Giải pháp phát triển và hạn chế rủi ro trong thanh toán thẻ tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam

Các ch th tham gia trong quy trình phát hành và thanh toán th ..... Nhóm các Ngân hàng TMCP phát tri n trong m ng kinh doanh th ACB, Sacombank, Eximbank, ông Á, Techcombank 44 2.4.2...

LU N V N TH C S KINH T

Thành Ph H Chí Minh – N m 2010

Thành Ph H Chí Minh - N m 2010

L i C m n

L i đ u tiên,tôi xin kính g i l i cám n chân thành t i Ban giám hi u, các th y cô

tr ng i H c Kinh T TPHCM đã truy n đ t ki n th c; các t ch c, cá nhân đã cung c p tài li u c n thi t giúp tôi hoàn thành bài lu n v n này

c bi t tôi xin g i l i c m n đ n Cô Tr ng Th H ng - Khoa Ngân Hàng

Tr ng i H c Kinh T Thành Ph H Chí Minh - đã nhi t tình h ng d n, giúp

đ tôi trong th i gian qua

Lu n v n này ch c ch n không th tránh kh i nh ng thi u sót, tôi r t mong nh n

đ c nh ng ý ki n đóng góp xây d ng c a Quý th y cô và các b n

Trân tr ng

Nguy n Th Thu H ng

L p Cao H c Ngân Hàng êm 1 - Khóa 16 - Tr ng i H c Kinh T TPHCM

c l p – T do – H nh phúc -

L I CAM OAN

H tên h c viên: NGUY N TH THU H NG

Ngày sinh: 12/05/1976 N i sinh: Hà N i Trúng tuy n đ u vào n m: 2006

Tôi cam đoan n i dung lu n v n th c s kinh t v i đ tài nêu trên là do tôi nghiên

c u, tôi xin ch u trách nhi m v n i dung và tính chính xác c a đ tài nghiên c u

Ng i cam đoan

Nguy n Th Thu H ng

CH NG 1: LÝ LU N CHUNG V TH THANH TOÁN VÀ R I RO

TRONG THANH TOÁN TH 1 

1.1.  T ng quan v th thanh toán: 1 

1.1.1.  Khái ni m th thanh toán 1 

1.1.2.  Các ch th tham gia trong quy trình phát hành và thanh toán th 1 

1.1.2.1.  Ngân hàng phát hành th : 1  1.1.2.2.  Ngân hàng thanh toán th : 2  1.1.2.3.  n v ch p nh n th : 2  1.1.2.4.  Ch th : 2  1.1.3.  Phân lo i th thanh toán: 2 

1.1.3.1.  Phân lo i theo công ngh s n xu t: 2  1.1.3.2.  Phân lo i theo tính ch t thanh toán c a th : 3  1.1.3.3.  Phân lo i theo ph m vi lãnh th : 3  1.1.3.4.  Phân lo i theo ch th phát hành: 4  1.1.4.  Quy trình thanh toán th : 4 

1.1.4.1.  Quy trình ch p nh n và thanh toán th qua máy ATM: 4  1.1.4.2.  Quy trình thanh toán hàng hóa, d ch v cho các đ n v ch p nh n th : 4  1.1.4.3.  Quy trình giao d ch mua bán trên m ng: 7  1.2.  L i ích c a th thanh toán: 8 

1.2.1.1.  L i ích chung 8  1.2.1.2.  i v i ch th : 9  1.2.1.3.  i v i Ngân hàng phát hành và Ngân hàng thanh toán th : 11  1.2.1.4.  i v i đ n v ch p nh n th 13  1.2.1.5.  i v i xã h i 14  1.3.  R i ro trong phát hành, s d ng và thanh toán th trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 15 

1.3.1.  R i ro trong ho t đ ng thanh toán qua máy ATM: 15 

1.3.1.2.  ánh c p d li u th trên ATM: 16 

1.3.2.  R i ro trong ho t đ ng thanh toán th qua POS: 18 

1.3.2.1.  R i ro trong s d ng, b o d ng thi t b : 18  1.3.2.2.  R i ro trong chu n chi giao d ch 19  1.3.2.3.  R i ro trong h at đ ng c a VCNT 19  1.3.3.  R i ro trong ho t đ ng thanh toán th qua internet: 22 

1.3.3.1.  R i ro c a ng i bán ( đ n v ch p nh n th ): 22  1.3.3.2.  R i ro c a ng i mua: 23  1.3.4.  Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 23 

K T LU N CH NG 1: 26 

CH NG 2: TH C TR NG V TH TR NG TH VÀ R I RO TRONG HO T NG THANH TÓAN TH T I CÁC NHTM VN 27 

2.1.  ánh giá tình hình th tr ng th Vi t Nam: 27 

2.1.1.  Môi tr ng pháp lý: 27 

2.1.2.  Các đ c đi m ch y u c a th tr ng th Vi t Nam giai đo n t 2006 đ n nay: 27  2.2.  Nh ng thành công và h n ch c a th tr ng th Vi t Nam hi n nay: 29 

2.2.1.  Thành công: 29 

2.2.2.  H n ch c a th tr ng th Vi t Nam hi n nay : 33 

2.3.  Th c tr ng v r i ro trong thanh toán th t i các NHTM VN : 34 

2.3.1.  R i ro trong ho t đ ng kinh doanh th : 34 

2.3.1.1.  R i ro do gi m o: 34  2.3.1.2.  R i ro k thu t: 35  2.3.1.3.  M t s r i ro khác: 36  2.3.2.  M t s tr ng h p đi n hình liên quan đ n r i ro trong thanh toán th t i Vi t Nam: 36 

Nam: 41 

2.4.  Phân tích đi m m nh, đi m y u trong ho t đ ng kinh doanh th c a các Ngân hàng Th ng m i Vi t Nam 43 

2.4.1.  i m m nh : 43 

2.4.1.1.  i v i nhóm các Ngân hàng có v n Nhà n c (bao g m VCB, Vietinbank, Agribank, BIDV): 43  2.4.1.2.  Nhóm các Ngân hàng TMCP phát tri n trong m ng kinh doanh th (ACB, Sacombank, Eximbank, ông Á, Techcombank) 44  2.4.2.  i m y u: 45 

2.4.2.1.  i v i nhóm các Ngân hàng có v n Nhà n c (bao g m VCB, Vietinbank, Agribank, BIDV): 45  2.4.2.2.  Nhóm các Ngân hàng TMCP phát tri n trong m ng kinh doanh th (ACB, Sacombank, Eximbank, ông Á, Techcombank) 45  K T LU N CH NG 2: 47 

CH NG 3: GI I PHÁP PHÁT TRI N D CH V TH VÀ H N CH R I RO TRONG THANH TOÁN TH T I CÁC NHTM VN 48 

3.1.  Xu h ng th tr ng th Vi t Nam: 48 

3.1.1.  Môi tr ng kinh t v mô: 48 

3.1.2.  Xu h ng th tr ng d ch v th : 48 

3.1.3.  C h i: 50 

3.1.4.  Thách th c: 51 

3.2.  Gi i pháp và ki n ngh đ phát tri n d ch v th t i các NHTM VN: 52 

3.2.1.  Gi i pháp phát tri n d ch v th đ i v i các NHTM VN: 52 

3.2.1.1.  T ng c ng qu ng bá, ti p th v s n ph m th 52 

3.2.1.2.  Nâng cao ch t l ng, đa d ng hóa s n ph m 54 

3.2.1.3.  M r ng m ng l i ch p nh n th : 54 

3.2.1.4.  Nâng cao ch t l ng ph c v khách hàng: 55 

3.2.2.  Ki n ngh đ i v i các c quan qu n lý nhà n c: 57 

3.2.2.1.  i v i Chính Ph 57  3.2.2.2.  i v i Ngân hàng Nhà N c: 58  3.2.2.3.  i v i H i th ngân hàng Vi t Nam: 59  3.3.  Gi i pháp h n ch r i ro trong thanh toán th t i các NHTM VN: 60 

3.3.1.  Hoàn thi n t ch c ho t đ ng qu n lý r i ro trong h th ng ngân hàng: 60 

3.3.2.  H n ch tình tr ng gi m o trong ho t đ ng thanh toán và phát hành th : 61 

3.3.3.  Xây d ng h th ng d phòng cho ho t đ ng th : 61 

3.3.4.  M t s l u ý nh m h n ch r i ro trong thanh toán th : 62 

3.3.4.1.  i v i Khách hàng: 62  * H n ch r i ro cho nh ng giao d ch trên máy ATM: 62  * H n ch r i ro cho nh ng giao d ch thanh toán qua POS: 63  * H n ch r i ro cho nh ng giao d ch trên Internet: 65  3.3.4.2.  i v i Ngân hàng 66  * H n ch r i ro trong thanh tóan qua máy ATM: 66  * H n ch r i ro cho nh ng giao d ch trên POS: 67  * H n ch r i ro cho nh ng giao d ch trên Internet: 67  K T LU N CH NG 3 69 

