Xây dựng hệ thống tài khoản kế toán áp dụng chung cho các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh và hành chính sự nghiệp ở Việt Nam

Caldwell 2003, Principles of Accounting, trang 1... toán nói trên.

M C L C

PH N M U 1

CH NG 1: T NG QUAN V H TH NG K TOÁN VÀ H TH NG TÀI KHO N K TOÁN 4

1.1 M T S V N C B N V H TH NG K TOÁN 4

1.1.1 K toán và vai trò c a k toán 4

1.1.1.1 nh ngh a k toán 4

1.1.1.2 Vai trò c a k toán 5

1.1.2 Các b ph n c u thành c a h th ng k toán 6

1.1.3 K toán tài chính và k toán qu n tr 8

1.2 TÀI KHO N K TOÁN VÀ H TH NG TÀI KHO N K TOÁN 9

1.2.1 Tài kho n k toán 9

1.2.1.1 Khái ni m 9

1.2.1.2 Phân lo i tài kho n 10

1.2.1.3 Nguyên t c ghi chép vào tài kho n 11

1.2.2 H th ng tài kho n k toán 13

1.2.2.1 Gi i thi u chung v h th ng tài kho n k toán 13

1.2.2.2 Vai trò và tác d ng c a h th ng tài kho n k toán 14

1.2.2.3 Các nhân t nh h ng đ n vi c xây d ng h th ng tài kho n k toán 15 1.3 H TH NG TÀI KHO N K TOÁN M T S QU C GIA 18

1.3.1 Nhóm không quy đ nh h th ng tài kho n k toán th ng nh t 18

1.3.2 Nhóm quy đ nh h th ng tài kho n k toán th ng nh t 18

K T LU N CH NG 1 20

CHU NG 2:TH C TR NG ÁP D NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN T I DOANH NGHI P VÀ N V HÀNH CHÍNH S NGHI P VI T NAM 21

2.1 GI I THI U T NG QUÁT V L CH S HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI N C A H TH NG K TOÁN VI T NAM 21

2.1.1 L nh v c s n xu t kinh doanh 21

2.1.2 L nh v c hành chính s nghi p 22

2.2 GI I THI U H TH NG TÀI KHO N K TOÁN ANG C ÁP D NG T I DOANH NGHI P VÀ T I N V HÀNH CHÍNH S NGHI P 23

2.2.1 T i doanh nghi p 23

2.2.1.1 H th ng tài kho n k toán ban hành theo Quy t đ nh 15/2006/Q - BTC ngày 20/03/2006 c a B tr ng B Tài chính 23

2.2.1.2 H th ng tài kho n k toán ban hành theo Quy t đ nh 48/2006/Q - BTC ngày 14/09/2006 c a B tr ng B Tài chính 27

2.2.2 T i đ n v hành chính s nghi p 30

2.2.3 Nh n di n nh ng đi m chung và khác bi t gi a h th ng TKKT c a DN và đ n v HCSN 37

2.2.3.2 M t s đi m khác bi t 37

2.3 KH O SÁT TH C TR NG ÁP D NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN T I DOANH NGHI P VÀ T I N V HÀNH CHÍNH S NGHI P 38

2.3.1 Ph m vi và đ i t ng kh o sát 38

2.3.2 N i dung kh o sát 38

2.3.3 Ph ng pháp kh o sát 38

2.3.4 K t qu kh o sát 38

2.4 ÁNH GIÁ TH C TR NG ÁP D NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN T I DOANH NGHI P VÀ T I N V HÀNH CHÍNH S NGHI P 43

2.4.1 T i doanh nghi p 43

2.4.1.1 u đi m 43

2.4.1.2 H n ch và nguyên nhân 44

2.4.2 T i đ n v hành chính s nghi p 45

2.4.2.1 u đi m 45

2.4.2.2 H n ch và nguyên nhân 45

K T LU N CH NG 2 47

CH NG 3: XÂY D NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN ÁP D NG CHUNG CHO CÁC N V HO T NG TRONG L NH V C S N XU T KINH DOANH VÀ HÀNH CHÍNH S NGHI P VI T NAM 48

3.1 QUAN I M VÀ NGUYÊN T C XÂY D NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN 48

3.1.1 Các quan đi m xây d ng 48

3.1.1.1 Th ng nh t h th ng tài kho n k toán áp d ng cho các doanh nghi p có quy mô khác nhau 48

3.1.1.2 H p nh t h th ng tài kho n k toán áp d ng cho doanh nghi p và đ n v hành chính s nghi p 49

3.1.1.3 Xây d ng h th ng tài kho n k toán ph i g n li n v i s thay đ i c a các b ph n còn l i c a h th ng k toán 49

3.1.1.4 H th ng tài kho n k toán đ c xây d ng ph i ph c v cho k toán tài chính và k toán qu n tr và ph c v t t cho vi c ng d ng công ngh thông tin .50

3.1.2 Các nguyên t c xây d ng 50

3.1.2.1 L y h th ng tài kho n k toán doanh nghi p làm c s đ xây d ng h th ng tài kho n k toán áp d ng chung 50

3.1.2.2 H th ng tài kho n k toán đ c xây d ng ph i là h th ng m đ có th d dàng thay đ i, s a ch a, b sung 51

3.1.2.3 H ng d n ghi chép trong h th ng tài kho n k toán nên đ c th c hi n chung ngo i tr nh ng tr ng h p đ c thù nên có h ng d n riêng 51

3.2 C S C A VI C XÂY D NG 51

3.2.1 i t ng k toán gi a hai l nh v c có nhi u đi m chung 51

3.2.2 Th c t ho t đ ng hi n nay luôn có s đan xen gi a ho t đ ng s nghi p và s n xu t kinh doanh 53 3.2.3 Xu h ng chung c a th gi i là chuy n k toán hành chính s nghi p

3.3 CÁC GI I PHÁP XÂY D NG 54

3.3.1 Gi i pháp t ng th 54

3.3.2.1 V danh m c h th ng tài kho n k toán 54

3.3.3.2 V quy đ nh chung, n i dung, k t c u và ph ng pháp ghi chép vào tài kho n 61

3.3.3 Các gi i pháp khác có liên quan 71

3.3.3.1 Gi i pháp v h th ng ch ng t k toán 71

3.3.3.2 Gi i pháp v h th ng s k toán 72

3.3.3.3 Gi i pháp v h th ng báo cáo tài chính 72

3.3.3.4 Gi i pháp ph c v cho k toán qu n tr 72

3.4 KI N NGH 75

3.4.1 V i B Tài chính 75

3.4.2 V i các đ n v k toán 77

3.4.3 V i các c s đào t o 77

K T LU N CH NG 3 79

K T LU N CHUNG 80

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 82

PH N M U

1 S c n thi t c a lu n v n

H th ng tài kho n k toán (TKKT) là m t b ph n quan tr ng c a ch đ k toán do Nhà n c ban hành áp d ng cho các đ n v k toán Hi n nay Vi t Nam, các đ n v ho t đ ng trong l nh v c s n xu t kinh doanh (SXKD) và hành chính s nghi p (HCSN) đang áp d ng các h th ng TKKT khác nhau t ng ng v i ch đ

k toán doanh nghi p và ch đ k toán Hành chính s nghi p

M c tiêu c a k toán t i các đ n v đ u là cung c p thông tin đ ph c v cho yêu c u qu n lý c a nhà qu n tr , c a c quan qu n lý Nhà n c và ra quy t đ nh

c a các đ i t ng s d ng thông tin khác nhau Th c t hi n nay các đ n v HCSN

Vi t Nam đang th c hi n nhi u ho t đ ng SXKD và đ u t tài chính d i nhi u hình th c khác nhau, nh t là sau khi Chính ph ban hành Ngh đ nh s 43/2006/N -

