Chính sách ổn định sinh kế người dân kết hợp quản lý bảo vệ rừng bền vững - tình huống rừng phòng hộ Tân Phú tỉnh Đồng Nai

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s

li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong

ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a

Tr ng i h c Kinh t thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình gi ng d y kinh

t Fulbright

Ký tên

NGUY N CHÂU THO I

Tháng 4/2010

Ý KI N C QUAN S D NG NGHIÊN C U

L I C M N

Tr c tiên và trên h t tôi vô cùng bi t n th y h ng d n khoa h c, Ti n

s Nguy n H u D ng, v i s h ng d n t n tình, nh ng đ ngh r t giá tr ,

nh ng l i khuyên h u ích, s nhi t tình vô đi u ki n và ng h tinh th n c a

th y trong quá trình h c t p và th c hi n nghiên c u này Tôi c ng bi t n chân thành đ n Dr Jonathan R Pincus -Giám đ c đào t o, Nguy n Xuân Thành - Giám đ c ch ng trình Chính sách công- và Ti n s V Thành T Anh-Giám đ c nghiên c u - v i s đ ng viên, h tr tinh th n, nh ng nh n xét góp ý t n tình trong quá trình h c t p và hoàn thi n ch t l ng đ tài t t nghi p Nghiên c u này hoàn thành t t nh có s góp ý xây d ng và đ ng viên

c a các quý th y

Tôi xin c m n Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright đã cung c p

h c b ng cho tôi hoàn thành khóa h c th c s Chính sách công t i Thành ph

H Chí Minh, Vi t Nam

Tôi xin c m n ông Tô Thành Buông- Phó Giám đ c S Nông Nghi p và Phát Tri n Nông Thôn t nh ng Nai v i s giúp đ và góp ý t n tình trong quá trình nghiên c u đ tài t t nghi p này Tôi xin g i l i c m n đ n Linh

h n ông V c K , nguyên tr ng phòng k thu t, và các anh ch c a Ban

Qu n lý R ng Phòng h Tân Phú đã giúp đ tôi trong quá trình đi th c đ a và cung c p thông tin đ hoàn thành nghiên c u này

Tôi r t c m kích s giúp đ và h tr c a c a các b n tôi, đ c bi t là anh Nguy n V n Thu - WWF, T Mai Hoa, Tr n Th Thúy, Nguy n Thanh Bình,

L u Qu c Phong, Ph m ình Duy, Lê Trung Nam và các b n khác trong l p F13 và MPP1, Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

L i c m n chân thành c a tôi xin g i đ n cha m tôi và cha m v tôi đã giành th i gian giúp đ gia đình trong khi tôi đi h c Cu i cùng, tôi vô cùng

bi t n ng i b n đ i, Cô Tr n Th Hoàng Anh, đã đ ng viên, h tr tinh th n

và c m thông cho tôi trong su t khóa h c và là ngu n n l c, kiên trì và quy t tâm c a tôi đ hoàn thành nghiên c u này

c a các ph ng tiên truy n thông Mâu thu n này lên t i đ nh đi m khi nhà n c áp

d ng các chính sách qu n lý theo quy ho ch l i ba lo i r ng Theo quy ho ch này,

t t c di n tích đ t r ng b l n chi m, sang nh ng trái phép s đ c chuy n sang

tr ng r ng phòng h đ u ngu n, đi u này có tác đ ng không nh đ n đ i s ng

ng i dân n i đây

Áp d ng ph ng pháp thi t k đi u tra kh o sát k t h p phân tích chính sách

đa m c tiêu ng d ng trong qu n lý lâm nghi p đ tìm ra chính sách phù h p gi i quy t v n đ trên X lý thông tin thu th p t hai nhóm đ i di n (qu n lý nhà n c

và nhóm h gia đình b nh h ng) và các ngu n thông tin trong quá trình kh o sát

đ tìm ra gi i pháp gi i quy t mâu thu n trên khía c nh chính sách qu n lý phù h p

K t qu nghiên c u đã tìm ra gi i pháp đ gi i quy t v n đ , đ c xem nh là t ng

b c qu n lý r ng m t cách b n v ng g m (1) n đ nh nhà cho ng i dân, không

di d i, không phát tri n khu dân c m i; (2) Phân quy n s d ng đ t cho ng i dân

b ng h p đ ng khoán có giá tr t ng đ ng gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t; (3) H tr thu nh p cho ng i dân và (4) H tr vi c làm phi nông nghi p, đào t o ngh ; Các gi i pháp đ su t này không nh ng gi i quy t đ c bài toán n đ nh sinh

k cho ng i dân gi m thi u n n l n chi m đ t r ng mà còn đ t đ c m c tiêu qu n

lý và phát tri n r ng b n v ng theo đúng k t qu quy ho ch l i ba lo i r ng c a vùng nghiên c u