K T LU N 70 

1 ATM (Automatic Teller Machine): Máy rút ti n t đ ng

2 POS (Point of sale terminal): Máy c p phép t đ ng

3 PIN (Personal Identify Number): S m t mã cá nhân

9 BIDV : Ngân hàng u T và Phát Tri n Vi t Nam

10 VCB : Ngân hàng TMCP ngo i th ng Vi t Nam

11 Agribank: Ngân hàng Nông nghi p Vi t Nam

12 Vietinbank: Ngân hàng Công th ng Vi t Nam

13 DongA: Ngân hàng ông Á

14 VPbank: Ngân hàng ngoài qu c doanh

1 Tính c p thi t c a đ tài:

Ngày nay, do th y đ c nhi u l i ích t vi c phát hành và thanh tóan th nên các Ngân hàng đã không ng ng đ u t vào d ch v th D ch v th ngân hàng phát tri n mang l i nhi u l i ích cho ng i s d ng th , cho Ngân hàng phát hành th , ngân hàng thanh toán th , đ n v ch p nh n th và cho toàn xã h i

V i m c tiêu là góp ph n làm gi m kh i l ng ti n m t trong l u thông, t o môi tr ng v n minh trong thanh tóan không dùng ti n m t thì vi c phát tri n

d ch v th và m r ng m ng l i đ n v ch p nh n th mang m t ý ngh a r t quan tr ng

Tuy nhiên, song song v i nh ng ti n ích mang l i t vi c phát tri n d ch v thanh toán th thì c ng xu t hi n nhi u r i ro cho Ngân hàng do nhi u nguyên nhân khác nhau nh vi c khi u n i c a khách hàng do b m t ti n trong tài

kh an, s d ng th gi m o, đ n v ch p nh n th l a đ o… tài “ Gi i

pháp phát tri n và h n ch r i ro trong thanh toán th t i các Ngân hàng

th ng m i Vi t Nam” đ c th c hi n nh m m c đích giúp các Ngân hàng

th ng m i phát tri n d ch v thanh tóan th đ ng th i h n ch đ c r i ro đ n

m c th p nh t Do v y đ tài hi n nay là h t s c c n thi t và có tính th c ti n cao

2 M c tiêu c a đ tài:

M c tiêu c a đ tài là t p trung vào các n i dung:

Giúp ng i đ c th y đ c nh ng ti n ích trong vi c s d ng

th thanh toán Nêu lên nh ng r i ro ti m n trong quá trình s d ng và thanh

toán th Phân tích th c tr ng th tr ng th Vi t Nam và Qu n lý r i ro

trong ho t đ ng thanh toán th t i các Ngân hàng Th ng M i

Vi t Nam

ra các gi i pháp nh m phát tri n th tr ng th Vi t Nam an

toàn và hi u qu

S d ng các ph ng pháp: thu th p, t ng h p và phân tích SWOT các thông tin liên quan đ n d ch v th và qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán th nhi u tài li u sách, báo, internet,…

4 Gi i h n ph m vi nghiên c u:

tài nghiên c u nh ng v n đ liên quan đ n d ch v th thanh toán, r i

ro trong thanh toán th và v n đ qu n lý r i ro trong thanh toán th , bao g m

vi c h n ch r i ro trong thanh toán th qua ATM, POS, Internet…và nh ng

l u ý đ i v i các ch th khác nhau trong ho t đ ng thanh toán th trên th

tr ng th Vi t Nam

5 K t c u lu n v n:

Lu n v n đ c trình bày trong ph m vi 3 ch ng, c th nh sau:

Ch ng 1: Lý lu n chung v th thanh toán và R i ro trong thanh toán th

Ch ng 2: Th c tr ng v th tr ng th và r i ro trong ho t đ ng thanh toán

th t i các Ngân hàng Th ng M i Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp phát tri n d ch v th và h n ch r i ro trong thanh toán

th t i các Ngân hàng Th ng M i Vi t Nam

CH NG 1: LÝ LU N CHUNG V TH THANH TOÁN VÀ

R I RO TRONG THANH TOÁN TH

1.1 T ng quan v th thanh toán:

1.1.1 Khái ni m th thanh toán

Th thanh toán đ c hi u thông qua các khái ni m c b n nh :

Th thanh toán là m t ph ng ti n thanh toán không dùng ti n m t, mà ng i s

h u th có th s d ng đ rút ti n m t t i các máy ATM, các qu y d ch v c a Ngân hàng, đ ng th i có th s d ng th đ thanh toán ti n hàng hóa, d ch v t i các đ n

v ch p nh n th

Th là m t mi ng plastic có kích th c tiêu chu n và có m t d i b ng t m t sau ghi thông tin v th và ch th , c ng có th có Chip đi n t đ ghi các thông tin ph thêm khác Th th ng do Ngân hàng phát hành cho khách hàng c a mình đ ph c

v vi c thanh toán

Th thanh toán là m t lo i th giao d ch tài chính đ c phát hành b i Ngân hàng, các t ch c tài chính hay các công ty

Th thanh toán là ph ng th c ghi s nh ng s ti n c n thanh toán thông qua máy

đ c th ph i h p v i h th ng m ng máy tính k t n i gi a Ngân hàng hay T ch c tài chính v i các đi m thanh toán Nó cho phép th c hi n thanh toán nhanh chóng, thu n l i và an toàn đ i v i các thành ph n tham gia thanh toán

1.1.2 Các ch th tham gia trong quy trình phát hành và thanh toán th

1.1.2.1 Ngân hàng phát hành th :

Thông th ng là thành viên chính th c c a các t ch c th qu c t , là Ngân hàng

ch u trách nhi m ti p nh n h s xin c p th , x lý và phát hành th , m và qu n lý tài kho n th , đ ng th i th c hi n vi c thanh toán cu i cùng v i ch th Ngân hàng phát hành th ch u trách nhi m thi t k các tiêu chu n k thu t, m t mã, ký hi u… cho các lo i th thanh toán đ c đ m b o an toàn trong quá trình s d ng th

1.1.2.2 Ngân hàng thanh toán th :

Là Ngân hàng tr c ti p ký h p đ ng v i đ n v ch p nh n th , có nhi m v thanh toán khi nh n đ c ch ng t do đ n v ch p nh n th xu t trình M t Ngân hàng có

th v a đóng vai trò thanh toán th v a đóng vai trò phát hành th

Là các đ n v bán hàng, cung úng d ch v nh c a hàng, khách s n…đ c trang b

k thu t đ nh n th thanh toán ti n hàng hóa, d ch v , tr n thay ti n m t Khi thanh toán, các đ n v ch p nh n th s d ng máy đ c th do Ngân hàng thanh toán

th trang b đ ki m tra th và biên lai thanh toán Vi t Nam, đ n v ch p nh n

th ph i tr phí cho Ngân hàng phát hành th , n u th c hi n không đúng quy đ nh

c a Ngân hàng phát hành th , đ n v ch p nh n th s ph i ch u t n th t khi x y ra

s c

1.1.2.4 Ch th :

Là ng i có tên ghi trên th đ c dùng th đ chi tr , thanh toán ti n hàng hóa, d ch

v thay ti n m t M i khi thanh toán cho các đ n v ch p nh n th v hàng hóa, d ch

v , ch th ph i xu t trình th đ n i đây ki m tra theo quy đ nh và l p biên lai thanh toán Ch th ch u trách nhi m tr phí cho Ngân hàng phát hành th

1.1.3 Phân lo i th thanh toán:

Có nhi u cách đ phân lo i th thanh toán: phân lo i theo công ngh s n xu t, theo

ch th phát hành, theo tính ch t thanh toán c a th , theo ph m vi lãnh th

1.1.3.1 Phân lo i theo công ngh s n xu t:

- Th kh c ch n i (Embossing Card): d a trên công ngh kh c ch n i, t m th

đ u tiên đ c s n xu t theo công ngh này Hi n nay ng i ta không còn s d ng

lo i th này n a vì k thu t quá thô s và d b gi m o

- Th b ng t (Magnetic Stripe): d a trên k thu t t tính v i hai b ng t ch a thông tin phía sau m t th Th này đã đ c s d ng ph bi n nhi u th p k qua,

nh ng đã b c l nhi u nh c đi m do thông tin ghi trên th không th mã hóa đ c,

th ch mang thông tin c đ nh, không gian ch a d li u ít, không áp d ng đ c k thu t mã hóa, b o m t thông tin

- Th thông minh (Smart Card): ây là th h m i nh t c a th thanh toán, th có

c u trúc hoàn toàn nh m t máy vi tính

1.1.3.2 Phân lo i theo tính ch t thanh toán c a th :

- Th tín d ng (Credit Card): là lo i th đ c s d ng ph bi n nh t, theo đó ch th

đ c phép s d ng m t h n m c tín d ng đ mua s m hàng hóa, d ch v t i nh ng

c s kinh doanh, khách s n, nhà hàng, sân bay…ch p nh n lo i th này

G i đây là th tín d ng vì ch th đ c ng tr c m t h n m c tiêu dùng mà không

ph i tr ti n ngay, ch thanh toán sau m t k h n nh t đ nh

- Th ghi n (Debit Card): đây là lo i th có quan h tr c ti p và g n li n v i tài kho n ti n g i Lo i th này khi đ c s d ng đ mua hàng hóa hay d ch v , giá tr

c a giao d ch s đ c kh u tr ngay l p t c vào tài kho n c a ch th thông qua

nh ng thi t b đi n t đ t t i VCNT, đ ng th i chuy n ngân ngay l p t c vào tài kho n c a VCNT Th ghi n còn th ng đ c s d ng t i các máy rút ti n t