CP ngày 25/04/2006 v t ch tài chính đ i v i đ n v s nghi p công l p C ch

t ch cho phép các đ n v s nghi p công l p th c hi n nhi u ho t đ ng h n bên

c nh l nh v c HCSN; trong đó có ho t đ ng SXKD, ho t đ ng d ch v , ho t đ ng

đ u t tài chính, … ây là xu th chung đ ho t đ ng s nghi p bám sát yêu c u

th c t xã h i (Ví d nh ch tr ng đào t o theo nhu c u xã h i, ch tr ng xã h i hóa ho t đ ng s nghi p y t , …) H th ng TKKT hi n hành áp d ng cho đ n v HCSN m c dù đã đ a ra m t s n i dung đ ph n ánh ho t đ ng SXKD Tuy nhiên, khi các đ n v HCSN phát tri n m nh các ho t đ ng SXKD và cung ng d ch v

nh m khai thác tri t đ m i ngu n l c hi n có thì h th ng TKKT này ch a th đáp

ng đ c yêu c u th c ti n M t khác, xét trên góc đ kinh t , ho t đ ng SXKD mang l i ngu n thu đáng k cho đ n v đ gi i quy t yêu c u nâng cao đ i s ng c a

đ i ng viên ch c trong b i c nh th c t là Nhà n c ch a th tr thù lao t ng

x ng v i đ i ng viên ch c, nh t là đ i ng trí th c có h c hàm h c v cao và có công đóng góp nhi u cho s nghi p mà h theo đu i Bên c nh đó, vi c t n t i nhi u h th ng TKKT cho th y có nhi u s trùng l p và nh ng khác bi t thi u tính

quan qu n lý trong vi c ki m tra, giám sát Ngoài ra đi u này c ng gây t n kém chi phí cho vi c nghiên c u, gi ng d y chuyên ngành k toán, đào t o nhân l c k toán khi có s chuy n đ i t l nh v c SXKD sang HCSN ho c ng c l i

T th c tr ng này và trên c s kh o sát công tác k toán t i m t s đ n v SXKD và đ n v HCSN , tôi ch n đ tài cho lu n v n là “ Xây d ng h th ng tài

kho n k toán áp d ng chung cho các đ n v ho t đ ng trong l nh v c s n xu t kinh doanh và hành chính s nghi p Vi t Nam”

2 M c tiêu nghiên c u

Trên c s kh o sát tình hình áp d ng h th ng TKKT theo quy đ nh hi n hành t i m t s đ n v ho t đ ng trong l nh v c SXKD và m t s đ n v ho t đ ng trong l nh v c HCSN s đánh giá th c tr ng này, t đó đ a ra các các gi i pháp thi t k h th ng TKKT áp d ng chung cho các đ n v này Các gi i pháp thi t k

h th ng TKKT ph i đ c d a trên các nguyên t c, quan đi m và c s c a vi c thi t k h th ng TKKT

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài là các h th ng TKKT áp d ng cho doanh nghi p và đ n v HCSN theo quy đ nh hi n hành và m t s v n b n pháp lý khác có liên quan

Ph m vi nghiên c u đ c gi i h n v m t lý lu n và th c ti n liên quan đ n

h th ng TKKT đang đ c áp d ng m t s doanh nghi p và đ n v HCSN đang

5 B c c c a lu n v n

Lu n v n có b c c nh sau:

- Ph n m đ u

- Ch ng 1: T ng quan v h th ng k toán và h th ng tài kho n k toán

- Ch ng 2: Th c tr ng áp d ng h th ng tài kho n k toán t i doanh nghi p

Có nhi u đ nh ngh a khác nhau v k toán

N m 1941, Vi n K toán công ch ng Hoa K (AICPA) đ nh ngh a: “K toán

là ngh thu t ghi chép, phân lo i và t ng h p m t cách có ý ngh a và d i hình th c

b ng ti n các nghi p v kinh t phát sinh, các s ki n mà ít nhi u có liên quan đ n tài chính và gi i trình k t qu c a vi c ghi chép này” 1

Theo Liên đoàn K toán qu c t , k toán là ngh thu t ghi chép, ph n ánh,

t ng h p theo m t cách riêng có b ng ch ng v nh ng kho n ti n, các nghi p v và các s ki n mà chúng có m t ph n tính ch t tài chính và trình bày k t qu c a nó 2

Theo Lu t K toán Vi t K toán Vi t Nam s 03/2003/QH11 ngày 17/06/2003 thì k toán đ c đ nh ngh a: “K toán là vi c thu th p, x lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính d i hình th c giá tr , hi n v t và

th i gian lao đ ng.”

Tuy nhiên c n nh n th c r ng k toán v a là m t môn khoa h c v a là m t ngh nghi p qu n lý nên đ hi u k toán là gì c n ph i g n li n v i đ c đi m này

- Là m t môn khoa h c thì k toán là m t h th ng thông tin th c hi n vi c

ph n ánh và giám đ c m i di n bi n c a quá trình ho t đ ng th c t liên quan đ n l nh v c kinh t - tài chính c a m t t ch c c th thông qua m t s

1

Belverd E.Neddles Js., Henry R Anderson, James C Caldwell (2003), Principles of Accounting, trang 1

các ph ng pháp riêng bi t đ c x d ng đ thu th p, x lý, t ng h p và cung c p thông tin

- Là ngh nghi p thì k toán đ c hi u đó là công vi c tính toán và ghi chép

b ng con s m i hi n t ng kinh t - tài chính phát sinh trong đ n v đ cung c p m t cách toàn di n và nhanh chóng các thông tin v tình hình và

k t qu ho t đ ng c a đ n v thông qua 3 th c đo là ti n, hi n v t và th i gian lao đ ng

Vì v y, k toán là vi c thu th p, đo l ng, x lý và truy n đ t thông tin kinh

t , tài chính c a m t t ch c đ n các đ i tu ng s d ng đ ra quy t đ nh h p lý

1.1.1.2 Vai trò c a k toán

K toán có vai trò quan tr ng trong vi c cung c p thông tin đ i v i các đ i

t ng có nhu c u s d ng thông tin khác nhau

̇ i v i các nhà qu n tr : là công c qu n lý quan tr ng đ i v i nhà qu n tr các c p đ khác nhau đ th c hi n quá trình qu n lý và đi u hành đ n v theo

m c tiêu chung Vai trò c a k toán trong vi c cung c p thông tin cho các nhà qu n tr là nh m liên k t các quá trình qu n lý v i nhau và liên k t đ n

v v i môi tr ng bên ngoài

̇ i v i c quan thu và c quan qu n lý nhà n c: các c quan thu d a vào tài li u k toán đ tính thu , đ c bi t là thu thu nh p Các c quan nhà n c

c n s li u k toán c a đ n v đ t ng h p cho ngành, đ a ph ng và trên c

s đó phân tích đánh giá nh m đ nh ra các chính sách kinh t thích h p đ

đi u hành kinh t v mô

̇ i v i nhà đ u t : nhà đ u t c n thông tin v tình hình tài chính đ nghiên

c u, phân tích, đánh giá r i đi đ n quy t đ nh đ u t

̇ i v i đ n v ki m toán đ c l p và ki m toán nhà n c: s li u k toán là

c s đ đ n v ki m toán bi t đ c vi c ch p hành chính sách, ch đ kinh

̇ i v i các đ i t ng khác (c đông, ngân hàng, nhà cung c p, ): k toán

là công c cung c p thông tin đ th c hi n vi c ki m tra, đánh giá, t ng h p

và ra các quy t đ nh phù h p

1.1.2 Các b ph n c u thành c a h th ng k toán

N u xem xét k toán d i góc đ là m t h th ng thông tin thì h th ng k

toán bao g m các phân h có m i quan h qua l i v i nhau, t quá trình thu th p

thông tin ban đ u đ n quá trình t o ra thông tin đ u ra đ cung c p cho các đ i

t ng s d ng

- H th ng thông tin đ u vào: đây là phân h th c hi n công vi c ghi nh n và

thu th p ngu n d li u đ u vào liên quan đ n t t c các ho t đ ng khác nhau

trong đ n v k toán c đi m c a phân h này là thông tin có tính ch t r i

r c g n li n v i t ng nghi p v kinh t thu c t ng ho t đ ng khác nhau H

th ng này hình thành nguyên li u đ u vào cho h th ng x lý thông tin (h

th ng c s d li u)