M C L C

L I CAM OAN 2

Ý KI N C QUAN S D NG NGHIÊN C U 3

L I C M N 4

TÓM L C 5

M C L C 6

S VÀ B NG BI U 7

Ch ng 1 GI I THI U 8

1.1 B i c nh hình thành đ tài 8

1.2 V n đ nghiên c u 10

1.3 M c tiêu nghiên c u 11

1.4 Câu h i nghiên c u 12

1.5 Ph m vi và gi i h n nghiên c u 12

CH NG 2 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 14

2.1 Thi t k nghiên c u 14

2.2 Thu th p thông tin d li u 15

2.2.1 D li u s c p 15

2.2.2 D li u th c p 18

2.3 Chính sách đa m c tiêu 18

2.4 M c tiêu c a các chính sách lâm nghi p hi n hành 18

2.5 S đ nghiên c u 21

Ch ng 3 T NG QUAN 22

3.1 Chính sách qu n lý b o v r ng 22

3.1.1 Chính sách và ch ng trình qu n lý b o v r ng c a Vi t Nam 22

3.1.2 Th c hi n chính sách qu n lý r ng t nh ng Nai 23

3.2 R ng và sinh k c a ng i dân vùng ven r ng 24

3.3 Các nguyên nhân gây nên vi c l n chi m đ t r ng 25

3.4 Qu n lý r ng b n v ng 26

Ch ng 4 K T QU - TH O LU N 27

4.1 K t qu nghiên c u 27

4.1.1 Hi n tr ng vùng nghiên c u 27

4.1.2 Các nguyên nhân l n chi m đ t r ng 30

4.1.3 Chính sách đ xu t c a các nhà qu n lý và chuyên gia 33

4.1.4 Ph n ng c a ng i dân đ i v i chính sách 36

4.1.5 Phân tích nhu c u c a ng i dân 39

4.2 Th o lu n ch n l a chính sách 41

4.2.1 Chính sách n đ nh nhà .42

4.2.2 Chính sách s d ng đ t 43

4.2.3 Chính sách h tr đào t o ngh và vi c làm 45

4.2.4 Chính sách v n đ nh thu nh p 45

Ch ng 5 KHUY N NGH CHÍNH SÁCH – K T LU N 47

5.1 Khuy n ngh chính sách 47

5.2 K t lu n 48

Tài li u tham kh o 50

PH L C 53

B ng 4.8: Kh o sát nhu c u ng i dân khi th c hi n chính sách đ xu t

B ng 4.9: ánh giá chính sách d a theo m c đích chính sách lâm nghi p hi n hành

gi m g n 30 ngàn ha m i n m và ch a tính đ n nh ng h l y t s m t cân b ng sinh thái t nhiên này Dân c sinh s ng các vùng r ng núi kho ng 25 tri u ng i,

h n ¼ dân s c n c Vì v y, đ m b o t l che ph và sinh k cho dân c vùng ven r ng là r t quan tr ng trong chi n l c lâm nghi p c a qu c gia Nh ng n m

g n đây, n l c c a nhà n c, nhân dân, và các t ch c qu c t đã và đang tri n khai các ph ng án ph c h i và qu n lý r ng hi u qu nh qu n lý r ng c ng đ ng (Huy, 2008; Phong, 2008), khoán b o v r ng cho c ng đ ng dân t c thi u s g n

r ng (Anh, 2009) Song v n đ phá r ng, m t r ng v n đang di n ra đ ng th i, nên

n u r ng không đ c qu n lý h p lý thì m i n l c ph c h i r ng s th t b i M c

tiêu qu n lý r ng b n v ng phù h p v i đi u ki n c th là bài toán c p bách c a các c p qu n lý

T nh ng Nai, m t trong nh ng t nh r t chú tr ng đ n qu n lý b o v r ng trong phát tri n kinh t , v i di n tích đ t lâm nghi p là 177.438ha ch y u phân b phía

B c c a t nh, di n tích r ng t nhiên v n còn đ n 70% di n tích đ t có r ng ( S NN&PTNT, 2008) V i m c tiêu phát tri n r ng b n v ng và đ m b o giá tr r ng trong b i c nh phát tri n kinh t ngày m t cao, t nh ng Nai đ a ra m c tiêu gi

đ c r ng t nhiên hi n h u và t ng giá tr c a r ng t nhiên b ng công c pháp lý phù h p v i tình hình t ng khu v c M t cách th c t , tình hình qu n lý ban Qu n

Lý r ng phòng h Tân Phú là r t đi n hình và đ c ch n l a cho nghiên c u này

R ng phòng h Tân Phú có di n tích g n 14 ngàn ha, đ c phân lo i là r ng phòng

h đ u ngu n h Tr An, ch y u là r ng t nhiên chi m 82% M c khác, theo k t

qu rà soát quy ho ch l i ba lo i r ng toàn t nh ng Nai (Ch th s TTg), ph n di n tích đ t r ng s d ng ch a đúng m c đích và b l n chi m đ canh tác nông nghi p trên toàn t nh là 13.433ha, và g n 4.000 h gia đình b nh h ng

38/2005/CT-v i h n 7.500 lao đ ng (S NN&PTNT, 2008) Trong đó r ng phòng h Tân Phú,

di n tích đang ch u áp l c l n chi m đ s n xu t nông nghi p là 1.565,67ha v i 787

h gia đình b nh h ng Gi i quy t bài toán v a n đ nh sinh k ng i dân v a

đ t m c đích qu n lý b o v r ng b n v ng phù h p v i ch tr ng chính sách c a nhà n c khá là c p thuy t c a S Nông nghi p & Phát tri n Nông thôn, Ban Qu n

Lý r ng phòng h Tân Phú (BQL), và UBND xã Gia Canh huy n nh Quán, t nh

ng Nai

1.2 V n đ nghiên c u

Sinh k c a ng i dân s ng trong vùng ven r ng s b nh h ng b i b t k m t

bi n đ ng nào c a tài nguyên, đ c bi t là bi n đ ng c a chính sách qu n lý tài nguyên đó (FAO,1993) Hi n nay, thu nh p t tr ng r ng, ch m sóc và b o v r ng

là th p không đ chi tiêu c b n cho cu c s ng c a h gia đình nh n khoán Thu

nh p t khoán b o v r ng đ i v i ng i dân ch là ph n ph , thu nh p chính c a

h là s n xu t nông nghi p trên m t ph n trong di n tích đ t đ c giao V n đ

qu n lý không ch t ch c a BQL hay thi u đ t s n xu t nông nghi p d n đ n các h dân ch t phá r ng tr ng hoa màu, tr ng cây n trái Theo báo cáo c a BQL, cu i