đ ng

Th ghi n không có h n m c tín d ng vì nó ph thu c vào s d kh d ng trên tài kho n c a ch th

- Th giao d ch v i máy ATM (ATM card) : là lo i th rút ti n m t t i các máy rút

ti n t đ ng ho c Ngân hàng.V i ch c n ng chuyên bi t ch dùng đ rút ti n, truy

v n s d tài kho n ho c chuy n kho n đ n gi n, yêu c u đ t ra đ i v i lo i th này

là ch th ph i ký qu ti n g i vào tài kho n Ngân hàng ho c ch th đ c c p tín

d ng th u chi m i s d ng đ c Th ATM có th s d ng t i các máy rút c a Ngân hàng phát hành c ng nh c a các Ngân hàng cùng tham gia t ch c thanh toán v i Ngân hàng phát hành th

1.1.3.3 Phân lo i theo ph m vi lãnh th :

- Th n i đ a: là th đ c gi i h n trong ph m vi m t qu c gia, do v y đ ng ti n giao d ch ph i là đ ng b n t c a n c đó

- Th qu c t : đây là lo i th đ c ch p nh n trên toàn th gi i, s d ng các ngo i t m nh đ thanh toán

1.1.3.4 Phân lo i theo ch th phát hành:

- Th do Ngân hàng phát hành (Bank Card): là lo i th do Ngân hàng phát hành

- Th do t ch c phi ngân hàng phát hành: là lo i th du l ch và gi i trí c a các

t p đoàn kinh doanh l n ho c các công ty x ng d u l n, các c a hi u

l n…phát hành nh Diner’s Club, Amex…

1.1.4 Quy trình thanh toán th :

1.1.4.1 Quy trình ch p nh n và thanh toán th qua máy ATM:

B c 1: Ch th đ a th vào và nh p mã PIN

B c 2: Máy ATM g i d li u v tr s chính c a NHPH th

B c 3: N u h p l , NHPH th thông báo v máy ATM

B c 4: Máy ATM yêu c u khách hàng ch n lo i hình giao d ch (rút ti n, chuy n

kho n, g i ti t ki m, v n tin, in sao kê, phát hành sec, thanh toán hóa đ n…)

B c 5: Sau khi ch th ch n lo i giao d ch, máy ATM s đ a ra các l a ch n ti p theo cho t ng lo i giao d ch N u là giao d ch rút ti n, máy ATM yêu c u nh p s

ti n c n rút

B c 6: Máy ATM báo v h th ng ngân hàng lõi đ tr ti n trong tài kho n

B c 7: Sau khi tr ti n, h th ng g i l nh tr ti n t i máy ATM

B c 8: Máy ATM đ m ti n và chi tr cho khách hàng

1.1.4.2 Quy trình thanh toán hàng hóa, d ch v cho các đ n v ch p nh n th :

* Các b c th c hi n giao d ch thanh toán ti n hàng hóa, d ch v qua POS:

B c 1: KH yêu c u thanh toán b ng th Nhân viên thu ngân t i VCNT qu t th

qua thi t b POS đ xin c p phép giao d ch và gi th trong su t quá trình giao d ch

đ ki m tra và đ i chi u thông tin

B c 2: Nhân viên thu ngân ki m tra các d u hi u trên th : M i m t l ai th đ u có

d u hi u đ nh n bi t riêng, do đó nhân viên thu ngân ph i ki m tra đ y đ các d u

hi u nh n bi t theo h ng d n c a NHPHT đ phòng ng a r i ro cho VCNT

B c 3: Xin c p phép giao d ch: Nhân viên thu ngân qu t th ho c đ a th vào đ u

đ c th CHIP đ th c hi n giao d ch,nh p s ti n c n thanh toán (giá tr hóa đ n và

ti n TIP n u có), sau đó yêu c u khách hàng nh p s PIN, nh n nút Enter trên thi t

b N u giao d ch đ c ch p thu n, máy POS in ra hóa đ n Nhân viên thu ngân yêu

c u khách hàng ký tên trên hóa đ n và so sánh tên, s th và ch ký khách hàng trên

th và trên hóa đ n

B c 4: N u có nghi ng , nhân viên thu ngân g i đi n v ngân hàng

* Quy trình thanh toán trong tr ng h p NHTTT đ ng th i là NHPHT

- L u đ :

K H ¸ C H H μ N G § V C N T N H T T t

C µ thÎ, kiÓm tra th«ng tin

th Î

Y ªu cÇu

thanh to¸n

C hÊp nhËn

C Êp p hÐp than h to¸n

K ý vµ nhËn

ho¸ ® ¬n

giao dÞch

T õ chèi

C hÊp nhËn (2 )

(3 ) (3 ' )

(4 )

- Quy trình di n gi i l u đ :

(a) Khách hàng yêu c u th c hi n vi c thanh toán b ng th t i VCNT

(b): Yêu c u c p phép giao d ch: VCNT dùng th c a khách hàng đ a qua thi t b

đ c th POS Thông qua POS, m t thông đi p (message) xin c p phép giao d ch s

đ c chuy n đ n NHTTT NHTTT s ki m tra các thông tin v th nh : tên ch

th , s th , s tài kho n, h n m c giao d ch c a th và đ a ra quy t đ nh ch p thu n hay t ch i c p phép giao d ch

- Ch p nh n: N u các thông tin v th là chính xác, h p l và đ m b o h n m c giao d ch, NHTTT s g i m t thông đi p ph n h i t i POS kèm theo m t mã c p

phộp ch p thu n giao d ch thanh toỏn c a khỏch hàng Khi đú, VCNT s cú th hoàn t t giao d ch cho khỏch hàng

- T ch i: N u thụng tin v th khụng h p l , NHTTT s g i ph n h i t ch i phờ duy t giao d ch Khi đú, VCNT s t ch i thanh toỏn cho khỏch hàng và cú

th yờu c u khỏch hàng s d ng th khỏc ho c cỏc ph ng ti n thanh toỏn khỏc (c) N u giao d ch thanh toỏn c a khỏch hàng đ c ch p thu n, khỏch hàng ký hoỏ

Yêu cầu

thanh toán

Chấp nhận

Từ chối

(1)

(1' )

Yêu cầu cấp phép giao dịch

Cấp phép thanh toán

Ký và nhận

hoá đơn

giao dịch

Từ chối

Chấp nhận (2)

(3) (2 ' )

(4)

Tổ CHứC THẻ NHpht

Yêu cầu cấp phép giao dịch

Yêu cầu cấp phép giao dịch

Từ chối

Chấp nhận

Từ chối

(3 ‘ )

(4 ' )

Cấp phép thanh toán

Chấp nhận

Cấp phép thanh toán

Cấp phép thanh toán

(5) (6)

(7) (8)

- Quy trỡnh di n gi i l u đ

(a) Khỏch hàng yờu c u th c hi n vi c thanh toỏn b ng th t i VCNT

b) VCNT dựng th c a khỏch hàng qu t qua thi t b đ c th POS Thụng qua POS, m t thụng đi p (message) xin c p phộp giao d ch s đ c chuy n đ n NHTTT

c) T NHTTT thụng đi p xin c p phộp đ c g i t i NHPHT thụng qua h th ng

c a T ch c th

d) NHPHT s ki m tra cỏc thụng tin v th nh : tờn ch th , s th , s tài kho n,

h n m c giao d ch c a th và đ a ra quy t đ nh ch p thu n hay t ch i c p phộp giao d ch và g i ph n h i này v NHTTT thụng qua T ch c th

đ) NHTTT sau khi nh n đ c ph n h i t NHPHT s g i thông đi p tr l i v cho POS đ t t i VCNT

e) N u tr l i ch p nh n giao d ch, VCNT hoàn t t vi c thanh toán cho khách hàng N u tr l i t ch i giao d ch, VCNT t ch i thanh toán và yêu c u khách hàng thanh toán b ng th khác ho c l a ch n ph ng ti n thanh toán khác

f) N u giao d ch thanh toán c a khách hàng đ c ch p nh n, khách hàng ký hoá

đ n và hoàn t t giao d ch

1.1.4.3 Quy trình giao d ch mua bán trên m ng:

- B c 1: Khách hàng, t m t máy tính t i m t n i nào đó, đi n nh ng thông tin thanh toán và đi ch liên h vào đ n đ t hàng (Order Form) c a Website bán hàng (còn g i là Website th ng m i đi n t ) Doanh nghi p nh n đ c yêu c u mua hàng hoá hay d ch v c a khách hàng và ph n h i xác nh n tóm t t l i nh ng thông tin c n thi t nh m t hàng đã ch n, đ a ch giao nh n và s phi u đ t hàng

- B c 2: Khách hàng ki m tra l i các thông tin và kích (click) vào nút (button)

"đ t hàng", t bàn phím hay chu t (mouse) c a máy tính, đ g i thông tin tr v cho doanh nghi p

- B c 3: Doanh nghi p nh n và l u tr thông tin đ t hàng đ ng th i chuy n

ti p thông tin thanh toán (s th tín d ng, ngày đáo h n, ch th .) đã đ c mã hoá

đ n máy ch (Server, thi t b x lý d li u) c a Trung tâm cung c p d ch v x lý

th trên m ng Internet V i quá trình mã hóa các thông tin thanh toán c a khách hàng đ c b o m t an toàn nh m ch ng gian l n trong các giao d ch (ch ng h n doanh nghi p s không bi t đ c thông tin v th tín d ng c a khách hàng)

