Ước tính chi phí cơ hội kinh tế của vốn ở Việt Nam

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích

d n và s li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao

nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan

đi m c a Tr ng i h c Kinh t thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình gi ng

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ký hi u và ch vi t t t

Danh m c các b ng, bi u

Danh m c các hình v , đ th

Ch ng 1 M U 1 U

1.1 t v n đ 1

1.2 Câu h i chính sách và m c tiêu nghiên c u 2

1.3 Ph m vi nghiên c u 3

1.4 C u trúc lu n v n 3

Ch ng 2 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 5 U 2.1 Tóm l c các ph ng pháp c tính chi phí c h i kinh t c a v n 5

2.2 Thi t l p công th c c tính chi phí c h i kinh t c a v n 7

2.2.1 Xác đ nh lãi su t th tr ng 7

2.2.2 Thi t l p công th c 8

2.2.3 Chi phí kinh t biên c a vay n c ngoài (MECf) 12

2.3 D li u đ c tính EOCK 14

2.4.2 Chi phí c h i kinh t c a v n Philiphines 17

Ch ng 3 C TÍNH CHI PHÍ C H I KINH T C A V N T I VI T NAM 20

3.1 Ti t ki m 21

3.1.1 Su t sinh l i t ti t ki m h gia đình 21

3.1.2 Su t sinh l i t ti t ki m doanh nghi p 23

3.1.3 Su t sinh l i t ti t ki m chính ph 24

3.1.4 Chi phí kinh t biên c a vay n c ngoài (MECf) 24

3.2 u t 27

3.2.1 Su t sinh l i t đ u t h gia đình 28

3.3 c tính chi phí c h i kinh t c a v n Vi t Nam 31

Ch ng 4 PHÂN TÍCH NH Y VÀ SO SÁNH CHI PHÍ C H I KINH T C A V N VI T NAM V I CÁC N C KHÁC 38

4.1 Phân tích đ nh y 38

4.1.1 Phân tích đ nh y đ i v i đ co giãn c a cung v n n c ngoài 38

4.1.2 Phân tích đ nh y đ i v i su t sinh l i t ti t ki m h gia đình 39

4.1.3 Phân tích đ nh y đ i v i su t sinh l i t ti t ki m doanh nghi p 40

4.1.4 Phân tích đ nh y đ i v i su t sinh l i t đ u t c a h gia đình 41

4.1.5 Phân tích đ nh y đ i v i su t sinh l i t đ u t c a doanh nghi p 42

4.2 So sánh chi phí c h i kinh t c a v n (EOCK) Vi t Nam v i các n c khác 43

Ch ng 5 K T LU N VÀ KI N NGH 46

TÀI LI U THAM KH O 48

PH L C 50

Ph l c 1: T l ti t ki m và đ u t c a các khu v c so v i GDP (%) 50

Ph l c 2: Lãi su t ti n g i n m 2005 51

Ph l c 3: Lãi su t ti n g i n m 2006 51

Ph l c 4: Lãi su t ti n g i n m 2007 52

Ph l c 5: V n ch s h u và l i nhu n tr c thu c a doanh nghi p 52

Ph l c 6: Thông tin v ho t đ ng ngân hàng trong tu n 52

: u t tr c ti p n c ngoài (Foreign Direct Investment) : T ng s n ph m qu c n i (Gross Domestic Products) : Su t sinh l i g p (Gross Return)

: Chi phí kinh t biên (Margin Economics Cost) : Thu su t biên (Margin Tax Rate)

: Giá tr hi n t i ròng (Net Present Value) : Ngân hàng Th gi i (World Bank)

B ng 2.4.1.1: Tóm t t k t qu c tính chi phí c h i kinh t c a v n Indonexia 16

B ng 2.4.2.1: Tóm t t k t qu c tính chi phí c h i kinh t c a v n Philippines 19

B ng 3.1.1.1: K t qu c tính su t sinh l i th c t ti t ki m h gia đình cho các

B ng 3.2.1.2: K t qu c tính su t sinh l i tr c thu , th c t đ u t h gia đình 29

B ng 3.2.2.1:K t qu c tính su t sinh l i tr c thu , th c t đ u t doanh nghi p 30

B ng 4.1.3.1: K t qu phân tích đ nh y đ i v i su t sinh l i danh ngh a sau thu

c a ti t ki m doanh nghi p (ROE) .41

B ng 4.1.5.1: K t qu phân tích đ nh y đ i v i su t sinh l i sau thu c a đ u t doanh nghi p .43

B ng 4.2.1: So sánh chi phí v n Vi t Nam v i các n c khác 44

Hình 2.2.2.1: Chi phí c h i kinh t c a các ngu n v n công 9 Hình 2.2.2.2: S đ c u n i gi a ti t ki m và đ u t 11 Hình 2.2.3.1: Chi phí kinh t biên c a vi c đi vay n c ngoài 13

hi n t i sang tiêu dùng trong t ng lai, và su t sinh l i mà các nhà đ u t có kho n

đ u t trì hoãn b m t đi Tuy nhiên, do nh ng bi n d ng trên th tr ng v n nh h

tr lãi su t, thu thu nh p doanh nghi p, thu thu nh p cá nhân, các kho n phí, l phí, các kho n bù r i ro và l m phát…, nên lãi su t trên th tr ng không th hi n