2008 di n tích ch u áp l c l n chi m là h n 1.240ha và b l n chi m là 70ha, v i kho ng h n 14.774 cây r ng (Cây Teak) b “thu c”1 ch t G n đây, ch trong hai tháng đ u n m 2010 có t i 1.336 cây Teak b “thu c” ch t nâng t ng s cây Teak

ch t là 19.489 cây, t ng ng v i di n tích b l n chi m là 109ha (BQL, 3/2010) Tình tr ng này c ng d c nhi u báo đài ph n nh trong th i gian qua trên ph ng

ti n thông tin đ i chúng (xem ph l c 3)

Chuy n đ i m c đích s d ng r ng sau quy ho ch ba lo i r ng là m t vi c làm

c n thuy t trong vi c qu n lý b o v r ng theo ch tr ng chính sách c a Chính

ph i u này s tác đ ng không nh đ n sinh k ng i dân, di d i nhà ra kh i khu

v c r ng, m t vi c làm, gi m thu nh p là bài toán khó cho c ng i dân và chính quy n đ a ph ng Mâu thu n càng đ y lên cao khi ng i dân không mu n di d i ra

kh i r ng và v n đ ch t phá r ng l y đ t s n xu t nông nghi p đang di n ra Nh

1

Ng i dân “b thu c” cây teak làm cho cây ch t đi, sau m t th i gian s đ n ngã l y đ t s n xu t nông nghi p

v y v n đ đ t ra là làm th nào gi i quy t sinh k cho ng i dân g n v i m c tiêu

qu n lý b o v r ng h ng đ n qu n lý r ng b n v ng t i r ng phòng h Tân Phú nói riêng và các khu r ng phòng h và đ c d ng khác trên đ a bàn t nh ng Nai nói chung

1.3 M c tiêu nghiên c u

Tình hu ng trong nghiên c u này t i r ng phòng h Tân Phú, huy n nh Quán,

t nh ng Nai v i m c tiêu chính là tìm ra chính sách gi i quy t mâu thu n gi a sinh k c a ng i dân và nhi m v qu n lý b o v r ng c a BQL cùng chính quy n

đ a ph ng gi i quy t bào toán chính sách trên, nghiên c u c n đ t đ c các

m c tiêu c th sau:

(i) Hi u rõ hi n tr ng, ho t đ ng sinh k c a các h gia đình và chính sách

qu n lý r ng c a đ a ph ng thu c vùng nghiên c u;

(ii) Tìm hi u các nguyên nhân gây nên vi c phá r ng đ l n chi m đ t r ng

hi n nay t i r ng phòng h Tân Phú nh đã đ ng tin trên các ph ng ti n truy n thông;

(iii) Tìm hi u các chính sách gi i quy t v n đ l n chi m đ t r ng và gi i pháp n đ nh sinh k cho ng i dân g n v i qu n lý r ng b n v ng c a

c p qu n lý nhà n c T đó ch n l a các chính sách b sung kh thi cho

vi c n đ nh sinh k ng i dân g n v i m c tiêu qu n lý b o v r ng b n

v ng; và

(iv) Xem xét ph n ng c a dân c sinh s ng trong khu v c l n chi m đ i v i các đ xu t chính sách do c p qu n lý đ a ra Và tìm hi u thêm v nguy n v ng, nhu c u c a ng i dân khi chính sách trên đ c th c hi n Các m c tiêu nêu trên c n đ c làm rõ đ tìm ra chính sách kh thi b sung cho các chính sách qu n lý hi n hành t i vùng nghiên c u

1.4 Câu h i nghiên c u

T m c tiêu nghiên c u trên, các câu h i nghiên c u s đ c tìm hi u và tr l i m t cách th a đáng, góp ph n vào vi c gi i quy t khó kh n hi n t i mà BQL đang g p

ph i Các câu h i nghiên c u c n thuy t đ gi i quy t các m c tiêu đ ra là:

(i) Hi n tr ng tài nguyên, môi tr ng, sinh thái r ng phòng h Tân Phú Chính sách qu n lý hi n t i nh th nào? Ng i dân sinh s ng ra sao? (ii) Tình hình l n chi m đ t r ng trong nh ng n m g n đây? Nh ng nguyên nhân gây ra vi c l n chi m đ t r ng hi n nay c a ng i dân?

(iii) Chính sách nào có th có nh m n đ nh sinh k cho ng i dân g n v i

m c tiêu qu n lý r ng b n v ng? M c đ kh thi c a chính sách đ xu t phù h p v i tiêu chí qu n lý r ng hi n hành c a các c p qu n lý vùng nghiên c u?

(iv) Ng i dân ph n ng ra sao đ i v i chính sách đ xu t trên? H có nhu

c u, nguy n v ng gì khi các chính sách này đ c th c hi n? V n đ k t

h p nguy n v ng c a ng i dân vào chính sách đ xu t có hi u qu ra sao?