- B c 4: Khi Trung tâm X lý th tín d ng nh n đ c thông tin thanh toán, s

gi i mã thông tin và x lý giao d ch đ ng sau b c t ng l a (FireWall) và tách r i

m ng Internet (off the Internet), nh m m c đích b o m t tuy t đ i cho các giao d ch

th ng m i, đ nh d ng l i giao d ch và chuy n ti p thông tin thanh toán đ n ngân hàng c a doanh nghi p (Acquirer) theo m t đ ng dây thuê bao riêng (m t đ ng truy n s li u riêng bi t)

- B c 5: Ngân hàng c a doanh nghi p g i thông đi p đi n t yêu c u thanh toán (authorization request) đ n ngân hàng ho c công ty cung c p th tín d ng c a

khách hàng (Issuer) Và t ch c tài chính này s ph n h i là đ ng ý ho c t ch i thanh toán đ n trung tâm x lý th tín d ng trên m ng Internet

- B c 6: Trung tâm x lý th tín d ng trên Internet s ti p t c chuy n ti p

nh ng thông tin ph n h i trên đ n doanh nghi p, và tùy theo đó doanh nghi p thông báo cho khách hàng đ c rõ là đ n đ t hàng s đ c th c hi n hay không

1.2 L i ích c a th thanh toán:

1.2.1.1 L i ích chung

* Tính linh ho t:

V i nhi u lo i đa d ng phong phú, th thích h p v i m i đ i t ng khách hàng, t

nh ng khách hàng có thu nh p th p, t i nh ng khách hàng có thu nh p cao, khách hàng có nhu c u rút ti n m t, cho t i nhu c u du l ch, gi i trí, mua s m…Th cung

c p cho khách hàng đ th a d ng t i đa, th a mãn nhu c u c a m i đ i t ng khách hàng

* Tính ti n l i:

Là m t ph ng ti n thanh toán không dùng ti n m t, th cung c p cho khách hàng

s ti n l i mà không m t ph ng ti n thanh toán nào có th mang l i đ c c bi t

đ i v i nh ng ng i ph i đi n c ngoài công tác hay đi du l ch, th có th giúp h thanh toán b t c n i nào mà không c n ph i mang theo ti n m t hay séc du l ch, không ph thu c vào kh i l ng ti n h c n thanh toán Th đ c coi là ph ng

ti n thanh toán u vi t nh t trong s các ph ng ti n thanh toán ph c v tiêu dùng

* Tính an toàn và nhanh chóng:

Ch th có th yên tâm v s ti n c a mình tr c nguy c b m t c p Th m chí, dù

th có th b l y c p, ngân hàng c ng b o v ti n cho ch th b ng s PIN, nh và

ch ký trên th …nh m tránh kh n ng rút ti n c a k tr m

H n th n a, h u h t các giao d ch th đ u đ c th c hi n qua m ng k t n i tr c tuy n t đ n v ch p nh n th hay đi m rút ti n m t t i ngân hàng thanh toán, ngân hàng phát hành và các t ch c th qu c t Vi c ghi n , có cho các ch th tham gia quy trình thanh toán đ c th c hi n m t cách t đ ng, do đó quá trình thanh toán

ti n l i, d dàng và nhanh chóng

1.2.1.2 i v i ch th :

* Là ph ng ti n thanh toán an toàn và ti n d ng

Tr c h t, xét d i góc đ b o m t c a giao d ch, th là m t ph ng ti n giao d ch

ti n l i và an toàn Công ngh s n xu t th trình đ cao, c ng v i các bi n pháp

ch ng gi m o nh mã hóa thông s t tính ho c k thu t vi m ch đi n t khi n nhìn chung th r t khó b làm gi Có th nói nó là m t ph ng ti n thanh toán thay

th ti n m t có nhi u l i th S ti n c a khách hàng đ c đ m b o b ng ch ký,

nh c a ch th ho c b ng mã s b o m t riêng mà ch có duy nh t ch th bi t Vì

v y, vi c th b r i ho c m t c p ch a ch c đã b r i ro m t ti n, đi u này khác v i

ti n m t khi m t ngh a là kh n ng m t ti n là ch c ch n

Ngoài ra, xét trên ph ng di n ti n d ng, ch th không c n ph i mang theo nhi u

ti n đ mua hàng, không ph i nh n nh ng t ti n l , ti n gi , ti n rách, không t n nhi u th i gian đ ki m đ m mà thay vào đó ch c n m t t m th g n nh r t thu n

l i trong thanh toán và tránh đ c r i ro H n n a, thu n ti n h n nhi u so v i ti n

m t, khi s d ng th tín d ng hay th thanh toán, khách hàng có kh n ng chi tiêu

đa ngo i t , không b l thu c vào m t lo i ngo i t c a m t n c nào

V i t cách là m t ph ng ti n thanh toán, th ngân hàng đ c coi là m t ph ng

ti n thanh toán chi m u th tuy t đ i trong thanh toán tiêu dùng Th ngân hàng cho phép ch th mua hàng hóa, d ch v b t c m t đ n v ch p nh n th ho c

m t ngân hàng thanh toán nào, đ i v i th ATM là t i các đi m có đ t máy ATM

ph c v t đ ng 24/24 Ngoài ra, v i máy ATM khách hàng có th t th c hi n các giao d ch đ n gi n nh rút ti n m t, in sao kê ng n g n tài kho n, chuy n kho n, thanh toán d ch v đi n, n c, đi n tho i, vé máy bay…ngay t i máy ATM Các giao d ch th đ c th c hi n nhanh h n nhi u so v i vi c giao d ch tr c ti p ho c giao d ch ti n m t t i các qu y giao d ch t i ngân hàng Vi t Nam hi n nay, r t nhi u gia đình có con du h c n c ngoài s d ng d ch v th tín d ng qu c t đ thanh toán chi phí h c t p, sinh ho t phí n c ngoài m t các k p th i và ti n l i,

đ ng th i qu n lý và ki m soát hi u qu vi c chi tiêu c a con em thông qua sao kê hàng tháng g i v cho các gia đình

c bi t, khi có th trong túi, ch th s r t t tin v kh n ng tài chính và c m th y mình sang tr ng, t tin tr c b n bè, gia đình, nh t là khi vào nh ng n i sang tr ng, khi đi du l ch hay công tác n c ngoài nên có th qu c t mang theo

* M r ng n ng l c tài chính c a khách hàng:

i v i khách hàng, th tín d ng là m t d ng cho vay thanh toán nên khách hàng có

th s d ng ti n ng tr c đ ph c v nhu c u thanh toán c a mình và hàng tháng

h ph i thanh toán s ti n đã chi tiêu cho Ngân hàng c n c trên sao kê các kho n chi tiêu Khác v i cho vay thông th ng, khi đ n h n khách hàng ph i tr h t m t

l n s n , th tín d ng cho phép khách hàng có th thanh toán m t l ng ti n t i thi u ho c có th tr nhi u h n h n m c t i thi u mà không b m t kho n ti n ph t nào t Ngân hàng Vì v y, thông th ng khách hàng không tr h t ngay m t l n

m c dù h có đ ti n thanh toán đ đ c h ng l i ích này Do đó, th tín d ng cung c p cho khách hàng kh n ng m r ng các giao d ch tài chính c a mình, đ c

bi t trong tr ng h p c n chi tiêu ngay trong tháng nh ng cu i tháng m i có ti n thì

có th đ c đáp ng ngay nhu c u thanh toán thông qua s d ng th Trên th c t ,

c ng có nhi u khách hàng ch thanh toán m c s ti n t i thi u mà Ngân hàng quy

đ nh và ch p nh n tr lãi cho s d còn l i Tuy nhiên, m c phí và lãi này là ch p

nh n đ c, đ c bi t trong tr ng h p khi khách hàng th c hi n giao d ch m t

n c khác, chi phí này nh h n r t nhi u so v i chi phí giao d ch qu c t

* T i đa hóa l i ích kinh t v i m t chi phí h p lý:

V i ti n ích an toàn và ti n d ng nêu trên, th Ngân hàng c ng đã gián ti p đem l i

l i ích kinh t cho ng i s d ng th th hi n qua ti n ích ti t ki m v th i gian, chi phí đi l i Khi khách hàng s d ng th tín d ng, khách hàng s đ c tiêu ti n tr c

và tr ti n sau mi n phí Trong tr ng h p phát hành th ph i ký qu ho c ph i có

s d ti n g i thanh toán nh t đ nh t i Ngân hàng thì ngoài các ti n ích d ch v th mang l i thì khách hàng còn đ c h ng lãi su t trên s d ch a s d ng đ n, trong khi chi phí th c s cho vi c s d ng th không ph i là l n Trên th c t ch th ch

ph i n p phí th ng niên (kho ng 100.000 đ n 200.000 đ ng) và các kho n phí giao d ch không đáng k , riêng đ i v i th tín d ng s b tính lãi trên s ti n quá h n thanh toán theo sao kê hàng tháng, m c lãi su t này có th cao ngang lãi su t c a

m t kho n vay th u chi Tuy nhiên, v i t t c l i ích….mà th mang l i cho ch th thì kho n phí này không đáng k , có th ch p nh n đ c