- H th ng x lý thông tin (h th ng c s d li u): đây là phân h th c hi n

vi c phân lo i và x lý thông tin đ u vào có tính r i r c thành thông tin có

tính h th ng theo th i gian, theo đ i t ng k toán và theo t ng lo i ho t

đ ng c a đ n v k toán Ngoài ra, tùy theo m c tiêu c a thông tin đ c cung

c p mà h th ng này còn ch n l c, s p x p và x lý đ t o ra c s d li u

c n thi t cho h th ng thông tin đ u ra

- H th ng thông tin đ u ra: đây là phân h th c hi n t ng h p thông tin t c

s d li u đ hình thành nên h th ng báo cáo tài chính và báo cáo k toán

qu n tr cung c p cho các đ i t ng s d ng bên trong l n bên ngoài đ n v

k toán H th ng này đ c qu n lý và ki m soát ch t ch đ thông tin đ c

chuy n t i đ n đúng đ i t ng trong th i gian quy đ nh

- H th ng ki m soát n i b : đây là m t phân h thu c h th ng qu n lý c a

đ n v k toán nh ng có quan h m t thi t v i các phân h thu c h th ng k

toán nói trên B i vì thông qua h th ng này, nhà qu n lý s th c hi n t t

vi c ki m soát tình hình ch p hành lu t pháp, ch p hành n i quy, quy ch

ho t đ ng, và tình hình th c hi n ch đ k toán Vi c ki m soát th công và quy trình ghi nh n, x lý thông tin s đ m b o tính xác th c cho thông tin

đ c cung c p cho các đ i t ng s d ng

Xét d i góc đ h th ng k toán là ch đ k toán do nhà n c ban hành đ

áp d ng cho các đ n v k toán t i Vi t Nam thì các b ph n c u thành h th ng k toán bao g m: (1) Ch đ ch ng t k toán, (2) H th ng tài kho n k toán, (3) Ch

đ s k toán, (4) H th ng báo cáo k toán

(1) Ch đ ch ng t k toán:

Ch ng t k toán là nh ng gi y t và v t mang tin ph n ánh nghi p v kinh

t , tài chính phát sinh và đã hoàn thành, làm c n c ghi s k toán Ch ng t k toán t o nên h th ng thông tin đ u vào, là ngu n cung c p d li u cho h th ng x

lý thông tin

Ch đ ch ng t k toán quy đ nh lo i ch ng t , bi u m u ch ng t , các y u

t ph i có c a ch ng t , ph ng pháp l p ch ng t đ làm c n c pháp lý cho vi c ghi s và ki m tra, trình t luân chuy n ch ng t và n i dung c a vi c ki m tra

ch ng t Ngoài ra, ch đ ch ng t c ng quy đ nh vi c l u tr ch ng t ; s d ng,

qu n lý, in và phát hành bi u m u ch ng t k toán

(2) H th ng tài kho n k toán

H th ng tài kho n k toán là mô hình x lý thông tin g n li n v i t ng đ i

t ng k toán đ cung c p thông tin v s hi n có và tình hình v n đ ng c a các đ i

t ng k toán trong quá trình ho t đ ng c a đ n v , qua đó ph c v cho vi c l p các báo cáo k toán có liên quan H th ng tài kho n là b ph n tr ng y u nh ng r t linh ho t đ luôn thích ng v i s thay đ i c a đ i t ng k toán trong s phát tri n, thay đ i c a đ n v k toán và c a n n kinh t qu c gia

H th ng tài kho n quy đ nh s l ng, tên g i, s hi u, công d ng, n i dung

và k t c u ghi chép tài kho n, m t s quan h đ i ng ch y u gi a các tài kho n có liên quan

(3) Ch đ s k toán

S k toán dùng đ ghi chép, h th ng và l u gi toàn b các nghi p v kinh

t phát sinh theo n i dung kinh t ho c theo trình t th i gian phát sinh nh m ph n ánh s hi n có và tình hình t ng gi m c a các đ i t ng k toán và th t phát sinh

c a nghi p v kinh t trong quá trình ho t đ ng c a đ n v S k toán bao g m s

t ng h p và s chi ti t

Ch đ s k toán có th đ c th c hi n theo m t trong nhi u hình th c k toán đ c quy đ nh Hình th c k toán là mô hình t ch c h th ng s k toán g m các n i dung: s l ng s và k t c u c a t ng lo i s , trình t và ph ng pháp ghi chép t ng lo i s và m i quan h gi a các lo i s v i nhau

(4) H th ng báo cáo tài chính

H th ng báo cáo tài chính cung c p thông tin t ng h p v tình hình tài s n, ngu n v n hình thành tài s n, tình hình và k t qu ho t đ ng c ng nh m t s tình hình khác liên quan đ n ho t đ ng c a đ n v đ ph c v cho nhu c u s d ng c a các đ i t ng bên trong và bên ngoài đ n v Riêng v i các đ n v k toán nhà n c thì h th ng báo cáo tài chính còn đ c dùng làm c n c đ quy t toán ngu n kinh phí đ c c p nên còn đ c g i là báo cáo quy t toán ngân sách

H th ng báo cáo tài chính đ c quy đ nh th ng nh t v danh m c và bi u

m u báo cáo, n i dung c a t ng báo cáo (h th ng các ch tiêu trong báo cáo),

ph ng pháp l p, k h n l p, th i h n n p và n i nh n báo cáo

1.1.3 K toán tài chính và k toán qu n tr

C n c vào tính ch t c a thông tin và đ i t ng s d ng thông tin thì k toán

đ c phân bi t thành k toán tài chính và k toán qu n tr

- K toán tài chính là vi c thu th p, x lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính b ng báo cáo tài chính cho đ i t ng có nhu

c u s d ng thông tin c a đ n v k toán K toán tài chính cung c p thông tin v tình hình tài s n, ngu n v n c ng nh tình hình và k t qu

ho t đ ng c a đ n v , nh m ph c v cho các đ i t ng s d ng thông tin bên trong và bên ngoài đ n v , nh ng ch y u là cho các đ i t ng bên ngoài K toán tài chính ph n ánh nh ng s ki n đã x y ra trong quá kh

và hi n t i; thông tin cung c p g n li n v i ph m vi toàn đ n v , có đ tin

c y cao và mang tính pháp l nh

- Theo đi u 4 c a Lu t k toán, k toán qu n tr là vi c thu th p, x lý, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính theo yêu c u qu n tr và

ra quy t đ nh trong n i b đ n v k toán ây là c s pháp lý quan

tr ng đ th c hành k toán qu n tr doanh nghi p K toán qu n tr cung

c p thông tin v d toán tài chính ng n và dài h n, quá trình hình thành

và phát sinh doanh thu, chi phí, l i nhu n khi th c hi n các k ho ch

ng n và dài h n đ nhà qu n tr ho ch đ nh, ki m soát ra quy t đ nh K toán qu n tr ph n ánh nh ng s ki n đang và s p x y ra; thông tin cung

c p g n li n v i t ng b ph n, t ng ch c n ng ho t đ ng trong đ n v , có tính linh ho t và thích ng, không mang tính pháp l nh