1.5 Ph m vi và gi i h n nghiên c u

1.5.1 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi nghiên c u: Chính sách qu n lý th a đáng gi a BQL r ng phòng h Tân Phú đ i v i nh ng khu v c l n chi m hi n h u Nghiên c u ch kh o sát hai nhóm

đ i t ng ch u tác đ ng l n là c p qu n lý nhà n c ra quy t đ nh chính sách và

ng i dân thi hành chính sách, mà không kh o sát nh h ng c a nhóm kinh doanh

và nhóm nghiên c u khoa h c t i vùng nghiên c u, hay nh ng đ i t ng khác

1.5.2 Gi i h n nghiên c u

Nghiên c u t p trung vào thu th p, t ng h p các ngu n d li u s c p, th c p và các ngu n khác H n n a, s h p tác c a các đ n v qu n lý nhà n c vùng nghiên

c u, s h p tác c a ng i dân trong quá trình đi u tra c ng là m t khó kh n khi ti p

c n v i các thông tin nh y c m c n đ c h cung c p Nghiên c u ch d ng l i

m c đ đ xu t chính sách b sung có hi u qu đ gi i quy t v n đ Tuy nhiên, k t

qu nghiên c u s đem l i giá tr tham kh o v chính sách cho c quan qu n lý lâm nghi p vùng nghiên c u

2.1 Thi t k nghiên c u

Nghiên c u đ c xây d ng trên chi n l c tìm hi u và thi t k theo ph ng pháp

đi u tra kh o sát, ph ng v n đ i t ng tham gia áp d ng vào nghiên c u tình

hu ng

Nghiên c u tìm hi u v v n đ mâu thu n trong qu n lý r ng và sinh k ng i dân

t i r ng Phòng H Tân Phú, Huy n nh Quán, T nh ng Nai V i chi n l c:

ti p c n vùng nghiên c u, thu th p thông tin th c p liên quan, thông tin s c p thu

th p thông qua ph ng v n đ i t ng tham gia, tìm hi u các v n đ liên quan đ n nghiên c u cu i cùng phân tích thông tin và rút ra k t lu n Ph ng pháp này d dàng ti p c n th c hi n Các thông tin, đ i t ng tham gia c th rõ ràng, k t qu thu nh n gi i quy t đ c v n đ c a nghiên c u Ngoài ra thu th p thông tin ch n

m u là m t ph n quan tr ng trong nghiên c u đòi h i ch n m u ph i đ i di n sao cho đ y đ và không thiên l ch

2.2 Thu th p thông tin d li u

2.2.1 D li u s c p

D li u s c p đ c thu th p hai nhóm đ i t ng thông qua phi u đi u tra riêng

l Ph ng v n nhóm qu n lý nhà n c tr c sau đó d a vào thông tin tr l i đ thuy t k câu h i cho đ i t ng ng i dân Ph ng v n tr c ti p “m t đ i m t”và có

th s d ng máy ghi âm, máy nh (n u đ c ch p thu n) trong quá trình kh o sát

k , nhà , nhu c u…

6 i di n ng i dân 13 t đai, sinh k , nhà , v n hóa, nhu

c u …

T ng c ng 30

gi m thi u s thiên l ch c a thông tin thu th p, m i nhóm đ i t ng s đ c

ch n sao cho không t p trung vào m t nhóm m c tiêu nh ng v n đ m b o thông tin thu th p là đ y đ và chính xác V i nhóm đ i ra chính sách (nhóm qu n lý nhà

n c) phân b m u ph ng v n g m 8 đ i t ng đ i di n cho quy trình ra chính sách

hi n hành c a c p qu n lý t i đ a ph ng Và nhóm ch u tác đ ng c a chính sách (nhóm ng i dân), là 22 đ i t ng, bao g m 09 tr ng/phó 09 khu và 13 ng i dân

đ c ch n phân b đ u kh p vùng nghiên c u, không t p trung vùng ch u nh

h ng chính sách nhi u nh t Nh v y, ph ng pháp ch n m u v i t ng s m u phân b nh ng trên (b ng 3.1) hoàn toàn đáp ng đ y đ thông tin c n thi t và gi m thi u s thiên l ch

N i dung phi u đi u tra

Phi u đi u tra s d ng trong ph ng v n đ c xây d ng bao g m hai lo i : m t lo i cho nhóm qu n lý nhà n c và m t lo i cho nhóm ng i dân v i n i dung nh sau:

Nhóm qu n lý nhà n c: Phi u đi u tra bao g m ba ph n:

(i) Ph n th nh t: Tìm hi u các thông tin v th c tr ng qu n lý r ng và c c u

qu n lý hi n t i

(ii) Ph n th hai: Tìm hi u các v n đ liên quan đ n n n l n chi m đ t r ng, mâu thu n trong vi c qu n lý b o v r ng hi n t i, nh ng khó kh n mà BQL r ng hi n nay ph i gi i quy t

(iii) Ph n th ba: Tìm hi u các đ xu t chính sách c a nhóm qu n lý nhà n c, các câu h i t p trung vào các chính sách n đ nh sinh k cho ng i dân, chính sách qu n lý r ng b n v ng

K t qu t phi u đi u tra dành cho nhóm qu n lý nhà n c s đ c t ng h p và

ch n l c thành các đ xu t chính sách có th đ c áp d ng vào th c t vùng nghiên

c u nh m gi i quy t v n đ

Nhóm h gia đình (có liên quan): Phi u đi u tra c ng đ c l p thành ba ph n đ c

thuy t k sau khi hoàn thành vi c ph ng v n nhóm qu n lý nhà n c:

(i) Ph n đ u tìm hi u v thông tin h gia đình, tình hình kinh t , thu nh p và công vi c hi n nay, lo i cây tr ng…

(ii) Ph n hai: Tìm hi u v ph n ng c a ng i dân đ i v i các đ xu t chính sách c a nhóm qu n lý nhà n c Các câu h i trong ph n này đ c xây

d ng trên các thông tin thu th p t b ng tr l i ph ng v n c a nhóm qu n

lý nhà n c

(iii) Ph n ba s tìm hi u các yêu c u, nhu c u c a ng i dân khi chính sách chuy n m c đích s d ng r ng (theo k t qu rà soát, quy ho ch l i ba lo i

r ng) đ c th c hi n

Các câu h i chi ti t s đ c nêu rõ trong phi u đi u tra (xem ph l c 1 và 2), ngoài

ra khi ph ng v n s phát sinh các v n đ m i ch a chu n b trong phi u đi u tra Các v n đ m i này c ng s đ c thu th p và xem nh là m t thông tin chính th c