Ngoài ra, ch th còn đ c h ng nh ng u đãi nh t đ nh v d ch v giá tr gia t ng khác khi thanh toán b ng th t i các đi m cung c p hàng hóa, d ch v là thành viên liên k t phát hành th v i Ngân hàng

Ngoài ra, trong xã h i hi n đ i ngày nay, có nh ng ph ng ti n khi s d ng thì

đ c coi là h p th i nh xe máy, đi n tho i c m tay…Th Ngân hàng c ng đang

tr thành m t th m t nh t đ nh H n n a, v i vi c ra đ i c a internet và các d ch

v toàn c u khác, th tín d ng đóng vai trò r t l n trong vi c cho phép ng i mua hàng có th đ t mua hàng qua m ng

* Ki m soát đ c chi tiêu:

V i sao kê hàng tháng do Ngân hàng g i đ n, ch th hoàn toàn có th ki m soát

đ c chi tiêu c a mình trong tháng, đ ng th i tính toán đ c phí, lãi ph i tr cho

* Góp ph n t o l i nhu n cho ngân hàng:

- Thu t lãi cho vay: đ i v i th tín d ng, nó không đ n thu n là m t d ch v thanh toán mà còn làm m t d ch v cho vay v i đ an toàn cao Thông th ng vào

cu i tháng, khách hàng s nh n đ c sao kê chi tiêu trong đó ghi rõ s ti n đã s

d ng và s ti n t i thi u c n ph i thanh toán cho ngân hàng Tr ng h p khách hàng không có kh n ng thanh toán h t thì s d n còn l i s đ c tính lãi nh m t kho n ngân hàng cho khách hàng vay ây là m t kho n thu không nh mang l i cho ngân hàng

- Thu t các đ n v ch p nh n th : đây là kho n thu đ i v i lo i th tín d ng Kho n thu này phát sinh trên doanh s thanh toán c a các đ n v ch p nh n th Khi các đ n v ch p nh n th xu t trình các hóa đ n thanh toán b ng th tín d ng cho ngân hàng, ngân hàng s thu m t kho n chi t kh u trên doanh thu T l chi t kh u

này ph thu c vào tình hình th tr ng, l u l ng bán hàng, và quy mô các hóa đ n mua hàng hóa, d ch v

- Phí phát hành th , l phí th ng niên: là kho n phí mà ch th ph i tr cho quy n s d ng th

- Phí rút ti n m t: là kho n phí thu đ c trên m i giao d ch rút ti n m t, đ c áp

d ng đ i v i th tín d ng, và th ghi n

- Phí đ i lý thanh toán: V i các giao d ch làm đ i lý thanh toán th c a ngân hàng phát hành, ngân hàng đ i lý s đ c h ng m t ph n chi t kh u trên doanh s thanh toán h

- Các kho n thu khác: phí liên k t th , phí t ng h n m c tín d ng, phí c p l i

th ,…

* Góp ph n c i thi n công tác thanh toán:

Ho t đ ng kinh doanh th đã t o đi u ki n cho các ngân hàng th ng m i và khách hàng có th t đ ng hóa các giao d ch, đ y nhanh t c đ thanh toán, nâng cao ch t

l ng d ch v

* Góp ph n m r ng tín d ng cho Ngân hàng:

Th tín d ng là cách d nh t cho Ngân hàng m r ng tín d ng và c ng là ph ng

th c thu n ti n cho ng i đi vay Do h n m c tín d ng tu n hoàn, khách hàng có

th vay, hoàn tr và vay l i ti p m t cách d dàng

* Làm t ng ngu n v n huy đ ng cho Ngân hàng:

Ngoài vi c các ngân hàng th ng m i huy đ ng đ c s l ng l n trên tài kho n

ti n g i c a ch th v i lãi su t th p thì thông th ng, khi ký h p đ ng v i Ngân hàng thanh toán, đ n v ch p nh n th ph i m tài kho n t i các Ngân hàng này Sau khi giao d ch th phát sinh, đ n v ch p nh n th g i hóa đ n thanh toán cho ngân hàng và ngân hàng s c n c vào đó đ ghi có vào tài kho n c a đ n v ch p

nh n th Chính đi u này đã làm t ng ngu n v n huy đ ng cho ngân hàng Ngoài ra, khi đã m tài kho n t i ngân hàng thì m i ho t đ ng thanh toán c a đ n v ch p

nh n th s đ c th c hi n qua tài kho n này

* Góp ph n phân tán r i ro

Th thanh toán ra đ i làm phong phú thêm các s n ph m d ch v ngân hàng, mang

đ n cho ngân hàng m t ph ng ti n thanh toán đa ti n ích, th a mãn t t nh t nhu

c u c a khách hàng Kinh doanh th còn t o ra s h tr chéo cho các ngân hàng, t

vi c đa d ng hóa các s n ph m d ch v giúp các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

d ch chuy n c c u l i nhu n t nh ng ho t đ ng r i ro cao nh tín d ng sang

nh ng ho t đ ng d ch v có r i ro th p

Thông qua vi c làm đ i lý ch p nh n th , các đ n v kinh doanh có th thu hút khách hàng s d ng th a d ng hóa hình th c thanh toán s giúp các đ n v kinh doanh t o thu n ti n cho khách hàng trong vi c thanh toán, qua đó góp ph n t ng doanh thu cho đ n v ch p nh n th Hi n nay đa s khách du l ch qu c t , ng i giàu có đ u dùng th thanh toán, khi đó đ n v ch p nh n th s bán đ c nhi u hàng khi ch p nh n thanh toán th

V i t cách là m t ch th tham gia trong quá trình thanh toán th , các đ n v ch p

- V i vi c ch p nh n thanh toán th , ng i bán hàng có kh n ng gi m thi u các chi phí v qu n lý ti n m t nh b o qu n, ki m đ m, n p vào tài kho n ngân hàng…Ngoài ra, vi c thanh toán gi a ng i mua và ng i bán đ c ngân hàng đ m

b o an toàn, nhanh chóng và chính xác

- Vi c ch p nh n thanh toán b ng th c ng là m t bi n pháp tích c c giúp các

đ n v ch p nh n th đ c h ng l i ích t chính sách khách hàng c a Ngân hàng Ngoài vi c cung c p đ y đ các máy móc thi t b c n thi t ph c v cho vi c thanh toán th , hi n nhi u ngân hàng g n các u đãi v tín d ng, v d ch v thanh toán…

v i h p đ ng ch p nh n thanh toán th nh m t chính sách khách hàng khép kín

- Th tín d ng qu c t đ c coi là ph ng ti n thanh toán qu c t Hi n nay,

g n nh đ i đa s doanh s thanh toán th tín d ng Vi t Nam đ u là doanh s thanh toán c a khách n c ngoài Vô hình chung tr thành m t bi n pháp xu t kh u

Là m t ph ng ti n thanh toán không dùng ti n m t, vai trò đ u tiên c a th là làm

gi m kh i l ng ti n m t trong l u thông nh ng n c phát tri n, thanh toán tiêu dùng b ng th chi m t tr ng l n nh t trong t ng s các ph ng ti n thanh toán

* T ng nhanh kh i l ng chu chuy n, thanh toán trong n n kinh t :

H u h t giao d ch th trong ph m vi qu c gia hay toàn c u đ u đ c th c hi n thanh toán tr c tuy n vì v y t c đ chu chuy n, thanh toán nhanh h n nhi u so v i các

ph ng ti n thanh toán khác nh séc, y nhi n chi, y nhi m thu…Thay vì th c hi n các giao d ch trên gi y t , m i thông tin đ u đ c x lý qua máy móc đi n t thu n

ti n, nhanh chóng

* Góp ph n th c hi n chính sách qu n lý v mô c a Nhà n c:

S ti n l i mà th mang l i cho ng i s d ng, đ n v ch p nh n th , ngân hàng… khi n cho ngày càng có nhi u ng i a chu ng s d ng th , t ng c ng chi tiêu

b ng th i u này làm cho th tr thành m t công c h u hi u góp ph n th c hi n

bi n pháp kích c u c a nhà n c Khuy n khích phát hành, thanh toán th c ng là

khuy n khích t ng tiêu dùng i u này c ng t o nên m t kênh cung ng v n hi u

qu cho các ngân hàng th ng m i

* T o môi tr ng v n minh th ng m i, thu hút khách du l ch và đ u t n c ngoài

Thanh toán b ng th làm gi m b t các giao d ch th công, ti p c n v i m t ph ng

ti n v n minh c a th gi i, do đó s t o ra m t môi tr ng th ng m i v n minh,

hi n đ i h n ây c ng là m t y u t thu hút khách du l ch, các nhà đ u t n c ngoài vào Vi t Nam

Ngoài ra, vi c phát tri n ho t đ ng thanh toán th còn góp ph n ki m soát và t ng ngu n thu cho Nhà n c: Khi mà h u h t các kho n thu nh p và chi phí đ u thanh toán qua ngân hàng thì vi c tính thu và thu thu s d dàng h n, h n ch đ c tình

tr ng tr n thu

1.3 R i ro trong phát hành, s d ng và thanh toán th trên

th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Là m t ph ng ti n thanh toán hi n đ i, nhi u ti n ích, nh ng c ng nh các lo i hình s n ph m d ch v khác, th thanh toán v n có th phát sinh nh ng r i ro gây ra

nh ng thi t h i v tài chính ho c các giá tr phi v t ch p khác cho các ch th và Ngân hàng

