Một số giải pháp cải thiện cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 2011-2015

ó có th là tài.

M C L C

M C L C i

DANH M C VI T T T iii

DANH M C CÁC B NG BI U iv

DANH M C CÁC HÌNH NH iv

PH N M U v

Ch ng 1: C S KHOA H C V CÁN CÂN TH NG M I HÀNG HOÁ 1

1.1 M t s n i dung v cán cân th ng m i hàng hóa 1

1.1.1 Các khái ni m có liên quan 1

1.1.2 Các y u t tác đ ng đ n cán cân th ng m i hàng hóa 3

1.2 Vai trò c a cán cân th ng m i hàng hóa trong n n kinh t 9

1.2.1 Vai trò c a ho t đ ng xu t kh u hàng hóa 9

1.2.2 Vai trò c a ho t đ ng nh p kh u hàng hóa 11

1.2.3 Ý ngh a c a cán cân th ng m i hàng hóa trong n n kinh t 13

1.3 Kinh nghi m qu c t v c i thi n cán cân th ng m i hàng hóa thâm h t 15

1.3.1 Kinh nghi m c a Trung Qu c 15

1.3.2 Kinh nghi m c a Hàn Qu c 17

1.3.3 Kinh nghi m c a Thái Lan 18

1.3.4 Bài h c s d ng cho Vi t Nam 19

K t lu n ch ng 1 20

Ch ng 2: TH C TR NG CÁN CÂN TH NG M I HÀNG HÓA VI T NAM T 1998 N NAY 21

2.1 T ng quan v tình hình xu t nh p kh u hàng hóa c a Vi t Nam t 1998 – 7/2010 21 2.1.1 Kim ng ch xu t nh p kh u hàng hóa 21

2.1.2 C c u m t hàng xu t nh p kh u ch y u 25

2.1.3 C c u th tr ng xu t nh p kh u ch y u 33

2.2 ánh giá chung v cán cân th ng m i hàng hóa Vi t Nam 39

2.2.1 u đi m 39

2.2.2 Nh c đi m 42

2.2.3 M t s nguyên nhân d n đ n s thâm h t trong cán cân th ng m i hàng hóa Vi t Nam 44

K t lu n ch ng 2 52

Ch ng 3: M T S GI I PHÁP VÀ KI N NGH C I THI N CÁN CÂN TH NG M I HÀNG HÓA C A VI T NAM GIAI O N 2011-2015 53

3.1 Quan đi m, m c tiêu và c n c đ xu t gi i pháp 53

3.1.1 Quan đi m đ xu t gi i pháp 53

3.1.2 M c tiêu c a các gi i pháp 54

3.1.3 Các c n c đ xu t gi i pháp 54

3.2 xu t các gi i pháp c i thi n cán cân th ng m i hàng hóa Vi t Nam giai đo n 2011-2015 59

3.2.1 Nhóm gi i pháp v th tr ng xu t nh p kh u hàng hóa 59

3.2.2 Nhóm gi i pháp v qu n lý ho t đ ng nh p kh u 69

3.2.3 Nhóm gi i pháp phát tri n ngành công nghi p h tr và vùng nguyên li u 73

3.2.4 Các gi i pháp và ki n ngh b tr khác 78

K t lu n ch ng 3 80

K T LU N 82 TÀI LI U THAM KH O a

GDPd GDP deflator Ch s gi m phát GDP

GSP Generalized System of

Preferences

H th ng u đãi thu quan ph c p

IMF International Monetary Fund Qu Ti n t Qu c t

ODA Official Development Assistance H tr phát tri n chính th c

THB Thailand Baht ng Baht Thái Lan

USD United State Dollar ng đô la M

WTO World Trade Organization T ch c Th ng m i Th gi i

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 1-1: S nh h ng c a CCTM hàng hóa lên tài kho n vãng lai Vi t Nam 14

B ng 1-2: Di n bi n t giá, cán cân th ng m i và d tr ngo i t c a 16

B ng 1-3: T giá và cán cân th ng m i c a Thái Lan t n m 1998-2007 19

B ng 2-1 Cán cân th ng m i hàng hóa Vi t Nam giai đo n 1998-7/2010 22

B ng 2-2 C c u m t hàng xu t kh u chính c a Vi t Nam 26

B ng 2-3 Tr giá xu t kh u hàng hoá theo b ng phân lo i tiêu chu n ngo i th ng 27

B ng 2-4: C c u m t hàng nh p kh u chính c a Vi t Nam 29

B ng 2-5: Tr giá nh p kh u hàng hóa c a Vi t Nam phân theo nhóm hàng 32

B ng 2-6: Xu t kh u hàng hóa vào các th tr ng chính c a Vi t Nam 33

B ng 2-7: Nh p kh u hàng hóa t các th tr ng chính vào Vi t Nam 37

B ng 2-8 Xu h ng nh p siêu c a Vi t Nam t 2007 đ n nay 41

B ng 2-9 M t cân đ i th ng m i l n c a Vi t Nam phân theo th tr ng 48

B ng 2-10: Nh p siêu c a khu v c có v n đ u t n c ngoài t 2005 – 7/2010 50

B ng 3-1: Mô hình SWOT 58

B ng 3-2: 09 m t hàng XNK chính c a Vi t Nam v i Trung Qu c 2009 -2010 66

DANH M C CÁC HÌNH NH Hình 2-1: Giá d u thô th gi i hàng tháng 23

Hình 2-2: Giá vàng th gi i tính theo USD/ounces 24

Hình 2-3: T l l m phát c a Vi t Nam qua các n m 45

Hình 2-4: Tình hình thu hút FDI t i Vi t Nam th i gian qua 49

Hình 2-5: Dòng tài tr ODA c tính 51

PH N M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Trong xu th h i nh p kinh t qu c t ngày càng di n ra m nh m , ngày 11/01/2007, Vi t Nam đã chính th c tr thành thành viên th 150 c a T ch c Th ng

m i Th gi i (WTO) ây là s ki n l ch s quan tr ng, đánh d u m t b c ti n dài

c a Vi t Nam trong ho t đ ng h i nh p kinh t qu c t Và đi u này c ng đã m ra hàng lo t các c h i, c ng nh thách th c cho ho t đ ng ngo i th ng c a Vi t Nam

C th , sau h n 3 n m gia nh p WTO, nh p siêu c a Vi t Nam ngày càng n ng n Chính vì vy, đ ho t đ ng xu t nh p kh u, mà đ c bi t là xu t nh p kh u hàng hóa

t ng tr ng b n v ng trong t ng lai, c n thi t ph i có nh ng gi i pháp thích h p đ

h n ch nh p siêu, đó c ng chính là lý do mà tác gi quy t đ nh th c hi n đ tài “M t

s gi i pháp c i thi n cán cân th ng m i hàng hóa c a Vi t Nam giai đo n 2015” này

- Xây d ng mô hình SWOT đ xu t h th ng các gi i pháp c i thi n cán cân

th ng m i hàng hóa Vi t Nam giai đo n 2011-2015

3 i t ng, ph m vi nghiên c u

3.1 i t ng nghiên c u: cán cân th ng m i hàng hóa c a Vi t Nam

4.1 Phân tích tng h p, th ng kê mô t d a trên d li u th c p ch y u l y t

T ng c c Th ng kê Vi t Nam, T ng C c H i quan Vi t Nam và các ngu n d

li u khác

4.2 Nghiên c u kinh nghi m đi n hình c a các qu c gia khác

5 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

5.1 Ý ngha khoa h c: đ tài đ a ra nh ng phân tích sâu v tình hình xu t nh p

kh u hàng hóa c a Vi t Nam trong th i gian t ng đ i dài và s li u c p nh t

nh t (tính đ n th i đi m hoàn thành đ tài), t đó gi i nghiên c u có th s

d ng k t qu cho nh ng ho t đ ng khoa h c trong t ng lai

5.2 Ý ngha th c ti n: đ tài d a vào k t qu nghiên c u tình hình xu t nh p kh u hàng hóa c a Vi t Nam đ đ xu t các gi i pháp và ki n ngh áp d ng trong

th c ti n nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng xu t nh p kh u hàng hóa c a Vi t Nam giai đo n 2011-2015

6 T ng quan tình hình nghiên c u

Tác gi đã tìm hi u và nghiên c u m t s đ tài liên quan đ n ho t đ ng xu t nh p

kh u c a c n c, c th :