đ c b sung cho nghiên c u

2.2.2 D li u th c p

D li u th c p là m t ph n c a nghiên c u này, các thông tin d li u th c p dùng trong nghiên c u này bao g m b n đ vùng, thông tin kinh t xã h i, dân s , h gia đình, di c , tái đ nh c , các s n ph m khai thác t r ng hay t nông nghi p D li u

v tài nguyên thiên nhiên, môi tr ng hi n h u, h sinh thái…D li u này đ c thu

th p t nhi u ngu n khác nhau nh các s li u th ng kê báo cáo hàng n m c a vùng nghiên c u, các bài báo, s li u báo cáo kh o sát c a các t ch c

2.3 Chính sách đa m c tiêu

Chính sách đa m c tiêu: Phân tích đa m c tiêu là phân tích chính sách mà ngoài

m c tiêu kinh t , còn có ít nh t hai m c tiêu xã h i, hay nh ng nh h ng chính sách không th l ng hóa đ c th c hi n hi u qu đ ng th i đa m c tiêu cùng lúc, ph ng pháp đ n gi n nh t đ h p nh t đa m c tiêu thành m t m c tiêu chung

là s th a hi p (S n, 2002) T c là xây d ng m t chính sách, m t t p h p chích

sách sao cho có đ c s đ ng thu n gi a các bên nh hi u qu kinh t v i s th a

nh n c a xã h i, hay các chính sách qu n lý đ xu t b i c p qu n lý phù h p v i l i ích và nguy n v ng c a đa s ng i dân và đ c h ch p nh n

2.4 M c tiêu c a các chính sách lâm nghi p hi n hành

Lâm nghi p là m t ngành riêng bi t không gi ng nh các ngành ngh khác, vì th chính sách lâm nghi p c ng có nhi u nét đ c thù n nay, chính sách lâm nghi p ngoài m c tiêu kinh t nó còn ph i quan tâm đ n các m c tiêu khác nh : công b ng phân ph i l i ích, gi nét đ c thù c a v n hóa xã h i, b o đ m tính đa d ng sinh h c

và phù h p v i th ch Các m c tiêu chính sách lâm nghi p xem nh là chính sách

đa m c tiêu (S n, 2002) và đ c tóm t t b ng s đ 3.1:

S đ 3.1: M c tiêu chính sách Lâm nghi p hi n hành

Ngu n: ng Kim S n và c ng s , 2002, trang 91

M t chính sách lâm nghi p đ c các nhà nghiên c u đánh giá thành công là chính sách đa m c tiêu, và các m c tiêu đ u đ c đánh giá có t m quan tr ng nh nhau (S n, 2002)

(i) i v i m c tiêu kinh t : n u ch quan tâm t i hi u qu kinh t mà không

tính đ n tác đ ng đ n môi tr ng sinh thái thì môi tr ng s ng s ngày càng suy gi m do đó m c tiêu hi u qu kinh t trong dài h n c ng không

đ t đ c

Hi u qu

kinh t

Chính sách Lâm nghi p

M c tiêu c a các chính

sách trong quá kh

M c tiêu c a các chính sách hi n hành

(ii) Phân ph i công b ng trong chính sách Lâm nghiêp c ng r t quan tr ng

Ai s là ng i h ng l i t chính sách, và ai s là ng i ch u thi t h i

(iii) Giá tr v n hóa xã h i trong chính sách lâm nghi p c n ph i đ c xem

xét, v n đ tâm linh (r ng thiêng) c a m t s b ph n dân t c ít ng i g n

li n v i r ng, v n đ th m m khi khai thác, hay tr ng r ng… tùy theo đ c

đi m c a t ng khu r ng mà nét đ c tr ng v n hóa xã h i c a chúng khác nhau

(iv) a d ng sinh h c: là m t ph n không th thi u trong chính sách lâm

nghi p, đi u ki n t nhiên, đ ng th c v t là v n đ c n nghiên c u đ tính toán giá tr c a chúng và có chính sách phù h p cho vi c b o t n hay không b o t n

(v) Cu i cùng trong các m c tiêu là th ch , chính sách xây d ng có phù h p

v i quy đ nh c a lu t pháp hi n hành, phù h p v i ch tr ng chính sách phát tri n qu c gia hay không? Và ng i th c hi n chính sách có đ trách nhi m và quy n h n đ tri n khai chính sách hi u qu hay không?

Tóm l i, n m m c tiêu này không đ c l p nhau mà có tác đ ng qua l i, b sung cho nhau Không th tách r i gi i quy t t ng m c tiêu riêng l đ gi i quy t bài toán chính sách lâm nghi p hi n hành theo đúng m c tiêu chính sách phát tri n lâm nghi p c a Chính ph

1 Báo cáo c a vùng nghiên c u

2 Báo cáo nghiên c u v tài nguyên, sinh thái, môi tr ng…

3 Các bài báo liên quan…

Phân tích d li u

1 Phân tích đ xu t chính sách

2 Phân tích nhu c u c a ng i dân

3 Phân tích chính sách đa m c tiêu…

K t qu & th o lu n

xu t chính sách &

K t lu n

Ch ng trình 327: là ch ng trình h tr phát tri n lâm nghi p theo Ngh đ nh 327/CT- H BT, tháng 9/1992 M c tiêu c a ch ng trình là khuy n khích tr ng và

b o v r ng, c i thi n đi u ki n s d ng đ t, nâng cao m c s ng c a ng i dân

s ng ph thu c vào r ng và h tr ch ng trình đ nh c

Ngh đ nh 02/CP ngày 15/01/1994 quy đ nh v khoán đ t lâm nghi p cho t ch c,

h gia đình, cá nhân s d ng n đ nh lâu dài vào m c đích lâm nghi p (Nay là Ngh đ nh163/N ngày 16/11/1999)

