Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

NGUY N HOÀNG OANH

NGUY N HOÀNG OANH

Tôi xin cam đoan lu n v n này là công trình nghiên c u c a riêng tôi, ch a công b t i b t c n i nào Các s li u s d ng trong lu n v n này là nh ng thông tin xác th c và tôi xin ch u m i trách nhi m v l i cam đoan c a mình

TP, H Chí Minh, ngày 05 tháng 10 n m 2010

Tác gi lu n v n

Nguy n Hoàng Oanh

RO TÍN D NG

1.1.T NG QUAN V TÍN D NG 01

1.1.1.Khái ni m 01

1.1.2.Phân lo i tín d ng 01

1.2.T NG QUAN V R I RO TÍN D NG 02

1.2.1.R i ro tín d ng trong b i c nh h u kh ng ho ng 02

1.2.2.Phân lo i r i ro tín d ng 02

1.2.3.Nguyên nhân r i ro tín d ng 04

1.2.3.1.Nguyên nhân khách quan 04

1.2.3.2 Nguyên nhân ch quan 06

1.2.4.H u qu c a r i ro tín d ng 07

1.2.4.1.H u qu đ i v i h th ng ngân hàng th ng m i 07

1.2.4.2.H u qu đ i v i n n kinh t 09

1.2.5.Các tiêu chí xác đ nh m c đ r i ro tín d ng 09

1.2.5.1.T l n quá h n 09

1.2.5.2.T l n x u trên t ng d n và n x u trên v n ch s h u 11

1.2.5.3.H s gi i h n huy đ ng v n 11

1.2.5.4 H s r i ro tín d ng 12

1.2.6.Các mô hình đo l ng r i ro tín d ng 12

1.2.6.1.Mô hình 6C 12

1.2.6.2.Mô hình đi m s Z (Z - Credit scoring model) 13

1.2.6.3.H th ng tính đi m tín d ng 15

1.3.T NG QUAN V QU N LÝ R I RO TÍN D NG 15

1.3.1.Khái ni m qu n lý r i ro tín d ng 15

1.3.2.2.Th c hi n đúng các chính sách &quy trình tín d ng 17

1.3.2.3.Ki m tra và giám sát tín d ng nh m ki m soát r i ro tín d ng 18

1.3.2.4 Ph ng pháp qu n lý r i ro tín d ng 19

1.3.3 Các ph ng pháp ti p c n r i ro tín d ng theo Basel 20

1.3.3.1 Gi i thi u s hình thành & ho t đ ng c a Basel 20

1.3.3.2 Ti p c n r i ro tín d ng theo Basel I 23

1.3.3.3 Ti p c n r i ro tín d ng theo Basel II 24

1.3.3.4 Chu n m c an toàn & qu n lý r i ro tín d ng theo Basel II 26

1.4.KINH NGHI M QU N LÝ R I RO TÍN D NG T I CÁC N C& BÀI H C KINH NGHI M CHO CÁC NHTM VI T NAM 29

1.4.1.Kinh nghi m qu n lý r i ro tín d ng các n c 29

1.4.2 Bài h c kinh nghi m cho các NHTM Vi t Nam 33

CH NG 2: TH C TR NG QU N LÝ R I RO TÍN D NG T I CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N VI T NAM 2.1.TH C TR NG HO T NG C A CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM TRONG CÁC N M QUA 36

2.1.1.Th c tr ng môi tr ng ho t đ ng ngân hàng trong các n m qua 36

2.1.2.Th c tr ng ho t đ ng ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam 39

2.1.2.1.Quy mô t ng v n 39

2.1.2.2.Tình hình huy đ ng v n 40

2.2.TH C TR NG CÔNG TÁC QU N LÝ R I RO TÍN D NG T I CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N VI T NAM 43

2.2.1 ánh giá r i ro tín d ng t i các ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam trong các n m qua 43

2.2.1.3.T l n x u trên v n ch s h u 47

2.2.1.4.H s r i ro tín d ng 49

2.2.1.5 H s gi i h n huy đ ng 49

2.2.2 Nh n bi t r i ro & kh n ng x y ra r i ro tín d ng t i các NHTM 50

2.2.2.1 Nh ng d u hi u báo đ ng s m liên quan đ n ho t đ ng NH 51

2.2.2.2 Nh ng d u hi u báo đ ng s m liên quan đ n ho t đ ng kinh doanh &

tài chính 52

2.2.2.3 Ví d v nh ng d u hi u c nh báo có tác đ ng đ n vi c qu n lý r i ro tín d ng 54

2.2.3.Th c tr ng áp d ng các mô hình qu n lý r i ro tín d ng t i các ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam 56

2.2.4 ánh giá th c tr ng qu n lý r i ro tín d ng t i các ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam 58

2.2.5 ánh giá v n d ng Basel trong vi c qu n lý r i ro tín d ng c a các ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam 64

2.2.6.Nguyên nhân c a các m t t n t i trong công tác qu n lý r i ro tín d ng

t i các ngân hàng TMCP Vi t Nam 66

2.2.6.1.Nguyên nhân khách quan 66

2.2.6.2.Nguyên nhân ch quan 71

CH NG 3: GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ R I RO TÍN D NG T I CÁC NHTMCP VI T NAM 3.1 NH H NG PHÁT TRI N C A CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM TRONG GIAI O N HI N NAY 76

3.2.GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ R I RO TÍN D NG T I CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N VI T NAM 80

3.2.1.2.Hoàn thi n quy trình x tài s n đ m b o & rút ng n th i gian gi i

quy t h s đ NH nhanh chóng thu h i n 81

3.2.1.3.Nâng cao ch t l ng trung tâm thông tin tín d ng NHNN 83

3.2.1.4.L a ch n c p đ đ cl p t ch phù h p v i NHNN th i k m i 84

3.2.1.5 T o đi u ki n đ phát tri n th tr ng mua bán n x u 85

3.2.2.Gi i pháp vi mô 86

3.2.2.1.Nh n di n đ c các r i ro có th x y ra 86

3.2.2.2.Qu n lý vi c thanh tra, ch đ báo cáo 88

3.2.2.3.Trong s ch hóa đ i ng cán b nhân viên ngân hàng 88

3.2.2.4.Phát tri n ngu n nhân l c 89

3.2.2.5 u t công ngh qu n lý r i ro 89

3.2.2.6 Xây d ng quy trình q n lý r i ro phù h p 90

3.2.2.7.C i cách b máy ho t đ ng nh m xây d ng s đ c l p gi a ch c n ng bán hàng, tác nghi p& qu n lý r i ro trong NHTM 93

- CIC: Trung tâm thông tin tín d ng c a ngân hàng nhà n c

- NHTMCP: Ngân hàng th ng m i c ph n

- NHTM : Ngân hàng th ng m i

- NHNN: Ngân hàng nhà n c

- NHTW: Ngân hàng trung ng

- Vietinbank: Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

- ACB: Ngân hàng TMCP Á Châu

- Sacombank: Ngân hàng TMCP Sài Gòn Th ng Tín

- Eximbank: Ngân hàng TMCP Xu t Nh p Kh u Vi t Nam

- Vietcombank: Ngân hàng TMCP Ngo i Th ng Vi t Nam

- TTTTTD: Trung tâm thông tin tín d ng

- TCTD: T ch c tín d ng

- B ng 2.1: L i nhu n tr c thu c a các ngân hàng (2006-2009)……… trang 37

- B ng 2.2: L i nhu n tr c thu c a các ngân hàng các quý n m 2009… trang 38

- B ng 2.3: Tình hình huy đ ng v n c a các ngân hàng (2006-2009)…… trang 41

- B ng 2.4: Tình hình d n c a các ngân hàng (2006-2009)……… trang 43

- B ng 2.5: T l n quá h n c a các ngân hàng (2006-2009)……… trang 44

- B ng 2.6: T l n x u trên t ng d n c a các ngân hàng (2006-2009) trang 45

- Tín d ng là ho t đ ng kinh doanh ph c t p nh t so v i các ho t đ ng kinh doanh khác c a NHTM, ho t đ ng này tuy thu đ c nhi u l i nhu n nh ng c ng g p không ít

r i ro Vì v y, r i ro tín d ng n u x y ra s có tác đ ng r t l n và nh h ng tr c ti p đ n

s t n t i và phát tri n c a m i t ch c tín d ng, cao h n nó tác đ ng và nh h ng đ n toàn b h th ng ngân hàng và toàn b n n kinh t Và th c t c ng ch ng minh n n kinh

t v n b tác đ ng tiêu c c, th m chí đi đ n kh ng ho ng n u h th ng ngân hàng ho t