1.2 TÀI KHO N K TOÁN VÀ H TH NG TÀI KHO N K TOÁN 1.2.1 Tài kho n k toán

1.2.1.1 Khái ni m

Tài kho n (TK) là ph ng pháp k toán dùng đ phân lo i và h th ng hóa các nghi p v kinh t , tài chính phát sinh theo n i dung kinh t Ph ng pháp tài kho n có m t s đ c đi m c b n sau:

- V hình th c: là s k toán đ c dùng đ ghi chép s hi n có c ng nh s

bi n đ ng c a t ng lo i đ i t ng k toán c th , d a trên c s phân lo i các nghi p v kinh t phát sinh theo các tiêu th c nh t đ nh

- V n i dung: ph n ánh m t cách th ng xuyên và liên t c s bi n đ ng

c a t ng đ i t ng k toán trong quá trình ho t đ ng c a đ n v

- V ch c n ng: ki m tra, giám sát m t cách th ng xuyên và k p th i tình hình b o v và s d ng t ng lo i tài s n và t ng lo i ngu n v n

- Tài kho n đ c m cho t ng đ i t ng k toán có n i dung kinh t riêng

bi t t c là m i lo i tài s n, m i lo i ngu n v n, t ng lo i chi phí, doanh thu, thu nh p s s d ng m t tài kho n riêng

S v n đ ng c a các lo i tài s n, ngu n v n bao gi c ng g m hai m t

đ i l p nhau nh : ti n m t: thu-chi, v t li u: nh p-xu t, ngu n v n kinh doanh:

t ng-gi m, vay: vay-tr n vay, Tài kho n k toán có m u nh sau:

S d đ u tháng

S phát sinh trong tháng

S d cu i tháng

1.2.1.2 Phân lo i tài kho n

Tài kho n k toán v c b n đ c phân lo i vào 4 nhóm:

- Nhóm các tài kho n ph n ánh tài s n

- Nhóm các tài kho n ph n ánh ngu n v n

- Nhóm các tài kho n trung gian dùng đ ph n ánh các quá trình

ho t đ ng khác nhau trong đ n v

- Nhóm các tài kho n ngoài b ng

Tài kho n c p 1 g m 3 ch s th p phân

Tài kho n c p 2 g m 4 ch s th p phân (3 ch s đ u th hi n tài kho n c p

1, ch s th 4 th hi n tài kho n c p 2)

Tài kho n c p 3 g m 5 ch s th p phân (3 ch s đ u th hi n tài kho n c p

1, ch s th 4 th hi n tài kho n c p 2, ch s th 5 th hi n tài kho n c p 3)

1.2.1.3 Nguyên t c ghi chép vào tài kho n

1.2.1.3.1 Nguyên t c ghi chép trên các tài kho n ph n ánh tài s n

c th c hi n theo ph ng pháp “ghi kép”, ngh a là khi ghi vào bên N

c a m t tài kho n thì đ ng th i ph i ghi vào bên Có c a m t ho c nhi u tài kho n khác ho c ng c l i

Bên N :

- S d đ u k

- S phát sinh t ng trong k

- S d cu i k Bên Có: S phát sinh gi m trong k

S d đ u k đ c chuy n t s d c a cu i k tr c

S phát sinh t ng trong k là s t ng c ng bên N c a tài kho n

S phát sinh gi m trong k là s t ng c ng bên Có c a tài kho n

S d S d S phát sinh S phát sinh

cu i k đ u k t ng trong k gi m trong k

1.2.1.3.2 Nguyên t c ghi chép trên các tài kho n ph n ánh ngu n v n

C ng đ c th c hi n theo ph ng pháp “ghi kép” nh nhóm các tài kho n

S phát sinh t ng trong k

- S d cu i k

S d đ u k đ c chuy n t s d c a cu i k tr c

S phát sinh t ng trong k là s t ng c ng bên Có c a tài kho n

S phát sinh gi m trong k là s t ng c ng bên N c a tài kho n

S d S d S phát sinh S phát sinh

cu i k đ u k t ng trong k gi m trong k

1.2.1.3.3 Nguyên t c ghi chép trên các tài kho n trung gian

Nguyên t c ph n ánh có tính ch t đa d ng ph thu c vào đ i t ng ph n ánh Tuy nhiên có th trình bày nguyên t c ph n ánh t ng quát nh sau:

- Bên N : các kho n đ c ghi nh n t các nghi p v kinh t phát sinh làm

t ng chi phí, làm gi m doanh thu và thu nh p; các kho n đ c k t chuy n vào cu i k

- Bên Có: các kho n đ c ghi nh n t các nghi p v kinh t phát sinh làm

t ng doanh thu và thu nh p, làm gi m chi phí; các kho n đ c k t chuy n vào cu i k

- Các tài kho n trung gian không có s d (phát sinh và k t chuy n toàn b )

1.2.1.3.4 Nguyên t c ghi chép trên các tài kho n ngoài b ng

c đi m ghi chép vào các tài kho n này là “ghi đ n” ngh a là ch ghi vào bên N ho c bên Có c a m t tài kho n, không ph i ghi đ i ng v i bên nào c a các tài kho n khác) Khi t ng ghi bên N , ghi gi m ghi bên Có và luôn có s d N

1.2.1.3.5 Nguyên t c ghi chép trên tài kho n l ng tính và tài kho n đi u

ch nh t i doanh nghi p

- Các tài kho n l ng tính là nh ng tài kho n v a có s d bên n v a có

s d bên có, phát sinh do vi c ph i theo dõi chi ti t cho t ng đ i t ng

k toán c th Nh ng tài kho n l ng tính thu c nhóm tài kho n ph n

-ánh tài s n và nhóm tài kho n ph n -ánh ngu n v n Khi l p B ng cân đ i

k toán, v nguyên t c không đ c bù tr gi a s d bên N và s d bên

Có do các đ i t ng k toán khác nhau S d cu i k bên Có c a tài kho n tài s n s đ c ghi vào ph n Ngu n v n c a B ng cân đ i k toán

S d cu i k bên N c a tài kho n ngu n v n ghi vào ph n Tài s n c a

B ng cân đ i k toán

- Các tài kho n đi u ch nh là nh ng tài kho n dùng đ ghi gi m các đ i

tu ng k toán, nh m m c đích ph n ánh giá tr th c t c a k toán so v i giá g c Nh ng tài kho n này thu c nhóm tài kho n ph n ánh tài s n Khi

l p B ng cân đ i k toán đ c ghi vào ph n tài s n nh ng ghi s âm

1.2.2 H th ng tài kho n k toán

1.2.2.1 Gi i thi u chung v h th ng tài kho n k toán

th c hi n công tác k toán, các đ n v k toán ph i s d ng nhi u tài kho n khác nhau nh m th a mãn nhu c u thông tin đa chi u c a các đ i t ng s

d ng Các tài kho n này t o thành h th ng tài kho n k toán c a đ n v Nh v y,

h th ng tài kho n k toán là t p h p các tài kho n k toán đ c s d ng trong ch

đ k toán và trong t ng đ n v k toán

Vi t Nam, B Tài chính quy đ nh h th ng TKKT áp d ng cho các doanh nghi p ho t đ ng trong l nh v c SXKD và h th ng TKKT áp d ng cho các đ n v HCSN t ng ng v i các ch đ k toán khác nhau H th ng TKKT bao g m các