- Công trình nghiên cu khoa h c c p Nhà n c c a PGS., TS V Chí L c

(2004), “Gi i pháp đ y m nh xu t kh u hàng hóa c a Vi t Nam sang th

tr ng Châu Âu”, Nxb Lý Lu n Chính Tr , Hà N i: đ tài phân tí ch các đ c

đi m c a th tr ng EU và đ xu t gi i pháp đ y m nh xu t kh u hàng hóa c a

Vi t Nam vào th tr ng này

- tài c p B c a PGS., TS Nguy n Th M (2002), “Tìm hi u v chính sách

xu t nh p kh u c a Hoa K và nh ng bi n pháp thúc đ y xu t kh u hàng hóa c a Vi t Nam sang th tr ng Hoa K sau khi Hi p đ nh th ng m i Vi t Nam – Hoa K có hi u l c”, B Th ng M i, Hà N i: đ tài t p trung nghiên

c u chính sách xu t nh p kh u và các đ c đi m c a th tr ng Hoa K (ti m

n ng, th hi u) đ làm c s cho các gi i pháp đ y m nh xu t kh u hàng hóa c a

Vi t Nam sang Hoa K

- tài c p B do GS., TS Võ Thanh Thu (ch nhi m đ tài), PGS., TS oàn

Th H ng Vân (Phó Ch nhi m) n m 2004, “Nh ng gi i pháp đ y m nh xu t

kh u nh ng ngành hàng ch l c c a Vi t Nam sang th tr ng Nh t B n”,

Tr ng i h c Kinh t Tp HCM – mã s B2001-22-07: đ tài phân tích kinh nghi m đ y m nh xu t kh u hàng hóa c a m t s qu c gia trên th gi i và các doanh nghi p Vi t Nam (kinh nghi m thành công l n th t b i) vào th tr ng

Th ng Kê, Hà N i: đ tài phân tích kinh nghi m qu n lý ho t đ ng nh p kh u

c a nhi u qu c gia trên th gi i, k t h p v i đánh giá th c tr ng qu n lý nh p

kh u t i Vi t Nam đ đ xu t các gi i pháp h n ch nh p kh u

Và m t s công trình nghiên c u khác nh :

- tài c p B c a ThS Nguy n Thanh H ng (2002), “C s khoa h c áp d ng

thu ch ng bán phá giá đ i v i hàng nh p kh u Vi t Nam trong b i c nh

h i nh p kinh t qu c t ”, V Chính sách Th ng m i a biên – B Th ng

M i, Hà N i

- Nguy n Xuân Minh (2007), “H th ng gi i pháp đ ng b đ y m nh xu t kh u

th y s n Vi t Nam t nay đ n 2020”, Lu n án Ti n S , Tr ng i h c Kinh t

Tp HCM

- n ph m “Niên giám th ng kê” c a T ng c c Th ng Kê

- n ph m “Xu t nh p kh u hàng hoá” c a T ng c c Th ng Kê

7 Tính m i c a đ tài

T tình hình nghiên c u, tác gi nh n th y đ tài có nh ng đóng góp m i sau:

- B s li u t ng đ i đ y đ v i th i gian dài và c p nh t m i nh t (đ n th i

đi m hoàn thành đ tài);

- tài nghiên c u trên ph m vi toàn di n cán cân th ng m i hàng hóa Vi t Nam, khác v i nhi u đ tài tr c đó phân tích ho t đ ng xu t nh p kh u cho

t ng m t hàng, cho t ng th tr ng, cho c cán cân th ng m i hàng hóa và d ch

tài nghiên c u g m 82 trang, v i 03 ch ng chính sau:

Ch ng 1: C s khoa h c v cán cân th ng m i hàng hoá

Ch ng 2: Th c tr ng cán cân th ng m i hàng hoá Vi t Nam t 1998 đ n nay

Ch ng 3: M t s gi i p háp và ki n ngh c i thi n cán cân th ng m i hàng hoá c a Vi t Nam giai đo n 2011-2015

Ch ng 1: C S KHOA H C V CÁN CÂN

Cán cân th ng m i hàng hoá (hay còn g i là cán cân xu t nh p kh u hàng hóa)

là m t thu t ng v n th ng xuyên đ c đ c p v i t n su t dày đ c trên các ph ng

ti n thông tin đ i chúng V y cán cân th ng m i hàng hóa là gì? Vai trò c a nó nh

th nào trong n n kinh t ? Nh ng y u t nào có th nh h ng và kinh nghi m c i thi n cán cân th ng m i hàng hóa trên th gi i nh th nào ? T t c nh ng v n đ này, tác gi s l n l t trình bày trong ch ng 1 ngay sau đây

1.1.1 Các khái ni m có liên quan

1.1.1.1 Xu t kh u hàng hóa

Trong cách tính toán cán cân thanh toán qu c t c a IMF, xu t kh u hàng hoá là

vi c bán hàng hóa cho n c ngoài1

Hay theo t đi n qu c t , xu t kh u hàng hóa là

vi c di chuy n hàng hoá sang n c khác đ buôn bán, trao đ i2

1

[36] – link truy c p http://vi.wikipedia.org/wiki/Xu t_kh u_hàng_hóa c p nh t ngày 14/08/2010

Theo đi u 28, m c 1, ch ng 2 Lu t Th ng m i Vi t Nam 2005, xu t kh u

hàng hóa là vi c hàng hóa đ c đ a ra kh i lãnh th Vi t Nam ho c đ a vào khu v c

đ c bi t n m trên lãnh th Vi t Nam đ c coi là khu v c h i quan riêng theo quy đ nh

c a pháp lu t

Kim ng ch xu t kh u (tr giá xu t kh u) hàng hóa là t ng s ngo i t thu đ c

sau khi bán hàng xu t kh u cho khách hàng n c ngoài Th ng kim ng ch xu t kh u

đ c tính trong vòng 1 n m

2

[41] – link truy c p http://dictionary.reference.com/browse/export c p nh t ngày 14/08/2010- tác gi d ch sang

ti ng Vi t

1.1.1.2 Nh p kh u hàng hóa

Theo đi u 28, m c 2, ch ng 2 Lu t Th ng m i Vi t Nam 2005 thì nh p kh u

hàng hóa là vi c hàng hoá đ c đ a vào lãnh th Vi t Nam t n c ngoài ho c t khu

v c đ c bi t n m trên lãnh th Vi t Nam đ c coi là khu v c h i quan riêng theo quy

đ nh c a pháp lu t

Kim ng ch nh p kh u (tr giá nh p kh u) hàng hóa là t ng s ngo i t m t đi

sau khi mua hàng nh p kh u t phía n c ngoài c a ng i dân trong n c C ng gi ng

nh kim ng ch xu t kh u, kim ng ch nh p kh u th ng đ c tính trong vòng 1 n m

1.1.1.3 Cán cân th ng m i hàng hóa

Xét v đ nh ngh a, thì cán cân th ng m i hàng hoá3

là m c chênh l ch gi a tr giá xu t kh u hàng hoá và tr giá nh p kh u hàng hoá c a Vi t Nam v i các n c trong

m t th i k nh t đ nh Thông th ng, trong cán cân th ng m i hàng hoá c a Vi t Nam, tr giá xu t kh u đ c tính theo giá FOB4

, tr giá nh p kh u đ c tính theo giá CIF5

3

[24] – “Niên giám th ng kê 2008” (2009), Nxb Th ng Kê, Hà N i - trang 420

4

Giá FOB là giá giao hàng t i biên gi i n c xu t kh u, bao g m giá c a b n thân hàng hoá, chi phí đ a hàng

đ n đ a đi m xu t kh u và chi phí b c hàng lên ph ng ti n chuyên ch

5

Giá CIF là giá giao hàng t i biên gi i n c nh p kh u, bao g m giá c a b n thân hàng hoá, chi phí b o hi m và chi phí v n chuy n hàng hoá t i đ a đi m nh p kh u nh ng không bao g m chi phí d hàng t ph ng ti n chuyên ch

Còn theo cách tính ca IMF, tr giá xu t kh u l n nh p kh u đ u đ c tính theo giá FOB Chính vì vy mà khi so sánh s li u gi a T ng c c Th ng kê Vi t Nam và IMF công b , s có m t chút chênh l ch

Khi cán cân th ng m i hàng hóa > 0: cán cân th ng m i hàng hóa th ng d hay còn g i là xu t siêu

Khi cán cân th ng m i hàng hóa < 0: cán cân th ng m i hàng hóa thâm h t hay còn g i là nh p siêu

