Ứng dụng hệ số bêta lượng hóa rủi ro biến động giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán TPHCM

Tác gi lu n v n Danh Th y – Cao h c TCDN.K16, xin có l i cám

n chân thành nh t t i các quý th y cô; các GS và PGS, các TS - gi ng viên

tr ng i h c Kinh t TpHCM đã trang b cho tác gi nh ng ki n th c b ích ph c v cho vi c hoàn thành đ tài nghiên c u, ph c v cu c s ng và công vi c chuyên môn

Do s b t cân x ng v thông tin trong đi u ki n TTCK Vi t Nam đang trong giai đo n hoàn thi n, đ y bi n đ ng, cùng v i s h n ch v chuyên môn c a tác gi , b n lu n v n không th tránh kh i nh ng thi u sót nh t đ nh Tác gi r t mong đ c s c m thông và đóng góp chân tình c a quí th y cô, các h c viên và nh ng ng i quan tâm

Cu i cùng, tác gi c ng xin g i l i tri ân sâu s c nh t t i cô giáo, gi ng viên TS Nguy n Th Uyên Uyên – ng i tr c ti p h ng d n t n tình tác gi trong quá trình nghiên c u th c hi n lu n v n này Xin chúc cô và gia đình

v n s nh ý

Chân thành cám n !

Danh Th y

Tác gi lu n v n : Danh Th y, Cao h c khóa 16 – ngành Tài chính Ngân hàng, xin cam đoan :

Nh ng n i dung trong lu n v n, t c u trúc, d li u, cách ti p c n, s

d ng các mô hình trong phân tích, đo l ng r i ro và đ a ra các gi i pháp, giúp các N T trên th tr ng CP có đ c các c n c có th tin c y đ c trong

vi c đ a ra các quy t đ nh đ u t , h n ch t i m c ch p nh n đ c các r i ro trên th tr ng

Trong lu n v n, tác gi đã tham kh o r t nhi u tài li u đa d ng t nhi u ngu n khác nhau nh sách, báo, t p chí, các website, báo đi n t … đ c li t

kê đ y đ trong m c TÀI LI U THAM KH O cu i lu n v n

Tp HCM, ngày … tháng… N m 2009

DANH TH Y

DANH M C B NG S LI U

DANH M C HÌNH V , TH

Ch ng 1 : C S LÝ LU N V R I RO, L NG HÓA R I RO

C PHI U VÀ H S BETA

1.1 – Giá c phi u – các nhân t nh h ng t i giá CP 01

1.1.1 Giá c phi u 01

1.1.2 Các nhân t nh h ng đ n giá c phi u 02

1.2 – R i ro – các lý thuy t v r i ro bi n đ ng giá CP 05

1.2.1 Khái ni m v r i ro 05

1.2.2 Phân lo i r i ro 05

1.2.3 Các lý thuy t v r i ro bi n đ ng giá CP 07

1.2.3.1 Lý thuy t v b c đi ng u nhiên 07

1.2.3.2 Lý thuy t danh m c đ u t t i u 08

1.2.3.3 Lý thuy t mô hình đ nh giá tài s n v n (CAPM) 12

1.2.3.4 M t s lý thuy t khác .14

1.3 – R i ro bi n đ ng giá CP - Beta (β) trong l ng hóa r i ro CP 15

1.3.1 R i ro bi n đ ng giá CP và tác đ ng c a r i ro bi n đ ng giá CP đ n N T, đ n th tr ng 15

1.3.2 Beta trong l ng hóa r i ro bi n đ ng giá c phi u 16

1.3.2.1 Khái ni m và ý ngh a c a h s beta (β) 17

1.3.2.2 Tính toán và s d ng h s beta .18

1.3.2.3 Nh ng đi m ti n l i và h n ch c a beta 20

1.3.3 Ki m đ nh th c nghi m v beta 22

1.3.4 Kinh nghi m c a các n c v tính và s d ng h s beta 23

1.3.4.1 Kinh nghi m các n c v tính và s d ng h s beta (β) 23

1.3.4.2 M t s bài h c cho các N T Vi t Nam .23

K T LU N CH NG 1 25

2.1.1 B c tranh toàn c nh TTCK Vi t Nam th i gian qua 26

2.1.1.1 Nh ng k t qu đ t đ c 26

2.1.1.2 Nh ng đi m h n ch c a TTCK Vi t Nam 28

2.1.1.3 Th c tr ng ho t đ ng c a HOSE th i gian qua 30

2.1.2 TTCK Vi t Nam d i tác đ ng kh ng ho ng tài chính M 34

2.2 – R i ro bi n đ ng giá CP và tác đ ng c a r i ro bi n đ ng giá CP trên TTCK Vi t Nam 40

2.2.1 R i ro bi n đ ng giá CP trên TTCK Vi t Nam 42

2.2.2 Tác đ ng c a r i ro đ n th tr ng ch ng khóan 46

2.2.3 Tác đ ng c a r i ro đ n các N T trên TTCK 48

2.3 – Thái đ c a các N T Vi t Nam đ i v i r i ro đ u t CP 50

2.3.1 Thái đ đ i v i r i ro c a các N T 51

2.3.2 Bi n pháp phòng ch ng r i ro c a các N T 52

2.3.3 S d ng h s beta đ l ng hóa r i ro CP 52

K T LU N CH NG 2 54

Ch ng 3 : NG D NG H S BETA L NG HÓA R I RO C PHI U VÀ DANH M C U T – GI I BÀI TOÁN MARKOWITZ TÌM DANH M C U T T I U 3.1 – Tính phù h p c a h s beta ( β) trên TTCK Vi t Nam 55

3.2 – Thu th p d li u – Tính h s beta ( β) 56

3.2.1 Thu th p d li u đ tính toán trên TTCK TpHCM 56

3.2.2 Qui trình x lý d li u 58

3.2.3 K t qu tính tóan beta trên th tr ng c phi u t i SGDCK TpHCM – giai đ an 2004 – 2008 60

3.3 – Gi i bài tóan Markowitz – Tìm danh m c đ u t t i u 67

3.3.1 Theo mô hình Markowitz truy n th ng 67

3.3.1.1 Thi t l p mô hình 67

3.3.1.2 D li u tính tóan 69

3.3.1.3 K t qu tính tóan 74

3.4.2 V phía nhà n c 81

3.4.3 V phía các N T Vi t Nam 83

K T LU N CH NG 3 84

K T LU N 85 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

APEC : Di n đàn h p tác kinh t châu Á – Thái Bình D ng

EBIT : L i nhu n tr c thu và lãi

EPS : Thu nh p trên c ph n

TTGDCK : Trung tâm giao d ch ch ng khóan

UBCKNN : y ban ch ng khóan Nhà n c

VN-Index : Ch s giá c phi u t i SGDCK TpHCM WTO : T ch c th ng m i th gi i

B ng 2.1 : Qui mô niêm y t trên sàn HOSE đ n cu i tháng 12/2008 31

B ng 2.2 : Qui mô giao d ch t i HOSE qua các n m 31

B ng 2.3 : T ng tr ng c a m t s CP th gi i 2007-2008 34

B ng 3.1 : Danh sách các công đ c ch n trong danh m c tính beta 57

B ng 3.2 : K t qu tính toán h s beta c a c phi u 61

B ng 3.3 : TSSL th c hi n và TSSL k v ng c a c phi u 62

B ng 3.4 : H s beta, r i ro t ng th , r i ro phi h th ng c a các CP trong danh m c tính theo tháng (1/1/2004-31/12/2008) 65