đ ng thi u ki m soát, không đánh giá đúng và đ các d ng r i ro ti m n, nh tr ng

h p ví d đi n hình là Thái Lan và g n đây là M

- c tr ng c a h th ng NHTM Vi t Nam là t tr ng thu nh p và r i ro t ho t

đ ng tín d ng chi m trên 80% trong t ng ho t đ ng c a ngân hàng c bi t trong th i

k h i nh p kinh t qu c t , kinh t phát tri n nhanh chóng, ho t đ ng tín d ng gia t ng

m nh m , thì r i ro tín d ng càng ph c t p h n v nguyên nhân, hình th c và ph m vi tác

đ ng Do đó, đ b o đ m an toàn tài chính, nâng cao n ng l c c nh tranh, h i nh p kinh

t qu c t thành công, NHTM ph i có ph ng pháp qu n lý t t r i ro tín d ng ngân hàng

- Tôi cho r ng trong giai đo n hi n nay và th i gian t i, r i ro tín d ng v n tác

đ ng m nh đ n ho t đ ng c a các NHTM nói riêng và n n kinh t nói chung.Vì v y, tôi

ch n đ tài “Gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý r i ro tín d ng t i các NHTMCP

VN ” làm đ tài nghiên c u

2 M C ÍCH NGHIÊN C U:

tài nghiên c u gi i quy t ba v n đ sau:

- Làm sáng t các v n đ c b n v c s lý lu n trong qu n lý r i ro tín d ng c a các NHTM

- ánh giá các r i ro tín d ng và ho t đ ng qu n lý r i ro tín d ng t i m t s ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam g m: Vietcombank, ACB, Vietinbank, Sacombank,

- xu t các gi i pháp nh m nâng cao hi u qu qu n lý r i ro tín d ng có th áp

d ng trong th c ti n đ nâng cao hi u qu qu n lý r i ro tín d ng t i các NHTMCP VN

3 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U:

- i t ng nghiên c u: Vietcombank, ACB, Vietinbank, Sacombank, Eximbank

- Ph m vi nghiên c u: ho t đ ng qu n lý r i ro tín d ng c a các ngân hàng này

đi u ki n g c & lãi cho bên cho vay khi đ n h n thanh toán

Theo quy t đ nh 1627/2001/Q -NHNN ngày 31/12/2001 c a Th ng c NHNN thì cho vay là m t hình th c c p tín d ng, theo đó t ch c tín d ng giao cho khách hàng m t kh an ti n đ s d ng vào m t m c đích và th i gian nh t đ nh theo th a thu n v i nguyên t c có hòan tr c g c và lãi

1.1.2 Phân lo i tín d ng

Ngân hàng cung c p nhi u lo i tín d ng cho nhi u đ i t ng khách hàng khác nhau Vi c phân lo i tín d ng là ti n đ đ thi t l p quy trình cho vay thích h p & nâng cao hi u qu qu n lý r i ro tín d ng Trong ph m vi lu n v n này, tác gi ch phân lo i tín d ng theo m t s tiêu chí sau:

- D a vào m c đích tín d ng:

+ Cho vay ph c v s n xu t kinh doanh

+ Cho vay tiêu dùng cá nhân

+ Cho vay đ u t tài s n c đ nh

- D a vào th i h n tín d ng

+ Cho vay ng n h n

+ Cho vay trung h n

+ Cho vay dài h n

R i ro tín d ng là lo i r i ro phát sinh trong quá trình cho vay c a ngân hàng,

bi u hi n trên th c t qua vi c khách hàng không tr đ c n ho c tr n không đúng h n cho ngân hàng

Trong b i c nh h u kh ng ho ng, v n đ đ c các nhà qu n tr quan tâm nhi u nh t là qu n lý r i ro, đ c bi t là r i ro v tín d ng i u này c ng xu t phát

t b i c nh th c t c a vi c kh ng ho ng c a h th ng tài chính – ngân hàng trong các n m qua t vi c kh ng ho ng kinh t t i Thái Lan đ n cu c kh ng ho ng n

d i chu n t i M đã gióng lên h i chuông c nh báo v ch t l ng tín d ng bu c ngân hàng trung ng các n c & h th ng các ngân hàng th ng m i ph i xem l i

v ch t l ng tín d ng, nâng cao công tác qu n lý r i ro tín d ng t khâu th m đ nh

h s , xét duy t cho vay, đ n vi c qu n lý kho n vay R i ro tín d ng không ph i là

m t lo i r i ro m i phát sinh mà các ngân hàng đã bi t đ n nó t lâu nh ng đôi khi còn xem nh vai trò c a nó nên m t khi x y ra kh ng ho ng kinh t hay b t k m t

v n đ nh y c m nào đó liên quan đ n th tr ng tài chính thì r i ro tín d ng l i

xu t hi n vì nó luôn ti m n trong các kho n vay Vì v y, trong b i c nh hi n nay

v n đ r i ro tín d ng c n thi t ph i đ c chú tr ng quan tâm đ c bi t đ giúp h

th ng ngân hàng có th v t qua đ c các c n bão kh ng ho ng tài chính , kinh t trong t ng lai

1.2.2 Phân lo i r i ro tín d ng

Có nhi u tiêu chí đ phân lo i r i ro tín d ng, n u c n c vào nguyên nhân phát sinh, r i ro tín d ng có th phân lo i thành các r i ro nh sau:

R i ro tín d ng bao g m r i ro danh m c (Porfolio rish) & r i ro giao d ch (Transaction rish):

- R i ro danh m c (Porfolio rish): là m t hình th c c a r i ro tín d ng

mà nguyên nhân phát sinh là do nh ng h n ch trong qu n lý danh m c cho vay c a ngân hàng, đ c phân chia thành hai lo i là r i ro n i t i và r i ro t p trung

+ R i ro ro n i t i (Intrinsic rish): xu t phát t các y u t , các đ c

đi m riêng có, mang tính riêng bi t bên trong c a m i ch th đi vay ho c ngành,

l nh v c kinh t Nó xu t phát t đ c đi m ho t đ ng ho c đ c đi m s d ng v n

c a khách hàng vay v n

+ R i ro t p trung (Concentration rish) là tr ng h p ngân hàng t p trung v n cho vay quá nhi u đ i v i m t s khách hàng, cho vay quá nhi u doanh nghi p ho t đ ng trong cùng m t ngành, l nh v c kinh t ; ho c trong cùng m t vùng đ a lý nh t đ nh; ho c cùng m t lo i hình cho vay có r i ro cao

- R i ro giao d ch (Transaction rish): là m t hình th c c a r i ro tín

d ng mà nguyên nhân phát sinh là do nh ng h n ch trong quá trình giao d ch và xét duy t cho vay, đánh giá khách hàng R i ro giao d ch có ba b ph n chính là r i

ro l a ch n, r i ro b o đ m và r i ro nghi p v

+ R i ro l a ch n: là r i ro có liên quan đ n quá trình đánh giá và phân tích tín d ng, khi ngân hàng l a ch n nh ng ph ng án vay v n có hi u qu

đ ra quy t đ nh cho vay

+ R i ro đ m b o: phát sinh t các tiêu chu n đ m b o nh các đi u kho n trong h p đ ng cho vay, các lo i tài s n đ m b o, ch th đ m b o, hình th c

đ m b o và m c cho vay trên giá tr c a tài s n đ m b o

+ R i ro nghi p v là r i ro liên quan đ n công tác qu n lý kho n vay

và ho t đ ng cho vay, bao g m c vi c s d ng h th ng x p h ng r i ro và k thu t

1.2.3.1 Nguyên nhân khách quan

- S bi n đ ng c a môi tr ng kinh t : trong đi u ki n th tr ng th gi i

bi n đ ng không ng ng và th ng n m ngoài d đoán c a gi i kinh doanh nên r t

d nh h ng đ n ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a ng i đi vay Trong khi n n kinh t Vi t Nam còn ph thu c r t l n vào s n xuât nông nghi p và công nghi p

ph c v nông nghi p (nuôi tr ng, ch bi n th c ph m và nguyên li u) d u thô, may gia công v n r t nh y c m v i r i ro th i ti t và giá c th gi i nên d b t n th ng khi th tr ng th gi i bi n đ ng x u Nh ng khó kh n do b kh ng ch h n ng ch trong ngành d t may, hay nh ng v ki n bán phá giá trong ngành th y s n…làm

nh h ng tr c ti p đ n h at đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p nói riêng và

c a các ngân hàng cho vay nói chung Không ch xu t kh u, nh ng m t hàng nh p

kh u c ng d b t n th ng không kém Trong khi n n kinh t Vi t Nam là n n kinh

t m xu h ng h i nh p kinh t th gi i và trong khu v c là hi n nhiên, do đó

tr c nh ng bi n đ ng c a th tr ng th gi i, n n kinh t Vi t Nam s không tránh

kh i b nh h ng Do đó h th ng ngân hàng Vi t Nam c ng ít nhi u b nh

h ng Th tr ng b t đ ng s n và ch ng khoán Vi t Nam đang trong tình c nh khó

kh n, kh n ng các kho n n đ u t vào hai th tr ng đó khó có th thu h i, giá nhà đ t và ch ng khoán s t gi m nghiêm tr ng, vi c mua bán di n ra khó kh n h n, các khách hàng s không có ngu n tr n , đ ng th i t l tài s n đ m b o không đ

