ra khi các giao d ch kinh t đ c th c hi n b ng ngo i t và t giá h i đoái bi n đ ng theo h ng làm cho đ ng n i t b m t giá V i nh ng doanh nghi p

s d ng nhi u ngo i t , khi t giá h i đoái t ng, s l v t giá có th làm gi m đáng

k , th m chí là tri t tiêu toàn b l i nhu n thu đ c trong k kinh doanh ây là r i

ro b t kh kháng c a các doanh nghi p trong m t n n kinh t nh p siêu v i t l l n

đi u đó x y ra trong m t th i gian kinh doanh dài, doanh nghi p s b bi n mình trên

th tr ng

1.1.2 Qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p

1.1.2.1 V n đ qu n tr r i ro tài chính

Qu n tr r i ro tài chính là m t ti n trình ki m soát các r i ro do bi n đ ng b t l i trong lãi su t, t giá và giá c hàng hoá hay giá ch ng khoán gây ra Ti n trình này

đ c các r i ro mà nó đ i m t i u này đòi h i m t s k t h p ch t ch gi a các b

ph n nghi p v c a công ty v i b ph n qu n tr tài chính

D li u đ u vào t các b ph n nghi p v và b ph n qu n tr tài chính s giúp xác

đ nh cách ti p c n và chi n l c qu n tr tài chính c a công ty Các chi n l c và cách ti p c n này d a trên nh ng hi u bi t c a công ty v các quy trình kinh doanh

c a mình và các r i ro tài chính v n có B ph n qu n tr tài chính s k t h p v i các

hi u qu v i chi phí h p lý, nh m h n ch r i ro ti m n và giúp n đ nh dòng ti n

Các chi n l c qu n tr r i ro c đi n ch d a trên nh ng gi i pháp v ho t đ ng kinh

đ phòng ng a r i ro, hay bù tr r i ro t các kho n ph i thu ngo i t b ng m t

kém và t ra không hi u qu

sinh trong qu n tr r i ro tài chính các công ty s có m t chi n l c qu n tr r i ro linh ho t h n, nhanh và chính xác h n

1.1.2.2 Các công c qu n tr r i ro tài chính hi u qu

S n ph m phái sinh (SPPS) là các công c tài chính có l i nhu n phát sinh t l i nhu n c a các công c khác, ngh a là thành qu c a chúng ph thu c vào di n bi n

c a các công c này B ng vi c s d ng các công c phái sinh, các công ty và cá

đ c l i nhu n, n u giá th p h n, ng i s h u h p đ ng s ch u m t kho n l

đ ng k h n ch đ c giao nh n vào ngày đáo h n h p đ ng; không có kho n chi tr

tr ng OTC bao g m các liên l c tr c ti p gi a các đ nh ch tài chính ch y u

H p đ ng giao sau (futures)

Các h p đ ng đ c giao d ch trên sàn giao d ch giao sau và ch u quá trình thanh toán

đ ng k h n

đ ng trong th tr ng giao sau i u này đã làm cho h thoát kh i ngh a v bán hàng hoá

khác bi t rõ r t v i th tr ng k h n, th tr ng giao sau s d ng hai công c đ lo i

b r i ro tín d ng Th nh t, thay vì giao nh n giá tr h p đ ng thông qua vi c thanh

đ c th c hi n vào cu i ngày chúng đ c giao d ch V i h p đ ng giao sau, s thay

đ i giá tr đ c ghi nh n vào cu i ngày Th hai, h p đ ng giao sau giúp làm gi m

qu N u h p đ ng giao sau c a b n t ng giá tr trong ngày giao d ch, m c t ng này

c a b n gi m giá tr , kho n l s đ c tr ra Và n u s d tài kho n ký qu c a b n

n p m t kho n ký g i b sung – tài kho n ký qu c a b n ph i đ c b sung l i nh

c ho c là v th c a b n s b đóng

M t đi u c n quan tâm n a là s t n t i c a sàn giao d ch giao sau có th thay đ i r i