B ng 3.5 : T su t sinh l i theo tháng c a các c phi u 71

B ng 3.6 : K t qu l a ch n danh m c t i u 75

B ng 3.7 : M t s danh m c trên đ ng Markowitz 77

DANH M C HÌNH V , TH Hình 1.1 : a d ng hóa làm gi m r i ro phi h th ng 08

Hình 1.2 : ng biên hi u qu Markowitz 11

Hình 1.3 : ng th tr ng ch ng khóan SML 13

Hình 2.1 : Bi u đ ch s VN-Index qua các n m (2000-2008) 32

Hình 2.2 : Bi u đ ch s VN-Index n m 2008 33

Hình 2.3 : Di n bi n giao d ch kh i ngo i n m 2008 39

Hình 2.4 : Ch s CK th gi i, M và châu Á – Thái bình d ng 41

Hình 2.5 : Ch s CK các qu c gia châu Á ch n l c (1998-2007) 42

Hình 2.6 : S hình thành và đ v c a bong bóng CK 45

Hình 2.7 : VN-Index và HASTC-Index qua các n m 47

Hình 3.1 : T su t sinh l i th c hi n và t su t sinh l i k v ng c a CP 63

Hình 3.2 : ng bi u di n danh m c t i u 76

Vào tháng 11/1996, y ban Ch ng khoán Nhà n c (SSC) đ c thành

l p, đánh d u s ra đ i c a TTCK Vi t Nam Ngày 20/07/2000, TTCK VN khai tr ng phiên giao d ch ch ng khoán đ u tiên t i TTGDCK TP H Chí Minh (HoSTC) N m n m sau, Trung tâm giao d ch ch ng khoán th hai

đ c thành l p t i Hà N i (HaSTC) vào tháng 3/2005 Vào nh ng n m đ u,

kh i l ng giao d ch và v n hóa TTCK VN là t ng đ i th p, c th vào n m

2002 là kho ng 2.000 t đ ng Tuy nhiên, con s này t ng lên nhanh chóng vào nh ng n m sau đó Theo báo cáo c a Trung tâm truy n d li u (VDC) và

B Công nghi p Vi t Nam thì cu i n m 2000 m i có kho ng 5.000 tài kho n giao d ch, cu i n m 2006 đã t ng lên 106.000 tài kho n và đ n tháng 5/2008 thì s l ng tài kho n c a nhà đ u t m t i các công ty ch ng khoán lên t i trên 430.000 tài kho n Vào cu i n m 2008 kho ng trên 600.000 tài kho n

N m 2007, TTCK Vi t Nam đ c xem là m t trong nh ng th tr ng

m i n i sôi đ ng nh t khu v c Châu Á phiên giao d ch cu i cùng c a n m, Vn-Index đ t 920 đi m, t su t l i nhu n th tr ng là 35,05% V i s phát tri n nhanh chóng c a TTCKVN, vi c đ u t vào ch ng khoán tr thành m t kênh đ u t h p d n, đem đ n l c quan cho các N T và các nhà làm chính sách Tuy nhiên, do là th tr ng m i n i, còn non tr và n ch a nhi u bi n

đ ng thì vi c đ u t vào TTCK c ng ch a đ ng không ít r i ro i u này

đ c th hi n qua bi n đ ng ch s Vn-Index C th là khi TTCKVN thành

l p đ c 6 tháng thì ch s Vn-Index là 570 đi m, nh ng sau đó l i nhanh chóng r t xu ng m c 130 đi m vào n m 2003 Tính đ n cu i tháng 3/2007,

ch s Vn-Index đ t m c cao k l c 1170.67 đi m vào phiên ngày 12/03/2007

M t đi u đáng chú ý là ph n l n các nhà đ u t t i TTCKVN là nhà

đ u t cá nhân, chi m kho ng 90% t ng s l ng tài kho n đ ng ký và chi m

kho ng 70% t ng giá tr giao d ch (ngu n: www.ssc.org.vn) Nh ng N T này

th ng là nh ng ng i ít kinh nghi m và thi u ki n th c v ch ng khoán H

ch y u đ u t theo tâm lý đám đông và th ng b thua l nhi u khi th

tr ng có nh ng đ t đi u ch nh Trong tình hình lên xu ng th t th ng c a TTCK, thì vi c xem xét các y u t nh h ng đ n t su t sinh l i c a CP,

l ng hóa các r i ro đ i v i các N T nói chung và các N T cá nhân nói riêng là m t bài toán khó i u này đòi h i tìm ra m t mô hình phân tích đo

l ng r i ro, cung c p cho các N T các thông tin v r i ro c a th tr ng,

quan đi m c a mình đ i v i r i ro

Ý ngh a và đ i t ng nghiên c u : Vi c nghiên c u v h s bê ta trong

vi c đo l ng r i ro trên TTCK s góp ph n b sung thêm cho h th ng thông tin th tr ng, bên c nh các thông tin v ch tiêu tài chính, tình hình h at đ ng

s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, nh đó các nhà đ u t phân tích và

và l ng hóa r i ro là m t đ tài l n nghiên c u tòan di n đòi h i có s

ph i k t h p gi a các nhà nghiên c u, các nhà qu n lý đ u t chuyên sâu Thêm vào đó ph i có s hòan thi n h th ng c p nh t và hi u ch nh thông tin

đ y đ , tin c y Trong đ tài này, do h n ch v m t th i gian, ngu n thông tin và nh ng ki n th c c p nh t còn h n ch c a tác gi tài th c hi n gi i

h n trong vi c nghiên c u r i ro và tính tóan h s bê ta CP trên TTCK, gi i

h n th tr ng c phi u niêm y t trên sàn HOSE cùng nh ng nh n xét đánh giá Sau đó ti n hành xác đ nh m t danh m c đ u t hi u qu

tài s d ng các ph ng pháp th ng kê mô t , th ng kê phân tích d

li u mà ch y u là ph ng pháp h i quy tuy n tính Xác đ nh h s beta cho các c phi u niêm y t trên sàn TpHCM trong kh ang th i gian 2004-2008 và

h s beta cho tòan b danh m c đ c ch n V công c s d ng là các

ph ng pháp tính trong giáo trình Th ng kê ng d ng Ph n m m h tr g m

có Ms.Office, SPSS trong nghiêm c u khoa h c

Ch ng 1 : C S LÝ LU N V R I RO BI N NG GIÁ C PHI U – L NG HÓA R I RO C PHI U VÀ H S BETA

1.1 – Giá c phi u và các nhân t nh h ng đ n giá c phi u

1.1.1 – Giá c phi u

• Giá tr n i t i (Intrinsic value) : Là giá tr th c c a CP th i đi m

hi n t i Giá tr này đ c tính tóan c n c vào c t c c a công ty, tri n v ng phát tri n c a công ty và lãi su t th tr ng ây là c s quan tr ng cho N T khi quy t đ nh đ u t vào CP, đánh giá đ c giá tr th c c a CP, so sánh v i giá c a th tr ng và l a ch n ph ng án đ u t có hiêu qu nh t Có nhi u cách đ xác đ nh giá tr th c c a CP, nh ng ph bi n nh t là mô hình chi t

kh u dòng c t c

Nguyên lý c b n c a ph ng pháp tri t kh u dòng c t c chính là gi

đ nh r ng giá tr c a m t c phi u là nh ng kho n ti n mà N T nh n đ c trong t ng lai khi đ u t vào c phi u này C t c s đem l i cho c đông kho n ti n trong hi n t i trong khi ph n l i nhu n gi l i đ c s d ng vào

vi c tái đ u t đ phát tri n trong t ng lai

Theo nh ng gi đ nh này giá tr c a c phi u s đ c tính theo công

th c :

g r

D P

e −

= 1 ; Trong đó:

P - là giá tr th t c a c phi u

D1 - là c t c mà công ty s tr trong n m t i

re - là t su t l i nhu n yêu c u c a c phi u đ c xác đ nh theo mô hình đ nh giá tài s n v n

g - là t l t ng tr ng c a c t c trong t ng lai (t ng tr ng đ u)

đây, ređ c xác đ nh t công th c: re = rf + ×(rm – rf); trong đó :

rf - là lãi su t khi đ u t vào các lo i tài s n không có r i ro ( lãi su t

• Th giá (Market value) : Là giá c c a CP khi giao d ch trên th

tr ng t i m t th i đi m nh t đ nh Tùy theo quan h cung c u trên th tr ng

mà th giá c c a CP có th th p h n, cao h n ho c b ng giá tr th c c a nó

t i th i đi m di n ra giao d ch mua bán Quan h cung c u c phi u, đ n l t

nó l i ch u tác đ ng b i nhi u y u t nh kinh t , chính tr , xã h i…trong đó

y u t quan tr ng nh t là giá th tr ng c a công ty và kh n ng sinh l i c a

nó

1.1.2 – Các nhân t nh h ng đ n giá c phi u

Có r t nhi u các nhân t nh h ng đ n giá CP trong đó có các nhân t

nh l m phát, thu nh p c a công ty… Nh ng chúng ta có th k ra m t s nhân t đ c xem là có nhi u nh h ng đ n bi n đ ng giá CP nh sau :

• Nhân t lãi su t : Khi lãi su t ti n g i hay lãi su t ti n vay ngân hàng

t ng, các công ty s ph i tr nhi u h n cho chi phí lãi vay và nh th s nh

h ng đ n thu nh p t ng lai c a công ty Cho nên, n u nh lãi su t t ng giá

c c a ch ng khoán có th gi m Lãi su t c ng là m t y u t quan tr ng, trong đi u ki n lãi su t t ng, các N T có th có nh ng l a ch n nên gi tài

s n c a mình b ng c phi u, trái phi u, ti n m t hay tài s n khác

• Nhân t l m phát : L m phát t ng luôn là d u hi u cho th y r ng s

t ng tr ng c a n n kinh t s không b n v ng, lãi su t s t ng lên, kh n ng thu l i nhu n c a doanh nghi p b h th p làm cho giá c phi u gi m B t c khi nào l m phát bùng lên, đ ng ti n khôn ngoan s r i kh i các c phi u mà

nó đã đ c đ u t tr c đó Trong h u h t các tr ng h p, l ch s c a th

tr ng ch ng khoán c ng chính là l ch s c a l m phát L m phát càng th p thì càng có nhi u kh n ng c phi u s t ng giá tr

• Nhân t phát tri n kinh t : V t ng tr ng kinh t , giá c phi u có xu

h ng t ng khi n n kinh t phát tri n và gi m khi n n kinh t kém phát tri n; tuy nhiên, có s khác bi t đáng k gi a các nhóm c phi u và tình hình bi n

đ ng c a t ng c phi u ph thu c vào tình hình ho t đ ng c th c a t ng công ty V m i liên h gi a giá c phi u và ho t đ ng s n xu t kinh doanh

c a công ty, giá c phi u đôi khi x y ra tr c bi n đ ng ho t đ ng kinh doanh, đôi khi x y ra sau

• Các nhân t v môi tr ng chính tr : Nhóm nhân t nh h ng ch

y u ti p theo là nh ng y u t phi kinh t , bao g m s thay đ i v các đi u

ki n chính tr , ví d chi n tranh ho c thay đ i c c u Chính ph , thay đ i v

th i ti t và nh ng nhân t t nhiên khác, và thay đ i v đi u ki n v n hoá,

nh ti n b v công ngh v.v… Tuy nhiên, nh ng y u t này ch có nh

h ng l n đ i v i giá ch ng khoán nh ng n c có n n kinh th th tr ng phát tri n, th tr ng s đánh giá nh ng chính sách này Trong đi u ki n Vi t Nam, n n chính tr n đ nh, m t khác th tr ng ch ng khoán còn ch a phát tri n, thì y u t này ít có tác đ ng

• Nhân t v báo cáo tài chính : Chúng ta bi t, th tr ng thì luôn bi n

đ ng, các báo cáo phân tích thì đ a các nh n đ nh, khuy n cáo v mua bán Tuy nhiên, các thông tin có th l c h u ho c không theo k p s bi n đ ng c a

• Nhân t th tr ng : Các y u t th tr ng, là nh ng nhân t bên trong

c a th tr ng, bao g m s bi n đ ng th tr ng và m i quan h cung c u có

th đ c coi là nhóm y u t th ba tác đ ng t i giá c phi u M i quan h

gi a cung và c u đ c tr c ti p ph n ánh thông qua kh i l ng giao d ch trên

th tr ng, ho t đ ng c a nh ng nhà đ u t có t ch c, giao d ch ký qu v.v

c ng có nh h ng đáng k

Ngoài nh ng y u t nói trên, có th tính đ n các y u t khác nh m c

tr c t c, thông tin mua bán c phi u c a các thành viên trong ban lãnh đ o công ty, thông tin tách g p CP, thông tin v vi c phát hành thêm CP, tin

đ n…Nh ng N T chuyên nghi p h n có th còn tìm hi u các thông tin liên quan đ n chính sách c a Chính ph đ i v i th tr ng ch ng khoán, chính sách c ph n hoá DNNN, tình hình qu n tr c a công ty niêm y t, tên tu i c a CTCK b o lãnh phát hành hay t v n niêm y t cho công ty niêm y t

1.2 – R i ro và các lý thuy t v r i ro bi n đ ng giá CP

1.2.1 – Khái ni m v r i ro

Trong th gi i đ u t , ng i ta đ nh ngh a r i ro nh là các kh n ng

mà t i đó t su t sinh l i nh n đ c t đ u t có th khác v i t su t sinh l i mong đ i M t cách đ nh l ng thì r i ro th ng đ c đo l ng b ng đ l ch chu n theo ph ng pháp th ng kê

i v i các N T, h luôn luôn mong mu n m t t su t sinh l i cao

nh t v i m t m c r i ro th p nh t Nguyên t c cân b ng gi a r i ro và t su t sinh l i nói cho chúng ta bi t r ng : M t m c r i ro th p s đi kèm v i m t t

su t sinh l i th p và ng c l i, m c r i ro cao h n s đi kèm v i t su t sinh

l i cao h n Nói cách khác, nguyên t c này cho th y m t kho n ti n đ u t

ch có th đ t đ c m c sinh l i cao khi b n c ng có đ kh n ng ch p nh n

N T đ i v i các hi n t ng trên th tr ng Nh ng s sút gi m đ u tiên trên

th tr ng là nguyên nhân gây s hãi đ i v i các N T và h s c g ng rút

v n Ph n ng dây truy n này làm t ng s l ng bán, giá c CK s r i xu ng

th p so v i giá tr c s

Giá c c phi u có th dao đ ng m nh trong m t kho ng th i gian ng n

m c dù thu nh p c a công ty v n không thay đ i Nguyên nhân c a nó có th

r t khác nhau nh ng ph thu c ch y u vào cách nhìn nh n c a các N T v các lo i c phi u nói chung hay v m t nhóm các c phi u nói riêng Nh ng thay đ i trong m c sinh l i đ i v i ph n l n các lo i c phi u th ng ch y u

là do s hy v ng c a các N T vào nó thay đ i và g i là r i ro th tr ng

• R i ro lãi su t : C ng có th hi u Giá c ch ng khóan thay đ i do lãi

su t th tr ng dao đ ng th t th ng g i là r i ro lãi su t Gi a lãi su t th

tr ng và giá c ch ng khóan có m i quan h t l ngh ch Khi lãi su t th

tr ng t ng, ng i đ u t có xu h ng bán ch ng khóan đ l y ti n g i vào ngân hàng d n đ n giá ch ng khóan gi m và ng c l i

Các N T th ng coi trái phi u Chính ph là không r i ro Lãi su t c a trái phi u Chính ph đ c coi là lãi su t chu n, là m c phí vay v n không r i

ro Nh ng thay đ i trong lãi su t trái phi u Chính ph s làm nh h ng t i toàn b h th ng ch ng khoán, t trái phi u cho đ n các lo i c phi u r i ro

nh t Lãi su t trái phi u Chính ph c ng thay đ i theo cung c u trên th

tr ng

• R i ro s c mua : R i ro th tr ng và r i ro lãi su t có th đ c đ nh ngh a là nh ng bi n c v s ti n thu đ c hi n nay c a N T R i ro s c mua

là bi n c c a s c mua c a đ ng ti n thu đ c R i ro s c mua là tác đ ng

c a l m phát đ i v i kho n đ u t , bi n đ ng giá càng cao thì r i ro s c mua càng t ng n u N T không tính toán l m phát vào thu nh p k v ng

• R i ro kinh doanh : Trong quá trình kinh doanh, k t qu th c t

không đ t đ c nh theo k ho ch đ ra g i là r i ro kinh doanh, ch ng h n

l i nhu n trong n m tài chính th p h n m c d ki n R i ro kinh doanh là do tình tr ng ho t đ ng c a công ty, khi có nh ng thay đ i trong tình tr ng này công ty có th s b sút gi m l i nhu n và c t c N u tình tr ng kinh doanh

c a công ty b t n và công ty ho t đ ng không t t, giá tr c a c phi u mà

N T đang n m gi có th gi m giá tr nhanh chóng

• R i ro tài chính : R i ro tài chính c ng là m t lo i r i ro không h

th ng R i ro tài chính liên quan đ n đòn b y tài chính, hay nói cách khác liên quan đ n c c u n c a công ty S xu t hi n các kho n n trong c u trúc v n

s t o ra ngh a v tr n tr lãi c a công ty Công ty ph i th c hi n ngh a v

tr n (g m tr n ngân hàng và tr n trái phi u) tr c vi c thanh toán c t c cho c đông i u này nh h ng không nh đ n giá c CP công ty R i ro tài chính có th tránh đ c n u công ty không vay n

1.2.3 – Các lý thuy t v r i ro bi n đ ng giá c phi u

1.2.3.1 – Lý thuy t v b c đi ng u nhiên

H c thuy t v b c đi ng u nhiên (Random Walk) đ c giáo s Maurice Kendall công b vào n m 1953 Theo đó, giá c phi u thay đ i ng u nhiên, không có quy lu t và không th d đoán đ c N u giá c a c phi u có

th d đoán đ c tr c thì các nhà đ u t s nhanh chóng tìm cách đ t đ c

l i nhu n b ng cách mua khi giá có khuynh h ng t ng và bán khi giá có khuynh h ng gi m Nh ng trong th c ti n, tình tr ng này không th t n t i

m t cách lâu dài S phán đoán v kh n ng t ng giá trong t ng lai s ngay

l p t c làm giá hi n t i t ng Nói m t cách khác, giá c phi u s ph n ng ngay đ i v i b t k thông tin m i nào đ c ti m n trong d đoán

Th i đi m giá c phi u b t đ u t ng lên, có nhi u ng i mua h n s

ng i bán và ngày càng có nhi u ng i chú ý và c ng mua theo Di n bi n thay đ i đã t o ra m t giá cao h n, cho đ n lúc m t s ng i n m gi c phi u đó ngh r ng nó không th ti p t c t ng n a và quy t đ nh bán ra Cu i

cùng s l ng ng i bán t ng lên làm giá c phi u đ i h ng và b t đ u

l i Ngoài ra ông còn xây d ng mô hình l a ch n m t danh m c đ u t đ c

đa d ng hóa nh m gi m r i ro t ng th - g i là danh m c đ u t hi u qu

• S d ng ph ng sai hay đ l ch chu n đ l ng hóa r i ro

B ng cách gi đ nh t su t sinh l i đ c phân ph i chu n, Markowitz

đã đo l ng r i ro thông qua ph ng sai hay đ l ch chu n G i Ri – là t

su t sinh l i trong tình hu ng i; pi – là kh n ng x y ra t su t sinh l i; E(Ri) – là t su t sinh l i mong đ i Khi đó, ph ng sai (σ2

R

1

2 2

) ( σ

1

2

)

N 1

2)(1

wi – là t tr ng đ u t c a tài s n i trong danh m c

2

i

σ - là ph ng sai c a t su t sinh l i đ i v i tài s n i

Covij – là hi p ph ng sai gi a t su t sinh l i đ i v i hai tài s n i, j

Công th c trên cho th y, đ l ch chu n c a danh m c đ u t là m t

ph n giá tr trung bình c a nh ng ph ng sai riêng l , c ng v i t tr ng hi p

ph ng sai gi a nh ng tài s n trong danh m c Hi p ph ng sai c a TSSL

c a hai ch ng khoán nói nên khuynh h ng d ch chuy n TSSL theo th i gian

c a các ch ng khoán này Khi đã bi t phân ph i xác su t TSSL c a hai tài s n

A iA

i R E R R E R p

B A COV

1

))()).(

(.(

),(

Trong tr ng h p TSSL c a hai tài s n A và B đ c tính tóan d a vào

th c nghi m thì hi p ph ng sai c a chúng đ c xác đ nh nh sau :

A

R N B A COV

1

)) ( )).(

( (

1 ) , (

H s t ng quan là m t khái ni m nói lên m i quan h cùng h ng hay ng c h ng c a t su t sinh l i hai ch ng khóan theo th i gian H s

t ng quan dao đ ng t – 1 đ n +1 Công th c tính h s t ng quan nh sau

:

B A AB

B A COV

σσ

ρ = ( , )

Trong đó : σA- l ch chu n c a ch ng khóan A

B

σ - l ch chu n c a ch ng khóan B

N u h s t ng quan ρAB = 1, t su t sinh l i c a hai ch ng khóan có

t ng quan xác đ nh hòan tòan N u h s t ng quan ρAB = -1, t su t sinh

l i c a hai ch ng khóan có t ng quan ph đ nh hòan tòan N u h s t ng quan ρAB = 0, t su t sinh l i c a hai ch ng khóan không có t ng quan

• ng biên hi u qu :

ng biên hi u qu mô t t p h p các DM T có TSSL l n nh t cho

m i m c đ r i ro, hay r i ro nh nh t cho m i m c TSSL Trên đ ng biên

hi u qu , không có DM T nào chi m u th h n DM T nào, danh m c có TSSL cao thì kh n ng gánh ch u r i ro càng l n

Hình 1.2 : ng biên hi u qu Markowitz

Danh m c n m d i đ ng cong, không hi u qu

Các DM T t i u là các danh m c n m trên đ ng biên hi u qu Các

N T tùy theo thái đ đ i v i r i ro c a mình, th hi n trên đ ng cong h u

d ng s đánh đ i gi a TSSL đ t đ c và r i ro mà anh ta gánh ch u Danh

m c t i u s n m t i ti p đi m gi a đ ng biên hi u qu v i đ ng cong

h u d ng v i m c h u d ng cao nh t th trên Hình 1.2 minh h a danh

m c đ u t v n hành nh th nào

1.2.3.3 – Lý thuy t mô hình đ nh giá tài s n v n (CAPM)

• Danh m c th tr ng :

Danh m c bao g m t t c các tài s n r i ro đ c g i là danh m c th

tr ng Vì th tr ng cân b ng nên c n thi t ph i đ a t t c các tài s n vào trong danh m c này v i t tr ng giá tr th tr ng c a chúng

Danh m c th tr ng bao g m các tài s n r i ro nên nó là danh m c đa

d ng hóa hoàn toàn có ngh a là t t c các r i ro riêng c a m i tài s n trong danh m c đ u đ c đa d ng hóa Nói c th h n, tính kh bi n riêng c a b t

k tài s n nào s đ c bù tr b i tính kh bi n riêng c a t t c các tài s n khác trong danh m c R i ro riêng c a các tài s n có th đa d ng hóa đ c g i

Nh v y, hi p ph ng sai c a b t k tài s n nào v i danh m c th

tr ng là th c đo r i ro h p lý Beta là th c đo chu n hóa r i ro vì nó thi t

l p m i quan h hi p ph ng sai này v i ph ng sai c a danh m c th tr ng

R i ro c a m t danh m c đa d ng hóa thì t ng ng v i beta c a danh

m c, mà beta c a danh m c b ng v i beta trung bình c a các ch ng khóan trong danh m c đó R i ro c a danh m c đ c đa d ng hóa t t ph thu c r i

ro th tr ng, và nh v y beta đo l ng r i ro h th ng c a danh m c

• Mô hình đ nh giá tài s n v n (CAPM):

CAPM di n t r ng t su t sinh l i k v ng c a m t ch ng khoán hay

m t danh m c đ u t b ng v i TSSL c a CK phi r i ro c ng ph n bù r i ro

N u t su t sinh l i k v ng không b ng hay nh h n t su t sinh l i yêu c u

c a chúng ta, thì vi c đ u t không nên ti n hành Công th c đ c s d ng chung mô t m i quan h CAPM nh sau :

T su t sinh l i yêu c u (k v ng) = Rf + ×(Rm - Rf)

(V i: Rf: Lãi su t phi r i ro; Rm: Lãi su t th tr ng; : H s bêta )

Rf th ng là lãi su t c a trái phi u chính ph ; Rm là lãi su t c a t p danh m c ch ng khoán th tr ng, t p danh m c này bao g m các ch ng khoán đ i di n cho m t th tr ng c th T su t sinh l i c a danh m c th

tr ng đ c m t s công ty tài chính tính toán và công b nh ch s S&P

500 hay ch s DownJone, có th đ i di n cho th tr ng ch ng khoán M

1.2.3.4 – M t s lý thuy t khác

• Lý thuy t quy c v giá c phi u (Conventinal Theory of Stock Prices) : Trong nhi u n m dài, đ c dùng đ gi i thích s v n đ ng c a giá c phi u Thuy t này cho r ng : Nguyên nhân c b n c a s v n đ ng giá c là

s d đoán l i nhu n doanh nghi p L i nhu n c a doanh nghi p là nhân t

tr c ti p quan tr ng nh t trong vi c quy t đ nh giá c phi u B i giá c phi u chính là giá tr hi n t i (present value) c a t t c l i t c c ph n trong t ng lai Và l i t c c ph n ch có th đ n t l i nhu n doanh nghi p Do đó, khi

l i nhu n doanh nghi p thay đ i, giá c phi u s thay đ i Khi ngh r ng giá

c phi u đang th p h n (ho c cao h n) giá tr n i t i c a c phi u thì nhà đ u

t s mua vào (ho c bán ra) c phi u đó N u có nhi u ng i cùng ngh và làm nh v y thì h s làm cho giá c phi u t ng lên (ho c gi m xu ng) cho

đ n khi h ngh r ng giá c đã b ng v i giá tr n i t i

• Thuy t lòng tin v giá c phi u (confident Theory of Stock Prices, lý

gi i s bi n đ ng c a giá c phi u “tâm lý nhà đ u t ” Theo thuy t này,

nhân t c n b n trong bi n đ ng c a giá c phi u là s t ng hay gi m lòng tin

c a nhà đ u t đ i v i t ng lai c a giá c phi u, c a l i nhu n doanh nghi p

Các N T ng n h n, hay còn g i các nhà kinh doanh CP, đó là nh ng

ng i mua và bán CP trong th i gian ng n, t vài ngày đ n vài tháng và có

th trên m t n m ôi khi nh ng N T này còn b g i là các nhà đ u c , dân

“ch i” ch ng khoán, hay hi n đ i h n là dân “…l t sóng” ch ng khóan L i

nhu n c a nhóm N T này là k t qu c a chênh l ch gi a giá mua th p và giá bán cao ho c vay CP đ bán khi d đóan giá CP s xu ng và sau đó mua l i

v i giá th p h n đ tr n - h ng chênh l ch giá

i v i các N T ng n h n, h đ i m t v i r t nhi u r i ro, b i trong kinh doanh h luôn d đoán xu h ng bi n đ n giá CP Nhi u nhà phân tích

quan ni m r ng, toàn b r i ro c a m t ch ng khoán riêng bi t n m trong s

bi n đ ng giá c a nó, do v y đ ng nh t r i ro bi n đ ng giá c a m t ch ng

khoán v i r i ro t ng th c a ch ng khoán đó M t khi s bi n đ ng c a giá

CP không di n ra theo xu h ng d báo, và khi nó x y ra liên t c thì nhà kinh doanh gánh ch u r i ro l n v tính thanh kh an R i ro s di n bi n x u h n

n u nh v n s d ng c a các nhà kinh doanh là v n ng n h n hay v n đi vay

c a ng i khác Ngh a là, các quy t đ nh kinh doanh c a các N T d a trên

ch y u d đóan xu h ng giá, mà th c t cho thì giá CP luôn bi n đ ng và

vi c d đóan xu h ng bi n đ ng không ph i là d dàng

Các N T dài h n tuy không h ng ch u nh ng r i ro v bi n đ ng giá

CP cao nh nhà kinh doanh, nh ng nhà đ u t c ng ph i có nh ng r i ro c a mình R i ro l n nh t có th x y ra là công ty không kinh doanh hi u qu nh

d đoán Khi đó giá tr mà nhà đ u t nh n v s nh h n giá mà nhà đ u t

b ra Và n u x y ra phá s n doanh nghi p, thì nhà đ u t là nh ng ng i

cu i cùng đ c nh n ph n còn l i c a doanh nghi p sau “các lo i” ch n

R i ro do bi n đ ng c a giá CP nh h ng tr c ti p đ n các N T ng n

h n, gián ti p đ n các N T dài h n đ ng th i c ng nh h ng dây chuy n

đ n tòan b TTCK Các N T ng n h n b thua l khi d đóan sai xu h ng

th tr ng gây tâm lý hoang mang Th tr ng bi n đ ng th t th ng, có khi

t ng tr ng nóng (n m 2007), có khi suy gi m nghiêm tr ng (n m 2008), gây

t n th ng l n cho TTCK non tr nh TTCK Vi t Nam

1.3.2 – Beta (β) trong l ng hóa r i ro giá c phi u

R i ro t ng th c a c phi u có th phân ra hai thành ph n: r i ro phân tán đ c và r i ro không phân tán đ c

R i ro phân tán đ c, t c r i ro phi h th ng là m t ph n r i ro đ u t

mà nhà đ u t có th lo i b đ c n u n m gi m t s lo i ch ng khoán đ

l n Vì h u h t các nhà đ u t có hi u bi t t i thi u đ u có th lo i b r i ro

có th phân tán đ c b ng cách n m gi m t danh m c đ u t đ l n Danh

m c đ u t này có th t vài ch c đ n vài tr m Tuy nhiên, các nghiên c u đã

ch ra r ng, n u l a ch n ch ng khoán m t cách c n th n thì ch c n kho ng

15 ch ng khoán là có th làm nên m t danh m c đ u t lo i b đ c h u h t

r i ro có th phân tán đ c

Lo i r i ro th hai là r i ro không th phân tán đ c, hay r i ro h

th ng là nh ng r i ro t bên ngoài c a m t ngành công nghi p hay c a m t doanh nghi p Chúng có nh h ng r ng rãi, ch ng h n nh chi n tranh, l m phát, s ki n kinh t và chính tr a d ng hóa đ u t c ng không th lo i b

lo i r i ro này M i ch ng khoán có m t m c đ r i ro riêng không th phân tán đ c và đ c đo b ng h s bêta

Nh ng N T ng n h n th ng lo ngh nhi u đ n r i ro h th ng, vì th i gian đ u t ng n mà không may r i vào giai đo n th tr ng s t gi m, h s

• Ý ngh a c a h s beta : Bêta cho th y cái cách mà m t ch ng khoán

ph n ng tr c nh ng nhân t c a th tr ng Nói khác đi, giá c a m t ch ng khoán càng ph n ng v i th tr ng m nh m bao nhiêu thì h s bêta c a

ch ng khoán đó càng cao b y nhiêu Vì th h s beta còn đ c quan ni m là

h s nh y c m c a m t ch ng khoán tr c nh ng bi n đ ng c a th tr ng

Bêta c a m t ch ng khoán đ c tính thông qua m i liên h gi a su t sinh l i

c a ch ng khoán đó và su t sinh l i c a th tr ng mà ch ng khoán đó đang giao d ch Su t sinh l i c a th tr ng đ c đo b i trung bình su t sinh l i c a

m t m u t ng đ i l n đ i di n cho toàn b các ch ng khoán trong th tr ng

đó Ví d , m c t ng gi m c a ch s S&P 500 là th c đo su t sinh l i th

tr ng c phi u M H s bêta c a th tr ng b ng 1 còn bêta c a các ch ng khoán khác tính theo h s này

Các nhà đ u t nh n th y h s beta r t hi u d ng trong vi c xác đ nh

r i ro h th ng và hi u đ c m c đ nh h ng c a th tr ng đ n su t sinh

l i c a t ng c phi u Ch ng h n, n u th tr ng đ c d báo là s có m c suy gi m là 10% trong n m t i thì m t c phi u có h s bêta là 1,8 s có m c

l là 18% (t c là 1,8* (-10%)) ng nhiên là c phi u có h s bêta nh

Tr c tình hình đó, W.F.Sharpe đã đ xu t vào nh ng n m 1960 m t

mô hình khác đ n gi n h n, đ c g i là “mô hình th tr ng” C ng nh t t

c các mô hình tài chính khác, mô hình c a Sharpe d a trên m t nguyên t c (gi thuy t, gi đ nh) r ng su t sinh l i c a các ch ng khoán t ng quan v i nhau khi và ch khi chúng cùng ph thu c vào bi n đ ng c a th tr ng ch ng khoán Theo mô hình này thì khi ch s c a th tr ng t ng, đa s các ch ng khoán c ng t ng giá Ng c l i khi ch s c a th tr ng gi m, giá c a đa s

ch ng khoán c ng s gi m

V i l p lu n đó, Sharpe xây d ng “mô hình th tr ng” d i d ng m t hàm h i quy trong đó bi n đ c l p là su t sinh l i c a danh m c đ i di n cho toàn b th tr ng, còn bi n ph thu c là su t sinh l i c a ch ng khoán i T i các n c, vì th tr ng ch ng khoán bao g m r t nhi u ch ng khoán khác nhau nên ng i ta coi danh m c th tr ng đ ng ngh a v i danh m c c phi u

l p ch s chính c a th tr ng c phi u, M là S&P 500, Pháp là CAC

40, Nh t là Nikkei 225, Vi t Nam là VN-Index H s bêta đ c tính b ng

ph ng pháp bình ph ng nh nh t Trên th c t đ c l ng , các nhà kinh doanh ch ng khoán s d ng mô hình h i quy d a trên s li u l ch s

• S d ng h s beta :

t R i ro th tr ng đ c đo b ng beta

N u chúng ta mu n bi t m t ch ng khoán riêng l góp ph n vào r i ro

c a m t danh m c đa d ng hóa, thì cách t t nh t là xem xét r i ro c a ch ng khoán đó là nh th nào n u N T ch s h u m t lo i ch ng khoán đó i u này có ngh a đo l ng s nh y c m c a ch ng khoán đó v i các bi n đ ng th

tr ng, đó chính là beta

t Beta ch ng khoán xác đ nh r i ro danh m c

Tr c tiên chúng ta nh l i hai đi m quan tr ng : th nh t, r i ro th

tr ng chi m ph n l n r i ro c a danh m c đa d ng hóa t t; th hai, beta c a

ch ng khoán chính là đ nh y c m c a ch ng khoán đó v i các bi n đ ng th

tr ng

Di n gi i 1 : l ch chu n c a TSSL c a danh m c t l ngh ch v i s

l ng ch ng khoán trong danh m c Nh v y, r i ro c a m t danh m c đa

d ng hóa t t t ng x ng v i beta c a danh m c, mà beta danh m c b ng beta trung bình c a các ch ng khoán trong danh m c đó i u này cho th y beta

đ c d n d t nh th nào b i beta ch ng khoán

Di n gi i 2 : Beta và hi p ph ng sai Các phép toán trong th ng kê

đ nh ngh a beta c a c ph n i là : (2, )

m i

m i Cov

• Nh ng đi m ti n l i : Theo lý thuy t CAPM thì beta là m t th c đo

h u d ng S bi n đ i v giá c c a c phi u là đi u mà các nhà đ u t quan tâm khi đánh giá r i ro Trên th c t , n u nh các nhà đ u t ngh v nh ng

r i ro đ u t nh là các kh n ng c phi u m t giá, th tr ng đi xu ng, thì

vi c l ng hóa và h n ch r i ro, beta s đ m nh n

Tr c h t, beta có th tính toán và xác đ nh đ c cho h u h t các c phi u Tuy có nh ng khác bi t không đáng k trong vi c tính toán h s beta

do vi c l a ch n ch s TTCK và các kho ng cách th i gian khác nhau, song xét v n i dung thì d dàng hi u đ c

Th hai, beta là thành ph n chính c a lý thuy t CAPM, nó đ c s

d ng đ tính toán chi phí s d ng v n Chúng ta bi t, chi phí v n th hi n t

l chi t kh u, th ng bi t đ n nh giá tr hi n t i c a dòng ti n trong t ng lai

c a doanh nghi p Chi phí s d ng v n c ph n th ng là TSSL mong đ i

c a N T, là m t b ph n tham gia đ nh giá c ph n th ng

Cu i cùng, mô hình CAPM có c s lý thuy t t ng đ i v ng và thuy t

ph c đ d đoán t su t sinh l i c ng nh r i ro có th khi ti n hành đ u t thông qua vi c tính toán h s beta

• Nh ng đi m h n ch c a beta

Th nh t, n u ng i đ u t là các N T dài h n thì ý ngh a c a beta không còn n a, b i r i ro đ i v i h không ph i bi n đ ng giá

Do beta s d ng d li u quá kh , ch a ph n ánh k p nh ng thông tin

m i bi n đ i v doanh nghi p i v i các TTCK đang hình thành, r t nhi u doanh nghi p ch a có l ng thông tin quá kh c n thi t đ tính beta

M t h n ch n a c a beta là nh ng bi n đ ng giá trong quá kh mà không ph i là nh ng bi n đ ng giá trong t ng lai Tuy nhiên, hi n c ng ch a

th y m t mô hình nào hoàn toàn ch c ch n v bi n đ ng giá trong t ng lai

Thêm n a, vi c đo l ng beta c a các c phi u có khuynh h ng ch u tác đ ng b i th i gian, đó là đi u làm cho nó tr nên không ch c ch n Nh ng

đ i v i các N T ng n h n, h tìm mua và bán c phi u trong th i gian ng n

nên ch quan tâm đ n chênh l ch giá c phi u thì beta là công c đo l ng r i

ro khá t t

1.3.3 – Ki m đ nh th c nghi m v beta (β)

Khi s d ng mô hình CAPM, có hai v n đ c n đ c quan tâm : Th

nh t, th c đo r i ro h th ng beta (β) n đ nh nh th nào ? Th hai, có m i quan h tuy n tính đ ng thu n đ a ra gi a beta và TSSL trên các tài s n r i ro hay không

• Tính n đ nh c a beta : Danh m c c phi u càng l n (kho ng trên 50

c phi u) và có th i gian càng dài (trên 26 tu n) thì beta c a danh m c càng

n đ nh Ngoài ra, các beta có xu h ng ng c l i v i m c trung bình Ngh a

là các danh m c có beta cao có xu h ng gi m theo th i gian d n v m t (1.00) và các danh m c có beta th p có xu h ng t ng theo th i gian v 1

là quan h tuy n tính đ c di n t b i đ ng th ng SML có h s góc là E(Rm) - Rf Beta càng cao thì TSSL cao và đi kèm theo nó là r i ro c ng càng

l n M t s nghiên c u v sau cho r ng, CAPM nên đ c b sung thêm các biên nh qui mô, t s P/E

1.3.4 – Kinh nghi m c a các n c v tính và s d ng h s beta (β)

1.3.4.1/ Kinh nghi m c a các n c v tính và s d ng h s beta (β)

các n c có th tr ng tài chính phát tri n, beta đ c s d ng đ đánh giá m t m c phí r i ro chu n cho các nhà đ u t N u m c phí th c t

c a m t c phi u cao h n m c phí chu n c a chính c phi u đó thì đây là c

h i t t cho các nhà đ u t mua vào Vì lúc này, giá c phi u đang b đánh giá

th p h n giá tr th t c a nó Tuy nhiên, s chênh l ch trên s đ c nh n ra và khi đó giá c phi u s đ c đi u ch nh t ng lên đ m c phí r i ro tr v m c chu n Trong tr ng h p ng c l i, khi m c phí r i ro th p h n m c chu n thì xu t hi n m t c h i đ bán ra tr c khi m c giá r i xu ng tr l i