đ m b o cho d n còn l i,… làm cho hàng lo t các nguy c ti m n c a r i ro tín

d ng xu t hi n Ngoài ra th tr ng s t thép c ng d b t n th ng không kém M t hàng s t thép c ng b nh h ng l n c a giá thép th gi i Vi c t ng giá phôi thép làm cho m t s doanh nghi p s n xu t thép trong n c ph i ng ng s n xu t do chi

phí giá thành r t cao trong khi không tiêu th đ c s n ph m Th tr ng này b t n

s nh h ng không ch đ i v i khách hàng kinh doanh m t hàng này mà còn tác

đ ng lên ngân hàng đ u t cho vay gây ra hàng lo t các r i ro trong đó có r i ro tín

d ng

- S thi u quy ho ch thi u phân b đ u t h p lý đã d n đ n kh ng ho ng

th a v đ u t m t s ngành: do n n kinh t th tr ng th tr ng t t y u s d n đ n

c nh tranh, các nhà kinh doanh s tìm ki m ngành nào có l i nh t đ đ u t và s

r i b nh ng ngành không đem l i l i nhu n cho h và do đó có s chuy n d ch v n

t ngành này qua ngành khác và đây c ng là m t hi n t ng khách quan Tuy nhiên

n c ta th i gian qua, s c nh tranh đã phát tri n m t cách t phát, hoàn toàn không đi kèm v i s quy ho ch h p lý, h p tác, phân công lao đ ng, chuyên môn hoá lao đ ng, s b t l c trong vai trò c a các hi p h i ngh nghi p và s đi u ti t v

mô c a Nhà n c i u này d n đ n s gia t ng quá đáng v n đ u t vào m t s ngành, d n đ n kh ng ho ng th a, lãng phí tài nguyên qu c gia

- Quá trình t do hóa tài chính, h i nh p qu c t c ng d n đ n nh ng h qu

t t y u làm cho n x u gia t ng khi t o ra m t môi tr ng c nh tranh gay g t, khi n

h u h t các doanh nghi p, nh ng khách hàng th ng xuyên c a ngân hàng ph i đ i

m t v i nguy c thua l và quy lu t ch n l c kh c nghi t c a th tr ng Bên c nh

đó, b n thân s c nh tranh gi a các NHTM trong n c và qu c t trong môi tr ng

h i nh p kinh t c ng khi n cho các ngân hàng trong n c g p ph i nguy c r i ro

n x u t ng lên do khách hàng có ti m l c tài chính l n đã b các ngân hàng n c ngòai thu hút b ng các s n ph m, d ch v m i v i nhi u ti n ích h n

- Hàng hóa nh p l u tràn lan: do n c ta có h ng tr m km biên gi i đ ng g

b do đó vi c buôn bán hàng l u qua biên gi i là không tránh kh i Cu c chi n đ u

v i hàng l u đã kéo dài t nhi u n m nay, song k t qu hàng l u v n tràn lan t i các thành ph l n, làm các doanh nghi p trong n c và các ngân hàng đ u t v n cho các doanh nghi p này g p không ít khó kh n, r i ro c ng t đ y phát sinh

- Môi tr ng pháp lý ch a thu n l i: do các chính sách v qu n lý kinh t

th ng thay đ i đ t ng t d n đ n vi c ra đ i các v n b n pháp lý ch a phù h p làm

nh h ng đ n môi tr ng kinh doanh t i Vi t Nam

- Bên c nh đó, thiên tai h a ho n, d ch b nh, chi n tranh là nh ng r i ro mà

c ngân hàng và khách hàng đ u không th l ng tr c đ c i u này s làm nh

h ng đ n ngu n thu nh p và kh n ng tr n vay c a khách hàng

1.2.3.2 Nguyên nhân ch quan

 Nguyên nhân thu c v phía ngân hàng :

- Chính sách và quy trình cho vay ch a ch t ch : nh h ng tín d ng ch a

đ t đ c t m chi n l c, ch a tri t đ nguyên t c c a th tr ng là l i nhu n và

m c r i ro có th ch p nh n đ c, b cu n theo h i ch ng kinh t , theo phong trào, theo kh u hi u phát tri n kinh t , tìm m i cách c nh tranh, giành gi t th tr ng các ngành hàng, các nhóm khách hàng mà không nh n th y r ng ngân hàng mình không có s tr ng trong l nh v c này ho c ch a chu n b đ ti m l c đ i v i ngành hàng này

- K thu t c p tín d ng ch a hi n đ i và đa d ng nh vi c xác đ nh h n m c tín d ng cho khách hàng còn quá đ n gi n, th i h n ch a phù h p Công tác qu n lý

r i ro tín d ng và ki m sóat sau cho vay ch a đ c chú tr ng, ch mang tính hình

- Ch t l ng đ i ng cán b liên quan đ n công tác tín d ng ch a cao: i

ng cán b ch a đ t trình đ chuyên môn, không đ kh n ng th m đ nh ph ng án vay v n

 Nguyên nhân thu c v phía khách hàng vay v n

- S d ng v n vay sai m c đích: Khách hàng c tình l p các ch ng t , hóa

đ n gi m o đ đ c vay v n mà do nhi u lí do ngân hàng không phát hi n đ c,

đ l y v n vay s d ng khác v i m c đích đã trình bày trong ph ng án vay v n

Vi c s d ng v n vay sai m c đích trong nhi u tr ng h p là do ng i vay s n sàng ch p nh n m o hi m v i k v ng s mang l i l i nhu n cao, tuy nhiên k t qu

l i không nh ý mu n C ng có tr ng h p khách hàng đã không có kh n ng tr

n vay t i ngân hàng khác, và c tình tìm m i cách vay v n t i ngân hàng này và mang đi đ o n là nguyên nhân d n đ n khách hàng không có ngu n tr n đ thanh toán n đúng h n và đ y đ cho ngân hàng

- Kh n ng qu n lý kinh doanh kém: khi các doanh nghi p vay ti n ngân hàng đ m r ng quy mô kinh doanh, đa ph n là t p trung v n đ u t vào tài s n v t

ch t ch ít doanh nghi p nào m nh d n đ i m i cung cách qu n lý, đ u t cho b máy giám sát kinh doanh, tài chính, k toán theo đúng chu n m c Quy mô kinh doanh phình ra quá to so v i t duy qu n lý là nguyên nhân d n đ n s phá s n c a các ph ng án kinh doanh đ y kh thi mà l ra nó ph i thành công trên th c t

- Tình hình tài chính doanh nghi p y u kém thi u minh b ch: quy mô tài s n, ngu n v n nh bé, t l n so v i v n t có cao là đ c đi m chung c a h u h t các doanh nghi p Vi t Nam Ngoài ra, thói quen ghi chép đ y đ , chính xác, rõ ràng các

s sách k toán v n ch a đ c các doanh nghi p tuân th nghiêm ch nh và trung

th c Do v y, s sách k toán mà các doanh nghi p cung c p cho ngân hàng nhi u khi ch mang tính ch t hình th c h n là th c ch t Khi cán b ngân hàng l p các b n phân tích tài chính c a doanh nghi p d a trên s li u do các doanh nghi p cung c p,

th ng thi u tính th c t và xác th c ây c ng là nguyên nhân vì sao ngân hàng

v n luôn xem n ng ph n tài s n th ch p nh là ch d a cu i cùng đ phòng ch ng

r i ro tín d ng

1.2.4 H u qu c a r i ro tín d ng

1.2.4.1 H u qu đ i v i h th ng NHTM

- R i ro tín d ng làm gi m uy tín c a NHTM

Trong xu th m c a và c nh tranh gay g t hi n nay, h u nh t t c các NHTM

Vi t Nam đ u m các chi nhánh, phòng giao d ch t i các vùng, đ a bàn trên toàn

qu c, và đ a ra nh ng ch ng trình s n ph m d ch v , ph c v t t nh t cho khách hàng c a mình Ho t đ ng ngân hàng bao gi c ng đ t ch tín lên hàng đ u, h n

ch t i đa t t c các thông tin x u trên các ph ng ti n truy n thông nh h ng đ n

có ngu n v n đ cung c p tín d ng cho khách hàng thì ngân hàng ph i huy

đ ng t các t ch c và dân c hay nói cách khác là ngân hàng vay c a t ch c và dân c đ tài tr tín d ng N u r i ro tín d ng do không thu h i đ c n x y ra, ngân hàng s h n ch ngu n đ thanh toán ti n g i cho ch n t c là dân c và các

t ch c kinh t khác

- R i ro tín d ng làm gi m l i nhu n c a ngân hàng

Theo quy đ nh c a NHNN, t t c các kho n n x u ngân hàng đ u ph i trích d phòng, t l trích d phòng tùy theo m c đ n x u và tài s n đ m i u này có ngh a là, đ i v i các kho n n x u h n và có tài s n đ m b o có đ r i ro cao h n

s b trích d phòng cao h n các kho n n ít x u h n và có tài s n đ m b o ít r i ro

1.2.4.2 H u qu đ i v i n n kinh t

Ph n l n các ngân hàng hi n nay đang dùng ngu n v n ng n h n đ tài tr cho

n dài h n, đi u này đ ng ngh a v i vi c th i gian ngân hàng đòi n c a khách hàng không th nhanh b ng th i gian khách hàng đ n rút ti n Nh v y, các ngân hàng