Ngoài ra còn h ng d n m t s ph ng pháp tính toán và xác đ nh nh ng

ch tiêu đ c s d ng đ k t chuy n gi a các tài kho n khác nhau có liên quan

M t trong nh ng đ c đi m c b n c a h th ng TKKT Vi t Nam là d a trên h th ng TKKT th ng nh t H th ng TKKT th ng nh t đ c quy đ nh chung cho n n kinh t , trong khi đó m i đ n v h ch toán l i có nh ng đ c thù v đ i

t ng ph n ánh và yêu c u qu n lý nên d a trên c s c a h th ng tài kho n th ng

nh t, m i đ n v h ch toán s nghiên c u và xây d ng h th ng tài kho n phù h p

v i đ c thù c a t ng đ n v

Nhà n c ban hành h th ng tài kho n th ng nh t nh m t o đi u ki n thu n l i cho công tác thanh, ki m tra c ng nh công tác ki m toán các ho t đ ng kinh t , tài chính di n ra trong đ n v k toán; đ ng th i c ng t o đi u ki n th c

hi n các nguyên t c chung đ c th a nh n và các chu n m c k toán T đó t o

đi u ki n thu n l i cho các c quan th ng kê trong vi c thu th p thông tin

1.2.2.2 Vai trò và tác d ng c a h th ng tài kho n k toán

H th ng TKKT đ c thi t l p đ th c hi n phân lo i và x lý thông tin g n

li n v i t ng đ i t ng k toán nh m ph c v cho m c đích ki m tra, ki m soát s

v n đ ng c a đ i t ng k toán và cung c p thông tin đ l p ra các báo cáo k toán theo yêu c u qu n lý c a đ n v k toán và các đ i t ng khác có liên quan

̇ i v i doanh nghi p:

- Phân lo i và x lý thông tin g n li n v i t ng đ i t ng k toán c th

nh m ph c v cho vi c ki m soát tình hình ho t đ ng t i doanh nghi p và

l p ra các báo cáo k toán đ cung c p thông tin h u ích cho các đ i

t ng bên trong và bên ngoài doanh nghi p

- Ph n ánh các nghi p v kinh t phát sinh theo n i dung c a t ng lo i tài

s n, t ng lo i ngu n v n c ng nh t ng quá trình ho t đ ng SXKD và

nh ng ho t đ ng khác có tính ch t riêng bi t

- Trong h th ng ch đ k toán, h th ng tài kho n k toán là thành ph n

c b n quy t đ nh ch t l ng c a thông tin k toán Qua h th ng tài kho n k toán s có đ c thông tin đ y đ , toàn di n v các lo i tài s n, ngu n v n c ng nh tình hình và k t qu ho t đ ng c a đ n v

̇ i v i đ n v hành chính s nghi p:

- áp ng đ y đ các yêu c u qu n lý và ki m soát chi qu ngân sách nhà

nu c, v n, qu công, đ ng th i th a mãn yêu c u qu n lý và s d ng kinh phí c a t ng l nh v c, t ng đ n v HCSN

- Ph n ánh đ y đ các ho t đ ng kinh t , tài chính phát sinh c a các đ n v HCSN thu c m i lo i hình, m i l nh v c, phù h p v i mô hình t ch c và tính ch t ho t đ ng

- áp ng yêu c u x lý thông tin b ng các ph ng ti n tính toán và th a mãn đ y đ yêu c u c a đ n v và c a c quan qu n lý Nhà n c

1.2.2.3 Các nhân t nh h ng đ n vi c xây d ng h th ng tài kho n k toán

Vi c xây d ng h th ng tài kho n k toán đ t o ra thông tin h u ích cho các

đ i t ng s d ng ch u s tác đ ng c a nhi u nhân t khác nhau do ph thu c vào môi tr ng và đ c đi m ho t đ ng, tính đa d ng c a đ i t ng s d ng và m c đích

s d ng, s thay đ i chính sách qu n lý c a nhà n c, s phát tri n v t duy k toán và yêu c u h i nh p c a k toán Các nhân t nh h ng đ n xây d ng h

th ng tài kho n k toán cho đ n v k toán Vi t Nam bao g m:

- Nhân t thu c môi tr ng kinh doanh: nhân t này g n li n v i nh ng

v n đ liên quan sau:

̇ Quy mô và đ c đi m ho t đ ng c a đ n v k toán: m i đ n v có quy

mô và đ c đi m ho t đ ng khác nhau nên s s d ng h th ng tài kho n k toán khác nhau n v s ch n l a m t h th ng tài kho n phù h p nh t v i quy mô và đ c đi m đ c thù c a đ n v đ ng th i

nh có đ c nh ng thông tin c n thi t đ đánh giá đúng đ n và k p

th i hi u qu kinh t trên t ng m t ho t đ ng c ng nh trong ph m vi toàn đ n v

̇ Ngu n cung c p tài chính: hi n t i trong n n kinh t Vi t Nam các doanh nghi p nhà n c chi m gi m t t tr ng r t cao trong t ng ngu n v n và doanh thu c a n n kinh t c đi m c a các doanh nghi p này là v n vay chi m t tr ng r t l n trong t ng s v n c a

đ n v Hai ngu n hình thành v n ch y u trong các doanh nghi p

ho t đ ng t i Vi t Nam là t Nhà n c và n vay ngân hàng c

đi m này s khi n cho yêu c u v vi c cung c p thông tin trung th c

và h p lý, đ y đ là ch a th t s c n thi t đ i v i các doanh nghi p

Vi t Nam Do đó vi c doanh nghi p ch n l a h th ng TKTK đ x

lý thông tin c ng s theo ý ch quan c a đ n v

̇ Yêu c u h i nh p v i các thông l k toán qu c t c a h th ng k toán: quá trình hòa h p k toán qu c t và khu v c đã di n ra m nh

m và nhanh chóng trong nh ng th p niên qua và Vi t Nam c ng không n m ngoài xu th này Vì v y m t trong nh ng khía c nh quan

tr ng c a quá trình phát tri n h th ng k toán Vi t Nam trong n n kinh t th tr ng là v n đ h i nh p v i các thông l qu c t Do đó

h th ng TKKT ph i có đ c tính hòa h p và hi n đ i đ c th a nh n

đ v n d ng cho t t c các doanh nghi p khác nhau ho t đ ng trên lãnh th Vi t Nam và đ c các t ch c qu c t v k toán th a nh n

̇ V n đ c ph n hóa và s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán: Nhà

n c Vi t Nam đã và đang c g ng đ y m nh c ph n hóa doanh nghi p nhà n c đ thúc đ y s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán Quá trình này làm gi m d n s bao c p c a nhà n c và gánh

n ng c a ngân hàng Vì v y các doanh nghi p ph i chú tr ng đ n

vi c cung c p thông tin đ y đ , trung th c và h p lý cho nhà đ u t

H th ng TKKT c ng ph i đáp ng đ c yêu c u này

- Nhân t thu c môi tr ng pháp lý:

̇ Vai trò c a Nhà n c: K toán không ch ph c v cho công tác qu n

lý t ng đ n v k toán mà còn ph c v cho yêu c u qu n lý c a nhà

n c Nhà n c Vi t Nam gi vai trò ch đ o trong vi c ban hành và

ch đ o h th ng k toán S can thi p c a Nhà n c là đ đ m b o s minh b ch và trung th c c a thông tin k toán nh m b o v quy n l i cho các đ i t ng s d ng thông tin Vì v y h th ng TKKT đ c xây

d ng và áp d ng ph i phù h p v i các quy đ nh c a pháp lu t

̇ nh h ng c a thu : Thu thu nh p doanh nghi p có m t nh h ng

r t quan tr ng đ n h th ng k toán doanh nghi p Vì v y xây d ng h

th ng TKKT c ng ch u s chi ph i c a lu t thu v i m c tiêu là h

tr c quan thu ki m soát và thu thu

- Nhân t thu c môi tr ng v n hóa:

̇ Môi tr ng v n hóa có tính l ch s nên ho t đ ng k toán và t duy k toán b chi ph i b i tính đ c tr ng c a đi u ki n ra đ i và phát tri n

c a qu c gia Tính đ c tr ng này liên quan đ n tính ch t c a thông tin, th i đi m cung c p thông tin, đ i t ng nh n và s d ng thông tin, hình th c công b thông tin, nh h ng c a nhà n c đ n ho t

đ ng t o l p và công b thông tin

̇ c đi m c a v n hóa Vi t Nam là nh n m nh đ n vai trò c a t p th

h n là cá nhân H th ng k toán Vi t Nam hình thành t trong n n kinh t t p trung nên nhà n c can thi p r t sâu vào ho t đ ng c a doanh nghi p Vì v y thông tin k toán ít đ c công khai m t cách

r ng rãi và có xu h ng thiên v các quy đ nh ch t ch và th ng nh t

c a nhà n c, đ t n ng trên s tuân th lu t pháp Nh ng đ c đi m này có nh h ng đ n vi c xây d ng h th ng TKKT

1.3 H TH NG TÀI KHO N K TOÁN M T S QU C GIA

1.3.1 Nhóm không quy đ nh h th ng tài kho n k toán th ng nh t

i di n cho nhóm này là h th ng k toán c a M và Anh T i các n c này không có m t h th ng tài kho n k toán th ng nh t v tên g i và s hi u b t bu c

s d ng trong t t c các doanh nghi p Các doanh nghi p c n c vào l nh v c kinh doanh, quy mô c a doanh nghi p và yêu c u qu n lý đ l a ch n các tài kho n s

d ng riêng cho doanh nghi p mình, và c ng t đ t tên và s hi u cho các tài kho n

S hi u tài kho n có th là hai, ba ch s , c ng có th nhi u h n Vi c đ t tên và s

hi u tài kho n ph i ph n ánh đ c đ i t ng c n theo dõi, vi c s d ng tài kho n

ph i nh t quán trong k , n u có s thay đ i thì doanh nghi p ph i gi i trình lý do thay đ i và nh h ng c a s thay đ i đó đ i v i báo cáo tài chính

đ xây d ng h th ng tài kho n, doanh nghi p d a trên các c s sau :

- S tuân th chu n m c k toán và các nguyên t c k toán chung đ c

ch p nh n r ng rãi;

- N i dung kinh t c a đ i t ng k toán đ c ph n ánh;

- M i quan h gi a tài kho n v i yêu c u cung c p thông tin cho vi c l p báo cáo tài chính và các báo cáo k toán khác c a đ n v

H th ng tài kho n k toán đ c xây d ng theo xu h ng này có u đi m là

t o kh n ng t duy n ng đ ng cho ng i làm công tác k toán nh ng có nh c

đi m là gây khó kh n trong so sánh, đ i chi u, t ng h p thông tin c ng nh trong

ki m tra, ki m soát và h ng d n nghi p v

1.3.2 Nhóm quy đ nh h th ng tài kho n k toán th ng nh t

i di n cho nhóm này là h th ng k toán c a Pháp và Nga

- H th ng k toán Pháp: H th ng tài kho n k toán đ u tiên c a Pháp

đ c ban hành vào n m 1947 Sau đó đ c b sung, s a đ i vào các n m

1957, 1982, 1986, 2000, .Trong đó các tài kho n k toán đ c chia làm

9 lo i:

̇ Tài kho n lo i 1 đ n lo i 8: thu c k toán t ng quát, ph n ánh toàn b tài s n, v t t , ti n v n, tình hình mua bán, chi phí, thu nh p, tính toán

k t qu d ng t ng quát, là c s đ l p báo cáo tài chính

̇ Tài kho n lo i 9: thu c k toán phân tích, nh m phân tích chi phí, giá thành, k t qu kinh doanh c a t ng lo i hàng, t ng ngành ho t đ ng,

là ph ng ti n giúp Ban Giám đ c ki m soát m t cách có hi u qu tình hình ho t đ ng c a doanh nghi p

- H th ng k toán Nga: B Tài chính C ng hòa Liên bang Nga c ng thi t

l p và ban hành m t h th ng tài kho n k toán th ng nh t, áp d ng cho các doanh nghi p t ngày 01.01.2001 v i các đ c đi m:

̇ Các đ i t ng k toán không phân tích theo tính ng n h n hay dài

K T LU N CH NG 1

H th ng tài kho n k toán có v trí quan tr ng và tác đ ng tr c ti p đ n vi c

th c hi n ch đ k toán nói chung và công tác k toán nói riêng t i đ n v k toán Trong ch đ k toán, h th ng tài kho n k toán là thành ph n c b n quy t đ nh

ch t l ng c a thông tin k toán V i m c tiêu cu i cùng c a k toán là cung c p thông tin h u ích cho các đ i t ng s d ng khác nhau thì vai trò quan tr ng h

th ng tài kho n k toán càng tr nên quan tr ng h n

Ch ng 1 đã trình bày m t cách t ng quan v h th ng tài kho n k toán

Ch ng 2 ti p theo s là ph n gi i thi u các h th ng tài kho n k toán theo quy

đ nh hi n hành và kh o sát th c tr ng áp d ng h th ng TKKT t i m t s đ n v , sau đó là ph n đánh giá th c tr ng thông qua c s lý lu n c a ch ng 1

CHU NG 2:

TH C TR NG ÁP D NG H TH NG TÀI KHO N

CHÍNH S NGHI P VI T NAM 2.1 GI I THI U T NG QUÁT V L CH S HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI N C A H TH NG K TOÁN VI T NAM

2.1.1 L nh v c s n xu t kinh doanh

T i Vi t Nam, t n m 1945 k toán đã đ c nhà n c đ a vào s d ng ch

y u cho vi c qu n lý thu chi ngân sách T n m 1954 thì k toán đ c s d ng nh

là m t công c ph n ánh và giám đ c các ho t đ ng SXKD và s d ng v n c a nhà

n c T nh ng n m 1957, Nhà n c ban hành ch đ k toán cho các ngành công nghi p và xây d ng c b n N m 1961, Chính ph ban hành i u l t ch c k toán nhà n c xác l p các nguyên t c trong vi c ghi chép s sách, ch ng t và l p báo cáo k toán N m 1970, Nhà n c l i ban hành Ngh đ nh s a đ i Ch ng 3 c a

đi u l t ch c k toán Nhà n c nh m t ng c ng vai trò c a K toán tr ng các

đ n v , đ ng th i ban hành h th ng TKKT th ng nh t áp d ng cho t t c các đ n

v trong ngành kinh t qu c dân

T khi chuy n đ i t n n kinh t bao c p sang n n kinh t th tr ng, h

th ng k toán Vi t Nam đã có nh ng đ i m i nh t đ nh, đánh d u b ng s ra đ i

c a Pháp l nh k toán th ng kê n m 1988, i u l t ch c k toán nhà n c n m

1989 và h th ng tài kho n k toán th ng nh t n m 1990 Trong giai đo n t n m

1991 đ n n m 1995, Lu t đ u t n c ngoài đã thúc đ y s phát tri n c a các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài t i Vi t Nam h th ng k toán phù h p v i giai đo n phát tri n này, vào ngày 01/11/1995 B Tài chính đã ban hành chính th c

Ch đ k toán doanh nghi p theo Quy t đ nh s 1141TC/Q /C KT phù h p

v i các chu n m c k toán đã đ c ban hành và môi tr ng kinh doanh có nhi u thay đ i, B Tài chính đã ban hành Ch đ k toán doanh nghi p theo Quy t đ nh

s 15/2006/Q /BTC ngày 20/03/2006 thay th Quy t đ nh s 1141TC/Q /C KT ngày 01/11/1995

