Hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán áp dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Các báo cáo k toán... Nonpublic companies may use... Ngu n: Asia – Pacific Research and Training Network on Trade 4/2009, Small and Medium Enterprises Adjustments to Information Technolo

L I C M N -BA -

hoàn thành lu n v n th c s v i tên đ tài: “HOÀN THI N H TH NG

TÀI KHO N K TOÁN ÁP D NG CHO CÁC DOANH NGHI P NH VÀ

V A VI T NAM”

Tôi xin chân thành c m n s giúp đ chân thành và nhi t tình c a PGS.TS

– VÕ V N NH và quý th y cô giáo khoa k toán - ki m toán tr ng i H c

Kinh T TPHCM

Xin chân thành c m n ban lãnh đ o các công ty, phòng k toán, các đ ng nghi p đã h tr , cung c p s li u đ tôi hoàn thành lu n v n này

H C VIÊN NGUY N TH H NG H NH

DANH M C CÁC T VI T T T

BCTC : Báo cáo tài chính

IAS : Chu n m c k toán qu c t

IASC : U ban xây d ng các chu n m c k toán qu c t IFRS : Chu n m c báo cáo tài chính qu c t

VAS : Chu n m c k toán Vi t Nam

WTO : T ch c th ng m i th gi i

XHCN : Xã h i ch ngh a

M C L C

v w

Trang ph bìa M c l c L i c m n Danh m c các ch vi t t t L I M U 1

Ch ng 1: T NG QUAN V TÀI KHO N VÀ H TH NG TÀI KHO N ÁP D NG CHO DOANH NGHI P 4

1.1 M t s v n đ chung v k toán 4

1.1.1 B n ch t và vai trò c a k toán 4

1.1.2 K toán tài chính và k toán qu n tr 6

1.1.3 Quy trình k toán Vi t Nam và h th ng k toán 8

1.1.3.1 Quy trình k toán 8

1.1.3.2 H th ng k toán 9

1.2 Tài kho n và h th ng tài kho n k toán 10

1.2.1 Tài kho n k toán 10

1.2.2 H th ng tài kho n k toán 11

1.3 H th ng tài kho n k toán m t s qu c gia 13

1.3.1 H th ng tài kho n k toán Anh, M 13

1.3.2 H th ng tài kho n k toán Pháp, Nga 13

1.4 V n đ v n d ng h th ng tài kho n các doanh nghi p nh và v a 15

1.4.1 T ng quan v doanh nghi p nh và v a 15

1.4.2 c đi m v quy mô và qu n lý c a doanh nghi p nh và v a 19

1.4.3 V n d ng h th ng tài kho n theo yêu c u cung c p thông tin 20

K t Lu n Ch ng 1 20

Ch ng 2: TH C TR NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN ÁP D NG CHO DOANH NGHI P NH VÀ V A VI T NAM 22

2.1 Gi i thi u t ng quát v tình hình ho t đ ng và qu n lý c a doanh nghi p nh và

v a Vi t Nam 22

2.1.1 Vai trò c a doanh nghi p v a và nh Vi t Nam 22

2.1.2 Tình hình ho t đ ng c a d doanh nghi p nh và v a trong th i gian qua 23

2.1.3 Tình hình qu n lý c a các doanh nghi p nh và v a trong th i gian qua 25

2.2 Gi i thi u h th ng tài kho n áp d ng cho doanh nghi p nh và v a 26

2.2.1 H th ng k toán áp d ng cho doanh nghi p nh và v a 29

2.2.2 H th ng tài kho n k toán 31

2.3 Tình hình v n d ng h th ng k toán hi n hành các DNNVV 34

2.3.1 Tình hình th c t (kh o sát) 34

2.3.1.1 N i dung kh o sát th c t 34

2.3.1.2 Nh n xét k t qu kh o sát 36

2.3.2 ánh giá 37

2.3.2.1 u đi m 37

2.3.2.2 H n ch 38

2.3.3 Các nguyên nhân c a nh ng h n ch 39

K t Lu n Ch ng 2 41

Ch ng 3: M T S GI I PHÁP HOÀN THI N H TH NG TÀI KHO N ÁP D NG CHO DOANH NGHI P NH VÀ V A VI T NAM 3.1 Quan đi m và nguyên t c hình thành 42

3.1.1 Quan đi m 42

3.1.1.1 Phù h p v i môi tr ng pháp lý và kinh doanh 42

3.1.1.2 Phù h p v i s phát tri n v h i nh p 42

3.1.1.3 Phù h p v i tin h c hoá k toán 43

3.1.1.4 Thích ng v i s phát tri n và chuy n đ i quy mô c a các lo i hình doanh nghi p Vi t Nam 44

3.1.2 Nguyên t c 45

3.1.2.1 Th ng nh t 45

3.1.2.2 ng b 46

3.1.2.3 G n k t thông tin k toán tài chính và k toán qu n tr 46

3.2 Các gi i pháp hoàn thi n h th ng k toán áp d ng cho doanh nghi p nh và v a 47

3.2.1 Gi i pháp v phân lo i và s p x p tài kho n 48

3.2.2 Gi i pháp v thay đ i, b sung tài kho n 52

3.2.3 Gi i pháp v tài kho n ph c v cho k toán qu n tr 62

3.3 Các gi i pháp khác có liên quan 63

3.3.1 Ch ng t 63

3.3.2 Hình th c k toán 64

3.3.3 H th ng báo cáo tài chính 65

3.3.4 Gi i pháp v ng d ng công ngh thông tin 67

3.4 M t s ki n ngh 69

3.4.1 Nhà n c 69

3.4.1.1 Lu t k toán 69

3.4.1.2 Chu n m c k toán 70

3.4.1.3 Ch đ k toán 71

3.4.2 Doanh nghi p 71

3.5 ánh giá tính kh thi và nh ng h n ch c a đ tài 73

3.5.1 Tính kh thi c a đ tài 73

3.5.2 Nh ng h n ch c a đ tài 74

K t Lu n Ch ng 3 75

K t Lu n Chung Tài 77 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

PHI U TH M DÒ Ý KI N

DANH SÁCH DOANH NGHI P KH O SÁT

L I M U Tính c p thi t khi ch n đ tài:

Trong b i c nh n n kinh t toàn c u v n còn trong giai đo n kh ng ho ng, nhi u

bi n đ ng thì n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN c a n c ta hi n nay

c ng không n m ngoài xu h ng chung c a th gi i, nh t là khi chúng ta đã là thành viên c a WTO

ng tr c tình hình kinh t nh hi n nay, c h i và thách th c song song t n t i

v i nhau thì kh n ng c nh tranh c a các doanh nghi p ngày càng gay g t, kh c

li t Bên c nh v n đ thi u v n kinh doanh, m t lý do không kém ph n quan

tr ng đó là s h n ch v trình đ qu n lý S s ng còn và thành đ t c a doanh nghi p ph thu c r t nhi u vào công tác qu n lý doanh nghi p Vì v y k toán

tr thành m t b ph n quan tr ng giúp h tr công vi c qu n lý kinh doanh trong

ph m vi c a qu c gia và c th gi i

H th ng k toán Vi t Nam do đó c ng c n có s đ i m i và hoàn thi n cho phù

h p v i xu h ng chung c a qu c t Làm th nào đ các chu n m c k toán

Vi t Nam g n v i các chu n m c k toán qu c t ; các báo cáo tài chính t i các công ty ph i đ c chu n b đ y đ , chuyên nghi p, tính minh b ch ph i đ c chú

tr ng nh m nâng cao trách nhi m pháp lý c a công ty, c ng nh đ thu v n

đ u t c a n c ngoài vào Vi t Nam

Hoàn thi n h th ng tài kho n k toán áp d ng cho các doanh nghi p nh và v a

Vi t Nam không ch đem l i l i ích cho b n thân ch doanh nghi p, n i b công ty, b ph n k toán doanh nghi p mà còn cho các đ i t ng s d ng thông tin khác Thông tin cung c p trên báo cáo tài chính là m t trong nh ng thông tin quan tr ng giúp cho các đ i t ng s d ng ra quy t đ nh thích h p Nh ng ng i

s d ng báo cáo tài chính có th đánh giá khái quát tình hình tài chính c a công

ty, nh ng ng i này c n ph i bi t tri n v ng v thu nh p c a công ty nh th nào? công ty có v ng m nh tài chính hay không? kh n ng và trách nhi m thanh toán nh th nào? Thông tin c a báo cáo tài chính là c n c quan tr ng cho vi c

đ ra các quy t đ nh v qu n lý, đi u hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh, ho c

đ u t vào công ty c a các ch doanh nghi p, ch s h u, các ch n hi n t i và

t ng lai c a công ty

có đ c m t báo cáo tài chính chuy n nghi p, ch t l ng cao, đáng tin c y v

s li u tài chính, đáp ng t t yêu c u c a đ i t ng s d ng thông tin thì vi c

h ch toán cho t ng tài kho n khi nghi p v kinh t phát sinh là khâu b t đ u và

là khâu quan tr ng nh t Chính vì nh ng lý do này mà tác gi ch n đ tài cho

lu n v n cao h c c a mình “Hoàn thi n h th ng tài kho n k toán áp d ng cho các doanh nghi p nh và v a Vi t Nam”