đ u ph i đ i m t v i các r i ro v tính thanh kh an t c là r i ro v s không t ng thích v k h n c a các kh an v n và s d ng v n M t khi r i ro tín d ng x y ra

d n đ n chuy n nh h ng đ n uy tín, kh n ng thanh toán c a ngân hàng, ng i dân và t ch c s kéo đ n ào t đ rút ti n và ch m d t quan h , ho c c ng có

tr ng h p có thông tin th t thi t v h at đ ng ngân hàng c ng làm nh h ng đ n ngu n v n kinh doanh c a ngân hàng

Nh ng nh h ng này l i mang tính dây chuy n N u m t NHTM đ x y ra tình

tr ng m t tính thanh kho n s gây ra nh ng tác đ ng dây chuy n cho n n kinh t

nh sau:

- Khi kh n ng thanh kho n c a ngân hàng b gi m sút, ngân hàng s không

có kh n ng ti p t c tài tr v n cho các pháp nhân, th nhân và ph i thu h i v n

tr c h n Nh v y, các đ i t ng nh n tài tr v n b nh h ng l n đ n ho t đ ng kinh doanh c a h

- Ph n ng dây chuy n đ n các NHTM khác: Khi ni m tin c a công chúng

đ i v i m t ngân hàng gi m sút, h s m t d n lòng tin vào các ngân hàng khác, t

đó gây ra ph n ng đây chuy n rút v n t i các ngân hàng khác

- Ph n ng dây chuy n đ n các ngành kinh t khác: ngân hàng đ v d n đ n

n n kinh t suy thoái, s c mua gi m, th t ngh êp t ng, xã h i m t n đ nh

N quá h n là kho n n mà m t ph n ho c toàn b n g c và / ho c lãi đã quá h n Nói cách khác, n quá h n là nh ng kho n tín d ng không hoàn tr đúng

h n, không đ c phép và không đ đi u ki n đ đ c gia h n n đ m b o qu n

lý ch t ch , quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN ngày 22/04/2005 c a NHNN quy đ nh

n đ c chia thành 05 nhóm trong đó, và các kho n n quá h n trong h th ng NHTM Vi t Nam đ c phân lo i theo th i gian và đ c phân chia theo th i h n thành 04 nhóm (t nhóm 2 đ n nhóm 5)

+ Nhóm 1(N đ tiêu chu n) bao g m: các kho n n trong h n mà t ch c

tín d ng đánh giá là có đ kh n ng thu h i đ y đ c g c và lãi đúng th i h n

+ Nhóm 2 (N c n chú ý) bao g m: các kho n n quá h n d i 90 ngày và các kho n n c c u l i th i h n tr n trong h n theo th i h n n đã c c u l i

+ Nhóm 3 (N d i tiêu chu n) bao g m: các kho n n quá h n t 90 đ n

180 ngày, các kho n n c c u l i th i h n tr n quá h n d i 90 ngày theo th i

h n đã c c u l i và các kh an n đã đ c gia h n t l n 2 tr đi

+ Nhóm 4 (N nghi ng ) bao g m: các kho n n quá h n t 181 đ n 360

ngày và các kho n n c c u l i th i h n tr n quá h n t 90 ngày đ n 180 ngày theo th i h n đã c c u l i

+ Nhóm 5 (N có kh n ng m t v n) bao g m:các kho n n quá h n trên

360 ngày, các kho n n khoanh ch Chính ph x lý và các kho n n đã c c u l i

th i h n tr n quá h n trên 180 ngày theo th i h n đã đ c c c u l i

Và t ng ng v i các nhóm n quá h n trên thì các NHTM ph i trích d phòng t l i nhu n T l trích l p d phòng r i ro tín d ng nh sau:

- N nhóm 1: trích l p d phòng r i ro 0%

không đ c tái c c u T i Vi t Nam, n x u bao g m nh ng kho n n quá h n có

ho c không th thu h i, n liên quan đ n các v án ch x lý và nh ng kho n n quá h n không đ c Chính Ph x lý r i ro

N x u (hay n có v n đ , n không lành m nh, n khó đòi, n không th đòi,…) là

nh ng kho n n mang các đ c tr ng :

- Khách hàng đã không th c hi n ngh a v tr n v i ngân hàng khi các cam

k t này đã h t h n

- Tình hình tài chính c a khách hàng đang và có chi u h ng x u d n đ n có

kh n ng ngân hàng không thu h i đ c c v n l n lãi

- Tài s n đ m b o (th ch p, c m c , b o lãnh) đ c đánh giá là giá tr phát mãi không đ trang tr i n g c và lãi

Theo Quy t đ nh 18/2007/Q -NHNN ngày 25/04/2007, n x u c a t ch c tín d ng bao g m các kh an n đ c x p t nhóm 3 đ n nhóm 5 bao g m: n d i

tiêu chu n, n nghi ng và n có kh n ng m t v n

1.2.5.4 H s r i ro tín d ng

H s này cho th y t tr ng c a các kho n m c tín d ng trong tài s n có,

kho n m c tín d ng trong t ng tài s n càng l n thì l i nhu n s l n nh ng đ ng th i

r i ro tín d ng c ng r t cao Thông th ng, t ng d n cho vay c a ngân hàng đ c chia thành 03 nhóm :

- Nhóm d n c a các kho n tín d ng có ch t l ng x u: là nh ng kho n cho vay có m c đ r i ro l n nh ng có th mang l i thu nh p cao cho ngân hàng ây là kho n tín d ng chi m t tr ng th p trong t ng d n cho vay c a ngân hàng

- Nhóm d n c a các kho n tín d ng có ch t l ng t t: là nh ng kho n cho vay có m c đ r i ro th p nh ng có th mang l i thu nh p không cao cho ngân hàng ây là kho n tín d ng c ng chi m t tr ng th p trong t ng d n cho vay c a ngân hàng

- Nhóm d n c a các kho n tín d ng có ch t l ng trung bình: là nh ng kho n cho vay có m c đ r i ro có th ch p nh n đ c và thu nh p mang l i cho ngân hàng là v a ph i

xác đ nh m c đ r i ro không tr đ c n c a khách hàng, ngân hàng th ng phân tích 6 ch C c a khách hàng bao g m:

-Uy tín ng i vay (Character): uy tín ph n ánh s chính tr c c a ng i đi vay, l ch

s ho t đ ng tín d ng và m i quan h kinh doanh v i ngân hàng trong th i gian qua

đ có c s xác đ nh ng i vay có thi n chí và tr n đúng h n.C b n ngân hàng

mu n thi t l p quan h tín d ng v i nh ng khách hàng có thi n chí tr n t t

- N ng l c ng i vay (Capacity): ng i đi vay ph i có n ng l c pháp lu t và n ng

l c hành vi dân s , ng i vay có ph i là đ i di n h p pháp c a doanh nghi p

- Ngu n ti n đ trang tr i kho n vay (Cashflow): đánh giá ngu n tr n c a khách hàng, ngân hàng có th đánh giá thông qua: l ch s t ng tr ng c a khách hàng v l i nhu n doanh thu, m c t ng tr ng l i nhu n cao hay th p, thu nh p trong quá kh c ng nh trong hi n t i c a ng i đi vay