Khi cán cân th ng m i hàng hóa = 0: cán cân th ng m i hàng hóa tr ng thái cân b ng

1.1.2 Các y u t tác đ ng đ n cán cân th ng m i hàng hóa

Do cán cân th ng mi hàng h óa s nh h ng đáng k đ n n n kinh t qu c gia, nên vic tìm hi u nh ng y u t tác đ ng đ n cán cân th ng m i hàng hóa là r t quan tr ng Có nhi u nhân t có th nh h ng nh : t giá h i đoái, l m phát, giá c hàng hóa, thu nh p trong n c GDP, chính sách th ng m i qu c t , lu ng v n đ u t

qu c t v.v Sau đây, tác gi s l n l t trình bày nh ng tác đ ng c a m t s y u t chính đ n cán cân th ng m i hàng hóa d a trên nguyên t c cetaris paribus, ngh a là khi nghiên c u tác đ ng c a m t nhân t , thì s c đ nh các nhân t khác – [19]

1.1.2.1 T giá h i đoái (TGH )

Có nhi u khái ni m v TGH Nh ng nhìn chung, TGH đ c đ nh ngh a là:

- là h s quy đ i c a m t đ ng ti n n c này sang đ ng ti n n c khác - [23], trang 410

- là giá c c a m t đ n v ti n t c a m t n c tính b ng ti n t c a m t n c khác - [1], trang 203

Nh ng nhìn chung, đó là m c giá mà t i đó, hai đ ng ti n chuy n đ i đ c cho

m nh và kh n ng chuy n đ i l n trên th gi i nh đ ng USD, Euro, B ng Anh Và khi th hi n TGH theo cách này, n u TGH t ng, t c m t đ ng n i t đ i đ c nhi u ngo i t h n, thì ta nói đ ng n i t t ng giá

Ph ng pháp 2: L y đ ng ngo i t làm chu n: theo đó, TGH là l ng n i t

c n có đ đ i l y 1 đ n v ngo i t : E = s l ng đ n v n i t / 1 đ n v ngo i t

VD: E = 16000 VND / 1USD Khi TGH đ c th hi n theo cách 2 t ng, t c ta c n ph i s d ng nhi u n i t

Trong n n kinh t m , t giá h i đoái nh h ng r t l n đ n ho t đ ng th ng

m i qu c t Khi TGH thay đ i, thì giá c hàng hóa xu t nh p kh u c a qu c gia thay

đ i, nh h ng lên cán cân th ng m i c a qu c gia đó

Ví d 1: m t lô hàng xu t kh u c a Vi t Nam có tr giá là 1 5 t đ ng, vào th i

đi m (t): E1 = 15000VN /USD thì lô hàng này trên th gi i đ c bán v i giá 1 tri u USD Nh ng nu t i th i đi m (t+1), VN m t giá, TGH t ng lên E2 = 20000VN /USD thì giá bán trên th gi i c a lô hàng trên gi m xu ng còn 750.000 USD, và phía n c ngoài s th y hàng xu t kh u t Vi t Nam tr nên r h n

Ví d 2: m t lô hàng nh p kh u vào Vi t Nam có tr giá là 1 tri u USD, vào th i

đi m (t): E1 = 15000VN /USD thì đ nh p lô hàng này, ng i dân Vi t Nam ph i tr

15 t đ ng Nh ng n u t i th i đi m (t+1), VN m t giá, TGH t ng lên E2 = 20000VN /USD thì đ tr cho lô hàng trên, ng i dân Vi t Nam s ph i tr đ n 20 t

đ ng, t c hàng nh p kh u tr nên m c h n tr c

T các ví d trên, ta có m t k t lu n quan tr ng: Do TGH c a đ ng Vi t Nam

là giá c a m t đ n v ti n t n c ngoài tính b ng đ n v ti n t c a Vi t Nam (l y

đ ng ngo i t làm chu n) nên khi TGH t ng, n i t m t giá, s d n đ n hàng xu t

1.1.2.2 L m phát

L m phát là s t ng lên liên t c c a m c giá trung bình theo th i gian – [1] Khi

x y ra l m phát, m c giá chung c a n n kinh t t ng theo th i gian, làm xói mòn đi giá

tr c a đ ng n i t N u nh TGH chính th c không thay đ i, l m phát s khi n cho

ng i tiêu dùng và doanh nghi p trong n c có khuynh h ng mua hàng nhi u h n t

n c ngoài vì hàng n c ngoài tr nên r h n t ng đ i so v i hàng trong n c, làm

C 03 ngu n v n đ u t n c ngoài này đ u có nh ng tác đ ng nh t đ nh đ n

ho t đ ng xu t nh p kh u hàng hóa, t đó tác đ ng đ n cán cân th ng m i hàng hóa

c a m t qu c gia, ch ng h n:

V i ngu n v n FDI: thông th ng ch đ u t n c ngoài quy t đ nh ho t đ ng

đ u t lâu dài t i qu c gia khác vì 03 đ ng c chính sau – [4], trang 21:

o u t đ nh h ng ngu n nguyên li u: m c tiêu là khai thác ngu n

nguyên li u t i ch c a n c s t i r i cung c p cho công ty m ó có th là tài

nguyên khoáng s n, hay các s n ph m nông lâm ng nghi p Doanh nghi p FDI

s xu t th ng hàng thô ho c s ch v n c chính qu c đ ch bi n s n ph m thành ph m

Nhìn chung, cho dù ho t đ ng FDI th c hi n theo đ nh h ng nào thì đ u c n ph i

nh p kh u m t l ng l n máy móc, trang thi t b ph c v cho vi c xây d ng nhà máy

và ho t đ ng s n xu t hàng hóa Ngoài ra, tùy m i đ nh h ng đ u t mà s nh h ng thêm đ n ho t đ ng xu t nh p kh u, ví d : đ u t đ nh h ng chi phí thì ph i nh p

kh u thêm nguyên v t li u s n xu t, và sau đó s đ y m nh xu t kh u s n ph m thành

ph m ho c s ch v n c chính qu c nh h ng nguyên li u thì s làm t ng kim

ng ch xu t kh u hàng thô và s ch

V i ngu n v n FPI: đây là hình th c đ u t ch y u thông qua th tr ng ch ng

khoán, ch đ u t không tr c ti p tham gia ho t đ ng qu n lý doanh nghi p nên tác

đ ng chính c a nó đ n ho t đ ng xu t nh p kh u là nâng cao ti m l c tài chính c a doanh nghi p nh n đ u t , khuy n khích doanh nghi p c i ti n quy trình s n xu t, nh p

kh u trang thi t b và nguyên v t li u ph c v s n xu t kinh doanh, t đó nâng cao

n ng l c c nh tranh c a s n ph m trên th tr ng trong và ngoài n c

V i ngu n v n ODA: đây là ngu n v n qu c t do Chính ph hay các t ch c qu c

t cho chính ph n c ti p nh n vay v i lãi su t u đãi và th i gian đáo h n dài, có th kèm theo các khon vi n tr không hoàn l i M c đích c a ngu n v n này th ng là dành cho s nghi p phát tri n kinh t - xã h i c a n c ti p nh n v n ODA nh đ u t vào xây d ng c s h t ng , giáo d c , y t v.v… M c dù n c ti p nh n ODA có quy n qu n lý vi c s d ng ODA nh ng thông th ng danh m c d án ph i có s th a thu n v i các nhà tài tr Và th ng thì nhà tài tr s tham gia d i hình th c nhà th u

ho c nhà cung c p nguyên nhiên v t li u cho các d án Vì v y, s có m t s l ng l n

t li u s n xu t, xây d ng đ c nh p kh u t qu c gia tài tr sang n c ti p nh n, làm

t ng kim ng ch nh p kh u Ví d , c u C n Th là công trình đ c th c hi n d a trên

ngu n v n ODA do Chính Ph Nh t B n c p cho Vi t Nam, nhà th u chính là phía

- Chính sách nh p kh u: Chính sách này ch y u nh m nâng cao ch t l ng hàng

nh p kh u c ng nh h n ch nh p kh u khi c n thi t Các công c qu n lý và đi u hành

nh thu ch ng bán phá giá, thu đ i kháng, bi n pháp ch ng tr c p v.v

- Chính sách xu t kh u: Chính sách này đ c đa s các qu c gia s d ng theo

h ng giúp đ y m nh ho t đ ng xu t kh u hàng hóa và d ch v v i th gi i Công c

ch y u g m có:

7

http://www.tin247.com/nha_thau_nhat_ban_tiep_tuc_thi_cong_cau_can_tho-3-74556.html

su t th p, còn tr c p gián ti p là Nhà n c đ u t c i thi n c s h t ng, môi

tr ng kinh doanh v.v Tuy nhiên, hình th c này theo quy đ nh c a WTO không

ph i lúc nào c ng đ c phép s d ng thông qua vi c WTO phân lo i tr c p theo

h th ng Nhóm đèn đ - Nhóm đèn vàng – Nhóm đèn xanh8

+ Phá giá n i t : nh đã phân tích trong ph n 1.1.2.1, vi c chính ph m t qu c gia phá giá n i t s giúp c i thi n ph n nào cán cân th ng m i, thông qua vi c giúp hàng xu t kh u tr nên r h n so v i tr c, thúc đ y t ng c u v hàng xu t kh u

8 Nhóm đèn đ : là nh ng hình th c tr c p ph i b ngay khi gia nh p WTO; nhóm đèn vàng: là nh ng hình th c

tr c p h n ch , tuy không b c m nh ng n u gây thi t h i cho qu c gia khác thì có th b tr đ a th ng m i; nhóm đèn xanh: là nh ng hình th c tr c p đ c phép s d ng mà không b tr đ a – [20]

Có th nói, chính sách th ng m i qu c t có tác đ ng r t l n đ n ho t đ ng ngo i th ng c a m i qu c gia B t c s thay đ i nào c a chính ph trong các công

c qu n lý xu t nh p kh u đ u có tác đ ng không ch tr c ti p đ n ho t đ ng xu t

nh p kh u hàng hóa c a n c mình, mà còn gián ti p t o ra nh ng ph n ng tích c c (ho c tiêu c c) t phía các đ i tác ngo i th ng n c ngoài Vì v y, khi mu n c i thi n cán cân th ng m i hàng hóa c a b t k qu c gia nào, vi c tìm hi u v chính sách th ng m i qu c t c a qu c gia đó và c a các qu c gia đ i tác đ u h t s c c n thi t

1.1.2.5 T tr ng nh p kh u trong s n xu t hàng xu t kh u

N u m t qu c gia có t tr ng nh p kh u trong s n xu t hàng xu t kh u càng cao, thì m i bi n pháp h n ch nhu c u nh p kh u c ng s nh h ng tiêu c c đ n kh

n ng xu t kh u c a qu c gia đó, và ng c l i, m i bi n pháp khuy n khích xu t kh u

c ng s khi n cho kim ng ch nh p kh u t ng nhanh M t trong nh ng nguyên nhân

khi n ho t đ ng s n xu t hàng xu t kh u ph thu c l n vào hàng nh p kh u là ngành công nghi p h tr kém phát tri n, ho c l ng đ u t ít i vào dây chuy n s n xu t s

- T o ngu n v n cho nh p kh u: đ ho t đ ng nh p kh u đ c thu n ti n và có

l i th trên bàn đàm phán, r t c n thi t ph i có l ng ngo i t đ y đ Tuy nhiên, ngo i

t là th mà Ngân hàng Trung ng m i qu c gia không th in ra đ c, mà ph i đ c

tích l y thông qua ho t đ ng xu t kh u, thu hút v n đ u t n c ngoài hay vay m n

t các qu c gia khác Vì v y, ngu n ngo i t mà xu t kh u mang l i s là ngu n v n quan tr ng ph c v cho ho t đ ng nh p kh u

- Gi i quy t công n vi c làm và c i thi n đ i s ng ng i dân: ho t đ ng s n

xu t và xu t kh u hàng hóa s t o ra nhi u công n vi c làm cho ng i lao đ ng trong

n c, gi m t l th t nghi p

- Kích thích t ng tr ng kinh t trong n c: xu t kh u giúp tiêu th s n ph m

th a trong n c, m r ng th tr ng tiêu th s n ph m đ u ra Vi c này s giúp doanh nghi p có th s n xu t s n ph m v i quy mô l n, gi m chi phí s n xu t và nâng cao

n ng l c c nh tranh thông qua l i th t quy mô, và t ng đ i tr ng trên bàn đàm phán

v i các đ i tác cung c p nguyên v t li u s n xu t

- Kích thích đ i m i trang thi t b và công ngh : đ đáp ng các yêu c u t phía

khách hàng, đ c bi t là nh ng khách hàng t các th tr ng khó tính nh EU, Nh t B n thì s n ph m xu t kh u ph i có ch t l ng t t, m u mã đ p và đáp ng t t các tiêu chí

k thu t kh t khe Mu n v y, các doanh nghi p làm hàng xu t kh u c n thi t ph i đ i

m i trang thi t b và nâng cao tay ngh , trình đ lao đ ng đ nâng kh n ng c nh tranh

- M r ng và thúc đ y quan h kinh t đ i ngo i, nâng cao v th Vi t Nam trên

tr ng qu c t : khi ho t đ ng xu t kh u c a Vi t Nam t ng cao, th gi i s bi t đ n

Vi t Nam nhi u h n, và s ph thu c l n nhau gi a các qu c gia có quan h ngo i

th ng tr m nh m h n Quan h đ u t làm n qua l i gi a các qu c gia c ng t đó

mà phát tri n m nh m

1.2.1.2 Nh c đi m

M c dù xu t kh u hàng hóa mang l i nhi u l i ích qu c gia, nh ng không vì th

mà c nh m m t xu t kh u tràn lan m t cách b a bãi vì đôi khi, xu t kh u nhi u ch a

h n là t t Ch ng h n, trong m t s tr ng h p sau, xu t kh u nhi u mang l i nhi u thi t h i v lâu dài h n là nh ng l i ích tr c m t:

- Xu t kh u tài nguyên đ t n c là s đánh đ i t ng tr ng b n v ng trong t ng lai cho l i nhu n tr c m t

- Xu t kh u nh ng hàng hóa s ch , gia công thì qu c gia xu t kh u ch đ n thu n là công x ng c a th gi i, n i bán s c lao đ ng r m t và ch u các thi t h i v ô nhi m, b nh t t thay cho các qu c gia nh p kh u

1.2.2 Vai trò c a ho t đ ng nh p kh u hàng hóa

Nh p kh u c ng là m t m t r t quan tr ng c a cán cân th ng m i hàng hóa, và

b n thân nó c ng có nh ng u và nh c đi m riêng c a mình

1.2.2.1 u đi m

- Thông qua nh p kh u máy móc, trang thi t b công ngh hi n đ i ph c v ho t

đ ng s n xu t, nh p kh u s giúp thúc đ y quá trình chuy n d ch c c u kinh t theo

h ng công nghi p hóa, t ng kh n ng s n xu t, kh n ng c nh tranh c a s n ph m

trong n c

- Nh p kh u các y u t đ u vào s n xu t s giúp n đ nh ngu n cung nguyên v t

li u, đ c bi t là khi n n kinh t g p nh ng m t cân đ i trong s n xu t, t đó giúp n n

kinh t phát tri n n đ nh

- Nh p kh u hàng tiêu dùng s giúp c i thi n và nâng cao m c s ng c a ng i

dân, vì ng i dân đ c m r ng s l a ch n c a mình đ i v i hàng hóa v m t ch t

l ng, m u mã, giá c v.v Hàng trong n c c ng s ph i c i thi n đ có th c nh tranh

v i hàng ngo i nh p ngay trên sân nhà c bi t, nh p kh u nh ng m t hàng mà Vi t Nam không có li th tuy t đ i l n t ng đ i s giúp gi m l m phát trong n c, và

m i đ ng chi tiêu c a ng i tiêu dùng s có nhi u s l a ch n và giá tr h n ó là

ch a k đ n, nh p m t s hàng tiêu dùng s gi m ô nhi m môi tr ng do ho t đ ng s n

xu t hàng hóa đó gây ra

- Nh p kh u hàng tài nguyên thiên nhiên, đ c bi t là nh ng tài nguyên không th (ho c khó) ph c h i nh d u thô, khoáng s n v.v s giúp đ t n c gi l i nh ng

ngu n tài nguyên quý cho th h mai sau, t o s t ng tr ng b n v ng trong t ng lai

c ng nh gi m s ô nhi m khi khai thác các ngu n tài nguyên thiên nhiên đó

- Nh p kh u nhi u c ng s t o ra l i th trên bàn đàm phán v i nh ng th tr ng

nh p kh u, t đó có th m r ng xu t kh u thông qua vi c đòi h i k t h p nh p kh u

v i xu t kh u, ho c yêu c u phía đ i tác ph i m c a th tr ng đ i v i m t s m t hàng xu t kh u cho qu c gia mình