đ c su t sinh l i t ti t ki m c ng nh su t sinh l i kinh t đ c t o ra t đ u t

C ng i ti t ki m l n nhà đ u t đ u ph i tính toán đ n các lo i thu , tr t giá và

nh ng bi n d ng khác khi tham gia th tr ng v n đ cho vay ho c đi vay Do v y, chi phí c h i kinh t c a v n ph n ánh giá tr bình quân tr ng s c a su t sinh l i sau thu t nh ng ng i ti t ki m và su t sinh l i tr c thu c a các nhà đ u t do trì hoãn đ u t b m t đi

Chi phí c h i kinh t c a v n (EOCK) là m t thông s vô cùng quan tr ng trong

vi c đánh giá tính kh thi v m t kinh t c a d án đánh giá d án có đáng giá

đ th c hi n hay không, các nhà phân tích th ng hay dùng tiêu chí giá tr hi n t i ròng (NPV) và su t sinh l i n i t i (IRR) Theo tiêu chí này, m t d án đ c xem là

kh thi n u giá tr hi n t i ròng c a d án l n h n ho c b ng không , hay nói m t cách khác giá tr hi n t i c a l i ích do d án t o ra ph i l n h n ho c b ng giá tr

hi n t i c a chi phí d án Hi n nay, chi phí c h i kinh t c a v n (EOCK) th ng

đ c dùng làm su t chi t kh u đ xác đ nh giá tr hi n t i ròng kinh t c a d án

Do v y, c tính m t su t chi t kh u kinh t chính xác và phù h p không ch có ý ngh a quy t đ nh tính kh thi c a d án mà còn nh h ng l n đ n vi c s d ng và phân b hi u qu ngu n l c kinh t M t su t chi t kh u kinh t quá cao s có th

lo i b các d án công t t, có tác đ ng r ng l n đ n xã h i Ng c l i, v i m t su t

chi t kh u quá th p s t o đi u ki n cho các d án x u tr nên kh thi và làm lãng phí ngu n l c kinh t Ngoài ra, chi phí c h i kinh t c a v n còn có tác đ ng đ n

vi c ch n l a công ngh cho m t d án Chi phí v n th p s khuy n khích các nhà

đ u t s d ng các công ngh thâm d ng v n so v i các công ngh thâm d ng lao

đ ng hay thâm d ng nhiên li u

V i m t t m quan tr ng nh v y, vi c xác đ nh m t m c chi phí c h i kinh t sao cho chính xác và phù h p là vô cùng c n thi t Tuy nhiên, t i Vi t Nam hi n nay,

vi c xác đ nh chi phí c h i kinh t c a v n còn mang tính ch quan và không d a trên m t c s lý thuy t v ng ch c Trong các d án đ u t t i Vi t Nam, khi ti n hành tính giá tr hi n t i ròng kinh t c a d án, ng i ta th ng hay gi đ nh chi phí c h i kinh t c a v n b ng v i chi phí c h i kinh t c a v n đ c các t ch c

vi n tr nh Ngân hàng Th gi i (WB) hay Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB) áp

d ng cho các n c đang phát tri n và dao đ ng trong kho ng t 8% đ n 15% tùy

t ng ngành, l nh v c (Juzhong Zhuang, Zhihong Liang, Tun Lun And Franklin De Guzman (2007), [17]) i v i các d án đi n, su t chi t kh u kinh t theo giá th c

đ c khuy n cáo dùng trong th m đ nh là 10% (Quy t đ nh s 2014-BCN, [7]) i

v i các d án giao thông, khi ti n hành th m đ nh tính kh thi v m t kinh t , ng i

ta th ng hay dùng su t chi t kh u kinh t th c là 12% (Ngân Hàng Phát Tri n Châu Á (ADB) (2007), Báo cáo t v n h tr k thu t, [5]) Vi c l a ch n và áp

d ng các su t chi t kh u kinh t nh v y s có kh n ng đ a đ n nh ng k t qu thi u chính xác trong th m đ nh tính kh thi v m t kinh t c a d án Chính vì l đó, nghiên c u này nh m c l ng m t cách chính th c chi phí c h i kinh t c a v n

Vi t Nam

1.2 Câu h i chính sách và m c tiêu nghiên c u

Câu h i chính sách: Tr c th c t c a vi c s d ng su t chi t kh u kinh t trong

th m đ nh tính kh thi v m t kinh t c a d án hi n nay, câu h i chính sách trong nghiên c u này là: “ Su t chi t kh u kinh t trong th m đ nh tính kh thi v m t kinh t c a d án Vi t Nam hi n nay là bao nhiêu?”