Hi n nay, v n b n pháp lý đ qu n lý th ng nh t ho t đ ng k toán là Lu t

k toán s 03/2003/QH11 đ c ban hành ngày 17/06/2003 V n b n pháp lý th hai

c ng có nh h ng r t l n đ n công tác k toán là H th ng chu n m c k toán

Vi t Nam g m 26 chu n m c do B Tài chính ban hành

và thay th Ch đ k toán hành chính s nghi p ban hành theo Quy t đ nh s TC/C KT ngày 01/06/1990

257-Trong quá trình th c hi n Quy t đ nh s 99-TC/Q /C KT đã b c l m t s khuy t đi m c n đ c b sung nên B Tài chính đã ban hành các Thông t đ s a

đ i, b sung Quy t đ nh trên là: Thông t s 184/1998/TT-BTC ngày 28/12/1998

H ng d n k toán quy t toán v t t , hàng hóa t n kho, giá tr kh i l ng s a ch a

l n, xây d ng c b n hoàn thành th i đi m cu i n m c a đ n v HCSN; Thông t

s 185/1998/TT-BTC ngày 28/12/1998 H ng d n k toán thu GTGT, thu TNDN

c a đ n v HCSN; Thông t s 109/2001/TT-BTC ngày 31/12/2001 H ng d n k toán ti p nh n và s d ng các kho n vi n tr không hoàn l i

Tuy nhiên, trong th i gian qua khi áp d ng vào th c t thì Ch đ k toán HCSN b c l m t s nh c đi m Do đó, ngày 30/03/2006 B Tài chính ban hành Quy t đ nh s 19/2006/Q -BTC v vi c ban hành Ch đ k toán hành chính s nghi p thay th Quy t đ nh s 999-TC/Q /C KT ngày 02/11/1996

2.2 GI I THI U H TH NG TÀI KHO N K TOÁN ANG C ÁP

D NG T I DOANH NGHI P VÀ T I N V HÀNH CHÍNH S NGHI P 2.2.1 T i doanh nghi p

Hi n t i Vi t Nam, lo i tr các đ n v ho t đ ng trong các l nh v c đ c thù

nh ngân hàng, qu n lý qu , ch ng khoán, b o hi m …; v c b n các đ n v trong

l nh v c SXKD đang áp d ng hai h th ng TKKT theo quy đ nh hi n hành là h

th ng TKKT ban hành theo Quy t đ nh 15/2006/Q -BTC ngày 20/03/2006 và h

th ng TKKT áp d ng cho các doanh nghi p có quy mô nh và v a ban hành theo Quy t đ nh 48/2006/Q -BTC ngày 14/09/2006 c a B tr ng B Tài chính

2.2.1.1 H th ng tài kho n k toán ban hành theo Quy t đ nh 15/2006/Q BTC ngày 20/03/2006 c a B tr ng B Tài chính

-H th ng TKKT này đ c ban hành d a trên c s s a đ i, b sung h th ng TKKT đ c ban hành theo Quy t đ nh 1141/TC-Q -C KT ngày 01/01/1995 Hi n nay Quy t đ nh 15 đã đ c s a đ i, b sung m t s tài kho n theo Thông t s 244/2009/TT-BTC ngày 31/12/2009 H th ng TKKT này g m 10 lo i tài kho n, trong đó các TK t lo i 1 đ n lo i 9 là nh ng TK trong b ng, bao g m 88 TK c p 1,

̇ Nhóm các TK ph n ánh ngu n v n: g m các TK thu c lo i TK 3 và lo i

TK 4, đ c s d ng đ ph n ánh ngu n v n c a DN Trong nhóm TK này có m i quan h đ i ng bi u hi n s chuy n hóa gi a các lo i ngu n

v n v i nhau trong quá trình ho t đ ng c a DN

̇ Nhóm các TK trung gian: g m các TK thu c lo i TK 5, lo i TK 6, lo i

̇ Nhóm các TK ngoài b ng: là các TK thu c lo i TK 0, dùng đ ph n ánh

nh ng tài s n hi n có đ n v nh ng không thu c quy n s h u c a đ n

v , đ ng th i còn ph n ánh m t s ch tiêu kinh t đã đ c ph n ánh các

TK khác, nh ng c n đ c theo dõi đ ph c v yêu c u qu n lý

- M i quan h gi a tài kho n v i vi c l p các báo cáo tài chính:

đ c dùng đ l p Báo cáo l u chuy n ti n t theo ph ng pháp gián ti p

Phân lo i và s p x p h th ng tài kho n

B ng cân đ i k toán

TK lo i 1

TK lo i 2

Tài s n ng n h n Tài s n dài h n

TK lo i 3

TK lo i 4

N ph i tr

V n ch s h u

Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

TK lo i 5, 7 Doanh thu và thu nh p

TK lo i 6, 8 Chi phí t o ra doanh thu và thu nh p

TK lo i 9 K t qu ho t đ ng kinh doanh

(L i nhu n sau thu )

Các s đ k toán t ng quát mô t quan h gi a các tài kho n

S đ 1: K toán t p h p chi phí SXKD theo y u t

TK y u t chi phí TK t p h p chi phí TK tính giá thành TK thành ph m (lo i 1,2,3) (lo i 6) (154) (155)

T p h p chi phí T ng h p chi phí T ng giá thành

s n ph m hoàn thành

SXKD phát sinh đ tính giá thành

S đ 2: K toán doanh thu bán hàng và cung c p d ch v

TK ti n và n Các TK đi u ch nh TK doanh thu TK ti n và n

ph i thu (lo i 1) gi m doanh thu ph i thu (lo i 1)

2.2.1.2 H th ng tài kho n k toán ban hành theo Quy t đ nh 48/2006/Q BTC ngày 14/09/2006 c a B tr ng B Tài chính

-H th ng TKKT này ra đ i trên c s s a đ i, b sung h th ng TKKT ban hành theo Quy t đ nh 1177 TC/Q /C KT ngày 23/12/1996 và Quy t đ nh 144/2001/Q -BTC ngày 21/12/2001 áp d ng cho doanh nhi p nh và v a đ phù

h p v i yêu c u và trình đ qu n lý kinh t , tài chính c a doanh nghi p nh và v a

Vi t Nam hi n nay và nh ng n m t i

Theo Quy t đ nh này, h th ng TKKT bao g m các TK thu c B ng cân đ i

k toán (g m 51 TK c p 1, 64 TK c p 2, 5 TK c p 3) và 5 TK ngoài B ng cân đ i

k toán (lo i 0) Các TK trong B ng cân đ i k toán đ c s p x p vào 9 lo i, t lo i

1 (ph n ánh tài s n ng n h n), lo i 2 (ph n ánh tài s n dài h n), lo i 3 (ph n ánh n

ph i tr ), lo i 4 (ph n ánh v n ch s h u), lo i 5 (ph n ánh doanh thu), lo i 6 (ph n ánh chi phí SXKD), lo i 7 (ph n ánh thu nh p khác), lo i 8 (ph n ánh chi phí khác) đ n lo i 9 (ph n ánh k t qu kinh doanh) M i quan h gi a các lo i TK c ng

t ng t nh h th ng TKKT đ c ban hành theo Quy t đ nh 15

H th ng TKKT áp d ng cho doanh nghi p nh và v a đ c rút g n t h

th ng TKKT đ c ban hành theo Quy t đ nh 1141 tr c đây và theo Quy t đ nh 15

hi n hành Vi c tóm l c này đ c th hi n nh sau:

- Gom m t s đ i t ng k toán vào trong m t TK c p 1 và theo dõi chi

ti t trên các TK c p 2, bao g m: u t tài chính ng n h n và dài h n (các TK c p 2 là: V n góp liên doanh, u t vào công ty liên k t, u

t dài h n khác); Các kho n d phòng (TK c p 2 là: D phòng gi m giá

đ u t tài chính ng n h n, D phòng ph i thu khó đòi, D phòng gi m giá hàng t n kho); Tài s n c đ nh (TK c p 2 là: TSC h u hình, TSC thuê tài chính, TSC vô hình); Vay, n dài h n (TK c p 2 là: Vay dài

h n, N dài h n, Trái phi u phát hành, Nh n ký c c ký qu dài h n); Các kho n gi m tr doanh thu (TK c p 2 là: Hàng bán b tr l i và Gi m

giá hàng bán); Chi phí qu n lý kinh doanh (TK c p 2 là: Chi phí bán hàng

và Chi phí qu n lý doanh nghi p)

- L c b m t s đ i t ng k toán đ c cho là không có ho c ch a xu t

hi n các doanh nghi p nh và v a, bao g m: Ph i thu, ph i tr n i b ;

C m c , ký c c, ký qu ng n h n; Hàng mua đang đi đ ng; Hàng hóa kho b o thu ; Chi s nghi p; u t vào công ty con; Tài s n thu thu

nh p hoãn l i; Thanh toán theo ti n đ k ho ch h p đ ng xây d ng; Tài

s n th a, thi u ch a gi i quy t; Ph i tr v c ph n hóa; Chênh l ch đánh giá l i tài s n; Qu đ u t phát tri n; Qu d phòng tài chính; Ngu n v n

đ u t xây d ng c b n, Ngu n kinh phí s nghi p; Ngu n kinh phí đã hình thành TSC ; Doanh thu bán hàng n i b ; Chi t kh u th ng m i

- Theo Quy t đ nh 48, TK 154 đ c dùng đ t p h p chi phí SXKD (g m

có chi phí nguyên v t li u tr c ti p, chi phí nhân công tr c ti p, chi phí s

d ng máy thi công, chi phí s n xu t chung) đ ng th i dùng đ t ng h p chi phí SXKD ph c v cho vi c tính giá thành s n ph m; còn theo Quy t

đ nh 15, TK 154 ch đ c dùng đ t ng h p chi phí SXKD ph c v cho

vi c tính giá thành s n ph m, vi c t p h p chi phí SXKD đ c thông qua các TK trung gian là TK 621”Chi phí nguyên v t li u tr c ti p”, TK 622”Chi phí nhân công tr c ti p”, TK 623”Chi phí s d ng máy thi công”, TK 627”Chi phí s n xu t chung” Quy t đ nh 48 không quy đ nh

s d ng các TK 621, 622, 623, 627 ây là đi m khác bi t c b n gi a 2

h th ng TKKT

Các s đ k toán t ng quát mô t quan h gi a các tài kho n

S đ 1: K toán t p h p chi phí SXKD theo y u t (không quy đ nh các TK

621, 622, 623, 627)

TK y u t chi phí TK tính giá thành TK thành ph m

(lo i 1,2,3) (154) (155)

S đ 2: K toán doanh thu bán hàng và cung c p d ch v

TK ti n và n TK đi u ch nh TK doanh thu TK ti n và n

ph i thu (lo i 1) gi m doanh thu (521) ph i thu (lo i 1)

TK xác đ nh KQKD

S đ 3: K toán xác đ nh k t qu ho t đ ng SXKD (không quy đ nh TK

lo i 8 ph n ánh chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i)

TK chi phí t o ra doanh thu TK xác đ nh k t qu KD TK doanh thu (lo i 6) (lo i 9) (lo i 5)

TK chi phí khác (lo i 8) TK thu nh p khác (lo i 7)

2.2.2 T i đ n v hành chính s nghi p

H th ng TKKT áp d ng cho các đ n v HCSN đ c ban hành theo Quy t

đ nh s 19/2006/Q -BTC ngày 30/03/2006 c a B tr ng B Tài chính H th ng TKKT này ra đ i thay th h th ng TKKT đ c ban hành theo Quy t đ nh s 999-TC/Q /C KT ngày 02/11/1996 c a B tr ng B Tài chính và đ c xây d ng trên nguyên t c th a mãn và c p nh t các yêu c u m i nh t c a n n kinh t th tr ng

Vi t Nam trong xu h ng h i nh p qu c t , tuân th Lu t Ngân sách Nhà n c,

Lu t K toán và các v n b n h ng d n c ng nh các c ch , chính sách tài chính

m i nh t áp d ng cho đ n v HCSN

H th ng TKKT áp d ng cho các đ n v HCSN do B Tài chính quy đ nh

g m 7 lo i Trong đó t lo i 1 đ n lo i 6 là các TK trong B ng cân đ i tài kho n, bao g m 42 TK c p 1, 71 TK c p 2, 16 TK c p 3; còn l i là 7 TK lo i 0 là các TK ngoài B ng cân đ i tài kho n

Các TK trong B ng cân đ i tài kho n ph n ánh toàn b các nghi p v kinh

t , tài chính phát sinh theo các đ i t ng k toán g m tài s n, ngu n hình thành tài

s n và quá trình s d ng tài s n t i đ n v HCSN Nguyên t c ghi s các TK trong

B ng cân đ i k toán đ c th c hi n theo ph ng pháp “ghi kép” Các TK ngoài

B ng cân đ i k toán ph n ánh nh ng tài s n hi n có đ n v nh ng không thu c quy n s h u c a đ n v nh ng c n theo dõi đ ph c v cho yêu c u qu n lý Nguyên t c ghi s các TK trong B ng cân đ i k toán đ c th c hi n theo ph ng pháp “ghi đ n”

Các s đ k toán c b n mô t quan h gi a các tài kho n

S đ 1: K toán ngu n kinh phí ho t đ ng

336 (6)

(4) B sung ngu n kinh phí t các kho n thu

(5) B sung ngu n kinh phí t các kho n chênh l ch thu l n h n chi

(6) K t chuy n s t m ng đã thanh toán thành ngu n kinh phí

(7) Ghi t ng ngu n kinh phí khi có ch ng t ghi thu, ghi chi ngân sách v các kho n thu ch a qua ngân sách (phí, l phí và ti n, hàng vi n tr )

(8) Kinh phí đ c vi n tr phí d án (n u có ch ng t ghi thu, ghi chi ngay khi

S đ 2: K toán quá trình ti p nh n và s d ng kinh phí ho t đ ng

S đ 3: K toán t ng h p thu, chi ho t đ ng s n xu t, kinh doanh

Gi i thích s đ 2:

(1): Kinh phí ch a s d ng h t n u ph i n p ngân sách nhà n c

(2): Kinh phí th ng xuyên còn l i ch a s d ng n u đ c k t chuy n sang TK

4211 khi quy t toán đ c duy t

(17): Các kho n ghi gi m chi

(18): Các kho n chi sai quy t toán không đ c duy t ph i thu h i

(19): K t chuy n chi ho t đ ng đ ghi gi m ngu n kinh phí ho t đ ng khi quy t toán đ c duy t

(14): Doanh thu bán hàng và cung c p d ch v (theo ph ng pháp tr c ti p)

(15): Thu lãi ti n g i, lãi trái phi u

(16): K t chuy n chi phí d ch v hoàn thành đã tiêu th

(17): Tr giá v n s n ph m tiêu th ngay không qua nh p kho

(18): K t chuy n chênh l ch thu l n h n chi

(19): K t chuy n chênh l ch thu nh h n chi

(20): Trích l p các qu , đ c cho phép b sung ngu n kinh phí ho t đ ng