Do nh p kh u mang l i nhi u l i ích k trên, mà M là m t qu c gia đi n hình cho vi c duy trì nh p kh u trong m t th i gian dài m c dù cán cân th ng m i thâm

h t n ng n M ch tr ng s n xu t nh ng hàng hóa và d ch v mà n c khác không

th s n xu t n i nh các s n ph m công ngh , đi n t ch t l ng cao v.v còn đ i v i

nh ng hàng hóa r ti n, c n nhi u s c lao đ ng, thì M l i khuy n khích nh p kh u đ

h giá thành s n ph m, ki m ch l m phát và nh t là đáp ng đ c nhu c u tiêu dùng cho t ng l p ng i nghèo và trung l u Ngoài ra, vi c nh p kh u s giúp đa d ng hóa

n t giá h i đoái và tài tr cho thâm h t ngân sách

- Nh p kh u s t o c u v ngo i t , t đó gây áp l c m t giá lên đ ng n i t , và

làm t ng gánh n ng n n c ngoài c a đ t n c

- N u không có các quy đ nh v ch t l ng, ngu n g c, trình đ công ngh v.v thì vi c nh p kh u tràn lan s d khi n cho qu c gia nh p kh u tr thành bãi rác th

gi i cho các trang thi t b l c h u, l i th i; cho các s n ph m kém ch t l ng hay đ ng

v t nuôi phá ho i môi tr ng (nh đã t ng x y ra Vi t Nam khi nh p kh u t c

b u vàng, rùa tai đ , cá c p v.v)

- T o ra nguy c m t vi c làm cho ng i lao đ ng trong n c khi hàng nh p kh u

khi n các doanh nghi p trong n c m t th ph n, th m chí d n đ n phá s n

- Vi c d a quá nhi u vào hàng hóa, nguyên v t li u nh p kh u s d d n đ n tình

tr ng b đ ng khi các th tr ng cung c p g p s c v s n xu t, chính tr hay do s

thay đ i trong chính sách th ng m i c a h T đó, gây nh h ng đ n ho t đ ng s n

xu t kinh doanh trong n c, l n làm hàng xu t kh u

- Nh p kh u c ng làm t ng giá thành s n ph m , gi m giá tr gia t ng c a hàng

xu t kh u vì ph i ch u thêm các lo i chi phí khác nh : chi phí v n t i, các lo i thu ,

bi n đ ng t giá h i đoái v.v…

1.2.3 Ý ngh a c a cán cân th ng m i hàng hóa trong n n kinh t

Tr ng thái c a cán cân xu t nh p kh u hàng hoá có nh h ng đ n nhi u ch tiêu ph n ánh s c kho c a m t n n kinh t nh : cán cân thanh toán qu c t (BOP),

l m phát, t giá h i đoái, t ng s n ph m qu c n i (GDP) v.v Do ph m vi gi i h n c a

đ tài, tác gi ch đ c p đ n tác đ ng quan tr ng c a cán cân th ng m i hàng hoá đ n cán cân vãng lai và cán cân thanh toán quc t c a Vi t Nam Còn các tác đ ng khác, tác gi s đ c p trong các công trình nghiên c u khác trong t ng lai

Cán cân thanh toán qu c t - hay còn đ c vi t t t là BOP (Balance of Payment)

là m t kho n m c h t s c quan tr ng trong đi u hành kinh t v mô c a m t qu c gia

S thâm h t hay th ng d c a BOP s nh h ng đ n cung c u ngo i t trên th tr ng ngo i h i, t đó làm nh h ng đ n s thay đ i c a TGH n l t mình, s thay đ i

c a TGH s tác đ ng ng c tr l i đ n các lu ng luân chuy n hàng hoá, d ch v và

v n qu c t m c a n n kinh t và s ph thu c vào quan h kinh t qu c t càng

l n, thì tác đ ng trên càng m nh m Chính vì có nh ng tác đ ng trên, mà đa s các

cu c kh ng ho ng kinh t trên th gi i không nhi u thì ít đ u có bóng dáng c a tình

tr ng m t cân đ i trong BOP Vì v y mà IMF th ng có chính sách giúp đ các qu c gia thành viên khi có nhng r c r i trong cán cân thanh toán nh m ng n ch n ho c

gi m thi u r i ro d n đ n kh ng ho ng tài chính qu c gia và khu v c

M t trong các thành ph n quan tr ng c a BOP chính là tài kho n vãng lai9

B ng 1-1: S nh h ng c a CCTM hàng hóa lên tài kho n vãng lai Vi t Nam

n v : Tri u USD

Mà trong tài khon vãng lai, cán cân xu t nh p kh u hàng hoá đóng vai trò quan tr ng thông qua t tr ng r t cao c a mình i u này có th th y rõ qua b ng s li u c a Vi t Nam sau đây:

N m Cán cân th ng mi

hàng hoá (1)

Tài kho n vãng lai (2)

đ u t và giao d ch tài chính gi a các qu c gia; h ng m c cân đ i hay còn g i là sai s th ng kê dùng cho vi c

đi u ch nh sai sót mà quá trình th ng kê g p ph i; còn tài tr chính th c ph n ánh tình hình d tr ngo i h i c a Ngân hàng Trung ng đ đ m b o cán cân thanh toán t ng th cân b ng (tài tr chính th c luôn b ng – nh ng

ng c d u – v i t ng 3 kho n m c: tài kho n vãng lai + tài kho n v n + h ng m c cân đ i) – [39]

10

S li u c a IMF cho tài kho n vãng lai, trích t link download

K t 2003, tài kho n vãng lai c a Vi t Nam th ng xuyên r i vào tình tr ng thâm h t, trong đó, nguyên nhân chính v n là do s thâm h t n ng n trong cán cân

xu t nh p kh u hàng hoá Th i gian g n đây, khi m c thâm h t trong cán cân xu t

nh p kh u hàng hoá ngày càng t ng và chi m trên 10 t USD, thì m c thâm h t trong tài kho n vãng lai c ng t ng đáng k T tr ng th ng xuyên trên 50% càng ch ng t vai trò quan tr ng c a cán cân xu t nh p kh u hàng hoá nh là m t nhân t quy t đ nh

tr ng thái c a tài kho n vãng lai n l t mình, tình tr ng c a tài kho n vãng lai s

nh h ng nhi u đ n tình tr ng c a cán cân thanh toán qu c t

Do Vi t Nam th ng xuyên nh p siêu, nên đ t o c s cho vi c đ xu t gi i pháp trong ch ng 3, tác gi th y c n thi t ph i đi nghiên c u các kinh nghi m qu c t v

c i thi n cán cân th ng m i hàng hoá thâm h t, nh t là nh ng kinh nghi m t nh ng

qu c gia có nhi u nét t ng đ ng v i Vi t Nam nh Trung Qu c, Thái Lan, Hàn Qu c

1.3.1 Kinh nghi m c a Trung Qu c

Trung Qu c n i ti ng v i công c chính sách t giá trong c i thi n cán cân xu t

nh p kh u c a mình T n m 1997 đ n 2005, đ ng nhân dân t Trung Qu c (CNY)

đ c neo c đ nh v i USD t i m c t giá 8,28 CNY/USD Theo nh n xét c a Hi p h i các doanh nghi p c a M (NAM), thì đ ng CNY b đánh giá th p kho ng 40% và t o

ra m t môi tr ng kinh doanh không công b ng, hàng nh p kh u t M tr nên quá đ t

và m t đi tính c nh tranh trên th tr ng11

11

PGS TS Nguy n V n Ti n -

Theo các nhà phân tích, b ng ch ng cho

vi c “dìm giá” này chính là s t ng lên đ t bi n trong cán cân th ng m i và d tr ngo i t (B ng 1-2) Tr c tình hình này, M và các đ i tác th ng m i l n khác c a

http://bscgtanh.vox.com/library/post/chính-sách-t

Trung Qu c đã gây s c ép đ đ ng nhân dân t t ng giá Cu i cùng Trung Qu c đã

ph i đi u ch nh t giá vào 2005

B ng 1-2: Di n bi n t giá, cán cân th ng m i và d tr ngo i t c a

Trung Qu c 2002-2007

N m E (CNY/USD) Cán cân th ng m i

(nghìn t USD)