đ ng đ u đ c xác đ nh b i t l không thanh toán c a đ i tác c th đó N u thay

đ c hình thành t v n c ph n c a các thành viên, r i ro không thanh toán c a b n

đ c gi m nhi u h n vì b n có quy n đòi ti n không ph i v i m t đ i tác c th nào

đó mà v i c sàn giao d ch

H p đ ng quy n ch n (options)

đó vào m t ngày trong t ng lai v i giá đã đ ng ý vào ngày hôm nay Trái v i ng i

đ ng

ch n mua (call) M t quy n ch n đ bán tài s n g i là quy n ch n bán (put) M c giá

ho c bán tài s n m c giá c đ nh ch t n t i cho đ n m t ngày đáo h n c th H p

đ ng quy n ch n c ng đ c giao d ch trên th tr ng OTC

H p đ ng hoán đ i (swaps)

k t h p và bi n th khác M t trong s đó là hoán đ i là công c ph bi n nh t Hoán

đ i chi m h n m t n a trong s 111 ngàn t đô la v n khái toán trên th tr ng OTC

đang th h ng Bên đ i tác này liên l c v i m t dealer hoán đ i, th ng là m t công ty ho t đ ng trên th tr ng OTC, h s th c hi n v th đ i ngh ch trong giao

nhu n hay là b l Lãi c a bên này chính là l c a bên kia Trong m t tho thu n

đ i vào giá hàng hoá, đ c g i là hoán đ i hàng hoá, m c khác công ty có th mua

m t quy n ch n đ tham gia vào m t hoán đ i, g i là hoán đ i quy n ch n

bi t ch y u gi a h p đ ng k h n, giao sau và hoán đ i là đ c tính thanh toán c a các h p đ ng này và m c đ r i ro không thanh toán c a các công c này đ i v i các

đ i tác trong h p đ ng H p đ ng k h n và giao sau th hi n hai thái c c trong khi

1.2 S c n thi t qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p

1.2.1 Nguyên nhân r i ro tài chính trong ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

R i ro tài chính b t ngu n t vô s các giao d ch liên quan tr c ti p đ n tài chính

gián ti p c a các chính sách thay đ i trong qu n lý, trong c nh tranh, trong các quan

h qu c t và th m chí ch có th ch do s thay đ i c a th i ti t và khí h u T quan sát các bi n đ ng v tài chính, có th nh n ra nh ng nguyên nhân gây ra r i ro v tài chính nh sau:

1.2.1.1 Nh ng nguyên nhân khách quan

ây là r i ro phát sinh t s thay đ i bên ngoài v giá c trên th tr ng nh lãi su t,

t giá h i đoái hay giá c a các lo i hàng hoá, c ng có th phát sinh t s thay đ i do

th i ti t, khí h u, các chính sách pháp lu t, xã h i M t n n kinh t kho là m t n n

n, t giá thay đ i chóng m t, hàng hóa d ch v khan hi m (th t và gi ), đ c quy n không ki m soát đ c, c nh tranh công b ng ch n m trên gi y cùng v i vi c thi u

công ngh thông tin c ng s là nh ng r i ro cho nh ng doanh nghi p thi u kh n ng thích ng v i đ i m i

1.2.1.2 Nh ng nguyên nhân t b n thân doanh nghi p

ây là các r i ro đ n ngay t chính trong n i b doanh nghi p nh thái đ c a doanh nghi p đ i v i r i ro, sai l m trong chi n l c kinh doanh, qu n lý doanh nghi p, s

thi u đ ng c làm vi c, thi u đoàn k t n i b Tôn T nói: bi t mình bi t ng i,

tr m tr n tr m th ng" Ba r i ro có th đ n: th nh t là ch bi t mình mà không bi t

mình l n ng i "bi t mình", đi u quan tr ng nh t là th ng xuyên t ki m tra và

qu nh t, lo i tr đ c r i ro t t nh t Qu n tr doanh nghi p t t b o đ m phát huy

"b nh" c a chính mình

1.2.1.3 Nh ng nguyên nhân t các đ i tác v i doanh nghi p

H có th là các nhà đ u t , góp v n liên doanh, liên k t, nhà cung c p, khách hàng

nghi m, tài chính, pháp lu t, qu n tr doanh nghi p không? Thi t l p quan h v i h ,

dù ch m t l n, nh l i ông bà khuyên "ph i dò cho đ n ng n ngu n, l ch sông"