1.3.1 R i ro trong ho t đ ng thanh toán qua máy ATM:

Ngoài các r i ro v m t k thu t nh máy b k t ti n, h t ti n, h t nh t ký…, khách hàng khi s d ng th th c hi n rút ti n và các d ch v khác qua máy ATM còn lo s

r i ro b l a đ o b i b n t i ph m

1.3.1.1 T n công v t lý ATM:

T n công v t lý ATM là hình th c k gian t n công cán b khi ti p qu ho c s

d ng các thi t b tác đ ng vào máy ATM nh m đ p phá, m két s t c a máy ATM

đ l y c p ti n trong máy Hình th c t i ph m này th ng mang tính ch t manh

đ ng và li u l nh M v n th ng x y ra tình tr ng b n t i ph m dùng xe kéo đ máy ATM, sau đó mang t i m t đ a đi m an toàn r i c y phá c bi t Châu Phi,

b n t i ph m còn s d ng ch t n đ l t tung máy ATM r i l y két s t mang đi

1.3.1.2 ánh c p d li u th trên ATM:

R i ro này x y ra khi k gian đánh c p d li u trên d i b ng t và s PIN c a các

th giao d ch qua ATM đ t o th gi Vi c đánh c p d li u này đ c th c hi n qua các hình th c sau:

hi n các giao d ch thanh toán không c n xu t trình th

* Bàn phím nh p pin gi ho c thi t b gi khác:

ây là hình th c dán bàn phím nh p pin gi (pin pad) lên trên bàn phím nh p pin

th t Pin pad gi th ng có kích th c và hình d ng bên ngoài gi ng nh th t, c c

m ng, trong su t và th t đ n m c g n nh nh ng ng i s d ng máy ATM không

th nh n ra đ c nên v n ti n hành giao d ch m t cách bình th ng Thi t b này s

l y c p và l u tr d li u pin c a m i giao d ch Pin pad gi s b h y ngay sau đó

S pin b ghi l i s đ c t i xu ng, k t h p v i nh ng chi c th ATM gi t o ra t

vi c l y tr m thông tin, k gian s l y ti n c a ch th

* t máy ATM gi :

V i ngân hàng, vi c l p thêm máy rút ti n t đ ng đ ph c v khách hàng r t ph c

t p, song v i tên tr m l i đ n gi n, ch c n đ t m t máy ATM có v b ngoài gi ng

h t máy c a ngân hàng, bên torng không có khoang đ ng ti n mà ch có thi t b đ c

d li u trên b ng t c a th Chi c ATM này không nh m m c đích l p c p ti n ngay mà làm ch th l m t ng r ng máy đang g p s c nên g ng s c th c hi n l i các thao tác đ chi c máy ho t đ ng bình th ng tr l i ó c ng là lúc t t c d

li u trong th b đánh c p Cùng v i thi t b đ c này, m t chi c camera bé xíu c ng

đ c l p đ t m t v trí kín đáo nh m quay c n c nh bàn phím khi khách hàng b m

mã s bí m t truy c p tài kho n Thông tin t đ u đ c giúp b n t i ph m làm th

gi , còn mã s bí m t giúp chúng truy c p vào tài kho n c a ch th đ l y c p ti n

* L p đ t thi t b ghi tr m vào máy ATM:

K tr m s l p đ t thi t b ghi tr m vào c máy ATM đ ghi l i s th và mã PIN và các thông tin c n thi t khác r i làm gi th , ho c đánh c p th c a ng i dùng đ rút

ti n Chúng s ng i g n quanh đó đ nh n thông tin truy n đi d i tín hi u không dây t thi t b đó t i thi t b c m tay c a chúng Thi t b đ c l p đ t thêm khi n nhi u ng i t ng l m là m t c máy ATM bình th ng c a Ngân hàng M t l p

v đ c đ t vào phía tr c khe c m th ATM s làm nhi m v đ c s th và truy n tín hi u đi, cùng lúc đó, m t camera không dây n m d i h p đ ng t r i s “nhìn”

th y m t kh u c a ng i dùng B n t i ph m s dùng các d li u này đ làm th gi rút ti n t máy ATM

* S d ng máy nghe nh c MP3:

Tinh vi h n, b n t i ph m có th dùng máy nghe nh c MP3 đ ghi l i d li u đ c truy n t các máy rút ti n đ t nh ng đi m không đ c b o v nghiêm ng t nh quán bar, phòng ch i bowling…Máy nghe nh c này thu “giai đi u” b m phím gi ng

nh âm thanh phát ra t máy fax D li u sau đó đ c chuy n thành nh ng con s

có th đ c đ c thông qua ch ng trình máy tính đ c l p ho c m t thi t b n i r (modem)

1.3.1.3 B y th / B y ti n:

B n t i ph m b y th b ng cách g n m t mi ng nh a m ng có keo dính hai m t vào trong khe c m th c a máy ATM Mi ng nh a này s gi l i th ATM sau khi n n nhân v a đ a th vào.Khi đó, máy ATM s không đ c đ c th và ng i s d ng

ph i nh p PIN vài l n v n th y th b k t Tên t i ph m có th đóng vai ng i giúp

đ đã ghi nh s PIN, ch đ n lúc ng i rút ti n b đi, g th ra và rút h t ti n Cách đ n gi n nh t đ b y ti n là b n t i ph m s dán m t mi ng b ng dính th t

ch c vào m t sau c a thoát ti n đ ch n nh ng t ti n máy thu l i do ch th ch a

nh n M t cách tinh vi h n n a là g n m t thi t b c h c có th chuy n s ti n máy

đ a ra vào m t chi c h p đ c ng y trang r t khéo léo M c dù b m t ti n nh ng

ch th ngh r ng máy ATM có th đang tr c tr c và chán n n b đi Sau khi ch

th đi, k gian đ n tháo b b y ho c c a nh ti n gi r i ung dung nh n ti n M t cách th c khác là tên t i ph m s d ng m t chi c th th t đ rút ti n h p pháp Khi máy đ a ti n ra, tên t i ph m s không rút c x p ti n, thay vào đó chúng ch a m t

kho ng th i gian nh t đ nh đ máy ATM thu l i s ti n b “b quên” và ghi vào h

th ng là ch th không nh n ti n Ngay l p t c chúng l t c a nh ti n ra và gi t nhanh s ti n đang b máy thu l i vào đúng th i đi m Tên t i ph m không b tr

ti n trên tài kho n nh ng v n l y đ c ti n b i giao d ch đã b đ o ng c

1.3.1.4 T n công ph n m m ATM:

Là lo i r i ro x y ra khi k gian s d ng các lo i virus, sâu, ph n m m gián

đi p…t n công vào đ ng truy n hay h th ng x lý ATM c a Ngân hàng đ đánh

c p d li u th

1.3.2 R i ro trong ho t đ ng thanh toán th qua POS:

* R i ro liên quan đ n thi t b , ph n c ng, ph n m m

Lo i r i ro này xu t hi n khi thi t b đ c đ t trong môi tr ng không đ m b o v n hành bình th ng nh quá nóng, quá m ho c thi t b POS b ch nh s a thông s , cài đ t không đúng

* R i ro do t i ph m bên ngoài

Lo i r i ro này xu t hi n khi thi t b POS b l p đ t thêm máy đ c tr m thông tin

K gian (có th là chính VCNT/nhân viên gian l n t i VCNT) có th l p đ t m t thi t b đ c tr m thông tin, có kh n ng ghi l i toàn b d li u th khi qu t qua đ

ch t o th gi , t đó th c hi n giao d ch gian l n Thi t b đ c tr m thông tin có nhi u lo i v i kích c khác nhau Thông th ng, có 2 lo i chính: thi t b nh nh

b ng vi m ch đ c g n vào ngay trong POS đ đ c tr m d li u ho c thi t b có hình d ng các đ v t quen thu c nh h p đ ng cardvisit, h p ch n gi y đ c đ ngay c nh POS và nhân viên s c tình qu t vào thi t b này sau khi qu t th th c

hi n giao d ch th t cho ch th D u hi u thông th ng c a tr ng h p này là vi c thi t b có d u hi u b c y phá, ch nh s a; không còn nguyên niêm phong nh ban

đ u khi Ngân hàng bàn giao cho VCNT; ho c đi m đ t POS có nhi u thi t b ngo i vi nh , đ t xung quanh Các th b l y c p thông tin sau đó s đ c k gian

s d ng đ th c hi n giao d ch gi m o v i giá tr và s l n giao d ch l n b t

th ng

Lo i r i ro này c ng xu t hi n khi k gian s d ng thi t b POS t i các đ a đi m c a VCNT ho c VCNT b k gian l y c p POS ho c làm gi m t thi t b có thông s

gi ng h t v i POS t i VCNT đ ki m tra tài kho n c a th m t/gi m o Ban đ u

k gian s th c hi n giao d ch v i giá tr nh đ ki m tra tính hi u l c c a th m t,

th gi ho c nh ng s th có đ c b ng các ph ng th c b t chính khác K gian s

ch th c hi n giao d ch ho c xin chu n chi v i s ti n nh b ng s th mu n ki m tra hi u l c N u giao d ch đ c chu n chi bình th ng, k gian s bi t th v n có

hi u l c và s d ng th đ th c hi n nh ng giao d ch gi m o khác có giá tr l n

Th ng thì k gian s ch th c hi n giao d ch xin chu n chi ch không đóng lô t ng

k t giao d ch Vì v y, d u hi u c a lo i r i ro này là VCNT không đóng lô đúng

th i h n quy đ nh

1.3.2.2 R i ro trong chu n chi giao d ch

Các giao d ch gian l n, gi m o c ng có th đ c theo dõi, phát hi n s m thông qua

vi c qu n lý ho t đ ng chu n chi c a th và ho t đ ng chu n chi c a VCNT M t

s d u hi u th hi n th / VCNT có th có r i ro trong chu n chi giao d ch:

- S l n chu n chi/th /ngày v t quá h n m c t i đa do Ngân hàng thi t l p

- Nhi u l n chu n chi v i cùng s ti n trong ngày

- S l ng giao d ch hoàn tr quá cao

- S ti n chu n chi/giao d ch v t quá h n m c t i đa

- S l ng giao d ch b t ch i chu n chi quá cao

1.3.2.3 R i ro trong h at đ ng c a VCNT

* VCNT gi m o

VCNT gi m o là tr ng h p t i ph m m m t đ n v kinh doanh có v nh h p pháp đ đ ng ký làm VCNT c a Ngân hàng Trong th i gian ng n ban đ u, VCNT d ng nh có ho t đ ng kinh doanh n đ nh, v i doanh s m c nh d đoán Sau đó, VCNT đ t ng t có s l ng giao d ch gi m o t ng, v i giá tr giao

d ch l n, nh n thanh toán t Ngân hàng và sau đó tuyên b gi i th ho c bi n m t Ngân hàng s ph i đ i m t v i r t nhi u truy hoàn t các Ngân hàng phát hành v i các giao d ch gi m o mà không th thu th p ch ng t c a VCNT ho c đòi l i ti n

t VCNT Tr ng h p r i ro này th ng r t ph c t p và th ng liên quan đ n

vi c gi m o danh tính, c a hàng gi m o và đ ng ký đ n v kinh doanh gi m o ;

và đ c th c hi n cùng lúc nhi u Ngân hàng thanh toán khác nhau

Sau khi đã ký H p đ ng, doanh s thanh toán qua th c a VCNT s phù h p

v i doanh s d tính trong m t vài tu n, ho c th m chí m t vài tháng (thông th ng

t 1-2 tháng) Sau đó doanh s đ t ng t t ng m nh, ph n l n là giao d ch gi m o

Tr ng h p r i ro VCNT gi m o c ng có th đ c k t h p v i vi c đánh

c p d li u th Trong đó, VCNT gi m o bán nh ng hàng hoá có giá tr th p,

qu t th h p l c a khách hàng qua POS có l p thi t b đ c tr m d li u đ đánh

c p d li u th t các th h p l c a khách hàng D li u n c p đ c sau đó s

đ c dùng đ th c hi n nh ng giao d ch gi m o có giá tr l n

* VCNT b l i d ng

Là tr ng h p VCNT có ký k t h p đ ng v i Ngân hàng th c hi n giao d ch thanh toán b ng th cho hàng hoá c a m t đ n v kinh doanh khác, không có h p

đ ng v i Ngân hàng V i lo i r i ro này, đ n v kinh doanh gian l n tr cho VCNT m t kho n hoa h ng nh t đ nh trên doanh s thanh toán đ thông qua VCNT th t th c hi n các giao d ch gi m o và/ho c giao d ch có đ r i ro cao

n v gian l n th ng nh m vào các VCNT quy mô nh , và không nh n th c

đ c v r i ro tài chính h g p ph i khi cho phép đ n v kinh doanh th c hi n giao

d ch d i t cách h p đ ng c a mình

Lo i r i ro VCNT b l i d ng c ng bao g m tr ng h p thi t b c a VCNT b

l y c p ho c k gian cài đ t thi t b có thông s gi ng h t c a VCNT đ th c hi n giao d ch “Tr l i ti n cho ch th ” (Giao d ch Refund) đ l y ti n t tài kho n thanh toán c a VCNT chuy n sang tài kho n ch th c a mình Sau đó, k gian dùng th th c hi n giao d ch rút ti n, mua hàng v i giá tr l n, r i đóng tài kho n

Tr ng h p này, VCNT s b thi t h i do giao d ch “Tr l i ti n cho ch th ” s

đ c tr ti n t tài kho n c a VCNT N u VCNT không đ kh n ng thanh toán kho n ti n đã b tr , Ngân hàng thanh toán s ph i ch u r i ro v i kho n ti n b m t

- Cách th c ho t đ ng:

n v kinh doanh gian l n ti p c n VCNT đã ký h p đ ng v i Ngân hàng

và đ ngh cho x lý giao d ch v i m t đ ngh kinh doanh có v h p d n: trích hoa

h ng t 1-20% cho doanh s giao d ch th c hi n qua VCNT th t

n v kinh doanh gian l n th c hi n các giao d ch gian l n thông qua VCNT th t Thông th ng, th s d ng s là th m t c p, th t l c, th gi mà

đ n v gian l n đánh c p đ c

Ho t đ ng thanh toán th ng kéo dài trong vài tu n ho c 1-2 tháng, sau đó đ t ng t

d ng l i n v kinh doanh gian l n bi n m t, đ l i cho VCNT th t ph i gánh

ch u s l ng truy hoàn v i các giao d ch gi m o ngày càng gia t ng, quá kh n ng chi tr c a VCNT th t

VCNT thông đ ng v i ch th ch p nh n thanh toán th th t, tuy nhiên ch

th s ký ch ký trên hoá đ n không đúng v i ch ký đã đ ng ký Sau đó ch th s khi u n i v vi c mình không th c hi n giao d ch

* VCNT chi m d ng ti n:

ây là lo i gian l n có liên quan đ n vi c s d ng th cá nhân không đúng m c đích

đ có th rút ti n t tài kho n thanh toán c a VCNT vì m c đích cá nhân ho c đ

có ngu n ti n m t t m th i

Cách th c ho t đ ng:

Ch c a VCNT s dùng th c a mình th c hi n m t giao d ch t i POS , sau đó l y

m t kho n ti n m t t ng ng t qu ti n m t t i qu y thanh toán Giao d ch có v

nh là m t giao d ch h p l v i đ y đ hoá đ n, s chu n chi, ch ký khách hàng Thông th ng ng i th c hi n giao d ch có ý đ nh s tr l i kho n ti n m t vào qu

ti n m t và s n p vào tài kho n khi ng i đó có ti n Vi c rút ti n m t theo cách này th ng là d u hi u th hi n VCNT g p khó kh n v tài chính ho c có nguy c phá s n Trong tr ng h p nh v y, kho n ti n m t ng t i POS s th ng đ c dùng đ thanh toán ti n l ng nhân viên, các chi phí cá nhân và ph c v kinh doanh khác

* VCNT m t n ng l c tài chính

R i ro này x y ra khi VCNT kinh doanh thua l ho c có ti m l c tài chính không

l n nh ng l i kinh doanh m t hàng có giá tr cao Khi g p ph i nh ng giao d ch gi

m o v i giá tr l n, VCNT không có đ kh n ng đ hoàn tr kho n ti n đã đ c Ngân hàng thanh toán

Lo i r i ro này c ng x y ra khi VCNT không ho t đ ng trong th i gian dài, m t

m t không t o đ c ngu n thu phí cho Ngân hàng, m t khác gây t n kém chi phí do

ph i theo dõi, qu n lý, ch m sóc theo đ nh k

1.3.3 R i ro trong ho t đ ng thanh toán th qua internet:

V i internet và thanh toán tr c tuy n, khách hàng có th đ t hàng và thanh toán cho doanh nghi p b t k lúc nào, b t k n i nào trên th gi i Doanh nghi p có nhi u c

h i m r ng kinh doanh, t ng n ng l c c nh tranh nh ng l i ph i đ i m t v i không

ít r i ro do:

- Doanh nghi p b h n ch trong công tác xác th c khách hàng: không ki m tra

đ c th v t lý, hóa đ n không có ch ký c a ng i mua

- Ng i mua b h n ch trong công tác xác th c hàng hóa hay d ch v , không

ki m tra đ c hàng hóa tr c khi thanh toán

Giao d ch thanh toán có th thành công trên c ng thanh toán tr c tuy n v n ch a

ph i là m t giao d ch mua bán hàng hóa thành công Ch th có quy n khi u n i v giao d ch thanh toán th v i ngân hàng phát hành n u ch th b l i d ng thông tin

th ho c đ n v ch p nh n th ( doanh nghi p bán hàng) cung c p hàng hóa hay

d ch v không đúng nh cam k t M t giao d ch b khi u n i nh v y đ c g i là giao d ch đòi b i hoàn Khi x y ra giao d ch đòi b i hoàn, đ n v ch p nh n th có

th ph i tr l i s ti n thanh toán mà ngân hàng thanh toán đã t m ng tr c đó Các đ n v ch p nh n th ph i đ i m t v i r i ro l n nh t chính là t n n s d ng

th gi m o Trong giao d ch tr c tuy n, ng i mua s s d ng các thông tin c a th

đ khai báo trên Internet Giao d ch đ c c p phép thành công, ng i bán nh n

đ c ti n nh ng không có ngh a là ng i bán và ngân hàng đã xác minh đ c khách hàng có ph i là ch th hay không N u là giao d ch gi m o, ng i bán s b đòi b i hoàn t ngân hàng

Ng i mua ( ch th ) có th b r i ro m t c p thông tin th khi th c hi n thanh toán trên trang web gi m o (phishing) Các hình th c phising:

- Tin t c l p m t trang web có hình th c gi ng h t v i m t website mua bán n i

ti ng Ngay c đ ng d n, tên trang web c ng g n gi ng mà ng i dùng đ c l t qua thì không th y khác bi t gì

- M t hình th c khác là: tin t c s g i Email thông báo ch th trúng m t gi i

th ng

Các hình th c này có đi m chung là l a ch th nh p thông tin cá nhân r i n c p tài kho n th tín d ng c a ch th

Ch th c ng có th b r i ro n u ng i bán không cung c p hàng hóa,

d ch v đúng nh đã cam k t Tuy nhiên, theo quy đ nh c a t ch c th qu c t và ngân hàng phát hành, ch th có quy n khi u n i yêu c u đòi b i hoàn n u ch th không th c hi n giao d ch ho c hàng hóa, d ch v nh n đ c không đúng nh cam

k t c a ng i bán Do đó, quy n l i c a ng i mua đ c b o đ m cao nh t trong giao d ch tr c tuy n

1.3.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Theo th ng kê v r i ro n m 2009 c a H i th Vi t Nam, t l gi m o trong phát hành th / doanh s giao d ch trên th gi i là 0.08%, khu v c Châu Á- Thái Bình

D ng là 0.022%, còn Vi t Nam là 0.013%; t l gi m o trong thanh toán th / doanh s giao d ch trên th gi i là 0.08%, khu v c Châu Á – Thái Bình D ng là 0.042%, Vi t Nam là 0.464%

M c dù t l r i ro do gian l n th t i Vi t Nam ch a đáng lo ng i nh ng không có ngh a là các Ngân hàng và c quan qu n lý không c n quan tâm đ n vi c này Hi n nay, trong đi u ki n n c ta đang m r ng m i quan h v i nhi u n c trên th

gi i, tích c c h i nh p qu c t , ngày càng có nhi u ng i s d ng th ngân hàng Tuy nhiên, Vi t Nam là th tr ng còn non y u trong phòng ng a r i ro nên s là

đi m đ n h p d n c a các t i ph m th

Theo C c c nh sát đi u tra v t i ph m công ngh cao, Vi t Nam hi n nay đã xu t

hi n tình tr ng b n t i ph m tr m c p thông tin th tín d ng b ng các th đo n sau:

- Dùng máy cà th có g n h p qu t th có ch c n ng mã hóa đ ghi tr m dãy

s trên th

- Tr m c p thông tin cá nhân và thông tin th trên hóa đ n cà th

- G n đ u đ c th gi trên máy ATM đ l y c p thông tin

phòng ch ng t i ph m th Ngân hàng ngày càng tinh vi và có tính ch t qu c

t , các t ch c kinh doanh trong l nh v c th Vi t Nam c n l u ý:

- Nâng cao nh n th c v t m quan tr ng c ng nh r i ro v h th ng công ngh thông tin;

- Luôn quan tâm đ n vi c phòng ng a t i ph m th , có quy trình x lý thông tin chu n khi x y ra v vi c;

- S d ng các công c k thu t đ b o v cho các server, website, c s d

li u;

- Xây d ng các ph n m m qu n tr h th ng, phân quy n cho ng i s d ng

c s d li u phù h p, có bi n pháp đ m b o an ninh m ng t t;

- Xây d ng c ch ph i h p gi a Ngân hàng và c quan c nh sát đi u tra t i

ph m công ngh cao đ x lý nhanh, hi u qu khi phát hi n gian l n th

th c tr thành thành viên c a T ch c th ng m i Th gi i – WTO Trong nh ng

n m qua, th tr ng th Vi t Nam đã không ng ng phát tri n , bên c nh nh ng l i ích không th ph nh n c a th thanh toán thì v n đ r i ro trong thanh toán th

c ng ngày càng đ c quan tâm nhi u h n th thanh toán th c s tr thành m t kênh thanh toán không dùng ti n m t, ph c v ngày càng có hi u qu và ti n ích

h n cho đ i s ng xã h i, các c quan qu n lý nhà n c c ng nh các Ngân hàng

th ng m i Vi t Nam c n n l c nghiên c u, ph i h p v i nhau đ h n ch th p

nh t r i ro trong thanh toán th

CH NG 2: TH C TR NG V TH TR NG TH VÀ R I

NHTM VN

2.1 ánh giá tình hình th tr ng th Vi t Nam:

Th tr ng th Vi t Nam t n m 2006 đ n nay đã có nh ng chuy n bi n tích c c

v i nhi u Ngân hàng m i tham gia th tr ng, ho t đ ng phát hành th n i đ a, th

qu c t sôi đ ng và m ng l i ch p nh n th ATM/ POS phát tri n r ng kh p c

n c nh m đáp ng các nhu c u ngày càng cao c a ng i dân Vi t Nam

th tr tr c vô danh, Quy ch c p và qu n lý mã BIN…

2.1.2 Các đ c đi m ch y u c a th tr ng th Vi t Nam giai đo n t 2006

đ n nay:

Xu h ng liên minh, liên k t gi a các Ngân hàng ngày càng tr thành xu h ng ch

đ o, v i s tham gia c a ngày càng nhi u các Ngân hàng S thành viên trong các liên minh th gia t ng cùng v i s l ng các Ngân hàng m i gia nh p th tr ng

th Hi n t i, Vi t Nam có nh ng liên minh th l n nh Banknetvn, Smartlink (ti n thân là liên minh gi a Vietcombank và các Ngân hàng thành viên), VNBC…D i s ch đ o c a Ngân hàng Nhà N c Vi t Nam, hai liên minh th

l n nh p Vi t Nam là Banknetvn và Smartlink đã ký k t th a thu n h p tác k t n i vào tháng 11 n m 2007 và đ n tháng 5 n m 2008, hai liên minh trên đã k t n i h

th ng ATM v i nhau Hi n t i s l ng các Ngân hàng tham gia k t n i h th ng ATM đang ngày càng đ c m r ng nh h ng trong th i gian t i, t i Vi t Nam

s hình thành t ch c chuy n m ch qu c gia, k t n i t t c h th ng ATM và thi t

b ch p nh n th c a các Ngân hàng khác nhau thành m t h th ng liên thông và

th ng nh t

Do đi u ki n phát hành đ n gi n, d s d ng, phù h p v i th tr ng Vi t Nam nên

ho t đ ng phát hành th n i đ a phát tri n m nh trong th i gian qua Vietcombank

m đ u v i vi c phát hành th Connect 24, ti p theo là các Ngân hàng khác c ng

đ a ra các s n ph m đ u tiên c a mình nh Cash Card, ATM Gold Card c a Ngân hàng Công th ng; Th E-trant, th v n d m, th Power c a Ngân hàng u T và Phát tri n Vi t Nam; Th đa n ng c a Ngân hàng ông Á; th Fast Access c a Ngân hàng K Th ng; Vib Values Card c a Ngân hàng TMCP Qu c T , ACB e- Card c a Ngân hàng Á Châu…T nh ng ch c n ng ban đ u nh rút ti n, v n tin s

d , chuy n kho n, in sao kê ng n g n đ n nay đã t ng thêm nhi u ti n ích nh thanh toán hàng hóa và d ch v t i các đi m ch p nh n th , thanh toán ti n đi n,

n c, đi n tho i, vé máy bay, phí b o hi m, mua hàng qua m ng…

Tính đ n n m 2009 đã có 45 t ch c phát hành th v i trên 170 th ng hi u th khác nhau Các d ch v đi kèm c ng r t đa d ng và phong phú, đáp ng đ c nhu

c u ngày càng t ng c a ch th

Bên c nh các lo i th tín d ng qu c t thông d ng là th Visa, Mastercard do VCB, Eximbank, ACB phát hành, th i gian qua, th tr ng th Vi t Nam c ng đã xu t

hi n thêm nhi u s n ph m th m i v i nhi u hình th c m i nh th VCB – Amex

do Vietcombank phát hành., th Visa Gold và th Visa Classic do BIDV phát hành…

Nh m t i u các công d ng c a th , nhi u Ngân hàng c ng đã đ a ra các s n ph m

th liên k t, th đa n ng Th đa n ng v a là th ghi n , v a là th tín d ng, giúp khách hàng có th thu n ti n h n trong thanh toán; th liên k t giúp cho ng i s

d ng th có thêm nhi u s l a ch n m i: g i ti t ki m b ng th c a Ngân hàng ông Á; d ch v thanh toán ti n taxi c a Ngân hàng Á Châu; thanh toán phí b o

hi m c a Ngân hàng Ngo i Th ng; hay th liên k t sinh viên c a Ngân hàng u

T và Phát Tri n…Các Ngân hàng còn phát hành th cho các đ i t ng khác nhau:

th dành cho phái n , th dành cho gi i tr , th dành cho doanh nhân, th dành cho sinh viên, th dành cho doanh nghi p tr l ng, th liên k t, th đ ng th ng hi u Phát tri n đa d ng các s n ph m th đ đáp ng t t nh t các nhu c u c a nh ng