- Tài s n đ m b o (Collateral): Tài s n đ m b o s b o v quy n l i cho ngân hàng trong tr ng h p khách hàng không hoàn tr kho n vay đúng h n và nó là ngu n

th hai đ tr n vay cho ngân hàng

- Các đi u ki n – môi tr ng kinh doanh c a ng i đi vay (Conditions): ngân hàng

ph i đánh giá đ c m t hàng s n xu t, ngành ngh ho t đ ngc a ng i vay, xu

h ng s đ c m r ng hay thu h p,; nh ng đi u ki n kinh t đang thay đ i s nh

h ng nh th nào đ i v i kho n vay,

- Ki m soát (Control): đây là kh n ng mà ngân hàng có th ki m soát đ c đ i v i

ng i đi vay: ki m tra m c đích s d ng v n, ki m tra hi u qu s d ng v n

Vi c s d ng mô hình này t ng đ i đ n gi n, song h n ch c a mô hình này là nó ph thu c vào m c đ chính xác c a ngu n thông tin thu th p, kh n ng

d báo c ng nh trình đ phân tích, đánh giá c a nhân viên tín d ng

1.2.6.2 Mô hình đi m s Z (Z - Credit scoring model):

Mô hình này do E.I.Altman dùng đ cho đi m tín d ng đ i v i các doanh nghi p vay v n i l ng Z dùng làm th c đo t ng h p đ phân lo i r i ro tín

d ng đ i v i ng i vay và ph thu c vào: tr s c a các ch s tài chính c a ng i vay và t m quan tr ng c a các ch s này trong vi c xác đ nh xác su t v n c a

ng i vay trong quá kh

Z = 1,2 X1 + 1,4 X2 + 3,3 X3 + 0,6 X4 + 1,0 X5

Trong đó,

X1 = H s v n l u đ ng / t ng tài s n X2 = H s lãi ch a phân ph i / t ng tài s n X3 = H s l i nhu n tr c thu và lãi / t ng tài s n

X4 = H s giá tr th tr ng c a t ng v n s h u / giá tr h ch toán

c a t ng n

X5 = H s doanh thu / t ng tài s n

Tr s Z càng cao, thì ng i vay có xác su t v n càng th p V y khi tr s

Z th p ho c là m t s âm s là c n c x p khách hàng vào nhóm có nguy c v n cao và b t k công ty nào có đi m s Z < 1.81 ph i đ c x p vào nhóm có nguy c

r i ro tín d ng cao

Z < 1,8 : Khách hàng có kh n ng r i ro cao

Z > 3 : Khách hàng không có kh n ng v n

Mô hình này có u đi m là k thu t đo l ng r i ro tín d ng t ng đ i đ n

gi n nh ng nó ch cho phép phân lo i nhóm khách hàng vay có r i ro và không có

r i ro Không có lý do thuy t ph c đ ch ng minh r ng các thông s ph n ánh t m quan tr ng c a các ch s trong công th c là b t bi n T ng t nh v y, b n thân các ch s c ng đ c ch n c ng không ph i là b t bi n, đ c bi t khi các đi u ki n kinh doanh c ng nh đi u ki n th tr ng tài chính đang thay đ i liên t c.Tuy nhiên trong th c t m c đ r i ro tín d ng ti m n ng c a m i khách hàng khác nhau t

m c th p nh ch m tr lãi, không đ c tr lãi cho đ n m c m t hoàn toàn c v n và lãi c a kho n vay Ngoài ra, không tính đ n các y u t khó đ nh l ng nh : đi u

ki n kinh doanh, th tr ng thay đ i liên t c, danh ti ng khách hàng, m i quan h lâu dài v i ngân hàng, s bi n đ ng c a chu k kinh t

1.2.6.3 H th ng tính đi m tín d ng

H th ng tính đi m tín d ng giúp đánh giá r i ro ti m tàng c a t ng kh an tín

d ng d a trên ph ng pháp đánh giá b ng thang đi m H th ng tính đi m tín d ng bao g m các thông tin đ nh tính và đ nh l ng liên quan đ n các khách hàng vay

ti m n ng (hay hi n t i) đ tính tóan đi m t ng h p Vi c cho đi m là d a trên đánh giá c a cán b tín d ng v các ch tiêu khác nhau có liên quan đ n r i ro tín d ng

i m t ng h p đ c s d ng đ phân nhóm các kh an vay theo m c đ gi m d n

c a r i ro H th ng tính đi m tín d ng là công c quan tr ng trong qu n lý r i ro tín d ng và đ c s d ng trong các giai đ an sau c a quá trình tín d ng:

- Giai đo n đánh giá tín d ng: đây là giai đo n xem xét đánh giá r i ro tín d ng

t các đ n vay v n đ t đó xác đ nh lãi su t, yêu c u tài s n đ m b o và h n m c tín d ng Các đ n vay không đáp ng các yêu c u s b t ch i và nhân viên tín

d ng không c n th c hi n thêm m t th t c nào n a

- Giai đo n qu n lý t ng kh an vay thì vi c cho đi m m t khách hàng khi cho vay là c s đ nhân viên tín d ng có th đánh giá tình tr ng hi n t i c a khách hàng vay

- Qu n lý tòan b danh m c cho vay: khi h th ng cho đi m tín d ng đ c th c

hi n m t cách đ y đ thì đây s là công c cho phép đánh giá ch t l ng c a tòan

b danh m c tín d ng b ng cách phân lo i theo đi m tín d ng

Qu n lý r i ro tín d ng là vi c s d ng các công c , bi n pháp quy trình c n thi t nh m ki m soát & ng n ng a các r i ro tín d ng đ góp ph n h n ch t i đa

lý r i ro tín d ng có th đ c th c hi n thông qua các quy đ nh ch t ch v ho t

đ ng kinh doanh c a ngân hàng, kh ng ch gi i h n ho t đ ng c a ngân hàng trong vùng đ c cho là an toàn & hi u qu

Vi c l a ch n khách hàng m c tiêu và ngành ngh m c tiêu r t quan tr ng

đ i v i ch t l ng tài s n Kh n ng t n t i c a b t c ngân hàng nào c ng liên quan r t ch t ch v i kh n ng t n t i c a khách hàng và ngành ngh mà ngân hàng

c p tín d ng.Trên c s t ng tài kh an riêng bi t có r i ro tín d ng cao, r i ro tín

d ng có th đ c gi m b t thông qua các bi n pháp nh : yêu c u t ng tài s n th

ch p và b o lãnh, giám sát ch t ch h n và yêu c u t ng thêm v n đ u t c a ch s

h u Khi các thông tin tài chính khan hi m ho c không đáng tin c y (đi u này r t

ph bi n v i h u h t các doanh nghi p v a và nh ) thì vi c áp d ng các các bi n pháp đ m b o này là h t s c c n thi t

- Các s n ph m tín d ng khác nhau th hi n r i ro khác nhau

H u h t hi n nay các ngân hàng cung c p r t nhi u hình th c tín d ng nh cho vay b ng đ ng Vi t Nam, vàng, ngo i t , cho vay h p v n, tài tr d án,

b olãnh,… Các lo i hình tín d ng này hàm ch a các m c đ r i ro tín d ng khác nhau Lo i hình tín d ng c n ph i phù h p không ch v i nhu c u tín d ng mà còn

v i m c đ tin c y v kh n ng tr n c a ng i vay Ch nh ng khách hàng có

m c đ tin c y v kh n ng tr n cao nh t m i đ đi ki n đ c c p cáclo i hình

ín d ng có đ r i ro cao

- R i ro thanh toán g n v i các công c tài chính khác nhau

R i ro tín d ng c ng phát sinh đ i v i các lo i công c tài chính không ph i

là kh an cho vay nh cácgiao d ch ngo i h ivà các giao d ch liên ngân hàng R i ro

c a đ i tác không tr đ c n vào lúc đáo h n c a m t h p đ ng ngoài b ng cân

đ i k toán đ c hi u là r i ro thanh toán R i ro này phát sinh vào th i đi m các kho n thanh toán b ng các lo i ti n t khác nhau c n ph i đ c trao đ i gi a các bên c a h p đ ng đó là r i ro mà bên đ i tác không thanh toán cho ngân hàng sau khi ngân hàng đã th c hi n thanh toán cho bên đ i tác

- M c đ t p trung c a danh m c tín d ng

M c đ t p trung c a danh m c tín d ng theo các đ c thù riêng tr c ti p nh

h ng đ n r i ro c a danh m c tín d ng Các nhân t nh h ng tiêu c c đ n các

kh an vay có m t đ c đi m nào đó trong danh m c tín d ng có kh n ng gây nên

th t thoát tr m tr ng h n n u ngân hàng có m c đ t p trung cao vào các kh an vay

có đ c đi m này Và các ngân hàng có th h n ch r i ro do t p trung trong danh

m c tín d ng b ng cách th ng xuyên đánh giá r i ro trong t ng th tr ng , trong

t ng ngành, t ng v trí đ a lý, s n ph m và hình th c th ch p, lo i ti n t và hình

th c đáo h n T đó, đ m b o duy trì m t danh m c tín d ng đa d ng hóa

1.3.2.2 Th c hi n theo đúng các chính sách & quy trình tín d ng

M t đi u t i quan tr ng trong qu n lý r i ro tín d ng là vi c thi t k và th c

hi n các chính sách và quy trình b ng v n b n liên quan đ n vi c phát hi n, đánh giá, giám sát và ki m soát r i ro tín d ng Các chính sách tín d ng c n ph i l p m t cách rõ ràng, th ng nh t v i các thông l th n tr ng trong kinh doanh ngân hàng và

v i quy đ nh c a nhà n c đ ng th i ph i phù h p v i b n ch t và m c đ ph c t p

c a tùy m i ngân hàng đ t đó nhân viên ngân hàng có th tuân th m t cách nghiêm ng t nh m h n ch đ n m c th p nh t cácc r i ro có th x y ra trong quá trình t lúc nh n h s vay cho đ n lúc xét duy t cho vay Các chính sách và quy trình đ c xây d ng và th c hi n phù h p s cho phép các ngân hàng đ t đ c