đ n nh : mâu thu n trong các đi u kho n, ch n lu t, thanh toán và thu , chuy n quy n s h u và r i ro, các bi n pháp kh c ph c và x lý vi ph m, gi i h n trách nhi m, ch m d t h p đ ng tr c th i h n và gi i quy t tranh ch p h p đ ng

1.2.2 S c n thi t ph i nâng cao n ng l c qu n tr r i ro trong các doanh nghi p 1.2.2.1 Xu t phát t đ c đi m ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p

càng phát tri n và m r ng làm cho các doanh nghi p tr thành “đ u tàu” c a s phát tri n n n kinh t Song, m t khi ti n hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh, các doanh

đ ng s n xu t kinh doanh c ng đ ng ngh a v i vi c ph i ch p nh n s xu t hi n thêm các lo i r i ro có th x y ra nh t là r i ro v tài chính Nh đã ch ng minh trên, cách ch p nh n tích c c và hi u qu nh t chính là th c hi n các bi n pháp qu n

tr r i ro

ra Cùng m t doanh s ho t đ ng và m c doanh thu, n u r i ro th p thì hi u qu kinh doanh th p và ng c l i Ho t đ ng trong đi u ki n n n kinh t th tr ng, các doanh

thân doanh nghi p mà còn ph i ch p nh n nh ng yêu c u chung nh là “lu t ch i”

đ đ m b o cho s phát tri n an toàn c a các doanh nghi p N n kinh t ngày càng phát tri n v i m c đ th tr ng hoá càng cao, sân ch i càng bình đ ng thì b n l nh

chú tr ng c ng c và nâng cao n ng l c qu n tr r i ro tài chính, các doanh nghi p không th t n t i và phát tri n m t cách b n v ng

doanh nghi p Do v y, qu n tr r i ro tài chính t t là đi u ki n đ m b o cho hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p và nh vào hi u qu kinh doanh cao, doanh nghi p có

đi u ki n chú tr ng và c ng c nâng cao n ng l c qu n tr r i ro tài chính Ngày nay,

ng i ta coi qu n tr r i ro tài chính là m t n i dung c a qu n tr kinh doanh trong

nhi m qu n tr và đi u hành ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

r i ro

Dù mu n hay không các doanh nghi p v n ph i ch p nh n xu th h i nh p qu c t

và toàn c u hoá, ch đ ng hay b cu n theo, xét v k t qu cu i cùng thì không khác

là m t v n đ tr ng tâm, h t s c quan tr ng và nh y c m Khi tham gia h i nh p, dù

đ c di n gi i nh th nào cu i cùng c ng là 2 v n đ mà các doanh nghi p ph i

đ ng đ u v i: (1) áp l c c nh tranh ngày càng cao h n c v ph m vi và m c đ ,

(2) nguy c r i ro tài chính cao h n v i nh ng di n bi n ph c t p h n

Nh v y, xu th h i nh p và toàn c u hoá đòi h i ph i nâng cao n ng l c qu n tr r i

ro là c n thi t b i nh ng lý do sau:

trong ph m vi qu c gia mà là đa ngành và toàn c u Do v y, r i ro tài chính x y ra

không mong mu n c a quá trình h i nh p kinh t theo khu v c và xu th toàn c u hoá i n hình nh t là cu c kh ng ho ng tài chính hi n nay mà xu t phát t kh ng

đ c bi t là các doanh nghi p ho t đ ng s n xu t kinh doanh đ u b nh h ng v tài chính