M c tiêu nghiên c u: D a trên m t khung lý thuy t v ng ch c, mang tính th c

nghi m và các s li u th ng kê s n có, m c tiêu c a nghiên c u này nh m c tính chi phí c h i kinh t c a v n Vi t Nam

1.3 Ph m vi nghiên c u

Nghiên c u này nh m c tính chi phí v n trên quan đi m kinh t cho n n kinh t

Vi t Nam trong nh ng n m g n đây: 2005-2007 Tác gi không th c tính chi phí

Ch ng 1: M đ u: N i dung ph n này gi i thi u khái quát v chi phí c h i kinh

t c a v n, đ ng th i nêu lên t m quan tr ng c a chúng c ng nh tính c p thi t c a

đ tài, câu h i chính sách, m c tiêu và ph m vi đ tài nghiên c u

Ch ng 2: Ph ng pháp nghiên c u: N i dung ph n này trình bày tóm t t ý

t ng c a m t s ph ng pháp c tính chi phí c h i kinh t đang đ c áp d ng,

u đi m và nh c đi m c a nh ng ph ng pháp này, t đó làm c s đ ch n l a

đ c ph ng pháp h p lý áp d ng trong nghiên c u D a trên ph ng pháp đã đ c

ch n l a, ti n hành thi t l p công th c tính chi phí c h i kinh t c a v n Ngoài ra, trong ph n này c ng trình bày tóm t t các công trình nghiên c u th c nghi m v EOCK s d ng cùng m t khung phân tích trong nh ng n m g n đây: c tính chi phí c h i kinh t c a v n Indonexia và Philippines

Ch ng 3: c tính chi phí c h i kinh t c a v n Vi t Nam: N i dung ph n

này là áp d ng đúng khung phân tích đ c tính chi phí c h i kinh t c a v n Tác

gi chia khu v c ti t ki m ra thành ti t ki m h gia đình, ti t ki m doanh nghi p,

ti t ki m n c ngoài và ti t ki m chính ph Khu v c đ u t c ng đ c chia thành

đ u t h gia đình, đ u t doanh nghi p và đ u t chính ph B c ti p theo tác gi

c tính su t sinh l i, t tr ng, đ co giãn… cho t ng khu v c, cu i cùng áp d ng công th c đ c thành l p trong ch ng 2 đ c tính chi phí c h i kinh t c a v n

Ch ng 4: Phân tích đ nh y và so sánh chi phí c h i kinh t c a v n Vi t Nam v i các n c khác: N i dung ph n này nh m gi i thi u v s c n thi t ph i

phân tích đ nh y, đ ng th i ti n hành phân tích đ nh y nh m xác đ nh các y u t tác đ ng m nh đ n k t qu nghiên c u B c ti p theo, tác gi ti n hành so sánh k t

qu nghiên c u v i chi phí v n m t s qu c gia khác

Ch ng 5: K t lu n và ki n ngh : D a trên các phân tích ch ng 2, c tính

th c nghi m trong ch ng 3 và k t qu phân tích đ nh y trong ch ng 4, tác gi

đ a ra k t lu n nghiên c u và m t s ki n ngh

đi m v t tr i và đ c nhi u nhà kinh t ng h c ng nh áp d ng ph bi n trong các c tính chi phí c h i c a v n (Glenn P Jenkins1 & Arnold C Harberger (1998),[2])

Ph ng pháp th nh t: M t s nhà kinh t cho r ng chi phí kinh t c a v n ph i

b ng v i su t sinh l i t đ u t c a khu v c t nhân (Jack Hirshleifer, James C Dehaven, và Jerome W Milliman (1960), [16]) C s cho l p lu n này là su t sinh

l i t đ u t trong khu v c t nhân th ng cao h n khu v c công Do đó, n u chính

ph mu n s d ng hi u qu ngu n l c kinh t trong xã h i thì ph i đ m b o vi c

đ u t đ c th c hi n vào các d án có su t sinh l i cao nh t, hay nói cách khác, chính ph ph i đ u t vào khu v c t nhân Tuy nhiên, nh c đi m c a ph ng pháp này là ch a tính đ n s đi u ch nh trong phân b ngu n v n và tác đ ng c a chúng

Ph ng pháp th hai: Theo các tác gi Little, Mirrlees, Van der Tak và Squire

((1974),[15]), chi phí kinh t c a v n b ng v i lãi su t k toán Theo h , lãi su t k toán là su t sinh l i biên c l ng t các d án thu c khu v c công Lãi su t k toán này thay đ i theo nhu c u đ u t c a các d án công Khi c u đ u t c a các

d án công t ng lên thì lãi su t k toán yêu c u c ng t ng và ng c l i Nh c đi m

c a ph ng pháp này là lãi su t k toán ch có th đ m b o đ c nh ng d án t t

1

Glenn P Jenkins hi n là giáo s kinh t c a tr ng đ i h c Queens, Canada Ông t ng tham gia gi ng d y

t i tr ng đ i h c n i ti ng Harvard Jenkins chuyên v các l nh v c tài chính công, th m đ nh d án, kinh t phát tri n Ông có nhi u công trình nghiên c u v c tính chi phí c h i kinh t c a v n cho các qu c gia

nh : Indonexia, Canada, Philiphine…

nh t đ c đ xu t trong khu v c công mà không đ m b o đ c ngu n v n s phân

b t i u gi a khu v c t và khu v c công

Ph ng pháp th ba: Theo các tác gi Dasgupta, Marglin, Sen và Feldstein ((1972),

[21]), chi phí kinh t c a v n b ng t su t s thích tiêu dùng xã h i theo th i gian,

nh ng ph i đi u ch nh b ng giá m (shadow price) c a đ u t đ ph n ánh đ c

vi c lo i b đ u t t nhân v n có su t sinh l i xã h i cao h n tiêu dùng hi n t i

u đi m c a ph ng pháp này là ph n ánh v n đ c s d ng trong khu v c công

th ng có chi phí c h i liên quan đ n c tiêu dùng hi n t i b trì hoãn l n đ u t t nhân b b qua Tuy nhiên, nh c đi m c a ph ng pháp này là cách tính ph c t p,

nh t là khi c tính giá m c a đ u t theo tiêu dùng (Pinv)2

Ph ng pháp th t : Theo Arnold C Harberger ((1968), [14]), chi phí kinh t c a

v n b ng v i giá tr bình quân tr ng s t n ng su t biên c a v n trong đ u t khu

v c t nhân và su t sinh l i mà nh ng ng i ti t ki m nh n đ c đ trì hoãn tiêu dùng hi n t i sang tiêu dùng t ng lai Ph ng pháp này đ c c ng c b i công trình v lý thuy t c a Sandmo và Dreze ((1971), [13]) u đi m c a ph ng pháp này là:

2 Pinv đ c g i là giá m c a đ u t tính theo tiêu dùng và đ c tính b ng cách chi t kh u su t sinh l i

t ng lai t kho n đ u t b ng t l s thích tiêu dùng theo th i gian

2.2 Thi t l p công th c c tính chi phí c h i kinh t c a v n

Chính vì nh ng u đi m c a ph ng pháp th t , tác gi s d ng ph ng pháp này

đ c tính chi phí c h i kinh t c a v n t i Vi t Nam

Theo ph ng pháp này, vi c c tính chi phí c h i kinh t c a v n d a trên c s

c tính chi phí c h i kinh t c a vi c huy đ ng các ngu n l c tài chính t các khu

v c trong n n kinh t đ tài tr cho d án

ki m c a ng i dân và su t sinh l i đ c t o ra t đ u t Chính vì l đó khi cho vay ho c đi vay, ng i ti t ki m c ng nh đ u t đ u ph i tính đ n các lo i thu và các bi n d ng khác khi tham gia th tr ng v n

Hình 2.2.1.1 minh h a cách xác đ nh lãi su t th tr ng cho tình hu ng mà nh ng

ng i ti t ki m ph i n p thu thu nh p cá nhân đ i v i thu nh p t ti n lãi và nh ng

ng i đi vay ph i n p thu thu nh p doanh nghi p t kho n thu nh p c a đ u t

ng S(r) bi u di n m i quan h gi a l ng cung ti n ti t ki m và su t sinh l i sau thu (r) nh n đ c t ti t ki m ng này cho bi t su t sinh l i ròng mà nh ng

ng i ti t ki m t i thi u ph i nh n đ c tr c khi h trì hoãn tiêu dùng hi n t i sang tiêu dùng trong t ng lai V i thu thu nh p, thì ng i ti t ki m th c ra đòi h i

m t su t sinh l i l n h n (r’), đ đ cho phép h sau khi n p thu thu nh p trên

ph n thu nh p t lãi, thì su t sinh l i còn l i chính là (r) ng ti t ki m bao g m

c các kho n thu đánh trên thu nh p lãi đ c bi u di n b ng đ ng S(r’)

T ng t nh ti t ki m, đ ng I(π) bi u di n m i quan h gi a l ng c u đ u t và

su t sinh l i tr c thu thu nh p doanh nghi p Khi các nhà đ u t ph i n p thu thu nh p doanh nghi p thì h s chi ít v n cho đ u t h n ng I(im) bi u hi n

su t sinh l i ròng mà các nhà đ u t k v ng s nh n đ c sau khi n p thu thu

nh p doanh nghi p Trong tình hu ng này, lãi su t th tr ng (im) s đ c xác đ nh

b i đ ng ti t ki m tr c khi n p thu thu nh p cá nhân S(r’) và đ ng c u đ u t sau thu I(im)

2.2.2 Thi t l p công th c

Hình 2.2.2.1 mô t tác đ ng c a d án m i lên th tr ng v n đang m c cân b ng, (D) là đi m cân b ng th tr ng v i lãi su t im và l ng v n Q0 đi m này, su t sinh l i kinh t biên t đ u t t ng thêm trong n n kinh t là π và su t sinh l i sau thu c a ti t ki m là r tài tr cho d án, chúng ta ti n hành huy đ ng trên th

tr ng v n m t l ng ti n là (QS – QI )

Hình 2.2.2.1: Chi phí c h i kinh t c a các ngu n v n công

Ngu n: Glenn P Jenkins & Arnold C Harberger (1998), Phân tích chi phí và l i ích cho các quy t đ nh đ u t , Vi n phát tri n qu c t Harvard (HIID),[2]

i u này s làm cho đ ng c u v n đ u t trong n n kinh t chuy n d ch t I(im) lên I(i’m) Tuy nhiên giá tr c a nh ng ngu n v n đ đ u t n i khác trong n n kinh t và các su t sinh l i sau thu c a chúng đ c đo b i đ ng I(im) và các su t sinh l i tr c thu đ c đo b i đ ng I(π) C u v n t ng do d án s làm cho lãi

su t th tr ng t ng t imđ n i’m , t đó thúc đ y ng i dân và các t ch c ti t ki m nhi u h n (trì hoãn tiêu dùng) m t l ng là (QS - Q0) ng th i, lãi su t th tr ng cao h n s làm các nhà đ u t gi m đ u t m t l ng là (QI

– Q0)

Chi phí kinh t c a vi c trì hoãn tiêu dùng b ng di n tích Q0EFQS ây là giá tr

t ng ng v i su t sinh l i sau thu mà ng i ti t ki m nh n đ c t l ng ti n ti t

ki m gia t ng c a h L i ích này đ c đo b ng di n tích n m bên d i đ ng S(r),

gi a Q0 và QS u t b c t gi m có t ng chi phí c h i kinh t đ c đo b ng di n tích d i đ ng I(π) Chi phí c h i này bao g m c chi phí ròng đ i v i các nhà

đ u t ph i c t gi m đ u t , đ c đo d i đ ng I(im), c ng v i m t mát thu doanh nghi p Trong hình 2.2.2.1, chi phí c h i này đ c bi u th b ng di n tích

QIBCQ0, trong đó QI

ADQ0 là chi phí ròng đ i v i nhà đ u t ph i c t gi m đ u t

và ABCD bi u hi n l ng thu th t thu c a chính ph

T ng giá tr chi phí v n = Chi phí trì hoãn tiêu dùng c a vi c ti t ki m t ng thêm (dtQ0EFQS) + Chi phí c t gi m đ u t (dtQI

BCQ0)

T l chi phí v n = (T ng chi phí v n)/(L ng v n d án huy đ ng)

= Bình quân tr ng s c a r và π, v i tr ng s là chi phí trì hoãn tiêu dùng và chi phí c t gi m đ u t

Nh v y, v m t đ i s , chi phí c h i kinh t c a v n (EOCK) đ c xác đ nh b ng công th c:

Khung phân tích nh trong hình 2.2.2.1 là phù h p cho m t đ i t ng ti t ki m

thu n nh t và m t đ i t ng đ u t thu n nh t Nh ng trên th c t , khu v c ti t

ki m g m nhi u nhóm đ i t ng khác nhau v i lãi su t và đ co giãn ti t ki m khác

nhau T ng t , khu v c đ u t c ng g m nhi u nhóm đ i t ng khác nhau v i su t

sinh l i và đ co giãn đ u t khác nhau Hình 2.2.2.2 minh h a các nhóm ti t ki m

và đ u t khác nhau trong n n kinh t

Ng i đi vay-chi tiêu

1.H gia đình 2.Doanh nghi p

- Doanh nghi p nhà n c

- Doanh nghi p t nhân

- u t tr c ti p n c ngoài 3.Chính ph

V n

Các t

ch c và th

tr ng tài chính

Thay th công th c (2.2.2.3) và (2.2.2.4) vào công th c (2.2.2.2), ta đ c công th c tính chi phí kinh t c a v n nh sau:

i v i m t n n kinh t đóng, do ngu n v n n c ngoài không th tham gia vào th

tr ng v n trong n c nên không c n xét đ n ngu n v n n c ngoài Tuy nhiên,

đ i v i m t n n kinh t m , đ u t tr c ti p n c ngoài và nh ng kho n vay n

n c ngoài đ u th hi n dòng ti n ti t ki m t n c ngoài ch y vào, t đó làm t ng các ngu n l c s n có cho đ u t Khi c u đ i v i các ngu n v n có th đ u t t ng lên s làm cho lãi su t th tr ng t ng, đi u này không ch khuy n khích các c dân trong n c tiêu dùng ít đi và ti t ki m nhi u h n, mà còn thu hút ti t ki m c a n c ngoài M t khác, do lãi su t t ng lên c ng làm t ng chi phí đ i v i tr ng h p đi vay n c ngoài Lãi su t t ng cao này không ch đ c tr đ i v i nh ng d án vay thêm, mà còn ph i tính v i t t c các kho n n n c ngoài có lãi su t thay đ i c trong hi n t i và tr c đó

N u d án đi vay n c ngoài v i lãi su t (rf), thì lãi su t này ch th hi n chi phí vay trung bình Chi phí biên phù h p đ c tính b ng t ng chi phí vay m t đ n v b sung và gánh n ng tài chính ph tr i đ i v i t t c các kho n vay khác ng v i lãi thay đ i

Hình 2.2.3.1 mô t tình hu ng th tr ng vay n n c ngoài đ i v i m t qu c gia đang m c cân b ng, l ng ti n đi vay n c ngoài là Qo

và lãi su t vay n n c ngoài là 0

%

MEC

Hình 2.2.3.1: Chi phí kinh t biên c a vi c đi vay n c ngoài

Ngu n: Glenn P Jenkins & Arnold C Harberger (1998), Phân tích chi phí và l i ích cho các quy t đ nh đ u t , Vi n phát tri n qu c t Harvard (HIID), [2]

Chi phí biên kinh t th c c a dòng v n n c ngoài (MECf) có th đ c th hi n thông qua ph ng trình sau:

• rf: là lãi su t th c trên kho n vay n c ngoài

• tf: là thu su t thu thu t i ngu n trên các kho n tr lãi ra n c ngoài

• φ : là t s c a [ t ng n n c ngoài v i lãi su t ph n ng theo nh ng thay

đ i c a l ng ti n vay n c ngoài hi n t i] trên [T ng n vay n c ngoài]