Khi ngân hàng cho vay kh an cho vay c n ph i đ c qu n lý m t cách ch

đ ng đ đ m b o s đ c hòan tr Theo dõi n là m t trong nh ng trách nhi m quan tr ng nh t c a nhân viên tín d ng Nhân viên tín d ng có th s d ng n m ngu n thông tin sau đây đ giám sát kh an vay c a khách hàng:

- Các phòng ban khác trong ngân hàng có giao d ch v i khách hàng vay

- Các nhà cung c p chính cho khách hàng vay, nh ng ng i này có th cho

bi t v kh n ng thanh toán các chi phí s n xu t kinh doanh c a khách hàng

Nh ng thông tin t p h p đ c t nh ng chuy n đi th m th c đ a có th đ c

s d ng l i đ ki m ch ng l i ch t l ng và tính chính xác c a các phân tích tài chính T đó, ngân hàng m i đ ra các bi n pháp nh m ki m soát kho n vay

s n, cho vay có b o đ m b ng tài s n hình thành t v n vay, tránh các v ng m c khi x lý tài s n b o đ m đ thu h i n vay c bi t chú tr ng th c hi n các gi i pháp nâng cao ch t l ng tín d ng, không đ n x u gia t ng

- Ph i t ng c ng ki m tra, giám sát vi c ch p hành các nguyên t c,

th t c cho vay và c p tín d ng khác, tránh x y ra s c gây th t thoát tài s n; s p

x p l i t ch c b máy, t ng c ng công tác đào t o cán b đ đáp ng yêu c u kinh doanh ngân hàng trong đi u ki n h i nh p qu c t

- Xây d ng h th ng x p h ng tín d ng n i b phù h p v i ho t đ ng kinh doanh, đ i t ng khách hàng, tính ch t r i ro c a kho n n c a t ch c tín

d ng

- Th c hi n chính sách qu n lý r i ro tín d ng, mô hình giám sát r i

ro tín d ng, ph ng pháp xác đ nh và đo l ng r i ro tín d ng có hi u qu , trong đó bao g m cách th c đánh giá v kh n ng tr n c a khách hàng, h p đ ng tín d ng, các tài s n b o đ m, kh n ng thu h i n và qu n lý n c a các ngân hàng

- Th c hi n các quy đ nh b o đ m ki m soát r i ro và an toàn ho t

đ ng tín d ng:

+ Xây d ng và th c hi n đ ng b h th ng các quy ch , quy trình n i b v qu n lý r i ro; trong đó đ c bi t chú tr ng vi c xây d ng chính sách

khách hàng vay v n, s tay tín d ng, quy đ nh v đánh giá, x p h ng khách hàng vay, đánh giá ch t l ng tín d ng và x lý các kho n n x u

+ M r ng tín d ng trung và dài h n m c thích h p, đ m b o cân đ i th i h n cho vay v i th i h n c a ngu n v n huy đ ng

+ Th c hi n đúng quy đ nh v gi i h n cho vay, b o lãnh, cho thuê tài chính, bao thanh toán đ i v i m t khách hàng và các t l an toàn ho t

đ ng kinh doanh

- i v i các tr ng h p chây tr n vay, các ngân hàng c n áp

d ng các bi n pháp kiên quy t, đúng pháp lu t đ thu h i n vay, k c vi c x lý tài s n th ch p, c m c và b o lãnh, kh i ki n lên c quan tòa án

- Phân tán r i ro trong cho vay: không d n v n cho vay quá nhi u đ i

v i m t khách hàng ho c không t p trung cho vay quá nhi u vào m t ngành, l nh

v c kinh t có r i ro cao

- Th c hi n t t vi c th m đ nh khách hàng và kh n ng tr n tr c khi quy t đ nh tín d ng

- Mua b o hi m cho các kho n ti n g i, ti n vay

- Ph i có chính sách tín d ng h p lý và duy trì các kho n d phòng đ

đ i phó v i r i ro

- Tr c khi cho khách hàng vay, ngân hàng ph i xem xét các đi u

ki n c b n nh là: Kh n ng tr n c a khách hàng so v i m c cho vay; tr giá tài

s n đ m b o so v i m c cho vay; gi i h n t ng d n cho vay m t khách hàng, m t nhóm khách hàng có liên quan,

1.3.3 Các ph ng pháp ti p c n r i ro tín d ng theo Basel

1.3.3.1 Gi i thi u s hình thành & ho t đ ng c a Basel

y ban Basel đ c thành l p vào n m 1974 b i th ng đ c ngân hàng trung ng

c a nhóm 10 n c (G10) Hi n nay, các thành viên c a y ban này g m các n c: Anh, B ,

Canada, c, Hà Lan, Hoa K , Luxemembourg, Nh t, Pháp, Tây Ban Nha, Th y i n,

Th y S và Ý Các qu c gia đ c đ i di n b i ngân hàng trung ng hay c quan giám sát

ho t đ ng ngân hàng y ban này đ c nhóm h p 4 l n trong m t n m Trong y ban còn

có 25 nhóm k thu t và m t s b ph n khác đ c nhóm h p th ng xuyên đ th c hi n các n i dung công vi c c a y ban H i đ ng th ký c a y ban Basel đ c đ xu t b i Ngân hàng Thanh toán Qu c t Basel H i đ ng th ký 15 thành viên là nh ng nhà giám sát ho t đ ng ngân hàng chuyên nghi p đ c bi t phái t m th i t các t ch c tài chính thành viên y ban Basel và các ti u ban s n sàng đ a ra nh ng l i t v n cho các c quan giám sát ho t đ ng ngân hàng t t c các n c y ban Basel không có b t k m t c quan giám sát nào và nh ng k t lu n c a nó không có tính pháp lý và yêu c u tuân th đ i v i

vi c giám sát ho t đ ng ngân hàng Thay vào đó, y ban này ch xây d ng và công b

nh ng tiêu chu n và nh ng h ng d n giám sát r ng rãi, đ ng th i gi i thi u các báo cáo

th c ti n t t nh t trong k v ng r ng các t ch c riêng l s áp d ng thông qua nh ng s p

x p chi ti t phù h p nh t cho h th ng qu c gia c a chính h Theo cách này, y ban khuy n khích vi c áp d ng cách ti p c n và các tiêu chu n chung mà không c g ng can thi p vào các k thu t giám sát c a các n c thành viên y ban báo cáo cho th ng đ c ngân hàng trung ng hay c quan giám sát ho t đ ng ngân hàng c a nhóm G10

M t m c tiêu quan tr ng trong công vi c c a y ban là thu h p kho ng cách giám sát qu c t trên hai nguyên lý c b n là (1) không ngân hàng n c ngoài nào đ c thành l p mà thoát kh i s giám sát; và (2) vi c giám sát ph i t ng x ng đ t đ c m c tiêu đ ra, t n m 1975 đ n nay, y ban Basel đã ban hành r t nhi u v n b n, tài li u liên quan đ n v n đ này Vào n m 1988, y ban đã quy t đ nh gi i thi u h th ng đo l ng

v n mà nó đ c đ c p nh là Hi p c v n Basel (the Basel Capital Accord) hay Basel I

H th ng này cung c p khung đo l ng r i ro tín d ng v i tiêu chu n v n t i thi u là 8% T

n m 1988, Basel I không ch đ c ph bi n trong các qu c gia thành viên mà còn h u h t các n c khác v i các ngân hàng ho t đ ng qu c t Trong nhi u n m qua, y ban Basel đã

d ch chuy n nhanh chóng đ đ a ra các tiêu chu n giám sát r ng rãi toàn c u Qua vi c h p tác ch t ch v i nhi u y ban giám sát ho t đ ng

Basel II đ c ban hành vào ngày 26/06/2004 Tài li u này có th làm c s cho các quá trình phê duy t và xây d ng lu t l qu c gia v giám sát ho t đ ng ngân hàng và cho các ngân hàng hoàn ch nh s chu n b c a h cho vi c th c hi n các tiêu chu n m i Tuy nhiên, tình hình th c hi n hi p c đã b đình tr Tháng 9 n m 2005, các đ i di n c a phía ngân hàng M (bao g m FED, FDIC, OCC và OTS) đã đ ngh xem xét l i v n đ áp

d ng Basel 2 M Vi c này làm ti n trình áp d ng ch m đi 12 tháng, ch y u là đ đi u

ch nh l i cách tính r i ro th tr ng và hi u ng không có kh n ng chi tr kép (double default effects) Và sau đó ti n trình này ti p t c ch m l i đ n mãi tháng 11/2007 thì phía