Th hai, c nh tranh gi a các doanh nghi p di n ra quy t li t h n m t m t do yêu c u

hi n đ i trong ho t đ ng kinh doanh và c nh tranh v i nhau

Th ba, các quy ch tài chính và các ràng bu c pháp lý đ c n i l ng cho nên các t

t tài chính và các d án r i ro c ng t ng theo

Th t , s hình thành và phát tri n các công c tài chính và các công c phái sinh

tài chính trên toàn th gi i i u này làm cho các t ch c phi tài chính ph i đ i phó

v i nhi u ngu n phát sinh r i ro trên toàn c u

phát, lãi su t, t giá h i đoái, v.v và cu i cùng là nh ng bi n c chính tr xã h i

nghi p và vì v y c ng là nguyên nhân gây ra r i ro

và trên toàn c u

R i ro tài chính các doanh nghi p là r i ro do nh ng bi n đ ng b t l i trong t giá,

ch p nh n lo i r i ro này, vì v y nên ti n hành qu n tr r i ro tài chính

R i ro tài chính b t ngu n t các giao d ch liên quan tr c ti p đ n tài chính nh mua bán, vay n , đ u t , c ng có th do s thay đ i c a th i ti t khí h u Nh n di n đ c

r i ro tài chính phát sinh đ có bi n pháp qu n tr r i ro thích h p nh m nâng cao

xu th h i nh p và toàn c u hoá làm cho áp l c c nh tranh ngày càng cao h n, nguy

c r i ro tài chính cao h n đòi h i ph i nâng cao n ng l c qu n tr r i ro là c n thi t

đ i v i các doanh nghi p

CH NG 2: QU N TR R I RO TÀI CHÍNH TRONG L NH V C KINH DOANH D U KHÍ T I M T S N C VÀ BÀI H C KINH NGHI M CHO

VI T NAM

2.1.1 D u khí và vai trò c a d u khí trong n n kinh t

2.1.1.1 D u khí

d u T o d ng này là sinh v t bi n có kích c to b ng đ u kim Chúng có th chuy n

v n đ ng và g p l i, các túi d u và khí gas t nhiên đ c hình thành

d u, so v i tr l ng d u đ c tính toán kho ng 1 200 t thùng

D u khí là d u thô, khí thiên nhiên và hydrocacbon th khí, l ng, r n ho c n a r n

su t đ c d u

D u thô là hydrocarbon th l ng trong tr ng thái t nhiên, asphalt, ozokerite và

su t

Khí thiên nhiên là toàn b hydrocarbon l ng th khí, khai thác t gi ng khoan, bao

g m c khí m, khí khô, khí d u gi ng khoan và khí còn l i sau khi chi t kh u hydrocarbon l ng t khí m

2.1.1.2 Vai trò c a d u khí trong n n kinh t

D u khí đóng vai trò quan tr ng trong kinh t toàn c u, thu th p v d u khí chi m t

trong c c u tiêu th n ng l ng trên toàn th gi i Nhi u cu c chi n tranh, các cu c

toàn và n đ nh là m t trong nh ng nhân t tính toán ngo i giao quan tr ng nh t B i

vì, v n đ này không ch liên quan t i vi c đ m b o s c s n xu t và s v n hành c a toàn b n n kinh t mà còn liên quan tr c ti p t i v n đ an ninh qu c gia

i v i Vi t Nam, vai trò và ý ngh a c a c a d u khí càng tr nên quan tr ng trong

đóng vai trò r t đáng k vào ngân sách qu c gia v i vi c s n l ng không ng ng

h p d n các nhà đ u t vào Vi t Nam

ngu n thu NSNN và luôn luôn gi v trí s m t giúp n đ nh thu chi NSNN, c i thi n cán cân thanh toán

khí Vi t Nam là nh ng doanh nghi p m i nh n m nh nh t c a n n kinh t Vi t Nam

v i các đ c đi m chung sau:

V n đ u t l n: D u khí là lo i khoáng s n n m sâu trong lòng đ t đ c hình thành

nguyên này đòi h i chi phí l n

Công ngh hi n đ i: Ngành th m dò khai thác d u khí là ngành khai thác khoáng

nên vi c th m dò và khai thác ngu n tài nguyên này đòi h i ph i dùng công ngh

hi n đ i, chi phí đ u t l n h n so v i các ngành công nghi p khác

Tính r i ro cao: tìm ki m d u khí ch a đ ng y u t r i ro cao, t c là y u t thành

các gi ng khoan th y d u không cao, thông l qu c t kho ng 30%, t c là có nhi u

r i ro

L i nhu n cao: D u khí là tài nguyên khoáng s n n m sâu trong lòng đ t nên đ khai thác ngu n tài nguyên này đòi h i chi phí r t l n nh ng bù l i n u có phát hi n

t 20-25 n m tu theo c u t o m trong khi ch m t 2-3 n m đ u là có th thu h i đ

v n đ u t cho giai đo n th m dò và phát hi n m

Tài nguyên d u khí không đ c tái t o: Tài nguyên khoáng s n c a ngành công

nghi p m s b c n ki t d n cùng v i quá trình khai thác vì tài nguyên khoáng s n là

lo i tài nguyên thiên nhiên không th tái t o nh các tài nguyên khác

s n nh là m t trong nh ng t li u s n xu t ch y u thu c v s h u toàn dân và

Cung c p ngu n n ng l ng nh m thúc đ y các ngành kinh t phát tri n: ngành

đóng tàu, hoá h c, t s i phân bón, b t gi t, ch t d o… phát tri n N n kinh t ngày

càng phát tri n thì nhu c u n ng l ng nói chung và d u khí nói riêng ngày càng

t ng

đi m riêng sau:

Quy mô v n l n: đ ho t đ ng trong l nh v c d u khí các doanh nghi p đ u ph i có

khoáng s n qu c gia, là m t trong nh ng t li u s n xu t ch y u thu c v s h u

đ ng kèm theo nh Xu t nh p kh u v t t , thi t b d u khí, s n ph m d u khí, hóa

d u; Kinh doanh, phân ph i các s n ph m d u, khí, các nguyên li u hóa ph m d u

đ t li n; u t mua s m và cho thuê ph ng ti n, thi t b , công ngh ph c v ngành

thi t b ph c v ngành công nghi p s n xu t, ch bi n, phân ph i s n ph m d u khí; Cung c p d ch v h tr khai thác, s n xu t d u thô và khí thiên nhiên; D ch v nh p

kh u y thác thi t b , v t t , ph ng ti n ph c v công nghi p s n xu t, khai thác và

góp v n c ph n, phát hành trái phi u; D ch v t v n gi i thi u l a ch n nhà s n

xu t cung c p t t c các lo i ph ng ti n thi t b trong ngành d u khí; D ch v t

v n, so n th o, h tr ch đ u t , nhà th u d u khí đàm phán các h p đ ng khai thác

đ ng thuê, cho thuê ph ng ti n ph c v ho t đ ng d u khí; Ho t đ ng tài chính,

ch ng khoán, ngân hàng, b o hi m; ào t o, cung ng nhân l c d u khí, xu t kh u

i ng cán b đông đ o: tính đ n th i đi m này, các DNDK có kho ng 26.000 cán

h c và trên đ i h c

2.1.3 Qu n tr r i ro tài chính trong các doanh nghi p d u khí

Lý do chính đ ti n hành qu n tr r i ro tài chính là nh ng quan ng i có liên quan

đ n đ b t n c a lãi su t, t giá, giá c hàng hoá và giá c phi u trong ho t đ ng

đ c r i ro t các y u t ngo i sinh M t vài công ty b t đ u ti n hành qu n tr r i ro

nh ng th t b i khá đau bu n

Trong các ki n th c tài chính doanh nghi p hi n đ i, trong th gi i c a

nh n thông tin và luôn có s n cho m i ng i, thì các quy t đ nh tài chính không làm

t ng giá tr c a c đông Các quy t đ nh tài chính, ch ng h n nh công ty nên phát hành bao nhiêu n , công ty chi tr c t c nh th nào ho c là công ty ph i đ ng đ u

v i r i ro ra sao hi m khi xác đ nh chi c bánh giá tr c a công ty đ c c t nh th

nhân t quy t đ nh giá tr c a c đông MM tranh lu n r ng v lý thuy t, các c đông

có th th c hi n t t các giao d ch tài chính gi ng nh công ty b ng cách mua ho c

c ng là m t quy t đ nh tài chính Nh v y qu n tr r i ro, v lý thuy t, có th đ c

nên các công ty không c n ph i qu n tr r i ro

L p lu n này đã b qua m t s th t là, h u h t các công ty qu n tr r i ro có hi u qu

quanh khung ch u thu thu nh p V i m t h th ng thu lu ti n, công ty có th tính

ty

Qu n tr r i ro tài chính c ng có th làm gi m xác su t phá s n và làm gi m chi phí

ki t qu tài chính, v n là m t ti n trình r t t n kém mà trong đó chi phí pháp lý tr

qu n tr r i ro còn là do quy n l i c a h g n li n v i thành qu công ty, nói tr ng ra

Các công ty khi s p r i vào tình tr ng phá s n s nh n th y là h ít có đ ng c đ u t

nh ng d án nh th ch có l i cho các ch n c a công ty vì chúng ch làm gia t ng

Qu n tr r i ro tài chính giúp tránh r i vào tình c nh gi ng nh v y và nh th s làm gia t ng c h i cho các công ty s luôn luôn đ u t vào các d án h p d n mà nh ng

d án này tính trên t ng th s t t h n cho xã h i và n n kinh t

C n ph i l u ý là b n thân vi c gi m r i ro không là lý l hoàn h o đ lý gi i v vi c

t i sao công ty ph i phòng ng a và qu n tr r i ro Các công ty nào ch p nh n r i ro

th p h n, thì trong dài h n h s nh n đ c t su t sinh l i th p h n H n n a, n u

ch ng khoán r i ro th p Qu n tr r i ro tài chính ph i t o ra giá tr cho c đông, t c

nh h ng bi n đ ng c a lãi su t, t giá, giá c hàng hoá và giá c phi u Do v y các

phân tích và xây d ng m t ch ng trình qu n tr r i ro là c n thi t

Nói tóm l i thì qu n tr r i ro tài chính s làm gi m thi u đ c kh n ng phá s n v n

vào các d án có l i và b ng nh ng l i ích nh n đ c nh th , rõ ràng là giá tr s

t o ra cho các c đông

DNDK trên th gi i và bài h c cho Vi t Nam

c a th k 21 c bi t là trong giai đo n nh h ng c a cu c kh ng ho ng kinh t

rút ra bài h c phù h p cho các DNDK Vi t Nam

2.2.1 Trung Qu c

s n l ng d u m ch duy trì m c 150 tri u t n đáp ng ch m t n a nhu c u

Trung Qu c (Petrochina-CNPC), công ty hoá d u Trung Qu c (Sinopec) và t ng

tri n ngành d u khí nh sau:

là Chính ph ph i thu đ c m t t l t i thi u trên t ng doanh thu N u thu d i t l

khí

Giá ngh a v v i th tr ng n i đ a: Chính ph quy đ nh giá bán ngh a v đ i v i th

khí

Vi c m c a h p tác: M t s n c đ c bi t coi tr ng m c a h p tác th hi n rõ nh t

th u qu c t có các đ nh ch , c ch b o đ m cho nhà đ u t t do chuy n v n,…

chóng làm ch công ngh và s n xu t Chính sách c th là ngoài vi c nhà n c đ m

b o v m t tài chính, tín d ng thì các kho n thu khác t các ho t đ ng d ch v và

khai thác t l c s đ c b sung ngu n tái đ u t

thi t b ho c không b đánh thu khi chuy n v n v n c

qu n lý và đ nh đo t đ c nh ng v n đ khó kh n trong h i đ ng qu n lý

ti n ra n c ngoài

thác c a các công ty d u khí Trung Qu c trong n m 2008 nh sau:

Qu c

Chính sách và các quy đ nh v tài chính, v thu đ i v i ho t đ ng tìm ki m th m dò

khai thác và d ch v trong l nh v c d u khí c a Trung Qu c th hi n trên m t s m t

c th nh :

cho công ty L i nhu n sau thu t các ho t đ ng khai thác c ng đ c đ l i cho vi c

đ ng n ng l c ho t đ ng trong n c mà còn t ng n ng l c, vai trò trong h p tác v i các công ty ngo i qu c nh m th c hi n chính sách đa d ng hoá ngu n nhiên li u 2.2.1.2 Chính sách u đãi v thu

đ c h ng các u đãi v thu nh đ i v i các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài

VAT đ u vào

quy đ nh m c r t cao là 55%, t th p niên 80 thu su t thu thu nh p doanh nghi p

đ i v i các nhà th u n c ngoài trong ho t đ ng th m dò khai thác và d ch v d u

nhu n

2.2.1.3 Chính sách đ i v i d u thu h i chi phí

đi u ki n c th c a t ng h p đ ng

hi n thì đ c thu h i chi phí đã b ra t i các h p đ ng đã th t b i tr c đó trong th i

tr c đó đã b ra Chính sách này đã khuy n khích nhà đ u t ti p t c các ho t đ ng

d u khí sau khi th t b i t i các lô tr c đó đ ng th i là đòn tác đ ng tâm lý khi h

ph i ch u nh ng r i ro cao trong tìm ki m và th m dò d u khí

khai thác d u

c ph n

2.2.1.5 Chính sách ngo i h i

Chính sách ngo i h i quy đ nh l i nhu n h p pháp và v n đ u t thu h i c a các nhà

đ u t n c ngoài có th đ c chuy n đ i b ng ngo i t và chuy n ra ngoài m t cách d dàng C ch phân chia t s n ph m d u khí khái quát là:

• N p các lo i thu khai thác tài nguyên d u khí đ i v i s n l ng nh h n 500.000

12.5% áp d ng đ i v i thang s n l ng trên 4 tri u t n/n m

• Thu h i chi phí đ u t th m dò và chi phí khai thác

• N p thu thu nh p công ty 33%

trong các DNDK Trung Qu c

đ ng t ng lên trong tháng 7/2009 là 73USD/ thùng trong khi n n kinh t th gi i v n

đã ti n hành nh p kh u d u thô, theo s li u công b c a h i quan Trung Qu c h i

l c nh m h n ch r i ro khi giá d u lên cao

M c khác, v i nh h ng c a vi c b m v n vào th tr ng hàng hoá c a các qu c gia, Trung Qu c có k ho ch kích thích kinh t tr giá 585 t USD làm cho th tr ng

đó, các nhà đ u t c ng nh n th y t giá đ ng USD ngày càng m t giá do kh ng

ho ng kinh t và l m phát leo thang làm cho r i ro càng l n Chính đi u này làm cho

trú n an toàn khi x y ra bi n đ ng giá c

d u khí Singapore (SPC) SPC có các d án khai thác d u khí t i Úc, Trung Qu c,

đ ng đ i tín d ng l y d u khí Trong hình th c quan h đ i tác này, Trung Qu c ch

b i c nh kh ng ho ng tín d ng

nghi p và các n c phong phú tài tài nguyên có th cùng chung l i ích

Các kho n vay tr thành ngu n ti n mà sinh ra l i t c - đó đ c coi là m t lo i tài

th c ch t là m t hình th c l y tài s n đ i l y tài nguyên”