M c đích nghiên c u lu n v n:

M c đích nghiên c u c a đ tài là nh m h ng đ n s th ng nh t trong công tác

h ch toán các tài kho n k toán c a các doanh nghi p đ đ m b o s đ y đ , minh b ch trong các báo cáo k toán b ng cách ti p c n các nghiên c u tr c đây, và nghiên c u th c tr ng t i các doanh nghi p nh m đ a ra các gi i pháp hoàn thi n t ch c công tác k toán c th là hoàn thi n h th ng tài kho n và cách h ch toán vào tài kho n đ ph c v cho vi c l p, trình bày, ki m tra, phân tích và báo cáo tài chính các doanh nghi p nh và v a Vi t Nam

- tài t p trung nghiên c u và gi i quy t nh ng v n đ ch y u:

* Nghiên c u m t s lý lu n chung c a h th ng k toán doanh nghi p nh và

v a

* Nghiên c u công tác k toán m t s đ n v trên đ a bàn Thành ph H Chí Minh thông qua vi c nghiên c u trên internet, di n đàn k toán, t p chí, sách báo, kh o sát th c t , sau đó v n d ng k t qu kh o sát đánh giá u, nh c

đi m c a h th ng k toán các doanh nghi p nh và v a

* xu t nh ng gi i pháp nh m giúp h th ng tài kho n k toán ngày càng hoàn thi n h n, ph c v cho công tác k toán đ n gi n, d hi u, d th c hi n và giúp các ch doanh nghi p ra quy t đ nh kinh t phù h p và k p th i

Ph ng pháp nghiên c u:

Tác gi ch y u s d ng các ph ng pháp đ nh tính bao g m: ph ng pháp so sánh, đ i chi u, kh o sát th c t , th ng kê toán h c, phân tích, ph ng v n, …

- Các gi i pháp nh m hoàn thi n h th ng tài kho n áp d ng cho doanh nghi p

nh và v a Vi t Nam đ giúp b ph n k toán t ng doanh nghi p nói riêng,

và các doanh nghi p nh và v a Vi t Nam nói chung có c n c đ l p đ c

nh ng báo cáo tài chính có ch t l ng cao đáp ng đ c yêu c u s d ng thông tin c a các đ i t ng

Ch ng 1: T NG QUAN V TÀI KHO N VÀ H TH NG TÀI KHO N

ÁP D NG CHO DOANH NGHI P

K toán g m nh ng công vi c tính toán và ghi chép b ng con s đ ph n nh và

ki m tra m t cách toàn di n, liên t c các ho t đ ng s n xu t kinh doanh nh m xác đ nh s t n t i và hi u qu s d ng các lo i tài s n c a doanh nghi p

Do đó, k toán, v m t b n ch t chính là m t h th ng đo l ng, x lý và truy n

đ t nh ng thông tin có ích cho các quy t đ nh kinh t C ng có th nói, k toán là trung tâm thông tin kinh t tài chính c a h th ng thông tin qu n lý, nó giúp cho các nhà qu n lý, các nhà kinh doanh có kh n ng xem xét toàn di n v ho t đ ng

h th ng lý lu n qu n lý kinh t tài chính, vai trò c a k toán đ c th hi n nh sau:

Th nh t, k toán v i ch c n ng c a mình s cung c p đ y đ toàn b thông tin

v ho t đ ng kinh t tài chính đ n v , nh m giúp ch doanh nghi p đi u hành

và qu n lý các ho t đ ng các ho t đ ng kinh t tài chính đ n v đ t hi u qu cao

Th hai, k toán ph n ánh đ y đ toàn b tài s n hi n có c ng nh s v n đ ng

c a tài s n đ n v , qua đó giúp các doanh nghi p qu n lý ch t ch tài s n và

b o v đ c tài s n c a mình, nh m nâng cao hi u qu c a vi c s d ng tài s n

đó

Th ba, k toán ph n ánh đ c đ y đ các kho n chi phí b ra trong quá trình

s n xu t kinh doanh c ng nh k t qu c a quá trình đó đem l i nh m ki m tra

đ c vi c th c hi n nguyên t c t bù đ p chi phí và có lãi trong kinh doanh

Th t , k toán ph n ánh đ c c th t ng lo i ngu n v n, t ng lo i tài s n, giúp cho vi c ki m tra, giám sát tính hi u qu trong vi c s d ng v n và tính ch

đ ng trong kinh doanh

Th n m, k toán ph n ánh đ c k t qu lao đ ng c a ng i lao đ ng, giúp cho

vi c khuy n khích l i ích v t ch t và xác đ nh trách nhi m v t ch t đ i v i ng i lao đ ng m t cách rõ ràng, nh m khuy n khích ng i lao đ ng nâng cao n ng

su t lao đ ng

¬ i v i Nhà n c, k toán là công c quan tr ng đ tính toán, xây d ng và

ki m tra vi c ch p hành ngân sách Nhà n c, đ đi u hành và qu n lý n n kinh

t

- Nh s li u k toán, Nhà n c theo dõi đ c s phát tri n c a các ngành s n

xu t kinh doanh t đó t ng h p đ c s phát tri n c a n n kinh t qu c gia

- Nh s li u k toán, Nhà n c tìm ra cách tính thu t t nh t h n ch th t thu thu , h n ch sai l m trong chính sách thu

¬ i v i doanh nghi p và nh ng nhà qu n lý doanh nghi p, k toán giúp doanh nghi p theo dõi th ng xuyên tình hình ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p

- Nh s li u k toán làm c s cho doanh nghi p ho ch đ nh chi n l c kinh doanh cho t ng giai đo n, t ng th i k

- Nh s li u k toán giúp cho nhà qu n lý đi u hòa tình hình tài chính c a doanh nghi p, giúp ch doanh nghi p ra các quy t đ nh qu n lý t i u, có hi u qu cao

¬ i v i các nhà đ u t , các c đông, các khách hàng, các nhà cung c p… k toán s giúp cho h l a ch n các m i quan h phù h p nh t đ quy t đ nh các

v n đ đ u t , góp v n, mua hàng hay bán hàng đem l i hi u qu cao nh t

Nh v y, k toán đóng m t vai trò r t quan tr ng là m t công c đ c l c ph c v công tác qu n lý c a đ n v , đ ng th i, k toán c ng có vai trò quan tr ng đ i

v i các đ i t ng có nhu c u s d ng thông tin k toán c a đ n v

Tóm l i, vai trò c a k toán là t o ra thông tin v s ki n kinh t phát sinh t các

ho t đ ng c a doanh nghi p K t qu c a k toán đ c trình bày t t nh t b i mô hình thông tin, và đ c trình bày trên các báo cáo tài chính, v i nh ng ghi chú,

gi i trình c a quá trình l p báo cáo tài chính và nh ng thông tin khác c a doanh nghi p

1.1.2 K toán tài chính và k toán qu n tr

Xu t phát t yêu c u cung c p thông tin và đ c đi m c a nh ng thông tin đ c cung c p cho các đ i t ng khác nhau, k toán phân bi t thành hai phân h : k toán tài chính và k toán qu n tr

K toán tài chính là k toán ph n ánh hi n tr ng và s bi n đ ng v v n, tài s n

c a doanh nghi p d i d ng t ng quát hay nói cách khác là ph n ánh các dòng

v t ch t và dòng ti n t trong quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p S n ph m

c a k toán tài chính là các báo cáo tài chính

Thông tin c a k toán tài chính là thông tin quá kh , ph n ánh nh ng s ki n đã

x y ra, thông tin cung c p g n v i ph m vi toàn doanh nghi p do đó đòi h i đ tin c y cao, mang tính pháp l nh Ngoài vi c đ c s d ng cho ban lãnh đ o doanh nghi p còn đ c s d ng đ cung c p cho các đ i t ng bên ngoài nh : các nhà đ u t , ngân hàng, c quan thu , c quan tài chính, c quan th ng kê

K toán qu n tr đ a ra t t c các thông tin kinh t đã đ c đo l ng x lý và cung c p cho ban lãnh đ o doanh nghi p đ đi u hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh, hay nói cách khác k toán qu n tr giúp ban lãnh đ o doanh nghi p cân

nh c và quy t đ nh l a ch n m t trong nh ng ph ng án có hi u qu kinh t cao

Thông tin thích h p và linh

ho t phù h p v i v n đ

c n gi i quy t

Th c đo s d ng Ch y u là th c đo giá tr C giá tr và hi n v t, th i

gian Các nguyên t c s

d ng trong vi c l p

báo cáo

Ph i tuân th các nguyên t c k toán chung đã đ c th a nh n, mang tính b t bu c

Doanh nghi p t xây d ng,

t tri n khai, có tính linh

nhà cung c p v t t , hàng hóa,

ng i đ u t tài chính; ng i lao đ ng v.v

Các thành ph n bên trong công ty: Giám đ c, qu n lý

h i đ ng qu n tr , các giám sát viên, qu n đ c

Các báo cáo k toán

• Báo cáo l u chuy n ti n

t

• Thuy t minh báo cáo tài chính

• Báo cáo phân tích

K báo cáo quý, n m ngày, tu n, tháng, quý, n m

Ph m vi thông tin Toàn doanh nghi p G n v i các b ph n tr c

thu c doanh nghi p

Tr ng tâm thông tin Chính xác, khách quan, t ng

th

K p th i, thích h p, linh

đ ng, ít chú ý đ n đ chính xác

K toán tài chính và k toán qu n tr có m i liên h m t thi t trong quá trình t

ch c th c hi n và cung c p thông tin Hai lo i k toán này t o nên liên k t đ thông tin k toán đ c cung c p xuyên su t, th hi n đ c nh ng s ki n kinh t