Beta đ c xác đ nh v i đ u vào là các t su t l i nhu n, mà các t su t

l i nhu n này đ c tính tóan d a trên các m c giá c a c phi u theo th i gian Xét v m t tóan h c, beta ch là m t công c đo l ng kh n ng bi n

đ ng giá c a các c phi u so v i s bi n đ ng c a ch s th tr ng, nh ng nó

là m t đ i di n cho r i ro c a doanh nghi p

1.3.4.2/ M t s bài h c cho các N T Vi t Nam

• Bài h c kinh nghi m t th tr ng :

Th tr ng ch ng khóan bi n đ ng không ng ng và th t th ng Các

N T huy đ ng v n t nhi u ngu n, t vay m n c m c đ mua ch ng khóan Tâm lý đã mua ch ng khóan là s có l i đã khi n nhi u nhà đ u t không cân nh c h t nh ng r i ro mà th tr ng mang l i K t qu là khi th

tr ng b c sang giai đ an đi u ch nh, không có ti m l c tài chính, nh ng nhà đ u t v n m ng bu c ph i c t l - rút kh i th tr ng

• Bài h c kinh nghi m t b n thân các N T:

Th tr ng ch ng khóan h p d n các nhà đ u t b i l i nhu n cao,

nh ng kh an l i kh ng l Tuy nhiên, TTCK c ng là n i ch a đ ng đ y r i

ro, đòi h i các N T ph i h t s c t nh táo, h p lý, b i ch c n m t sai l m nh ,

r t có th N T s tr nên tr ng tay sau m t phiên giao d ch

Vi c th ng xuyên theo dõi bi n đ ng giá c ng là m t cách đ các

N T t phân tích đánh giá, tích l y kinh nghi m trong đ u t ch ng khóan Tìm hi u v tình hình tài chính, h at đ ng SXKD c a DN luôn đ t v trí hàng đ u cho các N T, b i nó liên quan đ n giá CP M c dù giá CP giao d ch trên th tr ng không ph i lúc nào c ng ph n ánh đúng giá tr th c c a nó (tr khi th tr ng hi u q a)

K T LU N CH NG 1

Trong đ u t nói chung và đ u t tài chính nói riêng, r i ro là đi u không th tránh kh i Có th hi u r i ro nh là xác su t x y ra đi u không nh mong mu n Trên TTCK, bi n đ ng giá là nguyên nhân d n đ n r i ro cho

N T V n đ chúng ta xác đ nh đúng các nguyên nhân d n đ n r i ro, đo

l ng r i ro, tìm cách h n ch r i ro Tìm hi u và v n d ng có hi u qu các lý thuy t liên quan đ n r i ro trong vi c ra quy t đ nh đ u t Các lý thuy t liên quan đ n r i ro và bi n đ ng giá ch ng khoán, đ c bi t là lý thuy t Markowitz v danh m c t i u và đ nh giá tài s n v n CAPM

Các N T khi ra quy t đ nh đ u t , c n c trên nhi u lo i, nhi u ngu n thông tin Bên c nh các thông tin v ho t đ ng c a doanh nghi p, r t c n tham kh o thông tin v th tr ng, đ c bi t là các thông tin liên quan đ n r i

ro, bi n đ ng giá Tác gi trình bày trong ch ng này các v n đ lý thuy t liên quan đ n beta nh : khái ni m v beta, ý ngh a c a beta, cách tính và s

d ng Trình bày các đi m ti n l i và các m t h n ch c a beta Ki m đ nh

th c nghi m v beta và m t s kinh nghi m s d ng beta trên th gi i

đ c c i thi n đáng k , trong 12 tháng g n đây, kh i l ng giao d ch bình quân m i ngày trên 2 sàn đ t 10 tri u đ n v , tr giá 630 t đ ng Sau đây là

m t s thành t u mà TTCK mang l i

Th nh t, thay đ i quan ni m c a c ng đ ng DN Vi t Nam v TTCK

Tr c n m 2005, c ng đ ng DN Vi t Nam ch a coi TTCK là kênh huy đ ng

v n hi u qu , v n ngân hàng v n là ch đ o, nh ng hi n nay, phát hành c

ph n qua kênh TTCK đã tr nên ph bi n Ch tính riêng n m 2007, đã có 179 công ty đ c c p phép chào bán 2,46 t c phi u ra công chúng, t ng đ ng giá tr 48.000 t đ ng TTCK đã thúc đ y quá trình c i cách và c c u l i DN nhà n c, là l c đ y cho các DN ho t đ ng lành m nh h n

Th hai, nâng cao n ng l c s n xu t và c nh tranh c a DN Qua TTCK, các DN huy đ ng đ c ngu n v n kh ng l trong dân chúng, bi n ngu n v n nhàn r i ng n h n thành các kho n đ u t dài h n, ph c v cho s n xu t, kinh

doanh Có nh ng lúc, DN ch c n đ a ra ph ng án kinh doanh h p d n là có ngay l ng v n c n thi t Có công ty g n nh phá s n vì n ngân hàng, nh ng

nh TTCK, h đã tái c u trúc v n và tr nên n đ nh h n, có đi u ki n t t h n

đ đ ng đ u v i nh ng khó kh n c a n n kinh t hi n t i

Th ba, kh i thông lu ng v n trong dân chúng Có l , n u không có TTCK, ng i ta ch ng th nào đánh giá đúng m c s giàu có c a dân chúng

Vi t Nam Nh ng ph ng đoán tr c đây v l ng v n n m ti m n trong két

s t, v i vàng, USD… đã tr nên rõ ràng h n khi VN-Index t ng t 500 đi m lên h n 1.100 đi m, t ng m c v n hoá th tr ng t ng 200% trong th i gian

ng n ng i Nhân viên môi gi i ch ng khoán không còn b "s c" tr c hình

nh ng i dân n p hàng t đ ng vào tài kho n Hàng ngàn t đ ng đã đ c

đ a vào s n xu t, kinh doanh, vòng quay v n c a toàn n n kinh t đ c c i thi n rõ r t

Th t , xác l p thói quen dùng các d ch v tài chính ngân hàng S phát tri n c a TTCK đã thu hút hàng tri u ng i tham gia, bao g m c N T trên TTCK t p trung và th tr ng OTC Không ít thì nhi u, h đã ti p c n các

d ch v ngân hàng nh m t i đa hoá n ng l c đ u t c ng nh tìm ki m s an toàn và nhanh chóng trong các giao d ch mua bán ch ng khoán

Th n m, xác l p th tr ng phát hành và giao d ch trái phi u Trái phi u là m ng chìm c a TTCK vì ng i dân Vi t Nam không thích đ u t trái phi u, nh ng các t ch c n c ngoài và ngân hàng l i không th không đ u t vào lo i hàng hoá này Các ngân hàng tr c đây mua trái phi u v i m c đích

ch y u là d tr thanh kho n thì ngày nay đã có th mua bán ho c kinh doanh repo đ có th thu l i cao h n M t ph n ngu n v n đ u t c a Chính

ph c ng đ c huy đ ng qua vi c phát hành trái phi u trên TTCK