Quy t đ nh s 202/TTg ngày 02/5/1994 ban hành quy đ nh v vi c khoán b o v

r ng, khoanh nuôi tái sinh r ng và tr ng r ng

Ch ng trình 661: Các Quy t đ nh s 08/1997/QH-10 ban hành tháng 12/1997 và Quy t đ nh 661/Q -TTg ban hành tháng 7/1998 nh m xây d ng xây d ng ch ng trình tr ng 5 tri u ha r ng hay g i là ch ng trình 661 v i 3 m c tiêu c b n: (i)

Tr ng m i 5 tri u ha r ng nh m t ng di n tích che ph lên 43% giai đo n 1998 –

2010; (ii) S d ng đ t tr ng nh công c s n xu t đ t o vi c làm góp ph n xóa đói

gi m nghèo, đ nh canh đ nh c , t ng thu nh p cho ng i dân; (iii) Cung c p g , các

s n ph m ngoài g phát tri n kinh t đ a ph ng

Quy t đ nh 178/2001/Q -TTg: ngày 12/11/2001 quy đ nh quy n h ng l i, ngh a

v c a h gia đình, cá nhân đ c giao, đ c thuê, nh n khoán đ t lâm nghi p

Ch th 38/2005/CT-TTg ngày 5/12/2005 c a Th t ng Chính ph : v vi c rà

soát, quy ho ch l i 3 lo i r ng: r ng phòng h , r ng đ c d ng và r ng s n xu t

Chi n l c phát tri n lâm nghi p b n v ng: Th t ng Chính ph đã ký Quy t

đ nh 18/2007/Q -TTg (5/2/2007) phê duy t Chi n l c phát tri n lâm nghi p Vi t Nam giai đo n 2006-2020

Nhìn chung các chính sách trên mang tính chung chung c a c n c, ph c t p và khó th c hi n Các chính sách này có th c hi n hi u qu hay không còn tùy thu c

vi c tri n khai c a chính quy n đ a ph ng Ng i dân có th c s t o ra sinh k b n

v ng nh m c đích c a ch ng trình hay không, trong ph n tìm hi u th c tr ng t i vùng nghiên c u s giúp hi u rõ v n đ th c thi các chính sách, ch ng trình này

3.1.2 Th c hi n chính sách qu n lý r ng t nh ng Nai

N m 1980, tr c khi có các chính sách c a Chính ph v qu n lý r ng, t nh ng Nai đã có ch tr ng cho phép các lâm tr ng qu c doanh khoán cho ng i dân

tr ng r ng kinh t và s n xu t nông lâm k t h p (Quy t đ nh s 1571/UBND, 1980) Hi n nay, t nh ng Nai c ng đã th c hi n các chính sách v khoán đ t cho

t ch c và h gia đình, cá nhân s d ng n đ nh và lâu dài theo m c đích lâm nghi p theo Ngh đ nh 02/CP -15/01/1994 và Ngh đ nh 01/CP - 04/01/1995 i

v i các ch ng trình 327 và 661, t ng di n tích đã khoán là 22.702,15 ha (S NN&PTNT, 2008) c bi t là n m 1997 UBND t nh đã ra quy t đ nh đóng c a

r ng, nghiêm c m khai thác r ng k c ng i dân vào r ng l y c i các s n ph m ngoài g đ h n ch n n phá r ng và khai thác r ng b a bãi không theo quy ho ch Chính sách này làm cho ph n l n ng i dân s ng ph thu c vào r ng g p khó kh n

và gây thêm áp l c cho đ t s n xu t nông nghi p vùng ven r ng

Nhìn chung, sau khi khoán đ t r ng cho h gia đình, d i s h ng d n k thu t và

qu n lý c a các đ n v ki m lâm và các BQL, đ t r ng đ c s d ng đúng m c đích, t ng đ che ph r ng, t o vi c làm và n đ nh sinh k cho ng i dân

T i r ng phòng h Tân Phú, di n tích đ c khoán là 1565,67ha cho 787 h gia đình

d i hình th c là các h t kê khai đ ng ký di n tích, lo i cây tr ng cho chính quy n đ a ph ng và BQL (tr c đây là Lâm Tr ng Tân Phú) l p h s thu nông nghi p và thu nhà đ t theo quy đ nh Do hình th c khoán theo đ ng ký c a h gia đình nên vi c làm h p đ ng khoán không th c hi n i u này gây khó kh n cho

vi c qu n lý b o v r ng và c ng m t ph n nguyên nhân gây nên vi c l n chi m đ t

r ng hi n nay

3.2 R ng và sinh k c a ng i dân vùng ven r ng

Ng i dân s ng trong vùng ven r ng, ph thu c r t l n vào r ng, r ng cung c p cho ng i dân vi c làm, thu nh p Theo Teija Reyes (2008) “Phân tích vi c c i

thi n sinh k c a h gia đình s ng trong vùng đ m c a r ng, các y u t tác đ ng t i thu nh p c a ng i dân khi đi u tra các ch h là; tu i, quy mô h , di n tích đ t, giáo d c, tài s n, lo i cây tr ng, tình tr ng hôn nhân, vi c làm phi nông nghi p”