đã, đang và s x y ra trong ho t đ ng s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p

1.1.3 Quy trình k toán và h th ng k toán

nh tình hình và k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

Xét theo quy trình th c hi n thì k toán bao g m 3 giai đo n: giai đo n l p ch ng

t , giai đo n ghi s k toán và giai đo n l p báo cáo k toán L p ch ng t là giai

đo n đ u đ k toán th c hi n ghi nh n thông tin đ u vào g n li n t ng nghi p

v kinh t phát sinh, và là c s cho vi c ghi s k toán Ghi s k toán là giai

đo n k ti p đ th c hi n vi c phân lo i t ng nghi p v kinh t phát sinh theo trình t th i gian c a đ i t ng k toán có liên quan đ ph n ánh kh i l ng

nghi p v kinh t phát sinh theo th i gian, và s bi n đ ng c a đ i t ng k toán trong quá trình ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p L p báo cáo k toán là giai đo n cu i cùng c a vi c t ng h p thông tin t các s k toán khác nhau

nh m ph n ánh tình hình tài chính, tình hình kinh doanh, các tình hình khác liên quan đ n ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

Có th th y r ng t các thông tin r i r c, k toán ph i t ng h p t t c l i đ t o ra

m t thông tin liên k t c th là báo cáo tài chính, nh m mô t t ng th quá trình

ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, qua đó giúp cho các đ i t ng s d ng thông tin n m b t đ c tình hình ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p làm c

s cho vi c phân tích, ki m tra, đánh giá và ra quy t đ nh k p th i

Trong quá trình x lý thông tin thì h th ng tài kho n k toán đ c s d ng đ

th c hi n vi c phân lo i, s p x p và x lý thông tin c a t ng nghi p v kinh t phát sinh Các tài kho n k toán luôn g n li n v i h th ng s k toán, và đ c

th hi n trên s k toán dù làm b ng th công hay b ng máy S k toán là hình

th c ghi nh n thông tin k toán g n li n v i tài kho n k toán là ngu n s li u

l p ra các báo cáo k toán

Ch ng t k toán đ c dùng đ ghi s k toán và ph i đáp ng đ c các yêu c u

nh t đ nh đ cung c p thông tin ban đ u cho vi c ghi chép k toán Do ph n ánh nhi u m i quan h khác nhau trong doanh nghi p nên ch ng t k toán th ng

đ c l ng ghép các y u t pháp lý và các y u t qu n lý c a n i b doanh nghi p Tuy nhiên dù khía c nh nào thì ch ng t k toán c ng ph i đáp ng

đ y đ các tiêu chu n: tính đ y đ , tính ki m soát đ đ m b o tính pháp lý, trách nhi m gi a các đ i t ng có liên quan

¬ H th ng tài kho n k toán:

H th ng tài kho n k toán là t p h p t t c các tài kho n đ c doanh nghi p s

d ng đ x lý các nghi p v kinh t phát sinh H th ng tài kho n thu c h th ng

x lý thông tin g n v i t ng đ i t ng k toán đ cung c p thông tin v s hi n

di n và tình hình bi n đ ng c a t ng đ i t ng k toán trong ho t đ ng c a

doanh nghi p

¬ H th ng s k toán:

S k toán là hình th c ghi nh n thông tin v nghi p v kinh t , v t ng đ i

t ng k toán theo th t th i gian phát sinh, và theo s phân lo i n i dung

nghi p v đ cung c p thông tin v s hi n có và tình hình bi n đ ng c a các đ i

t ng k toán doanh nghi p T ch c h th ng s k toán đ theo dõi, ghi chép,

h th ng và l u tr toàn b các nghi p v kinh t tài chính phát sinh theo n i

dung kinh t và theo trình t th i gian liên quan đ n ho t đ ng c a doanh nghi p

¬ H th ng báo cáo k toán:

Báo cáo k toán là s n ph m c a công tác k toán, là ngu n thông tin mà k toán

ph i có trách nhi m t o ra và cung c p cho các đ i t ng s d ng

Báo cáo k toán bao g m hai phân h : h báo cáo tài chính và h th ng k toán

qu n tr

l p đ c m t báo cáo có ch t l ng cao thì vi c v n d ng h th ng tài kho n

k toán có ý ngh a h t s c quan tr ng Thông qua h th ng tài kho n, k toán t

ch c, v n d ng cho phù h p v i đ c đi m, quy mô doanh nghi p đ t o ra đ c

nh ng s li u c n thi t cho vi c l p các báo cáo

Ch t l ng và hi u qu c a công tác k toán đ c đánh giá qua ch t l ng c a

h th ng báo cáo k toán Do đó, vi c v n d ng h th ng tài kho n k toán đ c

đ t lên hàng đ u, là nhi m v tr ng tâm trong công tác k toán c a doanh nghi p

1.2 Tài kho n và h th ng tài kho n k toán

1.2.1 Tài kho n k toán

Tài kho n k toán là m t ph ng pháp k toán dùng đ phân lo i và h th ng hoá

các nghi p v kinh t , tài chính phát sinh theo n i dung kinh t Tài kho n k toán

ph n ánh và ki m tra th ng xuyên, liên t c có h th ng tình hình v n đ ng c a kinh phí và s d ng kinh phí các đ n v kinh doanh và các đ n v hành chính s nghi p

c đi m c b n v ph ng pháp tài kho n:

• V hình th c: Là s k toán t ng h p đ ghi chép v s hi n có c ng nh

s bi n đ ng c a t ng đ i t ng k toán trên c s phân lo i các nghi p

v kinh t phát sinh theo các tiêu th c nh t đ nh

• V n i dung: Ph n ánh m t cách th ng xuyên và liên t c s bi n đ ng

c a t ng đ i t ng k toán trong quá trình ho t đ ng c a đ n v

• V ch c n ng: ki m tra, giám sát m t cách th ng xuyên và k p th i tình hình s d ng c a t ng lo i tài s n, t ng lo i ngu n v n, và tình hình ho t

đ ng c a đ n v k toán

Tài kho n k toán đ c m cho t ng đ i t ng k toán có n i dung kinh t riêng

bi t Toàn b các tài kho n k toán s d ng trong k toán hình thành h th ng tài kho n k toán Nhà n c Vi t Nam đã quy đ nh th ng nh t h th ng tài kho n k toán áp d ng cho t t c các doanh nghi p thu c m i l nh v c, m i thành ph n kinh t trong c n c t 1.1.1996 và h th ng tài kho n k toán áp d ng cho t t

n (bên trái) và bên có (bên ph i) Các tài kho n k toán đ c chia thành các tài kho n thu c tài s n n (tài kho n ph n ánh ngu n v n) và tài kho n thu c tài s n

có (tài kho n ph n ánh v n)

1.2.2 H th ng tài kho n k toán:

* H th ng tài kho n k toán là t p h p t t c các tài kho n đ c doanh nghi p

s d ng đ x lý các nghi p v kinh t phát sinh trong doanh nghi p

Vi t Nam h th ng tài kho n k toán đ c B Tài Chính quy đ nh th ng nh t

v s l ng, tên g i, s hi u, công d ng, n i dung ph n ánh, quan h đ i ng

gi a các tài kho n v i nhau

* N i dung quy đ nh bao g m:

1 Tài kho n k toán dùng đ phân lo i và h th ng hoá các nghi p v kinh t , tài chính theo n i dung kinh t

H th ng tài kho n k toán doanh nghi p bao g m các tài kho n c p 1, tài kho n

c p 2, tài kho n trong B ng cân đ i k toán và tài kho n ngoài B ng cân đ i k toán theo quy đ nh trong ch đ này

2 Các doanh nghi p, công ty, t ng công ty c n c vào h th ng tài kho n k toán quy đ nh trong Ch đ k toán doanh nghi p, ti n hành nghiên c u, v n d ng và chi ti t hoá h th ng tài kho n k toán phù h p v i đ c đi m s n xu t, kinh doanh, yêu c u qu n lý c a t ng ngành và t ng đ n v , nh ng ph i phù h p v i

n i dung, k t c u và ph ng pháp h ch toán c a các tài kho n t ng h p t ng

ng

3 Tr ng h p doanh nghi p, công ty, t ng công ty c n b sung tài kho n c p 1,

c p 2 ho c s a đ i tài kho n c p 1, c p 2 v tên, ký hi u, n i dung và ph ng pháp h ch toán các nghi p v kinh t phát sinh đ c thù ph i đ c s ch p thu n

b ng v n b n c a B Tài Chính tr c khi th c hi n

4 Các doanh nghi p, công ty, t ng công ty có th m thêm các tài kho n c p 2

và các tài kho n c p 3 đ i v i nh ng tài kho n không có quy đ nh tài kho n c p

2, tài kho n c p 3 t i danh m c h th ng tài kho n k toán doanh nghi p đã quy

đ nh trong Quy t đ nh này nh m ph c v yêu c u qu n lý c a doanh nghi p mà không ph i đ ngh B Tài Chính ch p thu n

* H th ng tài kho n k toán hi n hành bao g m các lo i tài kho n sau:

- Lo i tài kho n 1: Tài s n ng n h n

- Lo i tài kho n 2: Tài s n dài h n

- Lo i tài kho n 3: N ph i tr

- Lo i tài kho n 4: Ngu n v n ch s h u

- Lo i tài kho n 5: Doanh thu

- Lo i tài kho n 6: Chi phí s n xu t, kinh doanh

- Lo i tài kho n 7: Thu nh p khác

- Lo i tài kho n 8: Chi phí khác

- Lo i tài kho n 9: Xác đ nh k t qu kinh doanh

- Lo i tài kho n 0: Các tài kho n ngoài b ng (xem h th ng tài kho n ph l c

s 1)

1.3 H th ng tài kho n k toán m t s qu c gia

1.3.1 H th ng tài kho n k toán Anh, M

i v i m t s qu c gia trên th gi i đi n hình là Anh, M thì l i không có m t

h th ng tài kho n k toán th ng nh t v tên g i và s hi u b t bu c s d ng trong các doanh nghi p Th c t các doanh nghi p c n c vào l nh v c kinh doanh, qui mô c a doanh nghi p, và yêu c u qu n lý đ l a ch n các tài kho n

s d ng riêng cho doanh nghi p mình, và t đ t tên c ng nh s hi u cho các tài kho n Nguyên t c c a vi c đ t tên, s hi u tài kho n ph i ph n ánh đ c đ i

t ng c n theo dõi, vi c s d ng tài kho n ph i nh t quán trong k , n u có s thay đ i ph i gi i trình lý do và nh h ng c a s thay đ i đó đ i v i báo cáo tài chính

C n c đ xây d ng h th ng tài kho n k toán là: d a trên c s tuân th chu n

m c k toán và các nguyên t c k toán chung đ c ch p nh n, d a vào n i dung kinh t c a đ i t ng đ c ph n ánh, d a vào m i quan h gi a tài kho n v i yêu c u cung c p thông tin cho vi c l p h th ng báo cáo tài chính và các báo cáo k toán khác c a doanh nghi p

H th ng tài kho n k toán xây d ng theo xu h ng này có u đi m là t o kh

n ng t duy n ng đ ng cho ng i làm k toán trong doanh nghi p nh ng v n còn

m t s nh c đi m là gây khó kh n trong so sánh, đ i chi u, t ng h p thông tin, trong ki m tra, ki m soát và h ng d n nghi p v

1.3.2 H th ng tài kho n k toán Pháp, Nga

i di n cho nhóm quy đ nh v h th ng tài kho n th ng nh t là Pháp và Nga

H th ng k toán Pháp: có thi t l p m t h th ng tài kho n k toán th ng nh t

H th ng tài kho n k toán đ u tiên c a Pháp đ c ban hành n m 1947, sau đó

đ c s a đ i, b sung vào các n m 1957, 1982, 1986, 2000… Trong đó các tài kho n k toán đ c chia thành 9 lo i:

* Tài kho n lo i 1 đ n lo i 8: thu c k toán t ng quát ph n ánh toàn b tài s n,

v t t , ti n v n, tình hình mua bán, chi phí, thu nh p, tính toán k t qu d ng

t ng quát, là c s đ l p báo cáo tài chính

* Tài kho n lo i 9: thu c k toán phân tích chi phí, giá thành, k t qu kinh doanh

c a t ng lo i hàng, t ng ngành ho t đ ng, là ph ng ti n giúp Ban Giám đ c

ki m soát m t cách có hi u qu tình hình ho t đ ng kinh doanh t i doanh nghi p mình

H th ng k toán Nga: B Tài Chính C ng Hòa Liên Bang Nga c ng thi t l p

và ban hành m t h th ng tài kho n k toán th ng nh t m i áp d ng cho các doanh nghi p t ngày 01/01/2001 v i các đ c đi m:

- Các đ i t ng k toán không phân tích theo ng n h n hay dài h n

- Không tách bi t k toán tài chính, k toán qu n tr , có các tài kho n dùng đ

h ch toán chi phí ph c v cho vi c tính giá thành

- Lo i b nhi u tài kho n chi ti t nh m t ng tính linh ho t c a h th ng khi v n

d ng trong th c ti n, ch y u l u gi nh ng tài kho n chi ti t theo yêu c u c a

c quan thu

Hi n t i h th ng tài kho n k toán Vi t Nam đ c xây d ng và quy đ nh ch t

ch t ng t v i các n c thu c nhóm quy đ nh v h th ng tài kho n th ng

nh t H th ng tài kho n k toán nhóm này có u đi m là t o nên tính th ng

nh t cao, thu n l i trong ki m tra, ki m soát và h ng d n nghi p v , tuy nhiên

l i có nh c đi m là quá c ng nh c, h n ch tính ch đ ng, linh ho t c a doanh

nghi p trong vi c s d ng h th ng k toán, c ng nh trong công tác t ch c b

máy k toán

Vi c k th a u đi m c a hai nhóm trên đ k t h p, và hoàn thi n cho h th ng

k toán nói chung, và h th ng tài kho n k toán nói riêng là vi c c n nghiên c u

và th c hi n

1.4 V n đ v n d ng h th ng tài kho n các doanh nghi p nh và v a

Vi t Nam

1.4.1 T ng quan v doanh nghi p nh và v a

Khái ni m doanh nghi p nh và v a hi n nay không th ng nh t gi a các qu c

gia trên th gi i do m i qu c gia đ u có tiêu chí riêng đ phân lo i doanh nghi p

Ngoài ra, tiêu chu n c a doanh nghi p nh và v a m t qu c gia c th hi n t i

có th khác bi t so v i các tiêu chu n doanh nghi p nh và v a c a h vào th i

k tr c

Trên th gi i

Theo cách hi u thông th ng, doanh nghi p nh và v a là nh ng doanh nghi p

có quy mô nh v m t v n, lao đ ng hay doanh thu C n c vào quy mô, doanh

nghi p nh và v a có th chia thành ba lo i là doanh nghi p siêu nh , doanh

nghi p nh và doanh nghi p v a

- Theo tiêu chí c a Ngân hàng th gi i: doanh nghi p siêu nh là doanh nghi p

có s l ng lao đ ng d i 10 ng i, doanh nghi p nh có s l ng lao đ ng t

10 đ n d i 50 ng i, còn doanh nghi p v a có t 50 đ n 300 lao đ ng

- T i các qu c gia thu c c ng đ ng chung Châu âu (EU) tiêu chí đ phân lo i các

doanh nghi p thành siêu nh , nh và v a là:

T ng doanh thu t i đa (tri u đôla M ) 50 10 2

T ng tài s n t i đa (tri u đôla M ) 43 10 2

Ngu n: www.europa.eu.int

- T i Hoa K , doanh nghi p nh và v a đ c đ nh ngh a nh sau: “Là m t doanh

nghi p có quy n s h u đ c l p, ho t đ ng đ c l p và không ph i là thành ph n

n i tr i c a m t ngành công nghi p” S l ng lao đ ng đ c xem là tiêu chí đ

phân lo i quy mô doanh nghi p Các doanh nghi p có s lao đ ng nh h n 100

ng i đ c g i là doanh nghi p nh , các doanh nghi p có s lao đ ng nh h n

500 ng i đ c g i là doanh nghi p v a Ngoài s lao đ ng, ngành ngh ho t

đ ng c ng đ c xem là tiêu chí đ phân lo i quy mô doanh nghi p Ví d , m t

doanh nghi p Hoa K đ c xem là doanh nghi p nh ph i đáp ng m t trong

hai đi u ki n sau:

Ngu n: KPMG’s Department ( 07/2009), IASB Issues Simplified Version of

IFRS that U.S Nonpublic companies may use

− T i Hàn Qu c: tiêu chu n chung c a doanh nghi p nh và v a là doanh

nghi p có s nhân viên d i 300 ng i, t ng v n không quá 8 t Won Song,

đ i v i m i ngành, m i l nh v c c th khác nhau, có tiêu chí không hoàn

Ngu n: Asia – Pacific Research and Training Network on Trade (4/2009), Small and

Medium Enterprises Adjustments to Information Technology in Trade Facilitation: The South Korean Experience.

Bên c nh các tiêu th c mang tính đ nh l ng đ c m i qu c gia xác đ nh riêng

bi t nh trên, các t ch c k toán và ki m toán qu c t c ng đ a ra các tiêu chu n v doanh nghi p nh và v a:

- y ban qu c t v chu n m c ki m toán và d ch v đ m b o (IAASB) v i m c đích h ng d n th c hi n chu n m c ki m toán t i doanh nghi p nh và v a, cho r ng doanh nghi p nh và v a có nh ng đ c đi m sau:

o Ch doanh nghi p nh và v a th ng là m t ho c m t vài cá nhân;

o Ph m vi ho t đ ng c a doanh nghi p nh và v a h p và ch kinh doanh

m t ho c m t s m t hàng nh t đ nh, vì th không th chi ph i toàn b th

o Không có trách nhi m báo cáo cho công chúng nh ng ph i báo cáo cho

ng i s d ng bên ngoài (doanh nghi p có trách nhi m báo cáo cho công chúng là nh ng doanh nghi p có các công c n ho c công c v n đang

đ c giao d ch trên th tr ng hay doanh nghi p đang trong quá trình cung c p chúng trên th tr ng công khai)

o Doanh nghi p không kinh doanh m t s ngành ngh sau: ngân hàng, tín

d ng, b o hi m, môi gi i ch ng khoán, qu đ u t và ngân hàng đ u t

Các đ nh ngh a trên cho th y m i qu c gia có khái ni m và thi t l p nh ng tiêu chu n khác nhau v doanh nghi p nh và v a i v i l nh v c k toán, IASB và IAASB đã đ a ra tiêu chu n d a vào tính ch t ngh nghi p và đ c đi m c a

ng i s d ng thông tin trên Báo cáo tài chính đ xác đ nh doanh nghi p nh và

v a nh m đ t đ c hi u qu cao nh t trong vi c th c hi n công tác k toán

T i Vi t Nam

Khái ni m v doanh nghi p nh và v a Vi t Nam đ c tìm th y trong nhi u quy đ nh pháp lý khác nhau Tuy nhiên, v n ch a có s th ng nh t v tiêu chu n doanh nghi p nh và v a trong ch đ k toán dành cho doanh nghi p nh và

v a và trong quy đ nh pháp lý liên quan

Theo Ngh đ nh s 56/2009/N -CP ngày 30/06/2009, doanh nghi p nh và v a

đ c đ nh ngh a nh sau: Doanh nghi p nh và v a là c s kinh doanh đã đ ng

ký kinh doanh theo quy đ nh pháp lu t, đ c chia thành ba c p: siêu nh , nh ,

v a theo quy mô t ng ngu n v n (t ng ngu n v n t ng đ ng t ng tài s n

đ c xác đ nh trong B ng cân đ i k toán c a doanh nghi p) ho c s lao đ ng bình quân n m (t ng ngu n v n là tiêu chí u tiên), c th nh sau:

S lao

đ ng Nông, lâm

đ ng

Trong khi đó theo Quy t đ nh s 48/2006/Q -BTC ngày 14/09/2006 v ch đ

k toán áp d ng cho doanh nghi p nh và v a thì khái ni m v doanh nghi p nh

và v a không đ c quy đ nh c th

nh ngh a v doanh nghi p nh và v a theo Ngh đ nh 56 (ch y u c n c vào quy mô v n ho c lao đ ng) đ c s d ng đ th c hi n các bi n pháp, ch ng trình tr giúp cho s phát tri n c a các doanh nghi p nh và v a Trong khi đó, quy t đ nh do B tài chính ban hành v khái ni m doanh nghi p nh , v a và l n

đ c s d ng khi l a ch n ch đ k toán áp d ng, không hoàn toàn ph thu c vào quy mô v n ho c lao đ ng c a doanh nghi p mà ph thu c hình th c pháp

lý Chính vì v y, n u c n c vào quy mô v n ho c lao đ ng thì s có tr ng h p

m t doanh nghi p đ c x p vào thu c lo i doanh nghi p nh và v a, nh ng khi

áp d ng ch đ k toán doanh nghi p nh và v a thì không đ c x p vào nhóm này (ví d : n u xét v quy mô v n ho c lao đ ng thì m t doanh nghi p nhà n c nào đó có th đ c x p vào doanh nghi p nh và v a, nh ng xét theo ch đ k toán thì không đ c áp d ng ch đ k toán dành cho doanh nghi p nh và v a) Tóm l i, khái ni m doanh nghi p nh và v a hi n nay các n c trên th gi i

ch mang tính ch t t ng đ i c v th i gian l n không gian Quy mô c a các doanh nghi p nh M , Nh t hay Pháp c ng l n h n so v i doanh nghi p v a

Vi t Nam V i cách đ nh ngh a nh th này c ng ch mang tính ch t t ng đ i,

b i m t doanh nghi p có th t s nh khi có s lao đ ng nh h n 500 hay không thì còn tu thu c vào l nh v c ho t đ ng Do v y, chúng ta có th hi u doanh nghi p nh là m t doanh nghi p ho t đ ng đ c l p trong m t l nh v c kinh doanh nh ng không th ng tr trong l nh v c kinh doanh c a mình

1.4.2 c đi m v qu n lý c a doanh nghi p nh và v a

Doanh nghi p nh và v a còn nhi u h n ch v trình đ qu n lý và đ i t ng s

d ng thông tin k toán không mang tính ch t r ng rãi nh các doanh nghi p l n

Do v y, vi c xây d ng h th ng thông tin kinh k nói chung và h th ng thông

tin k toán nói riêng doanh nghi p nh và v a c ng không đ t ra nh ng đòi h i

v đ ph c t p c ng nh tính đa d ng nh doanh nghi p l n Thông th ng, thông tin đ c thi t l p ph c v ch y u cho các nhà qu n tr và m t s đ i

t ng có quy n l i tr c ti p ho c gián ti p đ i v i ho t đ ng c a lo i doanh nghi p này

1.4.3 V n d ng h th ng tài kho n theo yêu c u cung c p thông tin

H th ng tài kho n k toán là m t t p h p các tài kho n c a k toán đ c s

d ng đ x lý các giao d ch phát sinh trong quá trình ho t đ ng c a đ n v k toán Thông qua s li u đ c x lý t các tài kho n đ l p các báo cáo nh : B ng cân đ i k toán, Báo cáo k t qu kinh doanh, Báo cáo l u chuy n ti n t , Thuy t minh báo cáo tài chính Vi c xác đ nh đ i t ng nào s d ng thông tin là đi u

c n thi t đ i v i b t k doanh nghi p vì các báo cáo đ c l p ra nh m m c đích đáp ng nhu c u c a ng i s d ng thông tin

Xu t phát t tình hình đ n v k toán và qui mô qu n lý c ng nh đ i t ng s

d ng thông tin k toán c a các doanh nghi p nh và v a thì vi c thi t k h

th ng tài kho n k toán c n g n, nh , đ n gi n đ d th c hi n và qua đó t o ra

đ c nh ng thông tin phù h p cho yêu c u qu n tr doanh nghi p và cho các đ i

t ng s d ng có c n c đ đ a ra nh ng quy t đ nh kinh t đúng đ n T t nhiên doanh nghi p nh và v a có th phát tri n thành doanh nghi p l n nên h th ng tài kho n c ng không ph i là m t h th ng đóng mà nên có s chuy n ti p và m

r ng đ phù h p v i vi c phát tri n này

K t Lu n Ch ng 1

H th ng tài kho n là m t b ph n c u thành quan tr ng c a toàn b h th ng k toán doanh nghi p V i t cách là công c qu n lý đã và c n có s đ i m i, không ch vi c h ch toán cho đúng b n ch t c a t ng tài kho n mà còn giúp thi t l p h th ng thông tin k toán thông qua Báo cáo tài chính Cho nên c n

ph i nghiên c u đ hoàn thi n

h th ng tài kho n nói riêng và h th ng k toán dành cho doanh nghi p nh

và v a nói chung nh m thích ng v i nhu c u và n ng l c qu n lý c a các nhà

qu n tr doanh nghi p nh và v a c ng nh các đ i t ng s d ng thông tin có liên quan M c dù ch mang tính ch t t ng quan m t s v n đ v k toán, v tài kho n, cách v n d ng h th ng tài kho n k toán, song nó c ng là nh ng b c

đ u đ tác gi th c hi n cho ch ng k ti p đi vào nghiên c u th c tr ng ho t

đ ng c a các doanh nghi p nh và v a

Ch ng 2: TH C TR NG H TH NG TÀI KHO N K TOÁN ÁP

D NG CHO DOANH NGHI P NH VÀ V A VI T NAM

2.1 Gi i thi u t ng quát v tình hình ho t đ ng và qu n lý c a doanh nghi p

nh và v a Vi t Nam

Th c hi n ch tr ng phát tri n kinh t nhi u thành ph n và tri n khai Lu t Doanh nghi p, doanh nghi p nh và v a Vi t Nam đang phát tri n nhanh chóng Trong s các doanh nghi p đang ho t đ ng hi n nay thì có t i 97% là doanh nghi p nh và v a Các doanh nghi p nh và v a này gi v trí ngày càng quan

tr ng, đóng góp đáng k vào s t ng tr ng kinh t c a đ t n c Các doanh nghi p nh và v a này không nh ng t o công n vi c làm và thu nh p cho lao

đ ng làm vi c trong doanh nghi p nói chung, mà còn có vai trò quan tr ng trong

vi c thay đ i c u trúc c a n n kinh t , làm cho n n kinh t tr nên linh ho t, d thích ng v i nh ng bi n đ ng c a kinh t toàn c u

2.1.1 Vai trò c a doanh nghi p nh và v a đ i v i n n kinh t Vi t Nam

Nh ng n m qua nh chính sách đ i m i khuy n khích thành ph n kinh t t nhân phát tri n cùng v i xu th h i nh p kinh t qu c t , Chính ph đã có nhi u chính sách, gi i pháp l n nh m phát huy đ n m c cao nh t hi u qu ho t đ ng,

s c c nh tranh c ng nh ti m n ng, bi n pháp tr giúp các doanh nghi p nh và

v a Có th th y rõ, h th ng pháp lu t, môi tr ng kinh doanh đang d n đ c

c i thi n và ngày càng có chuy n đ ng tích c c Các doanh nghi p nh và v a ngày càng đ c h ng nhi u chính sách u đãi và bình đ ng h n, tình tr ng phân bi t, đ i x so v i các doanh nghi p Nhà n c gi m nhi u c bi t, m t

s y u t quan tr ng, có tính ch t s ng còn v i s t n t i và phát tri n c a các doanh nghi p nh và v a nh vi c ti p c n v i các ngu n v n, công ngh , đ t đai, lao đ ng, thông tin th tr ng đã đ c m thông thoáng h n r t nhi u so v i

phát tri n v quy mô, đ c bi t là khu v c t nhân, c n ph i xét l i t y u t n n

t ng là lu t pháp Lu t pháp ph i đ c thi t k sao cho th c s tr thành công c

h tr cho ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, đ ng th i t o l p môi tr ng

c nh tranh bình đ ng cho m i thành ph n kinh t cho dù t m quan tr ng c a các doanh nghi p nh và v a r t c n đ c ghi nh n và tôn vinh: các doanh nghi p

nh và v a có tính linh ho t cao đ c bi t là trong vi c ra quy t đ nh, do đó góp

ph n tích c c trong vi c huy đ ng v n, t o công n vi c làm cho đ i b

ph n ng i lao đ ng và t ng b c đáp ng nhu c u ngày đa d ng hóa th tr ng, kích thích tính n ng đ ng sáng t o trong kinh doanh và kh n ng c nh tranh các doanh nghi p Riêng l nh v c kinh doanh th ng m i, du l ch đang tr thành ngành kinh t m i nh n c a c n c

2.1.2 Tình hình ho t đ ng c a doanh nghi p nh và v a trong th i gian qua

Qua g n hai m i n m th c hi n chính sách đ i m i kinh t , m c dù các doanh nghi p nh và v a đã có nh ng thành công k di u, t ng b c kh ng đ nh vai trò quan tr ng trong n n kinh t Tuy nhiên, hàng n m v n có hàng ngàn doanh nghi p lo i này r i vào tình tr ng phá s n ho c bi n m t trên th tr ng Lý do thì có nhi u, nh ng m t trong s đó là h thi u m t t duy chi n l c, b t đ u

b ng vi c thi u kh n ng ho ch đ nh m t chi n l c cho phép tìm ki m khách hàng và k t thúc b ng th t b i trong vi c phát tri n m t h th ng ki m soát nh m duy trì hi u qu kinh doanh

- Tr c th c t là các doanh nghi p nh và v a ho t đ ng trong m t l nh v c

h p, c s mua bán quen bi t s n có và kinh doanh trên s tin c y, do v y khi

ph i tuân th hàng lo t s đi u ch nh c a pháp lu t, mua bán theo h p đ ng, h

th ng s sách theo thông l qu c t , s d n đ n nhi u h l y nh b ph t khi không giao hàng đúng h n, b ki n bán phá giá

- Do kh n ng ti p c n thông tin và các d ch v h tr kinh doanh c a các doanh nghi p nh và v a r t th p, ch t l ng ngu n nhân l c th p, h n ch v trình đ chuyên môn, tin h c, ngo i ng c a giám đ c và đ i ng qu n lý kinh doanh, và

vi c đ u t cho h th ng thông tin th p, ch a có ph ng ti n k thu t nên ch a

theo k p di n bi n c a th tr ng Do đó, theo các doanh nghi p, h đang r t c n

đ c tr giúp thông tin v th tr ng, liên k t trong vi c xúc ti n qu ng bá

th ng hi u và s n ph m…

- R t nhi u doanh nghi p đ c thành l p theo ki u “chóng vánh” H không quan tâm đ n k ho ch kinh doanh, không quan tâm đ n cách qu n lý sao cho

hi u qu kinh doanh cao nh t T l ch doanh nghi p không bi t phân bi t

nh ng đi m y u và đi m m nh c a các lo i hình doanh nghi p mình khá cao

- a s báo cáo tài chính c a các doanh nghi p nh và v a là cu i n m b l ho c

l i r t ít M c đích c a các doanh nghi p nh và v a đ u tr n thu ho c đóng thu ít Tuy nhiên theo m t s doanh nghi p thì vi c làm này m t ph n do các nhân viên qu n lý thu luôn gây khó kh n cho doanh nghi p, nên các doanh nghi p ch mu n đóng it thu t ng tr ng đ n khi quy t toán thu s n p thêm vì

có khai đúng, n p đúng thì khi c quan thu xu ng ki m tra c ng gây khó d cho doanh nghi p

- Doanh nghi p nh và v a là nh ng doanh nghi p gia đình, không coi tr ng b

ph n k toán, đa s doanh nghi p nh và v a đ c thành l p và ho t đ ng theo

ki u gia đình Anh là giám đ c thì em làm phó ho c ch ng là giám đ c thì v làm k toán tr ng… Xét v góc đ qu n lý, nh ng doanh nghi p theo ki u này khó m r ng quy mô ho t đ ng

Nh ng v n đ trên là r t ph bi n hi n nay Nó đã, đang t n t i và s ti p t c t n

t i trong n n kinh t th tr ng c a n c ta Nh ng đi m y u trên s d n đ n m t

h u qu t t y u là kh n ng qu n lý kém, s c c nh tranh kém, thi u s liên k t trong kinh doanh, kh n ng tìm c h i giao th ng kém, ch m n m b t công ngh Nh ng đi m y u trên s d n đ n m t h u qu t t y u là n ng l c c a đa s doanh nghi p nh và v a Vi t Nam hi n nay r t y u v m i m t

M c dù v y, trong nh ng n m qua, s phát tri n v t b c c v s l ng và ch t

l ng c a các doanh nghi p nh và v a đã góp ph n quan tr ng vào m c tiêu

t ng tr ng c ng nh vào ngân sách, t o vi c làm ch y u là lao đ ng không có trình đ chuyên môn, lao đ ng dôi d t các khu v c khác, t ng thu nh p cá

nhân; góp ph n đáng k trong vi c huy đ ng ngu n đ u t cho phát tri n kinh t – xã h i

Theo Quy t đ nh s 236 /2006/Q -TTg c a Th t ng Chính ph , nhà n c đã xây d ng k ho ch hành đ ng đ phát tri n doanh nghi p nh và v a 2006-2010 tri n khai trên t t c các t nh, thành trong c n c K ho ch đã xác đ nh rõ quan

đi m phát tri n doanh nghi p nh và v a v i nh ng m c tiêu t ng quát đó là:

y nhanh t c đ phát tri n doanh nghi p nh và v a t o môi tr ng c nh tranh lành m nh, nâng cao n ng l c c nh tranh qu c gia, các doanh nghi p nh và v a đóng góp ngày càng cao vào t ng tr ng cho n n kinh t

2.1.3 Tình hình qu n lý c a các doanh nghi p nh và v a trong th i gian qua

Nh đã trình bày ph n 2.1.2, v i tình hình ho t đ ng ch a th c s hi u qu c a các doanh nghi p nh và v a trong th i gian qua cho th y công tác qu n lý các doanh nghi p hi n nay còn quá y u kém Nguyên nhân là do:

- Do nh n th c c a ch doanh nghi p còn y u kém, ch a coi tr ng công tác k toán, ch a quan tâm đ n t ch c b máy k toán a s các doanh nghi p ch lo

đ i phó v i c quan thu h n là th c hi n ngh a v c a mình

- Doanh nghi p thành l p và ho t đ ng theo ki u gia đình, nhân viên vào công ty làm vi c đa s do ng i quen gi i thi u vì các ch doanh nghi p không mu n cho bên ngoài bi t th c tr ng ho t đ ng c a doanh nghi p, do đó đ i ng nhân viên c ng không có trình đ chuyên môn cao

- Thi u t m nhìn v chi n l c, thi u ki n th c v kinh t , thi u ki n th c v

qu n lý, thi u v n ho t đ ng do đó các ch doanh nghi p ch quan tâm đ n l i ích tr c m t, có khi ch doanh nghi p v a qu n lý v a là ng i th c hi n vì h

ch tin chính mình

- Không ch thi u n ng l c qu n lý, mà các ngu n thông tin c n thi t v các chính sách m i c a chính quy n, thông tin s n ph m và th tr ng đ n nh ng quy t c chung khi h i nh p đ u thi u

- Ra quy t đ nh không d a trên nh ng thông tin v h th ng k toán Các ch doanh nghi p r t n ng đ ng trong vi c tìm ra nh ng c h i kinh doanh t t nh ng

thi u kh n ng phân tích, đánh giá ho t đ ng kinh doanh c ng nh xây d ng các chi n l c kinh doanh lâu dài l i r t h n ch Vì v y, khi ra quy t đ nh kinh doanh h d a vào kinh nghi m th c t mà h thu l m đ c trong quá trình kinh doanh h n là d a vào nh ng thông tin do h th ng k toán cung c p

V i quy mô nh , nhà qu n lý có th n m v ng doanh nghi p c a mình, nh ng khi có đi u ki n tích l y đ phát tri n lên quy mô l n h n thì đ i ng qu n tr doanh nghi p đã không th đi u hành t t công vi c

Do đó c n m t s đi u ch nh n ng l c qu n lý cho phù h p v i quy mô phát tri n

c a doanh nghi p là m t đi m y u l n khi b c vào h i nh p kinh t th gi i

2.2 Gi i thi u h th ng tài kho n áp d ng cho doanh nghi p nh và v a

K toán Vi t Nam t 1954-1987 (tr c chính sách đ i m i) ph c v n n kinh t

k ho ch hóa t p trung

Song song v i quá trình đ i m i n n kinh t theo chính sách “đ i m i”, k toán

th i k (1988-1994) đ c đi u ch nh đ thích ng v i s chuy n đ i c a n n kinh t H th ng báo cáo đ c l p cho các doanh nghi p đã hình thành

C i ti n h th ng k toán Vi t Nam b t đ u n m 1995 thành m t ngành k toán

hi n đ i, phù h p v i các chu n m c báo cáo tài chính qu c t

A K toán Vi t Nam giai đo n 1954-1987

Vi t Nam chính th c thoát kh i ách xâm l c c a Th c dân Pháp vào n m 1954

Hi p đ nh Genev chia đ t n c thành hai mi n: Mi n B c d i s lãnh đ o c a

ng C ng S n Vi t Nam, mi n Nam t m th i v n còn s hi n di n c a quân

đ i Pháp N m 1956 đ c ghi nh n b ng s thi t l p c quan qu n lý nhà n c

v k toán và h th ng k toán áp d ng cho ngành công nghi p l n đ u tiên đ c ban hành n n m 1961, v n b n pháp lu t v k toán đ u tiên đ c ban hành là Ngh đ nh 175-CP ngày 28/10/1961 (sau đó đ c thay th b i Ngh đ nh 25-

H BT ngày 18/03/1989) quy đ nh v t ch c k toán nhà n c T i th i đi m này, s li u k toán là m t công c phân tích th ng kê ph c v cho công tác giám sát c a Chính Ph Khái ni m bút toán kép ít s d ng, thay vào đó là k toán đ n

đ c s d ng ph bi n h n

n n m 1971, h th ng tài kho n k toán đ u tiên ra đ i (áp d ng cho t t c các thành ph n kinh t trong n n kinh t qu c dân) m i đ c quy đ nh trong Quy t

đ nh 425-TC/C KT ngày 4/12/1970 Sau Quy t đ nh 425-TC/C KT ngày 4/12/1970, m t lo t nguyên t c k toán và nh ng v n b n s a đ i, b sung đ c

ti p t c ban hành đ h ng d n cho Quy t đ nh này

Các quy đ nh k toán và s a đ i, b sung đ c ban hành liên t c đ gi i quy t

nh ng v n đ m i n y sinh, quy đ nh các ch đ k toán cho các doanh nghi p nhà n c M t s a đ i quan tr ng là thông t 03-TC/C KT ngày 18/01/1980 quy đ nh nh ng ngguyên t c k toán cho các liên hi p xí nghi p qu c doanh, ti n thân c a các T ng công ty 90, 91 đ c thành l p sau đó

B K toán Vi t Nam giai đo n 1987-1994

T n m 1987, s đa d ng hóa các thành ph n kinh t d n đ n nhi u thay đ i trong l nh v c k toán chu n b cho m t n n kinh t th tr ng, giai đo n này Nhà n c b t đ u có nh ng thay đ i trong k toán đ i v i t ng lo i doanh nghi p, đa d ng hóa các báo cáo k toán Thông t 10-TC/C KT ngày 07/02/1987 đ t ra nh ng quy đ nh v k toán cho các thành ph n kinh t Thông

t 26-TC/C KT ngày 01/04/1987 k th a và b sung nh ng quy đ nh v h

th ng tài kh an k toán th ng nh t đ c h ng d n trong Quy t đ nh TC/C KT N m 1989 các quy đ nh v k toán đ i v i các doanh nghi p có v n

425-đ u t n c ngoài c ng 425-đ c ban hành

Pháp l nh k toán và th ng k , ban hành ngày 10/05/1988, hai n m sau chính sách “đ i m i”, nh n m nh nhu c u xây d ng h th ng k toán nh m t y u t tiên quy t cho vi c chuy n đ i sang n n kinh t th tr ng N m 1989 , Ngh

đ nh 25-H BT v đi u l t ch c k toán nhà n c đ c ban hành thay th cho Ngh đ nh 175-CP n m 1961

Pháp l nh k toán và th ng kê n m 1988 và Ngh đ nh 25-H BT ngày 18/03/1989 là nh ng v n b n pháp lu t quan tr ng v k toán trong th i k này Cùng v i v n b n pháp lu t quan tr ng này, hang lo t các h ng d n, ch th v

k toán, báo cáo tài chính, các quy t c v qu n lý tài chính cho các ngành ngh

và khu v c kinh t c ng đ c ban hành

C Giai đo n c i cách h th ng k toán Vi t Nam (t n m 1995 đ n nay)

Toàn c u hóa đã gây áp l c đ i v i vi c Vi t Nam ph i cái cách h th ng k toán

đ có s hòa h p v i nh ng tiêu chu n qu c t Tuy nhiên, m t đi u không kém

ph n quan tr ng là áp l c c a các t ch c qu c t và các nhà tài tr đòi h i Chính ph Vi t Nam ph i cung c p và cho phép ti p c n m t h th ng lu t pháp

đ y đ và nh ng h th ng báo cáo tài chính và k toán minh b ch

T th p k 1980, cùng v i các nhà đ u t n c ngoài, các công ty k toán qu c

t đã đ n Vi t Nam Nh ng công ty này và các công ty đa qu c gia khác áp d ng các chu n m c k toán đ c ch p nh n chung (GAAP) Thông qua các công ty này, nh ng h th ng k toán chuyên ngghi p đã du nh p vào Vi t Nam, và cung

c p cho nh ng nhà làm lu t và các k toán viên chuyên nghi p nhi u ví d v mô hình k toán qu c t

Ch đ k toán đ c nh c đ nnhi u nh t trong th i k đ u c i cách h th ng k toán là ch đ k toán cho doanh nghi p s n xu t kinh doanh theo Quy t đ nh

1141-TC/Q /C KT ngày 01/11/1995, hay còn đ c g i là H th ng k toán

• Doanh nghi p xây l p

• Các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài

• B o hi m và ch ng khoán

• Doanh nghi p nh và v a

N m 1998, B Tài Chính ch đ o ti n hành xây d ng Chu n m c k toán Vi t Nam (VAS) tuân th chu n m c báo cáo tài chính qu c t (IFRS) Quy t đ nh 1563/1989/Q -BTC ngày 30/10/1998 thành l p y ban so n th o Chu n m c k toán Vi t Nam Tính đ n nay, đã có hai m i sáu VAS đ c ban hành tuân th IFRS, ngo i tr m t s nh ng khác bi t

N m 2000, H i đ ng K toán qu c gia đ c thành l p theo Quy t đ nh 276/2000/Q -BTC ngày 28/03/2000 c a B Tài Chính Lu t k toán ra đ i n m

2003 là m t b c ti n quan tr ng trong quá trình c i cách chuy n đ i h th ng k toán Vi t Nam

2.2.1 H th ng k toán áp d ng cho doanh nghi p nh và v a

Trong b i c nh h i nh p kinh t qu c t hi n nay, doanh nghi p nh và v a c a

Vi t Nam không ch ch u s c ép c nh tranh v i các công ty trong n c mà gay

g t, quy t li t h n là t các t p đoàn đa qu c gia, nh ng công ty hùng m nh c

v v n, th ng hi u và trình đ qu n lý Do v y, đ c nh tranh đ c, các doanh nghi p nh và v a ph i tìm đ c cho mình m t h ng đi h p lý đ t n t i và phát tri n M t trong s các gi i pháp c n ph i làm là ti t ki m chi phí s n xu t, nâng cao hi u qu qu n lý… mà thông tin đ làm c s không th khác h n

ngoài thông tin k toán Chính vì v y, các doanh nghi p nh và v a mu n phát tri n b n v ng thì đòi h i ph i có b máy k toán t t, hi u qu

Tuy nhiên, đ th c hi n đ c m c tiêu đó, không ph i doanh nghi p nào c ng làm đ c, vì ph n l n nh ng doanh nghi p này m i thành l p, h n ch v t m nhìn v chi n l c, ki n th c v qu n lý, v n ho t đ ng có m t h th ng k toán t t, doanh nghi p c n ph i đ u t không nh Vì v y, ít doanh nghi p có kh

n ng ho c dám đ u t cho vi c này Gi i pháp hi n nay các doanh nghi p th ng dùng là thuê các k toán viên có nghi p v gi i làm ngoài gi ho c thuê nh ng

ng i có trình đ th p v i chi phí có th ch p nh n đ c H qu t t y u là doanh nghi p s có m t h th ng k toán manh mún, ho t đ ng kém hi u qu và thông tin cung c p không k p th i đ ra quy t đ nh