D tr ngo i t (t USD)

n:[40]-Bên c nh công c t giá, Trung Qu c còn s d ng các bi n pháp b o v th ng m i

t m th i, trong đó có c thu ch ng bán phá giá đ h n ch l ng hàng nh p kh u B

Th ng M i Trung Qu c (MOFCOM) là c quan ch trì th c hi n bi n pháp này K

http://www.adb.org/Document/Books/Key Indicators/2008/pdf/Prc.pdf

T 7/2005 đ n nay: Ngân hàng Trung ng (NHTW) Trung Qu c đã công b thay

đ i ch đ t giá T giá s đ c xác đ nh d a trên m t r các đ ng ti n (các đ ng ti n chính là đôla M , Euro, Yên Nh t, Won Hàn Qu c) nh ng các thành ph n và t tr ng các đ ng ti n không đ c công b ng th i, NHTW Trung Qu c cho phép biên đ dao đ ng hàng ngày c a các t giá song ph ng là 0,3%

Nh v y, ch đ t giá c a Trung Qu c là m t d ng c a ch đ t giá BBC (Basket, Band and Crawl Regime – d a vào r ti n t v i biên đ dao đ ng r ng đ c đi u

ch nh đ nh kì) M c dù t giá song ph ng CNY/USD gi m giá nh ng t giá đa

ph ng danh ngh a c a CNY l i có xu h ng t ng d n Nh v y, Trung Qu c v n duy trì đ c l i th c nh tranh th ng m i qu c t so v i các qu c gia b n hàng

t 1/1/2002 – 31/12/2004, MOFCOM ti n hành đi u tra 79 v ki n, trong đó 52 v đã

b áp thu ch ng bán phá giá – [2]

Nh ng bi n pháp trên đã góp ph n tích c c vào t ng tr ng kinh t , th ng d

th ng m i và t ng d tr ngo i t c a Trung Qu c

1.3.2 Kinh nghi m c a Hàn Qu c

Hàn Qu c t ng đ c bi t đ n nh m t trong nh ng n c nông nghi p nghèo nh t

th gi i do b tàn phá b i Chi n tranh th gi i l n th hai và cu c chi n Nam – B c Tri u Tiên Th nh ng ch đ n cu i th p k 80, Hàn Qu c đã đ t đ c nh ng thành t u kinh t đ c c th gi i bi t đ n nh “K tích trên sông Hàn” do đã áp d ng hàng lo t các bi n pháp qu n lý, đi u ti t n n kinh t , trong đó đ t tr ng tâm là h ng v xu t

T th c ti n phá giá ti n t c a Hàn Qu c, m t s kinh nghi m đ c rút ra nh :

M t là, Hàn Qu c đã s d ng linh ho t các y u t th tr ng trong đi u ch nh t giá

nh : khi USD lên giá, chính ph đ th tr ng t đi u ti t, còn khi USD gi m giá, Chính ph t ng cung đ ng KRW Nh v y, s can thi p c a Chính ph vào th tr ng không quá sâu, tránh gây thi t h i nhi u cho c ngân sách nhà n c l n th tr ng

Hai là, Hàn Qu c không neo gi đ ng b n t v i m t ngo i t m nh Kinh nghi m

t cu c kh ng ho ng tài chính – ti n t châu Á cho th y, m t trong nh ng nguyên nhân quan tr ng gây ra kh ng ho ng trong giai đo n đó là các n c trong khu v c neo gi t giá đ ng b n t v i ngo i t duy nh t là USD S n đ nh này ch mang tính nh t th i

và có nh h ng tích c c t i tâm lý nhà đ u t khi đ ng USD m t giá Tuy nhiên, khi USD lên giá m nh thì l i làm y u đi kh n ng c nh tranh c a các n c có đ ng ti n

g n ch t v i USD

Ba là, khi phá giá đ ng Won, Hàn Qu c đã t n d ng m r ng xu t kh u quy mô

l n đ gi m chi phí nh p kh u và gánh n ng n n c ngoài (n u không, phá giá ti n t

có th làm gi m t ng tr ng do tác đ ng c n tr đ u t (gi m nh p kh u t li u s n

xu t) l n h n khuy n khích xu t kh u) i u này đã giúp cho kinh t Hàn Qu c v n

t ng tr ng t t khi đ ng Won m t giá

1.3.3 Kinh nghi m c a Thái Lan

Tr c kh ng ho ng kinh t châu Á 1997, t c đ t ng tr ng kim ng ch xu t kh u

gi m do: t ng tr ng th ng m i toàn c u suy gi m, t giá h i đoái th c c a các n c ông Á lên giá, l ng c u và giá c a các m t hàng xu t kh u, đ c bi t là hàng đi n t suy gi m Thâm h t tài kho n vãng lai c a Thái Lan n m 1996 lên đ n 7,9%GDP M c thâm h t này ti p t c đ c tài tr b i dòng v n vay ng n h n n c ngoài ch y vào, cùng v i vi c t giá đ c gi g n nh c đ nh m c 25 Baht/USD trong th i gian dài

đã khi n áp l c gi m giá đ ng Baht ngày càng t ng Ngày 2/7/1997, Thái Lan c n ki t ngu n d tr ngo i h i và bu c ph i th n i đ ng Baht Ngay l p t c, t giá Baht/USD

t ng lên t 25,61 đ n 47,25 M c dù gây ra nhi u bi n đ ng x u đ n n n kinh t , nh ng riêng v i ho t đ ng xu t nh p kh u, t giá này làm t ng kh n ng c nh tranh hàng xu t

kh u K t qu là Thái Lan gi m nh p siêu t 9,5 t USD n m 1991 xu ng còn 4,624 t USD n m 1997 và th ng d k t 1998

B ng 1-3: T giá và cán cân th ng m i c a Thái Lan t n m 1998-2007

Qua nghiên c u các bài h c kinh nghi m c a Trung Qu c, Hàn Qu c và Thái Lan,

m t s bài h c kinh nghi m đ c rút ra cho vi c c i thi n cán cân th ng m i hàng hóa thâm h t cho Vi t Nam nh sau:

V i ho t đ ng xu t kh u: có th t n d ng chính sách phá giá n i t phù h p v i

chi n l c phát tri n kinh t c a qu c gia trong t ng giai đo n M t chính sách t giá

h i đoái đ c coi là phù h p bao g m:

- L a ch n th i đi m phá giá đ ng n i t phù h p

- m b o duy trì đ c m t qu d tr ngo i h i m nh, vì ch khi d tr ngo i

h i l n thì kh n ng ki m soát và bình n t giá h i đoái trong n n kinh t m i t t

- Không nên neo gi quá lâu đ ng b n t v i m t đ ng ngo i t m nh T giá c n

đ c xác l p trên c s thi t l p m t r ngo i t đ tránh đ c cú s c trong n n kinh t

- N u không có thay đ i trong chính sách th ng m i thì vi c thay đ i t giá s

v n hành không hi u qu Nói cách khác, n u c c u và ch t l ng hàng xu t nh p

kh u không thay đ i thì m t mình chính sách t giá có l i cho xu t kh u không phát huy tác d ng t t Vì v y, Vi t Nam c n ch đ ng đ y nhanh quá trình chuy n đ i c

c u và ch t l ng các m t hàng xu t nh p kh u trong th i gian t i

V i ho t đ ng nh p kh u: Vi t Nam đã gia nh p WTO, nhi u bi n pháp h n ch

nh p kh u (l n m c thu nh p kh u cao) không còn phù h p n a, Vi t Nam c n t n

d ng các bi n pháp WTO cho phép s d ng, đ c bi t là nh ng bi n pháp k thu t và

b o v th ng m i t m th i Tuy nhiên c ng c n l u ý, các bi n pháp này ch th c s

hi u qu khi các c quan th c thi có đ n ng l c ki m soát và đánh giá ho t đ ng nh p

kh u

Xu t nh p kh u hàng hoá t tr c đ n nay v n luôn chi m m t vai trò đ c bi t trong s phát tri n kinh t Vi t Nam khi góp ph n hi n th c hoá các ch tiêu v kinh t

và xã h i c a chi n l c phát tri n kinh t giai đo n 2001-2010 do i h i ng IX đ

ra M c dù ho t đ ng xu t nh p kh u hàng hóa có nh ng u, nh c đi m riêng, nh ng nhìn chung, cán cân th ng m i hàng hóa nh h ng nhi u ch tiêu ph n ánh s c kho

c a m t n n kinh t nh quan h cung c u hàng hoá trong n c, m c s n l ng (GDP),

l m phát, t giá h i đoái v.v…, và đ c bi t là nh h ng đ n cán cân tài kho n vãng lai, t đó nh h ng đ n tr ng thái c a cán cân thanh toán qu c t Chính vì tr ng thái

c a cán cân th ng m i hàng hoá có vai trò quan tr ng nh th , nên nhi u qu c gia trên th gi i đã tìm cách c i thi n nó thông qua nhi u bi n pháp, mà ch y u là thông qua chính sách phá giá đ ng n i t (nh Trung Qu c, Hàn Qu c và Thái Lan) ây là

nh ng kinh nghi m l n đ Vi t Nam có th c i thi n cán cân xu t nh p kh u hàng hoá theo th i gian