K t qu các y u t tài s n, giáo d c, tình tr ng hôn nhân không có ý ngh a th ng kê

so v i các y u t t quy mô h , di n tích và vi c làm

Theo FAO (1996), “ n đ nh sinh k ng i dân có vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n r ng cho b t k m c đích phát tri n nào, phát tri n công nghi p, phát tri n nông thôn hay phát tri n môi tr ng b n v ng Bên c nh đó, chính sách qu n

lý c a nhà n c c ng có tác đ ng lên sinh k c a h ”

3.3 Các nguyên nhân gây nên vi c l n chi m đ t r ng

T ng dân s t nhiên và c h c t o áp l c lên di n tích đ t nông nghi p t ng Dân

s t ng, nhu c u v đ t s n xu t t ng lên, khi không còn di n tích s n xu t, ng i dân s khai phá đ t r ng đ l y đ t s n xu t (Robert & Malcolm, 1990; Viên và

c ng s , 2005)

Nhu c u đ t nông nghi p c a các h dân không đáp ng đ y đ : Di n tích đ t c a

m i h không đ cho nhu c u s n xu t, thu nh p không đ chi tiêu trong gia đình,

h s khai phá đ t m i đ đáp ng nhu c u c a h (Viên và c ng s , 2005)

Phân quy n cho các h dân: s phân chia không rõ ràng v v trí, quy n h n, di n

tích, quy n l i và trách nhi m c a ng i dân làm cho ng i dân không có ý th c trách nhi m qu n lý b o v cây r ng trên di n tích đ c chia (Viên và c ng s , 2005)

C h i h c ngh và vi c làm t i thành th và nông thôn: s phát tri n ch m nhu

c u vi c làm s làm cho ng i dân không có vi c làm ngày càng nhi u gây áp l c lên nhu c u đ t s n xu t nông nghi p (Robert & Malcolm, 1990)

Ngoài ra còn có các nguyên nhân đ c tr ng c a đ a ph ng, khi ti n hành đi u tra, tìm hi u s xác đ nh đ c Các nguyên nhân này ch y u là nguyên nhân ch quan, mang tính đ a ph ng và khác bi t v i nh ng n i khác

3.4 Qu n lý r ng b n v ng

Qu n lý r ng b n v ng đ c y ban Qu c t v Môi tr ng và Phát tri n đ a ra

n m 1987 “Qu n lý r ng b n v ng là vi c đáp ng nhu c u hi n t i mà không nh

h ng đ n kh n ng tái t o đ đáp ng nh c u t ng lai” Hay là “Qu n lý r ng

b n v ng là quá trình qu n lý r ng đ đ t đ c m t hay nhi u m c tiêu c th đ ng

th i xem xét đ n vi c phát tri n s n xu t, d ch v và các s n ph m lâm nghi p mà không làm gi m giá tr hi n có và nh h ng đ n n ng xu t sau này, c ng nh không gây ra các tác đ ng x u đ n môi tr ng t nhiên xã h i.” (ITTO,1998) Trong khái ni m trên, theo WWF (2009) qu n lý r ng b n v ng là vi c “Cân b ng các m c tiêu kinh t xã h i và b o v tài nguyên thiên nhiên môi tr ng V n đ khai thác tài nguyên r ng đem l i hi u qu kinh t xã h i, nh t là vi c xóa đói gi m nghèo, nh ng khai thác quá m c s nh h ng x u t i quá trình ph c h i và n

đ nh trong t ng lai”

R ng phòng h Tân Phú đ c quy ho ch là r ng phòng h đ u ngu n cho H th y

đi n Tr An và h l u sông ng Nai thu c đ a bàn qu n lý hành chính c a xã Gia Canh, huy n nh Quán, t nh ng Nai Di n tích r ng phòng h Tân Phú ph n l n thu c p 9, xã Gia Canh là 13.733,12ha, trong đó đ t có r ng là 12.327,41ha (Bao

g m r ng t nhiên 11.544,39ha và r ng tr ng 783,02ha) t ch a có r ng là 1.405,71ha (Ph n l n là đ t r ng đang canh tác nông nghi p 1.255,86ha, đ t xây

d ng c b n 79,38ha, còn l i là đ t , núi đá, ao h và vùng khoanh nuôi tái sinh)

R ng phòng h Tân Phú có đ c tính xung y u cao, đ c bao b c b i m t vành đai

r ng kho ng 85km xung quanh đ u ti p giáp v i các c m dân c ho c đ t đai s n

xu t nông nghi p Phía Nam là sông La Ngà v i chi u dài là 45km có tính xung y u cao nh t

V khí h u th y v n, r ng phòng h Tân Phú ch u nh h ng chung khí h u vùng ông Nam B , th i ti t chia hai mùa trong n m rõ r t, l ng m a bình quân 1.415mm vào mùa khô h u nh không có m a Nhi t đ hàng n m bình quân là 27,3oC, cao nh t là 38,2oC và th p nh t là 13,2oC m bình quân 76%, chênh

l ch l n, cao nh t 100% vào tháng m a nhi u, th p nh t 20% vào tháng khô h n

V đ ng th c v t r ng: do r ng phòng h Tân Phú thu c vành đai h sinh thái

d i 1000m, bao g m đ ng b ng, gò và đ i th p có tính ch t nhi t đ i đi n hình nên h th c v t ph c t p phân b u th các lo i cây h D u, u và Th u D u v i kho ng 300 loài ng v t có kho ng 10 gi ng đ ng v t r ng quý hi m nhóm IB

nh voi, vo c má đen tr ng, ch n d i, nhóm IIB nh kh vàng, rái cá, mèo r ng và kho ng 30 loài thu c nhóm thông th ng nh heo r ng, g u l n, nai, nhím, sóc, gà

r ng

b Hi n tr ng dân c

Theo s li u đi u tra dân c và di n tích canh tác n m 2008, r ng phòng h Tân Phú có 791 h gia đình v i 2.241 dân sinh s ng t p trung ch y u t i Phân tr ng 2 (520 h , 1.207 nhân kh u), và Phân tr ng 6 (185 h , 695 nhân kh u) n m trên tr c

đ ng giao thông chính, quy mô h gia đình bình quân là 4 ng i/h Ch y u là

ng i Kinh di c t các vùng khác đ n Dân t c ít ng i g m có dân t c Hoa (36

h , 69 nhân kh u), Cho ro (37 h , 197 nhân kh u) s ng chung trong các p ng i Kinh nên không còn nhi u nét v n hóa đ c thù c a ng i dân t c thi u s i u đáng l u ý là h n 50% ng i dân có đ tu i trên 60, ch có g n 30% ng i trong đ

tu i lao đ ng và kho n 6% là tr em, h u h t thanh niên đi làm xa t i các khu công nghi p trong t nh ho c Tp.H Chí Minh

Thu nh p bình quân c a h gia đình kho ng 2 tri u đ ng/tháng, h có 4 nhân

kh u (Báo cáo BQL, 2009), thu nh p không n đ nh ph thu c ph n l n vào s n

xu t nông nghi p Nh ng h s d ng h n 1 ha đ t s n xu t nông nghi p có đ i s ng

n đ nh h n nhóm h có d i 1ha đ t nông nghi p Cây tr ng ch y u là đi u, xoài

Hi n nay, theo báo cáo c a p 9 có 70 h nghèo, do thi u đ t s n xu t nông nghi p

và thi u lao đ ng

Tình hình s n xu t: Ng i dân ch y u tr ng cây đi u và cây xoài nên thu nh p

hi n nay ch y u t thu ho ch hai lo i cây này Giá c th tr ng không n đ nh g p nhi u r i ro trong cu c s ng, nh t là vào mùa nông nhàn Hi n nay trong vùng ch a

có các c s s n xu t phi nông nghi p t p trung, ch y u làm gia công hàng mây tre

lá cho các c s bên ngoài nên giá tr gia t ng không cao, lao đ ng nhàn r i còn nhi u Các mô hình s n xu t nông nghi p nh tr ng n m, tr ng cây d c li u ch a

đ c khai thác hi u qu

V n hóa xã h i trong vùng nghiên c u không có gì đ c s c, tuy có m t nhóm dân

t c ít ng i nh ng do s ng chung thành c ng đ ng v i ng i Kinh nên v n hóa dân

t c không th hi n rõ nét M t khác, ph n l n ng i dân n i đây là dân nh p c t nhi u vùng mi n trên c n c nên v n hóa pha tr n không có đ c thù riêng Tóm

l i, vùng nghiên c u không có nét đ c tr ng v n hóa riêng bi t

Nhìn chung, đa s ng i dân trong vùng thu c di n “đ n” thu nh p ch y u d a vào nông nghi p nên đ i s ng c a h càng khó kh n h n khi g p thiên tai m t mùa

Di n tích đ t s n xu t ít, và ch a đ c phân quy n rõ ràng nên giá tr đ t không cao

c Hi n tr ng qu n lý r ng

R ng phòng h Tân Phú v i di n tích là 13.733,12ha đ c UBND t nh ng Nai giao cho Ban Qu n Lý r ng phòng h Tân Phú qu n lý b o v theo Quy t đ nh s

2738/Q -UBND ngày 20/08/2008 T ch c qu n lý r ng đ c BQL ph i h p v i

chính quy n đ a ph ng và ki m lâm th c hi n nh ng ch y u v n là BQL V i c

c u nh hi n nay, BQL có 78 ng i trong đó 9 ng i thu c ban Giám c và v n phòng còn l i 69 ng i tr c ti p t i hi n tr ng Trong t ng lai c c u nhân s s không thay đ i nhi u M c đích c a BQL là qu n lý b o v r ng, phát tri n r ng,

nh ng v i bình quân m t ng i ph trách g n 200ha r ng thì không th hoàn thành

vi c qu n lý b o v r ng

R ng t nhiên đ c qu n lý và b o v khá t t, ít x y ra n n phá r ng l y g và s n

b t thú r ng Tuy nhiên, các khu r ng tr ng, khu v c nông lâm k t h p x y ra tình tr ng ng i dân ken cây, “thu c cây”, l n chi m đ t r ng l y đ t s n xu t nông nghi p

Vì th v i l c l ng và chính sách qu n lý c a BQL hi n t i không th hoàn thành

đ c công tác qu n lý b o v r ng V y, có nên ch ng xây d ng m t chính sách

qu n lý m i trong đó có s tham gia tích c c c a ng i dân s ng trong vùng nh m

t o thêm công n vi c làm cho h , t ng thu nh p c i thi n đ i s ng và gi m thi u

l n chi m đ t r ng, đ t m c tiêu qu n lý b o v và phát tri n r ng b n v ng?

4.1.2 Các nguyên nhân l n chi m đ t r ng

a T ng dân s t nhiên và c h c

T l t ng dân s t nhiên là 1,09%, t ng dân s c h c h u nh không có do chính sách h n ch nh p c c a chính quy n đ a ph ng vào khu v c r ng phòng h Tân Phú trong vài n m tr l i đây nên dân s trong vùng n đ nh không t ng nhi u Vì

th tác đ ng c a vi c t ng dân s gây áp l c lên đ t r ng là không đáng k