M m i chính th c ch p nh n áp d ng Basel II Và ti p đó là đ n n m 2008 thì t t c ngân hàng c a kh i EU m i ti n hành báo cáo v m c đ an toàn v n (captial adequacy) theo chu n m c Basel m i Hi p c Basel II bao g m nh ng khuy n ngh v lu t và quy

đ nh ngành ngân hàng, đ c ban hành b i U ban Basel v giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision - BCBS) Nhìn chung, Basel II là hi p c v tiêu chu n an tòan v n, t ng c ng qu n tr toàn c u hóa tài chính c ng nh vi c khai thác t i đa

ti m n ng l i nhu n& h n ch r i ro Hi p c Basel II đ c p đ n các v n đ chính g m

nh ng quy đ nh liên quan đ n t l an tòan v n t i thi u, quá trình xem xét giám sát c a c quan qu n lý & cu i cùng là quy t c th tr ng

Basel II g m 3 tr c t :

- Tr c t 1: Nh ng yêu c u v n t i thi u: tr c t 1 liên quan đ n vi c duy trì v n b t bu c L ng v n duy trì đ c tính toán theo 3 y u t r i ro chính Nh ng r i ro khác không đ c coi là có th l ng hóa hoàn toàn b c này

- Tr c t 2: Quá trình đánh giá, giám sát đ c p v ki m tra t l an toàn v n Tr c t 2 liên đ n vi c ho ch đ nh chính sách ngân hàng, cung c p cho các nhà h ach đ nh chính sách nh ng “công c ” t t h n so v i Base I Tr c t này

c ng cung c p m t khung gi i pháp cho các r i ro mà ngân hàng đ i m t, nh r i ro

h th ng, r i ro chi n l c, r i ro danh ti ng, r i ro thanh kho n và r i ro pháp lý,

mà hi p c t ng h p l i d i cái tên r i ro còn l i (residual risk) Có b n nguyên

t c đ xem xét giám sát:

+ Ngân hàng nên có m t quy trình xác đ nh v n n i b theo

m c r i ro và chi n l c duy trì các m c v n khác nhau

+ Các giám sát viên nên xem xét và đánh giá vi c sát đ nh m c

đ v n n i b và chi n l c c a ngân hàng, c ng nh kh n ng giám sát và đ m

b o tuân th t l v n t i thi u

+ Khuy n ngh r ng ngân hàng nên gi m c v n cao h n m c

t i thi u theo quy đ nh

+ Giám sát viên s tìm cách xâm nh p vào nh ng giai đo n đ u tiên đ ng n c n m c v n gi m xu ng d i m c t i thi u

- Tr c t 3: K lu t th tr ng – đ c p đ n v n đ công khai thông tin Tr

c t 3 làm gia t ng m t cách đáng k các thông tin mà m t ngân hàng ph i công b

Ph n này đ c thi t k đ cho phép th tr ng có m t b c tranh hoàn ho n h n v

r i ro t ng th c a ngân hàng và cho phép các đ i tác c a ngân hàng đ nh giá và tham gia chuy n giao m t cách h p lý

1.3.3.2 Ti p c n r i ro tín d ng theo Basel I

Theo ph ng pháp ti p c n qu n lý r i ro tín d ng c a Basel I, các chu n m c

đ c đ a ra nh sau:

* Tiêu chu n c p tín d ng và quy trình giám sát tín d ng (Chu n m c 7):

M t ph n công vi c thi t y u c a h th ng thanh tra là đánh giá chính sách, thông l và quy trình liên quan đ n vi c c p tín d ng, th c hi n đ u t c ng nh công tác qu n lý và danh m c đ u t hi n t i Ch c n ng tín d ng và đ u t các ngân hàng là khách quan và d a trên nguyên t c lành m nh Vì v y vi c duy trì chính sách cho vay, m c đích cho vay và th t c cho vay th n tr ng v i các v n b n cho vay h p lý là c n thi t đ i v i qu n lý ch c n ng cho vay c a ngân hàng và ngân hàng c n ph i có m t quá trình giám sát quan h tín d ng hi n t i c a khách hàng trên c s d li u là nhân t quan tr ng c a h th ng thông tin qu n lý, c n ph i

đ c chi ti t danh m c cho vay

* ánh giá ch t l ng tín d ng & d phòng r i ro m t v n tín d ng (chu n m c 8): Thanh tra ngân hàng c n ph i bi t r ng ngân hàng thi t l p và duy trì các chính sách, thói quen và th t c phù h p v i vi c đánh giá ch t l ng tài s n, d phòng r i ro m t v n tín d ng

Ngân hàng ph i xây d ng m t quy trình quan sát các kh an n có v n đ và

ch n l c các món n quá h n

Khi th c hi n b o lãnh ho c nh n v t th ch p ngân hàng ph i có ph ng pháp đánh giá uy tín c a ng i b o lãnh và đ nh giá v t th ch p

Khi có các kh an n có v n đ thì ngân hàng t ng c ng ho t đ ng cho vay trên c s đ m b o c p tín d ng và s c m nh tài chính t ng th

* S t p trung r i ro & các r i ro l n (chu n m c 9):

Ngân hàng ph i có h th ng thông tin qu n lý, cho phép xác đ nh nh ng

đi m đáng chú ý trong danh m c đ u t và ph i thi t l p gi i h n an tòan đ h n

ch xu h ng ngân hàng t p trung vào các khách hàng đ n l ho c các nhóm khách hàng có quan h

* Cho vay khách hàng có m i quan h (chu n m c 10):

ng n ng a s l m d ng phát sinh t vi c cho vay khách hàng có m i quan h , quan h vay v n ph i d a trên nguyên t c “trong t m ki m sóat” nh th thì vi c m r ng tín d ng đ c giám sát m t cách có hi u qu , ki m soát và gi m thi u r i ro

Giao d ch cho vay khách hàng có m i quan h th ng gây ra nh ng r i ro

đ c bi t cho ngân hàng, vì th nên có s ch p thu n c a H i đ ng qu n tr

1.3.3.3 Ti p c n r i ro tín d ng theo Basel II:

Có 2 ph ng pháp ti p c n đ tính toán r i ro tín d ng c a ngân hàng

- Ph ng án th nh t: s đo l ng r i ro tín d ng theo ph ng pháp ti p c n chu n hoá đ c h tr b i các đánh giá bên ngoài v tín d ng

- Ph ng án th hai: là ngân hàng s d ng h th ng đánh giá x p h ng n i b

c a mình (IRB)

* Ph ng pháp ti p c n chu n hoá r i ro tín d ng:

Ph ng pháp chu n hoá là các ngân hàng ph i phân lo i các r i ro tín d ng d a trên nh ng đ c đi m có th quan sát đ c c a r i ro (ví d r i ro t m t kho n cho vay công ty ho c t m t kho n cho vay có tài s n th ch p là nhà ) Ph ng pháp chu n hoá s x p lo i r i ro c đ nh cho t ng lo i r i ro đ c giám sát và c n c

nh ng đánh giá đ tín nhi m c a bên ngoài đ nâng cao đ nh y c a r i ro

Ph ng pháp chu n hoá có nh ng h ng d n s d ng cho cán b ki m tra, giám sát đ quy t đ nh ngu n đánh giá x p lo i c a bên ngoài có phù h p đ có th áp

d ng cho các ngân hàng hay không? M t đ i m i quan tr ng c a ph ng pháp chu n hoá là nh ng kho n vay ph i coi là quá h n n u x p lo i r i ro c a chúng là 150%, tr tr ng h p ngân hàng đã trích d phòng r i ro cho nh ng kho n vay đó Khi các ngân hàng m r ng hàng lo t các s n ph m phái sinh tín d ng nh th

ch p, b o lãnh, Basel II coi nh ng công c này là nh ng nhân t là gi m b t r i ro tín

d ng Ph ng pháp chu n hóa m r ng ph m vi c a tài s n th ch p h p th c v t ra

kh i v n đ c a qu c gia đ ng th i đ a ra m t s ph ng pháp đánh giá m c đ

gi m v n d a trên r i ro th tr ng c a công c th ch p

Ph ng pháp chu n hóa c ng bao g m vi c x lý c th đ i v i nh ng r i ro bán

l X p lo i r i ro c a các lo i r i ro trong cho vay có th ch p nhà s ñ c gi m cùng v i nh ng lo i r i ro khác c a các kho n tín d ng cho các công ty không ñ c

x p lo i tín nhi m Ngoài ra m t s kho n cho vay các công ty v a và nh có th

* Ph ng pháp ti p c n c n c vào x p h ng n i b (IRB):