Ch ng 2: TH C TR NG CÁN CÂN TH NG

Nhi u n m qua, ho t đ ng ngo i th ng c a Vi t Nam di n ra r t sôi n i, nh ng cán cân th ng mi hàng hoá Vi t Nam l i th ng xuyên nh p siêu Vì v y, trong

ch ng này, tác gi đi sâu phân tích ho t đ ng xu t nh p kh u hàng hoá c a Vi t Nam (ph n 2.1), đ phát hi n ra nh ng đi m c n đ c phát huy l n kh c ph c cùng các nguyên nhân gây ra nh p siêu (ph n 2.2), t o c s đ xu t gi i pháp trong ch ng 3

2.1.1 Kim ng ch xu t nh p kh u hàng hóa

Ho t đ ng XNK c a Vi t Nam có nhi u d u hi u kh i s c nh t là k t sau khi

Vi t Nam gia nh p WTO n m 2007 N m 2009, m c dù kinh t th gi i r i vào tình

tr ng kh ng ho ng sâu, Vi t Nam v n đ t nhi u hi v ng vào ho t đ ng này B ng 2-1 sau s đ a ra b c tranh t ng quát v ho t đ ng XNK c a c n c

B ng 2-1 Cán cân th ng m i hàng hóa Vi t Nam giai đo n 1998-7/2010

Ngu n: [24] – giai đo n 1998-2008; [27] – giai đo n 2009-2010

V t ng th , c kim ng ch xu t kh u l n nh p kh u hàng hoá th ng xuyên t ng th

hi n Vi t Nam ngày càng gia nh p sâu vào th ng m i qu c t T c đ t ng tr ng

xu t kh u và nh p kh u bình quân giai đo n 1998-2009 là 17,07% và 17,19%13

t ng bình quân c a xu t kh u th p h n nh p kh u, k t h p v i giá tr tuy t đ i c a kim

ng ch xu t kh u nh h n kim ng ch nh p kh u đã khi n cho Vi t Nam luôn nh p siêu

t 1998-2010, gây thâm h t cán cân th ng m i hàng hóa

Giai đo n 2007-2008, nh p kh u t ng v t khi n nh p siêu t ng cao lên 14,2 t USD (2007) và 18 t USD (2008) Nguyên nhân:

- Vi t Nam chính th c gia nh p vào WTO t cu i 2006, đ u 2007 nên thu su t nhi u lo i m t hàng đ c g b , giá các m t hàng nh p kh u gi m

- Kinh t th gi i phát tri n ch m l i, nhi u th tr ng nh p kh u l n trên th gi i

b nh h ng b i suy thoái nh M , EU nên c u v hàng xu t kh u t các qu c gia châu Á gi m khi n nhi u m t hàng t các qu c gia láng gi ng tràn vào Vi t Nam

- Giá du th gi i t ng cao t 07/2007 đ n 08/2008 nh đi m là vào tháng 6/2008 v i 126.33 USD/thùng M c dù Vi t Nam xu t kh u d u thô, nh ng l i nh p

kh u x ng d u thành ph m14

Hình 2-1: Giá d u thô th gi i hàng tháng

nên vi c giá d u th gi i t ng c ng làm t ng kim ng ch

nh p kh u chung Ch a k máy móc công ngh s n xu t và v n t i c a Vi t Nam ch a cao, nên m c tiêu hao nhiên li u nhi u

,5 5,4 5,6 5,1 5,4 5

,3 6,0 6,2 7,9 7,6 8

- Giai đo n này, l m phát Vi t Nam r t cao (n m 2007:12,6%; 2008:19,9% - [24]) nên gi i đ u t chuy n sang n m gi các lo i tài s n khác, đ c bi t là vàng Trong khi đó, giá vàng th gi i l i t ng cao k t gi a n m 2007 (hình 2.2)

Hình 2-2: Giá vàng th gi i tính theo USD/ounces

Ngu n: [43]

- Nhu c u nh p kh u t li u s n xu t n m 2007 và n a đ u n m 2008 Vi t Nam cao do n n kinh t t ng tr ng t t Vi c Vi t Nam chính th c là thành viên c a WTO cùng v i nh ng c i cách v c ch chính sách, môi tr ng đ u t đã t o đi u ki n cho các lu ng v n n c ngoài đ vào Vi t Nam (ph n 2.2.3.4) Theo đó nhu c u nh p kh u máy móc, hàng hóa v t t , nguyên li u… ph c v s n xu t t ng theo

- Giá nhi u m t hàng nguyên nhiên v t li u ph c v s n xu t trên th gi i t ng,

trong khi đây l i là nh ng m t hàng chi m t tr ng l n (h n 60%) trong c c u nh p

kh u c a Vi t Nam (xem thêm b ng 2.5, m c 2.1.2.2)

Tuy nhiên t tháng 6/2008 tr đi, th tr ng nh p kh u có ph n yên ng và l ng

xu ng, m c nh p siêu t cu i 2008 b t đ u gi m Nguyên nhân:

- Suy thoái kinh t th gi i khi n nhu c u hàng xu t kh u c a Vi t Nam gi m

G và sp g 311 1102 1561 1943 2385 2830 2598 1831

i n t , máy tính, linh ki n 789 1062 1427 1808 2165 2638 2763 1847

Cà phê 501 642 740 1217 1917 2111 1731 1061

G o 668 950 1408 1276 1490 2894 2664 2092 Cao su 166 596 804 1286 1394 1604 1227 901 Than đá 94 354 670 915 1000 1388 1317 908 Khác 3607 6579 7919 10260 14228 20465 21217 15814

T tr ng - %

D u thô 24,19 21,41 22,73 20,87 17,48 16,52 10,85 7,69

D t may 13,06 16,73 14,71 14,70 15,92 14,55 15,88 15,17 Giày dép 10,16 10,16 9,37 9,03 8,24 7,61 7,12 7,19 Thu s n 10,21 9,09 8,42 8,43 7,75 7,19 7,45 6,46

G và sp g 2,15 4,16 4,81 4,88 4,91 4,51 4,55 4,75

i n t , máy tính, linh ki n 5,45 4,01 4,40 4,54 4,46 4,21 4,84 4,79

Cà phê 3,46 2,42 2,28 3,06 3,95 3,37 3,03 2,75

G o 4,61 3,59 4,34 3,20 3,07 4,62 4,67 5,43 Cao su 1,15 2,25 2,48 3,23 2,87 2,56 2,15 2,34 Than đá 0,65 1,34 2,06 2,30 2,06 2,21 2,31 2,36 Khác 24,91 24,84 24,41 25,76 29,30 32,65 37,16 41,05

Ngu n: [24] cho giai đo n 2000-2008 và [27] cho giai đo n 2009-2010

B ng 2-3 Tr giá xu t kh u hàng hoá theo b ng phân lo i tiêu chu n ngo i th ng

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Giá tr (T USD)

Xu t kh u 14.49 15,03 16.7 20.15 26.48 32.45 39.83 48.57

Hàng thô/s ch 8.08 8.01 8.29 9.4 12.55 16.1 19.23 21.66 Hàng ch bi n/tinh ch 6.4 7.02 8.41 10.75 13.93 16.34 20.59 26.89 Hàng hoá khác 0.006 0.0004 0.002 0.004 0.003 0.005 0.007 0.018

T tr ng (%)

Hàng thô/s ch 55,78 53,29 49,63 46,64 47,39 49,62 48,28 44,60 Hàng ch bi n/tinh ch 44,18 46,71 50,35 53,34 52,60 50,36 51,70 55,37 Hàng hoá khác 0,04 0,00 0,01 0,02 0,01 0,02 0,02 0,04

Ngu n: [24]

B ng 2.2 th hi n 10 m t hàng xu t kh u chính c a Vi t Nam t 2000 - nay, 10

m t hàng này liên t c chi m t tr ng cao (kho ng 70%) trong t ng giá tr xu t kh u hàng hóa óng góp nhi u nh t là d u thô, d t may, giày dép, và th y s n - đây là nhóm hàng xut kh u th ng xuyên có kim ng ch trên 3 t USD M t hàng g o g n đây c ng b t đ u nâng cao t tr ng c a mình do giá g o th gi i đ c giá N m 2009,

Vi t Nam cùng th gi i r i vào suy thoái kinh t , kim ng ch xu t kh u c a các m t hàng ch l c gi m xu ng nh d u thô (-40,2%), giày dép (-14,7%), cao su (-23,5%), cà phê (-18%); còn nh ng n m khác, kim ng ch xu t kh u các m t hàng trên đ u t ng

tr ng đ u Trong s các m t hàng xu t kh u c a Vi t Nam, v n còn nhi u nh ng m t hàng thô ho c s ch m c dù t tr ng có gi m d n theo th i gian (b ng 2.3)

V i d u thô, Vi t Nam ch y u xu t sang các th tr ng Úc, Singapore, Malaysia,

ph i đ c b o v khai thác và s d ng h p lý, nên vi c xu t kh u d u thô đóng góp nhi u vào kim ng ch xu t kh u qu c gia nh ng n m tr c không ph i là d u hi u t t vì

nh th ch th hi n Vi t Nam đang bán tài nguyên cho tiêu dùng trong n c áng

m ng là, t 2009 tr l i đây, t tr ng đóng góp c a d u thô trong t ng kim ng ch xu t

Nh t cùng Kuwait – đ a vào khai thác t 2013) – [34]18

; nhà máy l c d u V ng Rô – [36]19, Vinashin – [35]20

D t may, giày dép, và th y s n đ u là nh ng m t hàng xu t kh u ch l c có t c đ

t ng tr ng t t t 2000 – 2008 Th tr ng chính c a các m t hàng này ch y u v n là

EU, Hoa K và Nh t B n nên khi các n n kinh t trên g p suy thoái n ng n m 2009, nhóm hàng này đu t ng tr ng âm Thêm vào đó, k t 2009, EU không cho hàng giày dép Vit Nam h ng ch đ GSP đã khi n cho t ng kim ng ch xu t kh u m t hàng giày dép gim m nh ( -14,7%) M c dù n m 2010 ch a k t thúc, nh ng s ph c

h i kinh t th gi i c ng giúp cho nhóm hàng này có d u hi u ph c h i t ng tr ng

Xu t kh u g o c a Vi t Nam g n đây t ng đ i khá nh g o th gi i đ c giá Thông th ng, vi c phê duy t l ng g o xu t kh u s r i vào gi a quý 3 hàng n m d a trên 03 y u t chính: s n l ng lúa g o trong n c, th tr ng xu t kh u và l ng g o

c n thi t đ l i trong n c đ m b o an ninh l ng th c21

Nhìn chung, trong c c u m t hàng xu t kh u c a Vi t Nam, hàng thô và s ch

v n còn chi m t tr ng cao (g n 50% - b ng 2.3) dù đã có xu h ng gi m d n, nên b

nh h ng r t nhi u b i giá th gi i và d b ép giá Vì v y, mu n ho t đ ng xu t kh u hàng hóa t ng tr ng b n v ng trong t ng lai, c n thi t ph i gi m t tr ng các m t hàng thô và s ch h n n a Ch ng h n nh gi m t tr ng gia công trong hàng d t may, giày dép và gi m xu t kh u nguyên li u thô nh d u thô, than đá, cao su v.v…

Ho t đ ng nh p kh u c a Vi t Nam t 2000 c ng di n ra sôi n i khi n cho Vi t Nam th ng xuyên b thâm h t th ng m i Tuy nhiên, n u bi t t n d ng các u đi m

c a nh p kh u, thì nh p siêu liên t c c ng không quá lo ng i, v n đ là c n ph i tìm

hi u xem Vi t Nam th i gian qua đã nh p kh u nhi u cái gì, nh th nào C c u m t hàng nh p kh u chính s nói lên đi u đó

B ng 2-4: C c u m t hàng nh p kh u chính c a Vi t Nam

M t hàng ch

y u 2000 2004 2005 2006 2007 2008 2009 7/2010 Kim ng ch – tri u USD

may, giày dép 1422 2253 2281 1951 2152 2355 1932 1465 Hóa ch t 276 703 921 1122 1528 1776 1625 1105 Phân bón 508 759 651 696 1002 1473 1415 513 Ôtô 129 360 335 213 593 1040 1269 494 Khác 5649 11849 13659 18600 24430 31553 28426 20069

may, giày dép 9,09 7,05 6,20 4,35 3,43 2,92 2,76 3,20 Hóa ch t 1,77 2,20 2,51 2,50 2,43 2,20 2,32 2,41 Phân bón 3,25 2,37 1,77 1,55 1,60 1,82 2,02 1,12 Ôtô 0,83 1,13 0,91 0,47 0,94 1,29 1,81 1,08 Khác 36,13 37,07 37,16 41,43 38,92 39,09 40,64 43,84

Ngu n: [24] cho giai đo n 2000-2008 và [27] cho giai đo n 2009-2010

Trong s 10 m t hàng nh p kh u chính thì máy móc, thi t b , d ng c và ph tùng (tr các linh ki n ph tùng cho các lo i ph ng ti n v n t i) là chi m v trí cao

nh t, luôn chi m t 14%-18% t ng kim ng ch nh p kh u Ti p đ n là x ng d u thành

ph m; s t thép; v i; máy tính, s n ph m đi n t và linh ki n v.v…

Vi c nh p kh u nhi u máy móc, trang thi t b hi n đ i ph c v cho ho t đ ng

s n xu t kinh doanh s góp ph n chuy n dch c c u kinh t theo h ng công nghi p hóa, t ng kh n ng s n xu t, kh n ng c nh tranh c a s n ph m trong n c Tuy nhiên,

th c t cho th y đa s các m t hàng này Vi t Nam l i ch y u nh p t các qu c gia châu Á, mà đ c bi t là t Trung Qu c và ài Loan (s phân tích thêm trong ph n c

c u th tr ng nh p kh u) là nh ng qu c gia có n n công ngh trung bình, nên khó lòng đ t đ c nh ng u đi m k trên

i v i x ng d u thành ph m, Vi t Nam là n c xu t kh u d u thô nh ng l i

nh p kh u 100% s n ph m x ng d u t n m 2008 tr v tr c, trong đó nh p ch y u

t Úc, Singapore, Trung Qu c, ài Loan, Hàn Qu c24 Ch t 2009 đ n nay, kim ng ch

và t tr ng nh p kh u c a m t hàng này m i b t đ u gi m d n do nh h ng t suy thoái kinh t th gi i25

M t hàng nh p kh u chi m t tr ng l n th 3 là s t thép Hi n t i, Vi t Nam đang trong quá trình hi n đ i hóa đ t n c nên l ng s t thép nh p kh u chi m t tr ng khá

và xu h ng này s còn ti p t c trong t ng lai do s l ng doanh nghi p s n xu t

đ c thép và phôi thép trong n c ch a nhi u, c ng nh Vi t Nam đang trong giai

đo n hoàn thi n c s h t ng k thu t N m 2009, Vi t Nam th c hi n m nh các chính

và nhà máy l c d u Dung Qu t đi vào ho t đ ng D đoán trong

th i gian t i, t tr ng nh p kh u m t hàng này s còn ti p t c gi m khi các nhà máy l c

d u khác t i Vi t Nam ho t đ ng ây là m t d u hi u t t vì s giúp Vi t Nam ti t

ki m đ c nhi u ngo i t , gi m b t tình tr ng xu t d u thô, nh p x ng d u thành ph m

và ch u thi t h i chênh l ch giá cho phía n c ngoài

24

[27] – link download http://www.customs.gov.vn/Lists/TinHoatDong/ViewDetails.aspx?ID=17823

25 Suy thoái kinh t th gi i làm gi m nhu c u s n xu t kinh doanh, v n t i hàng hóa… c a các doanh nghi p (k c doanh nghi p Vi t Nam), t đó gi m nhu c u v nhiên li u s n xu t và v n t i