Ti p theo Quy t đ nh s 15/2006/Q -BTC c a B Tài chính v vi c ban hành

Ch đ K toán doanh nghi p (g i t t là Quy t đ nh 15), ngày 14 tháng 9 n m

2006, B Tài chính đã ra Quy t đ nh s 48/2006/Q -BTC v vi c ban hành Ch

đ K toán doanh nghi p nh và v a (g i t t là Quy t đ nh 48) i t ng áp

d ng là t t c các doanh nghi p có quy mô nh và v a thu c m i l nh v c, m i thành ph n kinh t trong c n c, bao g m các công ty trách nhi m h u h n, công ty c ph n, công ty h p danh, doanh nghi p t nhân và h p tác xã

* Ch đ k toán hi n hành áp d ng cho các doanh nghi p nh và v a theo Quy t đ nh 48/2006/Q -BTC bao g m:

Ph n: Quy đ nh chung

- Ch đ k toán áp d ng cho các doanh nghi p nh và v a áp d ng cho t t c các doanh nghi p có quy mô nh và v a thu c m i l nh v c, m i thành ph n kinh t trong c n c, bao g m: Công ty trách nhi m h u h n, công ty c ph n, công ty h p danh, doanh nghi p t nhân và h p tác xã Ch đ k toán doanh nghi p nh và v a không áp d ng cho doanh nghi p Nhà n c, công ty trách nhi m h u h n Nhà n c m t thành viên, công ty c ph n niêm y t trên th

tr ng ch ng khoán, h p tác xã nông nghi p và h p tác xã tín d ng

- Ch đ k toán doanh nhi p nh và v a đ c xây d ng trên c s áp d ng đ y

đ 7 chu n m c k toán thông d ng, áp d ng không đ y đ 12 chu n m c k toán và không áp d ng 7 chu n m c k toán do không phát sinh doanh nghi p

nh và v a ho c do quá ph c t p không phù h p v i doanh nghi p nh và v a (xem B ng ph l c 3, 4,5)

Ngoài ra, ch đ k toán doanh nghi p nh và v a còn quy đ nh ch s , ch vi t,

đ n v tính s d ng trong k toán, k k toán, các tr ng h p ph i ki m kê tài

s n, các n i dung ph i công khai trong Báo cáo tài chính, hình th c và th i h n công khai Báo cáo tài chính, vi c b o qu n và l u tr tài li u k toán, các quy

đ nh v k toán tr ng

2.2.2 H th ng tài kho n k toán áp d ng cho doanh nghi p nh và v a

th c hi n công tác k toán, các đ n v , các t ch c kinh t ph i s d ng nhi u tài kho n khác nhau nh m th a mãn nhu c u thông tin đa chi u cho các đ i

t ng s d ng Các tài kho n này t o thành h th ng tài kho n k toán mà các

đ n v t ch c, doanh nghi p s d ng Nh v y, h th ng tài kho n k toán là t p

h p các tài kho n k toán đ c s d ng trong ch đ k toán và trong t ng đ n

v k toán theo m t tr t t nh t đ nh Trong h th ng ch đ k toán, h th ng tài kho n k toán là thành ph n c b n, quy t đ nh ch t l ng c a thông tin k toán

H th ng tài kho n k toán do Nhà n c ban hành là s th ch hóa c ch qu n

lý kinh t , tài chính c a Nhà n c đ i v i các đ n v k toán, t o đi u ki n đ các đ n v h ch toán xây d ng h th ng tài kho n phù h p v i đ c thù c a t ng

đ n v ; đ ng th i, t o đi u ki n thu n l i cho công tác thanh, ki m tra c ng nh công tác ki m toán các ho t đ ng kinh t , tài chính di n ra trong đ n v k toán

M t khác, h th ng tài kho n k toán do Nhà n c ban hành còn t o đi u ki n

th c hi n các nguyên t c chung đ c th a nh n, các chu n m c k toán T đó,

t o đi u ki n thu n l i cho các c quan th ng kê trong vi c thu th p thông tin đ tính toán các ch tiêu t ng h p c a t ng ngành, đ a ph ng c ng nh c a c qu c gia

Nhìn chung, h th ng tài kho n k toán hi n hành ban hành theo Quy t đ nh s 48/2006/Q -BTC ngày 14/9/2006 c a B tr ng B Tài chính áp d ng trong các

doanh nghi p nh và v a khá đ n gi n, d th c hi n, phù h p v i quy mô và trình đ qu n lý c a ph n l n doanh nghi p Theo Quy t đ nh này, h th ng tài kho n k toán bao g m các tài kho n thu c B ng cân đ i k toán (g m 51 tài kho n c p 1, 62 tài kho n c p 2, 05 tài kho n c p 3) và 05 tài kho n ngoài b ng (lo i 0) Các tài kho n trong B ng cân đ i k toán đ c s p x p vào 9 lo i, t

lo i 1 (ph n ánh tài s n ng n h n), lo i 2 (ph n ánh tài s n dài h n), lo i 3 (ph n ánh n ph i tr ), lo i 4 (ph n ánh v n ch s h u), lo i 5 (ph n ánh doanh thu),

lo i 6 (ph n ánh chi phí s n xu t kinh doanh), lo i 7 (ph n ánh thu nh p khác),

lo i 8 (ph n ánh chi phí khác) cho đ n lo i 9 (ph n ánh k t qu kinh doanh) Trong t ng lo i, các tài kho n k toán đ c s p x p theo m t trình t nh t đ nh

Ch ng h n, các tài kho n ph n ánh tài s n đ c s p x p theo m c đ kh thanh (kh n ng chuy n đ i thành ti n), các tài kho n ph n ánh ngu n v n s p x p t

n ph i tr đ n v n ch s h u), các tài kho n ph n ánh doanh thu và chi phí

- Gi i thích n i dung, k t c u và ph ng pháp ghi chép tài kho n k toán

* c đi m c a h th ng tài kho n k toán:

Œ Các tài kho n t lo i 1 đ n lo i 9 đ c ph n ánh theo ph ng pháp ghi s kép, còn các tài kho n lo i 0 ph n ánh theo ph ng pháp ghi đ n Trong đó, tài kho n lo i 1, 2 đ c dùng đ ph n ánh tài s n; tài kho n l ai 3, 4 đ c dùng đ

ph n ánh ngu n v n; tài kho n t lo i 5 đ n lo i 9 đ c dùng đ ph n ánh các quá trình ho t đ ng s n xu t, kinh doanh c a đ n v

Œ M i quan h gi a các tài kho n thu c các lo i tài s n c ng t ng t nh h

th ng tài kho n đ c ban hành theo quy t đ nh 15 Tuy nhiên, do h th ng tài kho n này không quy đ nh s d ng các tài kho n 621, 622, 623, 627 nên quy

trình k toán chi phí s n xu t và tính giá thành s n ph m có đi m khác bi t, đ ng

th i c ng có m t s quy đ nh liên quan đ n vi c ph n ánh các s ki n kinh t phát sinh có tính ch t ph c t p đ c đ n gi n hóa đ phù h p v i trình đ chuyên môn v qu n lý và k toán doanh nghi p nh và v a

H th ng tài kho n áp d ng cho doanh nghi p nh và v a đ c rút g n t h

th ng tài kho n đ c ban hành theo Quy t đ nh 1141 tr c đây và theo Quy t

đ nh 15 hi n hành Vi c rút g n này tóm l c qua các đi m sau:

1 Gom m t s đ i t ng k toán vào trong tài kho n c p 1 và theo dõi chi ti t trên các tài kho n c p 2

2 L c b m t s đ i t ng k toán đ c cho là không có ho c ch a xu t hi n các doanh nghi p nh và v a

3 n gi n hóa vi c theo dõi các kho n m c chi phí s n xu t và t p trung vi c theo dõi trên tài kho n 154, đ n gi n hóa m t s n i dung và ph ng pháp h ch toán đ i v i m t s đ i t ng k toán và các nghi p v kinh t có liên quan

Vi c rút g n này b c l nhi u h n ch và s đ c trình bày trong ph n hoàn thi n

ch ng 3

th c hi n t t ch c n ng thông tin và ki m tra đòi h i h th ng tài kho n k toán ph i đ c xây d ng có c n c khoa h c ph i ph n ánh đ c tình hình tài

s n, ngu n v n trên các ph ng di n và m c đ khác nhau (t ng h p, chi ti t, tài

s n, ngu n v n,…) nh m cung c p thông tin đ đánh giá hi u qu s d ng v n nói riêng và hi u qu kinh doanh nói chung trong doanh nghi p Bên c nh đó, h

th ng tài kho n k toán ph i ph n ánh đ c tính liên hoàn c a quá trình kinh doanh và có th thay đ i theo t ng th i k , t ng giai đo n phát tri n kinh t c a

Doanh thu Nhóm 1: Doanh thu (TK511, 515)

Nhóm 2: Các kho n gi m tr doanh thu (TK521)

Lo i 6

Chi phí SXKD Nhóm 1: Mua hàng (TK611)

Nhóm 3: Giá v n, giá thành (TK631, 632, 635) Nhóm 4: Chi phí th i k (TK642)