• ε : là f đ co giãn c a cung v n n c ngoài

Tuy nhiên, lãi su t trên th tr ng v n đ u là lãi su t danh ngh a nên ph ng trình (2.2.3.1) có th đ c vi t l i nh sau:

* 1 *1

2.4 Các công trình nghiên c u th c nghi m v EOCK s d ng cùng m t khung phân tích trong nh ng n m g n đây

2.4.1 Chi phí c h i kinh t c a v n Indonexia

Glenn P Jenkins và El-Hifnawi (1993) đã c tính chi phí c h i kinh t c a v n cho Indonexia n m 1993 Áp d ng đúng khung phân tích trình bày trên, Jenkins & El-Hifnawi b t đ u b ng vi c chia các nhà đ u t và ti t ki m ra thành ti t ki m h gia đình, ti t ki m doanh nghi p, ti t ki m chính ph và ti t ki m n c ngoài T h

th ng tài kho n qu c gia, h tính toán đ c t tr ng đ u t và ti t ki m c a t ng

nhóm, nh trình bày trong c t 1, b ng 2.4.1.1

B c ti p theo, Jenkins & El-Hifnawi tính toán su t sinh l i đ u t danh ngh a biên cho t ng nhóm v i gi đ nh, t i thi u thì su t sinh l i t đ u t c ng b ng lãi su t đi vay i v i h gia đình, Jenkins & El-Hifnawi đã c tính su t sinh l i đ u t danh ngh a sau thu là 23% - lãi su t trung bình đ i v i các kho n vay cho doanh nghi p nh Su t sinh l i danh ngh a biên đ i v i các doanh nghi p là 19% u t

c a chính ph đ c gi đ nh là đ c l p v i lãi su t

V phía ti t ki m, Jenkins & El-Hifnawi đã dùng lãi su t ti n g i sáu tháng là 16%

đ làm th c đo lãi su t ti t ki m h gia đình i v i doanh nghi p, h c tính

su t sinh l i trên v n t có (ROE) là 18,9% Ti t ki m c a chính ph đ c gi đ nh

là đ c l p v i lãi su t Cu i cùng, Jenkins & El-Hifnawi đã c tính chi phí vay

n c ngoài là lãi su t LIBOR c ng 3% và b ng 9,28%

B c ti p theo, Jenkins & El-Hifnawi tính su t sinh l i g p cho nhà đ u t và su t sinh l i ròng cho ng i ti t ki m i v i h gia đình, Jenkins & El-Hifnawi b t

đ u v i su t sinh l i danh ngh a tr c thu 23% V i gi đ nh chi phí lãi vay b ng 30% trên t ng su t linh l i, thu thu nh p là 15%, h c tính gánh n ng thu là [GR – (0,30 x GR)] x 0,15, và bi u th su t sinh l i sau thu nh sau: 0,23 = GR – Thu = GR – [GR – (0,30 x GR)] x 0,15 Gi i ph ng trình trên h tính đ c su t

sinh l i g p (GR) b ng 25,7% T ng t , đ i v i khu v c doanh nghi p, v i lãi su t

v n vay là 19%, thu su t thu nh p 25% và thu giá tr gia t ng t ng đ ng v i

10% l i nhu n, h c tính đ c su t sinh l i là 25,6% Sau đó, Jenkins &

El-Hifnawi đã dùng ph ng trình sau đ tính su t sinh l i danh ngh a g p c thu : GR

= 0,19/ [(1-VAT)*(1 – MTR + %D*MTR)], v i %D là t l tr lãi tính b ng ph n

tr m c a l i nhu n g p và MTR là thu su t biên i v i ng i ti t ki m, Jenkins

& El-Hifnawi đ n gi n đã tr thu kh i su t sinh l i g p đ tính ra su t sinh l i

Su t sinh

l i danh ngh a (%)

Thu

su t thu

nh p (%)

Su t sinh

l i đ tính EOCK (%)

L m phát (%)

Su t sinh

l i

th c (%)

co giãn

Wi (%)

Su t sinh

l i gia quy n (%)

Ngu n: Glenn P Jenkins & El-Hifnawi (1993), [18]

Cu i cùng, h đi u ch nh m i m c su t sinh l i theo l m phát b ng cách s d ng

ph ng trình (

(1 )

n r

r i r

i

−

=+)

; trong đó rr là lãi su t th c, rn là lãi su t danh ngh a và (i) là

t l l m phát d ki n C t 6, b ng 2.4.1.1 th hi n su t sinh l i th c cho các khu

v c

i v i v n n c ngoài, Jenkins & El-Hifnawi đã dùng bình quân gia quy n c a các kho n vay theo lãi su t c đ nh và lãi su t bi n đ i i v i các kho n vay theo lãi su t c đ nh, h tính lãi su t th c là 4,07% V i các kho n vay theo lãi su t bi n

đ i, h gi đ nh đ co giãn c a cung là 2 và c tính t tr ng c a t ng vay n c ngoài v i lãi su t bi n đ i là 60% Dùng MC = P(1 + 1/ μ ), Jenkins & El-Hifnawi

đã tính đ c chi phí th c c n biên c a kho n vay theo lãi su t bi n đ i là 6,11% = 4,07% x ( 1 + ½) Sau đó, Jenkins & El-Hifnawi đã tính chi phí v n n c ngoài

b ng cách gán cho m i lãi su t m t quy n s b ng t tr ng t ng ng c a chúng: (4,07% x 0,4) + (6,11% x 0,6) = 5,3%

C t 7 c a b ng 2.4.1.1 cho bi t đ co giãn mà Jenkins & El-Hifnawi đã gi đ nh cho

m i khu v c C t 8 th hi n t tr ng trong ngu n v n mà m i khu v c t i thi u đã đóng góp khi lãi su t t ng Cu i cùng, c t 9 cho bi t l i t c gia quy n v i qu n s là

t tr ng trong c t 8 Dòng cu i cùng cho bi t chi phí c h i c a v n (theo giá th c)

đ i v i Indonexia mà Jenkins & El-Hifnawi đã tính đ c và b ng 11,50% (Pedro

Belli, Jock R.Anderson, Howard N.Barnum, John A.Dixon, Jee-Peng Tan, Phân tích kinh t các ho t đ ng đ u t ,[6])

2.4.2 Chi phí c h i kinh t c a v n Philiphines

Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB) đã c tính chi phí c h i kinh t c a v n cho Philippines n m 1993 Áp d ng đúng khung phân tích, h chia khu v c ti t ki m thành ti t ki m h gia đình, ti t ki m doanh nghi p, ti t ki m chính ph và vay

n c ngoài T ng t , h c ng chia đ u t thành đ u t h gia đình, đ u t doanh nghi p, đ u t chính ph và đ u t n c ngoài T báo cáo th ng niên c a Banko Sentral ng Pilipinas, h c tính đ c t tr ng g p c a ti t ki m và t tr ng g p đ u

t c a các khu v c ( c t 1 b ng 2.4.2.1)

i v i su t sinh l i danh ngh a c a ti t ki m trong n c (ti t ki m h gia đình, doanh nghi p và Chính ph ), h s d ng lãi su t trái phi u kho b c n m 1993 và

b ng 12,45% i v i lãi vay n c ngoài danh ngh a, h s d ng lãi su t bình quân

c a lãi vay th ng m i là 6,7% c ng v i 20% thu thu nh p đánh trên t t c các kho n vay n c ngoài và b ng 8,04% T l n vay n c ngoài có lãi su t bi n đ i trên t ng vay n n c ngoài là t l bình quân n n c ngoài th ng m i và n t nhân không đ c b o lãnh trên t ng d n n c ngoài c a Philippines giai đo n 1990-1993 tính chi phí kinh t biên vay n c ngoài th c, h s d ng công th c (2.2.3.2), v i m c l m phát n c ngoài đ c tính theo ch s giá gi m phát trung bình tr ng s c a ADB (ADB Key Indicator of Developing Asian and Pacific Countries (1995)) và b ng (-0,37%) i v i đ co giãn c a cung v n n c ngoài

và c a các khu v c khác, d a trên thông tin t các n n kinh t t ng t , h gi đ nh chúng nh n các giá tr nh trong c t 7 c a b ng 2.4.2.1

i v i su t sinh l i g p t đ u t h gia đình và chính ph , h gi đ nh b ng v i lãi su t đi vay và b ng 14,56% i v i su t sinh l i g p c a đ u t doanh nghi p

và đ u t n c ngoài, d a vào s li u c a 5.000 công ty hàng đ u c a Philippines,

ho c tính đ c là 15,7% Tuy nhiên, theo h , su t sinh l i này quá th p không th thu hút đ c đ u t , do v y h gi đ nh su t sinh l i g p c a đ u t doanh nghi p là 20% và c a đ u t n c ngoài là 30%

c tính su t sinh l i th c, h đi u ch nh m i m c su t sinh l i theo l m phát

b ng cách s d ng ph ng trình (

(1 )

n r

r i r

i

)

−

=+ ; trong đó rr là lãi su t th c, rn là lãi su t danh ngh a và (i) là t l l m phát C t 6, b ng 2.4.2.1 th hi n su t sinh l i th c cho các khu v c

C t 8 c a b ng 2.4.2.1 th hi n t tr ng trong ngu n v n mà m i khu v c t i thi u

đã đóng góp khi lãi su t t ng Cu i cùng, c t 9 cho bi t l i t c gia quy n v i quy n

s là t tr ng trong c t 8 Dòng cu i cùng cho bi t chi phí c h i c a v n đ i v i Philippines mà ADB đã tính đ c và b ng 11,51% (theo giá th c)

B ng 2.4.2.1: Tóm t t k t qu c tính chi phí c h i kinh t c a v n Philippines

Khu v c

T

tr ng (%)

Su t sinh

l i danh ngh a (%)

Thu

su t thu

nh p (%)

Su t sinh

l i đ tính EOCK (%)

L m phát (%)

Su t sinh

l i

th c (%)

co giãn

Wi (%)

Su t sinh l i gia quy n (%)

Ngu n: ADB, Economic Analysis of Project-Appendix 20: Estimating the

Economic Opportunity Cost of Capital, [12]

Ch ng 3

C TÍNH CHI PHÍ C H I KINH T C A V N

T I VI T NAM

Vi t Nam đ c xem là m t đ t n c có n n kinh t m , nh u t trong n c

đ c tài tr b i ti t ki m trong n c và ti t ki m n c ngoài i v i m t n n kinh

t nh v y, khi l ng c u v n đ u t t ng lên làm cho lãi su t th tr ng c ng t ng lên Do lãi su t t ng đã thúc đ y ng i dân ti t ki m nhi u h n (trì hoãn tiêu dùng)

đ ng th i c ng làm m t s nhà đ u t trì hoãn đ u t

Chi phí kinh t c a vi c trì hoãn tiêu dùng chính là su t sinh l i sau thu mà ng i

ti t ki m nh n đ c t l ng ti t ki m gia t ng c a h u t b trì hoãn có chi phí

c h i kinh t đ c đo b ng su t sinh l i ròng mà các nhà đ u t có kho n đ u t b trì hoãn b m t đi c ng v i m t mát thu doanh nghi p Ngoài ra, khi lãi su t th

tr ng t ng lên c ng thu hút thêm m t l ng v n t n c ngoài Chi phí kinh t c a ngu n v n này đ c tính b ng chi phí kinh t biên c a dòng v n n c ngoài, do lãi

su t đi vay này không nh ng s đ c tr trên kho n vay n c ngoài c a n m nay,

mà cho b t k các kho n n có lãi su t thay đ i nào trong t ng n n c ngoài c a

n c v lãi su t ti n g i qua các n m 2005, 2006, 2007, c ng nh các thông tin có liên quan trong h th ng tài kho n qu c gia đ c tính chi phí c h i kinh t c a

v n Vi t Nam trong các n m 2005, 2006 và 2007

3.1 Ti t ki m

Do các nhóm thu nh p ch u các m c thu su t thu nh p biên khác nhau, nên khu

v c ti t ki m đ c chia thành: ti t ki m h gia đình, ti t ki m doanh nghi p, ti t

ki m chính ph và ti t ki m n c ngoài

3.1.1 Su t sinh l i t ti t ki m h gia đình

Lãi su t trên th tr ng v n v c b n đ c xác đ nh b i m c s n lòng ti t ki m c a

ng i dân (c c dân trong n c và c dân n c ngoài) và nh ng c h i s n có đ

đ u t Tuy nhiên, do nh ng bi n d ng trên th tr ng v n nh thu thu nh p doanh nghi p, thu thu nh p cá nhân, các kho n bù r i ro và l m phát, nên lãi su t trên th

tr ng không th hi n đ c su t sinh l i c a ng i ti t ki m c ng nh t ng su t sinh l i kinh t đ c t o ra t đ u t trong khu v c t nhân C ng i ti t ki m và nhà đ u t đ u ph i tính đ n các lo i thu và nh ng bi n d ng khác khi tham gia th

tr ng v n đ cho vay ho c đi vay

Do v y, su t sinh l i c a ti t ki m h gia đình có th đ c đo b ng su t sinh l i ròng sau thu thu nh p cá nhân Su t sinh l i này c ng th hi n đ c su t sinh l i ròng t i ti u mà nh ng ng i ti t ki m k v ng nh n đ c tr c khi h s n lòng trì hoãn tiêu dùng hi n t i sang tiêu dùng trong t ng lai Su t sinh l i th c c a ti t

ki m các h gia đình t ng thêm (rgd) có th đ c bi u di n b ng ph ng trình sau:

1 1

Tuy nhiên, t i Vi t Nam, c n c theo lu t thu thu nh p cá nhân đ c áp d ng trong

giai đo n 2005-2007 có quy đ nh, đ i v i thu nh p t lãi ti n g i t i các t ch c tín

d ng s đ c mi n thu (Lu t thu thu nh p cá nhân (2007), [3]), do v y ph ng

trình (3.1.1.1) tr thành:

( )

Pd m

Theo báo cáo hàng tháng c a Ngân hàng Nhà n c, lãi su t ti t ki m k h n 12

tháng c a Vi t Nam giai đo n 2005-2007 có xu h ng dao đ ng trong kho ng t

8,25% đ n 10,45% N u nh vào n m 2005, lãi su t ti t ki m ch m c 8,25%.n m,

thì vào n m 2006 m c lãi su t ti t ki m này đã t ng lên 10,45%/n m Tuy nhiên,

m c lãi su t ti t ki m l i có xu h ng gi m và đ t m c 9,66%/n m vào n m 2007

L m phát Vi t Nam giai đo n 2005-2007 dao đ ng trong kho ng t 7,27% đ n

8,24% (World Bank Indicator (2009), [23]) Vào n m 2005, m c l m phát c a Vi t

Nam là 8,19%, tuy nhiên m c l m phát này gi m xu ng còn 7,27% vào n m 2006

Ngu n: Tác gi tính toán d a trên s li u lãi su t t Báo cáo hàng tháng c a Ngân

hàng Nhà n c, l m phát Vi t Nam t World Bank Indicator (2009)

Áp d ng các s li u trên vào ph ng trình (3.1.1.2), ta tính đ c su t sinh l i th c,

sau thu c a ti t ki m h gia đình cho n m 2005 là 0,06%/n m, n m 2006 là

2,96%/n m và n m 2007 là 1,31%/n m