Các ngân hàng ph i có đ n v ki m soát r i ro tín d ng đ c l p ch u trách nhi m thi t k , th c hi n ho t ñ ng các h th ng x p lo i n i b c a mình Các đ n v này ph i đ c l p v ch c n ng đ i v i các b ph n qu n lý ph i ch u trách nhi m

v vi c t o nên nh ng kho n r i ro ti m n ng Các l nh v c ph i ki m soát g m:

- Ki m tra & theo dõi x p lo i n i b

- L p & phân tích các báo cáo tóm l c t h th ng x p lo i c a ngân hàng, bao g m d li u l ch s v các tr ng h p không tr n đ c phân lo i vào th i đi m không tr n x y ra và m t n m tr c khi x y ra, phân tích các

bi n pháp gi m nh r i ro, theo dõi xu h ng trong các tiêu chí x p lo i ch y u

- Th c hi n các quy trình đ th m tra xem nh ng đ nh ngh a x p

lo i có đ c s d ng th ng nh t các phòng, ban và khu v c đ a lý hay không;

- ánh giá và l p h s m i thay đ i trong quy trình x p lo i, lý do thay đ i

- Xem xét các tiêu chí x p lo i đ đánh giá xem chúng còn tác d ng

d báo r i ro hay không Nh ng thay đ i c a quá trình x p lo i, các tiêu chí ho c các thông s x p lo i ph i đ c l p thành v n b n và l u tr đ các giám sát viên xem xét

- n v ki m soát r i ro tín d ng ph i tích c c tham gia trong vi c phát tri n, ch n l c, th c hi n và xác đ nh giá tr hi u l c c a các mô hình x p lo i,

ch u trách nhi m ki m soát và giám sát m i mô hình ñ c s d ng trong quá trình

x p lo i và ch u trách nhi m cao nh t v th ng xuyên đánh giá và thay đ i các mô

Hi p đ nh n đ nh m c r i ro đ i v i các kho n m c tài s n có n i b ng và ngo i b ng theo các lo i r i ro liên quan, các m c đ này đ c gi n đ n t i đa v i 5

t l : 0%, 10%, 20%, 50% và 100%

Hi p đ nh có yêu c u v h s v n t i thi u cho các ngân hàng ho t đ ng qu c

t là 4% đ i v i v n c p 1 và 8% đ i v i t ng v n(bao g m v n c p 1 và v n c p 2)

so v i tài s n có r i ro

* Hoàn thi n quy trình trình c p tín d ng và giám sát cho vay:

Công vi c thi t y u c a h th ng ki m soát là đánh giá chính sách, thông l và quy trình liên quan đ n vi c c p tín d ng, th c hi n đ u t c ng nh công tác qu n

lý tín d ng và danh m c đ u t hi n t i

Ch c n ng tín d ng và đ u t c a ngân hàng là khách quan và d a trên các nguyên t c lành m nh Duy trì chính sách cho vay, m c đích vay và th t c cho vay

th n tr ng v i các v n b n cho vay h p lý là c n thi t đ i v i ch c n ng qu n lý tín

d ng c a ngân hàng Ngân hàng c n ph i có m t quá trình giám sát quan h tín

d ng hi n t i c a khách hàng C s d li u là nhân t quan tr ng c a h th ng thông tin qu n lý, c n ph i đ c chi ti t danh m c cho vay

* ánh giá ch t l ng tài s n và d phòng r i ro m t v n tín d ng:

Ngân hàng ph i thi t l p và duy trì các chính sách, thói quen và th t c phù h p

v i vi c đánh giá ch t l ng tài s n, d phòng r i ro m t v n tín d ng Ngân hàng

c ng ph i xây d ng quy trình giám sát các kho n n có v n đ và n quá h n

Khi th c hi n b o lãnh ho c nh n th ch p, c m c , ngân hàng ph i có ph ng pháp đánh giá uy tín c a ng i b o lãnh và đ nh giá tài s n đ m b o Và khi có các kho n n có v n đ thì ngân hàng t ng c ng ho t đ ng cho vay trên c s đ m b o

c p tín d ng và s c m nh tài chính t ng th

* Phân tán r i ro tín d ng:

Ngân hàng ph i có h th ng thông tin qu n lý cho phép xác đ nh nh ng đi m đáng chú ý trong danh m c đ u t và ph i thi t l p gi i h n an toàn đ h n ch xu

h ng t p trung vào nhóm khách hàng đ n l ho c nhóm khách hàng có quan h

v i nhau Giao d ch cho vay khách hàng có quan h v i nhau th ng gây ra nh ng

r i ro đ c bi t cho ngân hàng, do đó nên có s ch p thu n c a H i đ ng qu n tr

* S d ng h th ng đánh giá x p h ng n i b :

Hàng n m, ki m toán n i b ho c m t b ph n đ c l p t ng đ ng ph i xem xét h th ng đánh giá x p h ng n i b (IRB – internal ratings-based) c a ngân hàng

và các ho t đ ng c a nó, bao g m các ho t đ ng c a ch c n ng tín d ng và các c tính xác su t không tr đ c n (PD – probability of default), không tr n do t n

th t(LGD – loss given default), r i ro ti m n ng do không tr n (EAD – exposure

at default) Các l nh v c đ c xem xét còn bao g m vi c tuân th các yêu c u t i thi u đã ban hành.H th ng đánh giá x p h ng n i b và các c tính v s ki n không tr n và t n th t ph i gi vai trò quan tr ng trong phê duy t cho vay, qu n

lý r i ro, phân b v n t có và các ch c n ng qu n tr công ty c a các ngân hàng s

d ng h th ng này

* Quy trình xem xét, đánh giá giám sát:

Quá trình xem xét, đánh giá giám sát nh m không ch đ m b o r ng các ngân hàng có đ v n đ h tr m i r i ro trong kinh doanh, mà còn khuy n khích các ngân hàng phát tri n và s d ng các k thu t qu n lý r i ro t t h n

Quá trình xem xét, đánh giá giám sát ghi nh n trách nhi m c a ban lãnh đ o ngân hàng trong vi c phát tri n quá trình đánh giá v n t có và đ t ra nh ng m c tiêu v n t ng x ng v i tình hình r i ro và môi tr ng ki m soát c a ngân hàng

B n nguyên t c ch y u c a đánh giá giám sát bao g m:

- Nguyên t c 1: các ngân hàng c n có quá trình đánh giá đ v n lien quan

đ n tình hình r i ro & chi n l c duy trì các m c v n c a mình

- Nguyên t c 2: các giám sát viên ph i xem xét đánh giá các quá trình đánh giá liên quan đ n t l an toàn v n c a ngân hàng

- Nguyên t c 3: các giám sát viên k v ng ngân hàng ho t đ ng trên m c t

l an tòan v n t i thi u theo quy đ nh c a nhà n c & có th yêu c u các ngân hàng

có th có s v n v t m c t i thi u

- Nguyên t c 4: các giám sát viên ph i tìm cách can thi p s m đ phòng ng a thi u v n so v i t l an toàn v n t i thi u đ bù đ p r i ro& yêu c u có nh ng hành đ ng kh c ph c k p th i

* Công khai thông tin:

Các ngân hàng ph i có chính sách v công khai thông tin, đ c H i đ ng qu n

tr phê duy t, chính sách xác đ nh các thông tin c n đ c công khai và ki m soát n i

b đ i v i quá trình công khai thông tin H n n a, các ngân hàng ph i th c hi n quá trình gi i quy t tính phù h p c a nh ng thông tin công khai, k c vi c xác đ nh giá

tr hi u l c và t n su t xác đ nh Và nh ng thông tin c n công khai đ c th hi n c

v đ nh tính và đ nh l ng, cho các n i dung: c c u v n, t l an toàn v n, r i ro tín d ng, r i ro ti m n ng & đánh giá

1.4 KINH NGHI M QU N LÝ R I RO TÍN D NG T I CÁC N C VÀ BÀI H C KINH CHO CÁC NHTM VI T NAM

1.4.1 Kinh nghi m qu n lý r i ro tín d ng t i m t s n c trên th gi i

Trong cu c kh ng ho ng tài chính ngân hàng th i k 1997-1998, kh i đ u và tâm đi m là khu v c châu Á, đã có r t nhi u ngân hàng trong khu v c và trên th

gi i b phá s n, k c nh ng ngân hàng có b dày ho t đ ng hàng tr m n m Ngày nay, s ki n nhi u ngân hàng trên th gi i công b các kho n n x u và thua l đang đ c c ng h ng v i tình tr ng ti n kh ng ho ng tín d ng toàn c u càng làm cho b c tranh tài chính th gi i thêm ph n m đ m.Tr c tình hình đó, các ngân hàng l n có t m nh h ng tòan c u đang ti n hành nhi u bi n pháp đ s n sang đ i phó v i kh ng h ang tín d ng th gi i Sau đây là m t s các kinh nghi m qu n lý

r i ro c a m t vài n c trên th gi i

* Thái Lan: