Giải pháp quản trị rủi ro hoạt động tại ngân hàng TMCP công thương Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế

Basel II đã th... Error!. Bookmark not defined.. Nâng cao hi u qu công tác thanh tra, giám sát ngân hàng ...

j -

BÙI TH H NG

VI T NAM THEO CHU N M C QU C T

Chuyên ngành: Kinh t tài chính – Ngân hàng

NHNN Ngân hàng nhà n c

NHTM CP Ngân hàng th ng m i c ph n

NHCTVN Ngân hàng Th ng m i c ph n Công Th ng Vi t Nam

QLRRTT&TN Qu n lý r i ro th tr ng & tác nghi p

QTRRH Qu n tr r i ro ho t đ ng

RCSA Risk Control Self Assessment (t đánh giá ki m soát r i ro)

KRIs Key Risk Indicators (các ch s r i ro chính)

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 1.1: H s trong ph ng pháp chu n đ i v i r i ro ho t đ ng 22

B ng 2.1: H th ng các v n b n liên quan đ n giám sát an toàn ho t đ ng ngân hàng 26

B ng 2.2: H s an tòan v n (CAR) c a m t s ngân hàng t n m 2007 – 2009 28 B ng 2.3: ánh giá tác đ ng c a thông t 13 29

B ng 2.4: T ng h p các v n b n có liên quan đ n công tác qu n tr r i ro t i NHCTVN 31

B ng 2.5: T ng h p r i ro phát sinh theo t ng nghi p v n m 2009 39

B ng 2.6: Các n i dung khác c n th c hi n theo yêu c u c a y ban Basel 47

B ng 3.1: Vai trò và trách nhi m c a t ng b ph n 61

B ng 3.2: Danh m c công vi c phân lo i theo kh i kinh doanh 64

B ng 3.3: Danh m c công vi c phân lo i theo c p t ch c 65

B ng 3.4: Ví d minh h a v m t s ch tiêu đo l ng RRH chính 66

B ng 3.5: Ví d v n t i thi u cho r i ro ho t đ ng t i NHCTVN 70

B ng 3.8: Ví d v phân lo i s ki n r i ro theo Basel II 74

DANH M C CÁC BI U Bi u đ 2.1: H s an tòan v n CAR c a m t s các NHTM t n m 2007 – 2009 28

Bi u đ 2.2: T ng h p ch t l ng báo cáo c a các Chi nhánh trong n m 2009 36

Bi u đ 2.3: T ng h p ý ki n v ng m c, ki n ngh v c ch chính sách trong n m 2009 37

Bi u đ 2.4: T tr ng r i ro ho t đ ng phát sinh theo t ng nghi p v n m 2009 40

Bi u đ 2.5: S l ng l i phát sinh t ho t đ ng h tr n m 2009 40

Bi u đ 2.6: T tr ng l i phát sinh t ho t đ ng h tr n m 2009 41

DANH M C CÁC HÌNH V Hình 1.1 Khung qu n tr r i ro ho t đ ng c b n 11

Hình 1.2 Mô hình c b n c u trúc qu n tr r i ro ho t đ ng 12

Hình 3.1: C c u t ch c qu n tr r i ro ho t đ ng 60

Hình 3.2: Các quan h v báo cáo qu n tr r i ro ho t đ ng 63

Hình 3.3: Thành ph n chi ti t c a khung qu n tr r i ro ho t đ ng 67

DANH M C CÁC PH NG TRÌNH Ph ng trình 1.1 H s an toàn v n 5

Ph ng trình 1.2 Tài s n có r i ro 6

Ph ng trình 1.3 V n d phòng r i ro ho t đ ng trong ph ng pháp ch s c b n 21

Ph ng trình 1.4 V n d phòng r i ro ho t đ ng trong ph ng pháp chu n 23

chu n m c qu c t b ng vi c ng d ng các nguyên t c qu n tr , giám sát và các

h ng d n v ph ng pháp đo l ng r i ro ho t đ ng do y ban Basel ban hành

1 LÝ DO CH N TÀI

Trong nh ng n m v a qua, ho t đ ng c a h th ng ngân hàng không ng ng

t ng tr ng c v ch t và l ng, nh t là k t khi gia nh p WTO M ng l i không

ng ng đ c m r ng, các s n ph m, d ch v m i liên t c đ c tri n khai đã th

hi n đ c ph n nào tính tích c c và n ng đ ng c a các Ngân hàng trong n c Bên c nh đó, ho t đ ng ngân hàng c ng g p ph i khá nhi u r i ro xu t phát t nhi u nguyên nhân ch quan và khách quan: s b t n đ nh c a n n kinh t , chính

tr , b máy qu n tr r i ro ch a phát tri n t ng x ng v i quy mô ho t đ ng…

Nh ng r i ro này luôn song hành trong quá trình phát tri n, gây ra nh ng thách th c không nh cho các nhà qu n lý, c quan nhà n c mà đ i di n là Ngân hàng nhà

n c

Ngoài các r i ro truy n th ng nh r i ro tín d ng, r i ro thanh kho n…, r i

ro ho t đ ng trong nh ng n m g n đây xu t hi n v i m t đ ngày càng cao và đã có

nh ng tác đ ng không nh đ n l i nhu n và uy tín c a các ngân hàng Vi c tri n khai qu n tr r i ro ho t đ ng t i các Ngân hàng trong n c h u nh ch a đ c th c

hi n ho c m i ch tri n khai chi u l nh m đ i phó v i công tác ki m tra ki m toán

n i b Công tác ki m soát c a Ngân hàng nhà n c đ i v i lo i r i ro này d ng

nh b b ng khi t t c các ho t đ ng ki m soát r i ro ch chú tr ng đ n m ng tín

d ng

Th c ti n ho t đ ng t i Ngân hàng TMCP Công th ng Vi t Nam trong

nh ng n m qua cho th y r i ro ho t đ ng có xu h ng ngày m t gia t ng trên toàn

h th ng, đi u này ch ng t vi c ki m soát lo i r i ro này ch a đ c th c hi n tri t

đ và hi u qu Chính vì v y, vi c qu n tr r i ro m t cách bài b n nh m gi m thi u các t n th t phát sinh trong quá trình ho t đ ng, góp ph n nâng cao l i nhu n và uy tín cho ngân hàng là v n đ vô cùng c p bách

Th i gian qua, các đ nh h ng v vi c tri n khai công tác qu n tr r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng do y ban Basel ban hành (phiên b n c p nh t n m

2006 v i tên g i The New Basel Capital Accord – Basel II) đang đ c các Ngân hàng trên ph m vi toàn c u h t s c quan tâm và tri n khai áp d ng Basel II đã th

ph ng pháp c ng nh cách th c tri n khai, bao g m 3 lo i r i ro chính: r i ro tín

d ng, r i ro th tr ng và r i ro ho t đ ng ó c ng chính là lý do đ tác gi ch n

đ tài nghiên c u “Gi i pháp qu n tr r i ro ho t đ ng t i Ngân hàng TMCP

Công th ng Vi t Nam theo chu n m c qu c t ”

2 M C TIÊU NGHIÊN C U

tài t p trung nghiên c u vi c áp d ng mô hình qu n tr r i ro ho t đ ng theo chu n m c qu c t t i Ngân hàng TMCP Công th ng Vi t Nam thông qua

vi c ng d ng các nguyên t c qu n tr , giám sát và các h ng d n v ph ng pháp

đo l ng r i ro ho t đ ng theo hi p c Basel II

Sau khi tìm hi u khái quát v Basel II và t p trung vào 10 nguyên t c qu n

tr và giám sát r i ro ho t đ ng, đ tài đã nêu lên th c tr ng r i ro ho t đ ng t i Ngân hàng TMCP Công th ng Vi t Nam trong th i gian g n đây c ng nh cách

th c qu n tr r i ro ho t đ ng t i ngân hàng trong th i đi m hi n t i

C n c vào nh ng nguyên t c c ng nh h ng d n c a y ban Basel, đ tài

đã phân tích các nhân t ch a phù h p, ch a th c hi n đ c so v i các chu n m c

c a y ban Basel v ph ng pháp qu n tr c ng nh cách th c đo l ng r i ro

Trên c s đó, đ tài đã đ a ra m t s gi i pháp c th và các b c chu n b

đ ng d ng Basel II vào công tác qu n tr r i ro ho t đ ng t i Ngân hàng TMCP Công th ng Vi t Nam, đ ng th i đ xu t nh ng gi i pháp nâng cao kh n ng ng

d ng Basel II v phía Ngân hàng nhà n c trong vai trò là c quan giám sát nh m

t ng c ng tính n đ nh và an toàn trong ho t đ ng c a h th ng ngân hàng

3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Trong quá trình th c hi n, lu n v n s d ng các ph ng pháp lý thuy t suy

lu n logic, duy v t bi n ch ng, duy v t l ch s , ph ng pháp so sánh phân tích và

ph ng pháp th ng kê, đ i chi u đ xác đ nh b n ch t c a v n đ c n nghiên

c u t đó có th đ a ra các bi n pháp, đ xu t đi u ch nh và xây d ng

Ngoài ra, lu n v n còn s d ng ch n l c h th ng c s d li u th c p t báo cáo th ng niên c a Ngân hàng TMCP Công th ng Vi t Nam, s li u c a

4 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U

Trên th c t , hi p c Basel II có r t nhi u quy t c và chu n m c liên quan

đ n qu n tr r i ro trong ho t đ ng ngân hàng, đ c bi t là các chu n m c giám sát

ho t đ ng c a các t p đoàn tài chính – ngân hàng

Tuy nhiên, trong ph m vi nghiên c u c a mình, đ tài ch gi i h n th c hi n nghiên c u sâu các nguyên t c qu n tr , giám sát và các ph ng pháp đo l ng

r i ro ho t đ ng, đ ng th i ng d ng các nguyên t c này vào vi c qu n tr r i ro

ho t đ ng t i NH TMCP Công th ng VN i v i các n i dung còn l i, đ tài xin đ l i cho ph n nghiên c u chuyên sâu h n sau này

5 N I DUNG TÀI

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n v n đ c k t c u g m 3 ch ng:

 Ch ng 1: Hi p c Basel II trong qu n tr r i ro ho t đ ng c a NHTM

tài đã đ a ra đ c các gi i pháp tri n khai công tác qu n tr r i ro ho t

đ ng phù h p v i chu n m c qu c t t i NH TMCP Công th ng VN i u này

có ý ngh a quan tr ng trong vi c đ a công tác qu n tr r i ro c a h th ng ngân hàng ti m c n v i chu n m c qu c t đ d n đi đ n s th ng nh t, gi m thi u các tác đ ng c a r i ro đ n thu nh p và giá tr tài s n c ng nh s n đ nh c a h

th ng Ngân hàng

Ngoài ra, k t qu nghiên c u c a đ tài c ng có th đ c các c quan thanh tra và giám sát ngân hàng nhà n c, các c quan qu n lý ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i xem xét nghiên c u nh m hoàn thi n h n quy trình qu n tr r i

ro ho t đ ng

M C L C

Danh m c ch vi t t t

Danh m c các b ng bi u

Danh m c các bi u đ

Danh m c các ph ng trình

CH NG 1

1.1.T ng quan v r i ro trong ho t đ ng ngân hàng 1

1.1.1 Khái ni m r i ro trong ho t đ ng NHTM 1

1.1.2 Các lo i hình r i ro trong ho t đ ng NHTM 1

1.1.2.1 R i ro tín d ng 1

1.1.2.2 R i ro thanh kho n 1

1.1.2.3 R i ro lãi su t 1

1.1.2.4 R i ro ngo i h i 2

1.1.2.5 R i ro t ho t đ ng ngo i b ng 2

1.1.2.6 R i ro ho t đ ng 2

1.1.2.7 R i ro t các tác đ ng bên ngoài: 2

1.1.2.8 Các r i ro khác 3

1.2.Qu n tr r i ro ho t đ ng t i các NHTM 3

1.2.1 Khái ni m qu n tr r i ro ho t đ ng 3

1.2.2 S c n thi t ph i áp d ng các chu n m c qu c t trong qu n tr r i ro

ho t đ ng 3

1.2.2.1 Phù h p v i xu h ng qu c t hóa trong ho t đ ng ngân hàng 3

1.2.2.2 H n ch t n th t phát sinh do r i ro ho t đ ng 4

1.2.3 Các lo i r i ro ho t đ ng: 4

1.2.3.1 R i ro t n i b ngân hàng 4

1.2.3.2 R i ro t bên th ba 5

1.2.4 M c tiêu c a qu n tr r i ro ho t đ ng 6

1.3.Chu n m c qu c t v qu n tr r i ro trong ho t đ ng ngân hàng 6

1.3.1 Hi p c Basel I 6

1.3.2 B 25 nguyên t c c b n v giám sát ngân hàng 7

1.3.3 Hi p c Basel II 8

1.3.4 Nh ng s a đ i c a Hi p c Basel II so v i Hi p c Basel I 9

1.4.Qu n tr r i ro ho t đ ng theo chu n m c qu c t 10

1.4.1 Các nguyên t c qu n tr và giám sát r i ro ho t đ ng 10

1.4.1.1 Phát tri n môi tr ng qu n tr r i ro phù h p (bao g m 3 nguyên t c) 10 1.4.1.2 Xác đ nh, đánh giá, giám sát, ki m soát, g m 4 nguyên t c: 14

1.4.1.3 Vai trò c a giám sát 20

1.4.1.4 Vai trò c a vi c công b thông tin 21

1.4.2 Các ph ng pháp đo l ng 21

1.4.2.1 Ph ng pháp ch s c b n 21

1.4.2.2 Ph ng pháp chu n hóa 22

1.4.2.3 Ph ng pháp đo l ng nâng cao (AMA) 23

CH NG 2

2.1.Quy đ nh v qu n tr r i ro c a NHNN đ i v i các NHTM 25

2.1.1 i v i Chính ph : 25

2.1.2 i v i Ngân hàng nhà n c: 25

2.1.3 i v i các NHTM: 30

2.2.Tình hình chung v qu n tr r i ro t i NHCTVN 30

2.2.1 Qu n tr r i ro tín d ng: 32

2.2.2 Qu n tr r i ro th tr ng và r i ro ho t đ ng 33

2.2.3 Qu n tr r i ro pháp lý 34

2.2.4 Qu n tr r i ro thanh kho n 34

2.3.T ng quan tình hình r i ro ho t đ ng t i NHCTVN 35

2.3.1 Theo dõi và t ng h p báo cáo r i ro ho t đ ng: 35

2.3.2 Th c tr ng chung v r i ro ho t đ ng 36

2.3.2.1 R i ro phát sinh t c ch , chính sách, quy đ nh, quy trình ho t đ ng, h th ng CNTT 37

2.3.2.2 R i ro phát sinh t cán b : 37

2.3.2.3 R i ro phát sinh t ho t đ ng nghi p v : 39

2.3.2.4 R i ro phát sinh t ho t đ ng h tr 40

2.3.2.5 R i ro phát sinh do các tác đ ng bên ngoài: 41

2.4.Th c tr ng qu n tr r i ro ho t đ ng t i NH TMCP Công th ng Vi t Nam và đánh giá m c đ phù h p so v i chu n m c do y ban Basel ban hành 41

2.4.1 V các nguyên t c qu n tr và giám sát RRH 41

2.4.1.1 Phát tri n môi tr ng qu n tr r i ro 41

2.4.1.2 Kh n ng xác đ nh, đánh giá, giám sát và ki m soát r i ro ho t đ ng 48

2.4.2 o l ng r i ro ho t đ ng 55

2.4.2.1 o l ng đ nh tính 56

2.4.2.2 o l ng đ nh l ng 56

CH NG 3 GI I PHÁP QU N TR R I RO HO T NG T I NGÂN HÀNG TMCP CÔNG TH NG VI T NAM THEO CHU N M C QU C T 3.1 T ng b c đáp ng các yêu c u v qu n tr và giám sát r i ro ho t đ ng 58

3.1.1 Xác đ nh mô hình t ch c qu n tr RRH và vai trò trách nhi m c a các b ph n liên quan 58

3.1.2 Nâng cao nh n th c v r i ro ho t đ ng và xây d ng v n hóa qu n tr r i ro Error! Bookmark not defined 3.1.3 Hoàn thi n quy trình qu n tr r i ro ho t đ ng 61

3.2 Áp d ng các ph ng pháp đo l ng đ tính toán v n d phòng cho r i ro ho t đ ng 67

3.2.1 Ph ng pháp ch tiêu c b n BIA 67

3.2.2 Ph ng pháp chu n hóa 68

3.2.3 Ph ng pháp đo l ng nâng cao 68

3.3 M t s gi i pháp khác 74

3.3.1 Hoàn thi n và phát tri n h t ng công ngh thông tin 74

3.3.2 Nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c 74

3.3.3 Nâng cao n ng l c tài chính 75

3.4 Gi i pháp v phía NHNN 75

3.4.1 Nâng cao hi u qu công tác thanh tra, giám sát ngân hàng 75

3.4.2 Hoàn thi n và ban hành h th ng chính sách, quy đ nh c a Nhà n c v

qu n tr r i ro ho t đ ng: 77 3.4.3 Yêu c u v minh b ch thông tin t i các NHTM 77

K T LU N CHUNG

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

C ng nh các l nh v c khác, ho t đ ng ngân hàng luôn song hành v i r t nhi u

r i ro R i ro trong ho t đ ng ngân hàng có ngh a là kh n ng ngân hàng b t n th t v tài s n, gi m sút l i nhu n th c t so v i d ki n ho c ph i b ra thêm m t kho n chi phí đ có th hoàn thành đ c m t nghi p v tài chính nh t đ nh Trong th i đi m hi n nay, ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i ngày càng đa d ng và ph c t p, do đó

vi c nh n di n và qu n tr r i ro là h t s c c n thi t

1.1.2 Các lo i hình r i ro trong ho t đ ng NHTM

1.1.2.1 R i ro tín d ng

R i ro tín d ng phát sinh trong tr ng h p khách hàng không thanh toán đ y đ

ho c đúng h n c g c và lãi c a kho n vay

1.1.2.2 R i ro thanh kho n

R i ro thanh kho n là tình tr ng ngân hàng m t kh n ng thanh toán các ngh a

v c a mình khi đ n h n hay là kh n ng ngân hàng không có đ v n kh d ng v i chi phí h p lý và đúng th i đi m mà ngân hàng c n đ đáp ng nhu c u thanh kho n R i

ro thanh kho n làm gi m thu nh p, uy tín, m t kh n ng thanh toán c a ngân hàng

1.1.2.3 R i ro lãi su t

R i ro lãi su t là r i ro xu t hi n khi có s thay đ i c a lãi su t th tr ng ho c các y u t liên quan đ n lãi su t d n đ n t n th t v tài s n ho c làm gi m thu nh p

c a ngân hàng

su t, r i ro ngo i h i và r i ro tín d ng thì n u vi c qu n tr đi u hành không hi u qu

ho c không đánh giá đúng đ c tác d ng c a các nghi p v ngo i b ng có th d n đ n

nh ng t n th t to l n

1.1.2.6 R i ro ho t đ ng

R i ro ho t đ ng, còn đ c g i là r i ro tác nghi p hay r i ro v n hành, là r i ro gây ra t n th t do các nguyên nhân nh con ng i, s không đ y đ ho c v n hành không t t các quy trình, h th ng; các s ki n khách quan bên ngoài R i ro ho t đ ng bao g m c r i ro pháp lý nh ng lo i tr r i ro chi n l c và r i ro uy tín

1.1.2.7 R i ro t các tác đ ng bên ngoài:

Do hành vi phá ho i, l a đ o, ph m t i c a các đ i t ng bên ngoài ngân hàng

Do các s ki n bên ngoài ho c do t nhiên: đ ng đ t, bão l t gây gián

đo n, thi t h i cho ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng

Do các hành đ ng c ý phá ho i h th ng t bên ngoài: hacker, các xâm

nh p trái phép, virus và các t n công khác làm ch m h th ng, phá ho i d li u, ng ng

d ch v …

1.1.2.8 Các r i ro khác

R i ro qu c gia: phát sinh trong tr ng h p ngân hàng đ u t cho công ty n c ngoài, khi chính ph c a qu c gia đó c m ho c h n ch vi c thanh toán cho n c ngoài do d tr ngo i h i h n h p ho c vì lý do chính tr

R i ro b t ngu n t các y u t v mô: s thay đ i v c c u kinh t , chính sách thu , l nh v c u tiên…có th d n đ n các r i ro khác trong ho t đ ng c a ngân hàng

1.2 Qu n tr r i ro ho t đ ng t i các NHTM

1.2.1 Khái ni m qu n tr r i ro ho t đ ng

Trong nh ng n m g n đây, qu n tr r i ro ho t đ ng đã tr thành m t ho t đ ng quan tr ng đ i v i các NHTM M c đ hi n đ i hóa đòi h i các NHTM ph i áp d ng công ngh ngày càng ph c t p, phát tri n đa d ng các lo i hình s n ph m, d ch v , m

r ng quy mô, c nh tranh, tham gia vào các ho t đ ng mua l i, sáp nh p, h p nh t

Qu n tr r i ro ho t đ ng là quá trình ti n hành các bi n pháp đ xác đ nh, đo l ng, đánh giá r i ro ho t đ ng đ đ a ra các gi i pháp nh m gi m thi u r i ro và ki m tra, giám sát quá trình th c hi n các gi i pháp này Qu n tr r i ro ho t đ ng hi u qu ngh a là r i ro x y ra trong m c đ d đoán tr c và NHTM có th ki m soát đ c

1.2.2 S c n thi t ph i áp d ng các chu n m c qu c t trong qu n tr r i ro

ho t đ ng

1.2.2.1 Phù h p v i xu h ng qu c t hóa trong ho t đ ng ngân hàng

Ho t đ ng ngân hàng trong nh ng n m g n đây không ng ng m r ng và phát tri n Các ngân hàng n c ngoài thành l p ngày càng nhi u các chi nhánh c a mình t i

Vi t Nam v i các danh m c s n ph m đa d ng, h p d n, đ c bi t là HSBC, ANZ…

nh m c nh tranh v i các ngân hàng trong n c ng th i, m t s NHTMNN c ng đã

và đang th c hi n các k ho ch m r ng ph m vi ho t đ ng c a mình ra các th tr ng

ti m n ng trên th gi i V i làn sóng phát tri n m nh m đó, vi c s d ng các công c

qu n tr r i ro hi u qu t ng x ng v i quy mô ho t đ ng c a m i ngân hàng là vi c làm h t s c c n thi t và phù h p v i thông l qu c t đ có th t n t i và phát tri n dài

h n trong t ng lai Vì v y, áp d ng các nguyên t c, chu n m c qu c t c a Basel v giám sát ngân hàng và qu n tr r i ro có ý ngh a vô cùng quan tr ng trong vi c xây

d ng h th ng h th ng tài chính ngân hàng v ng m nh, giúp các ngân hàng có th so

sánh và đánh giá m t cách chính xác, khách quan nh t v nh ng đi m y u, đi m

m nh, gi m thi u nh ng đi m y u và b t l i, góp ph n nâng cao n ng l c c nh tranh

tr c s l n sân t c a các ngân hàng n c ngoài Ngoài ra, tuân th các chu n m c

qu c t còn giúp chúng ta xây d ng m t h th ng thanh tra giám sát hi u qu , h tr

vi c phát tri n th tr ng tài chính, gia t ng giá tr cho các TCTD, đ ng th i m r ng

th tr ng trong n c và qu c t

1.2.2.2 H n ch t n th t phát sinh do r i ro ho t đ ng:

Các thông tin v r i ro ho t đ ng trong th i gian g n đây cho th y có ngày càng nhi u r i ro x y ra trong quá trình ho t đ ng c a ngân hàng Tuy m c đ t n th t ch a nhi u nh ng m c đ th ng xuyên c a nó c ng là h i chuông c nh báo cho các ngân hàng v công tác qu n tr r i ro ho t đ ng Hi n nay, vi c tri n khai qu n tr lo i r i ro này t i các Ngân hàng trong n c h u nh đ u đ c th c hi n m t cách manh mún

nh m đ i phó v i công tác ki m tra ki m soát ch ch a mang tính ch t phòng ng a Ngoài ra, công tác ki m tra giám sát c a Ngân hàng nhà n c đ i v i lo i r i ro này

d ng nh c ng b b ng khi t t c các công tác liên quan đ n ki m soát r i ro các NHTM ch chú tr ng đ n m ng tín d ng

Do đó, vi c áp d ng các chu n m c qu c t đ qu n tr RRH là v n đ t t y u Quá trình tri n khai trên di n r ng có tính b t bu c s t o ra s th ng nh t t ng đ i trong ph ng pháp đo l ng đ m b o an toàn ho t đ ng cho h th ng NHTM

 Không tuân th ho c tuân th không đúng các quy đ nh, quy trình c a h

th ng h tr , h th ng k thu t, có hành đ ng gây khó kh n cho b ph n nghi p v

 Không ch p hành ho c ch p hành không đúng n i quy c quan, h p

đ ng lao đ ng và các v n b n pháp lu t đ i v i ng i lao đ ng n i công s nh : an toàn lao đ ng, th c hành ti t ki m, ch ng lãng phí, phòng ch ng tham nh ng…

 N ng l c trình đ nghi p v không đáp ng đ c yêu c u công vi c

 Phong cách giao ti p, ng x v i khách hàng thi u v n minh, làm m t khách hàng, nh h ng không t t đ n hình nh, th ng hi u và gi m uy tín c a ngân hàng

 Ph i h p công tác v i các phòng ban khác không t t, làm gi m hi u qu công vi c

 Che d u sai sót, né tránh khuy t đi m, né tránh khó kh n

 Vi ph m đ o đ c ngh nghi p, có hành vi l a đ o, gian l n, bi n th tr c

l i cá nhân ho c hành đ ng ph m t i, câu k t v i đ i t ng bên ngoài gây thi t h i cho ngân hàng

Do quy đ nh, quy trình nghi p v :

 Có đi m b t c p, ch a hoàn ch nh, có k h t o đi u ki n cho vi c l i

d ng gây thi t h i cho ngân hàng

 Ch a phù h p, không rõ ràng gây khó kh n cho quá trình tác nghi p c a cán b

Do h th ng h tr : Do h th ng k thu t CNTT: công ngh l c h u, không đáp ng yêu c u, nh h ng đ n ho t đ ng c a h th ng; l i ph n c ng, các thi t b m ng liên quan, l i đ ng truy n… nh h ng đ n ho t đ ng c a h th ng Ngoài ra, th c hi n công tác d phòng và ph c h i d li u không đ y đ và nghiêm túc c ng là nguyên nhân d n đ n r i ro

1.2.3.2 R i ro t bên th ba:

R i ro t các đ n v cung c p d ch v c s h t ng (đi n, đ ng truy n thông…), các đ n v h p tác cung c p ph n m m cho ngân hàng gián đo n, h ng hóc làm nh h ng đ n h th ng k thu t c a ngân hàng

N m 1988, U ban Basel ( y ban) v giám sát ngân hàng đã phê duy t m t v n

b n đ u tiên l y tên là Hi p c v v n c a Basel (Basel I) Ban đ u, Basel I ch áp d ng trong ho t đ ng c a các ngân hàng qu c t thu c nhóm 10 n c phát tri n Sau này, Basel I đã tr thành chu n m c toàn c u và đ c áp d ng trên 120 qu c gia Theo quy

đ nh c a Basel I, các ngân hàng c n xác đ nh đ c t l v n t i thi u (Capital

Adequacy Ratio – CAR) đ t t i thi u 8% đ bù đ p cho r i ro, đây là bi n pháp d

phòng b t bu c nh m đ m b o r ng các ngân hàng có kh n ng kh c ph c t n th t mà không nh h ng đ n l i ích c a ng i g i ti n

Ph ng trình 1.1 H s CAR đ c tính nh sau:

à Tài s n có r i ro RWA

T ng v n c a ngân hàng đ c chia làm 2 lo i:

V n c p 1 (V n t có c b n):

C u trúc: bao g m c ph n th ng, c ph n u đãi dài h n, th ng d v n, l i

nhu n không chia, d phòng chung các kho n d tr v n khác, các ph ng ti n y thác

có th chuy n đ i và d phòng l tín d ng) ó chính là ph n v n đi u l và các qu d

tr đ c công b

Theo quy đ nh c a y ban, ngu n v n c a ngân hàng c n thi t cho m c đích giám sát ph i đ c xác đ nh t 2 c p theo đó c n thi t ph i có ít nh t 50% đ c c u thành t v n đi u l và l i nhu n gi l i (v n c p 1) Các y u t khác c a ngu n v n s

đ c g i là v n c p 2 có gi i h n t i đa 100% v n c p 1

V n c p 2 (V n t có b sung): V n c p 2 bao g m t t c các v n khác

nh các kho n l i nhu n trên tài s n đ u t , n dài h n v i k h n l n h n 5 n m và các kho n d phòng n (nh tr c p cho các kho n vay và tr c p cho các kho n cho thuê) Tuy nhiên, các kho n n ng n h n không có b o đ m không bao g m trong đ nh ngh a v v n này

Tài s n có r i ro (RWA): Basel I m i ch đ c p đ n r i ro tín d ng, và tùy theo

m i lo i tài s n s đ c g n cho m t h s r i ro

Ph ng trình 1.2 Tài s n có r i ro trong Basel I:

RWA Basel I = Tài s n * H s r i ro

Theo Basel I, h s r i ro c a tài s n có r i ro đ c chia thành 4 m c là 0%,

20%, 50%, và 100% theo m c đ r i ro c a t ng lo i tài s n

Theo bi n đ i c a th tr ng, n m 1996, Hi p c Basel I đ c s a đ i có tính

đ n r i ro th tr ng và r i ro th tr ng có th đ c tính theo 2 ph ng th c: b ng

mô hình Basel tiêu chu n ho c b ng các mô hình n i b c a các ngân hàng

Nhìn chung, Basel I đã th hi n m t b c đ t phá c b n liên quan đ n t l an toàn v n trong ho t đ ng ngân hàng Basel I phân lo i tài s n có r i ro và xác đ nh h

s r i ro cho t ng lo i tài s n, quy đ nh t l an toàn v n t i thi u là 8% tính trên t ng tài s n đi u ch nh theo r i ro i u này góp ph n nâng cao công tác qu n tr r i ro và

t ng c ng s n đ nh c a h th ng ngân hàng

Tuy nhiên, hi p c Basel I ch cung c p duy nh t m t th c đo duy nh t v r i

ro và v n cho các ngân hàng qu c t thông qua ch tiêu V n t có trên tài s n có đi u

ch nh theo r i ro mà không xem xét đ n tính ch t r i ro khác nhau c a các ngân hàng, các kho n cho vay, và các y u t khác

1.3.2 B 25 nguyên t c c b n v giám sát ngân hàng

Ti p theo sau Hi p c Basel I, đ b o đ m an toàn trong ho t đ ng ngân hàng

c a các TCTD, đ c bi t là đ i v i nh ng t p đoàn ngân hàng l n có ph m vi ho t

đ ng qu c t , t n m 1999, U ban Basel đã đ ra 25 nguyên t c c b n v giám sát ngân hàng h u hi u B nguyên t c c b n bao hàm m t s nhóm n i dung ch y u liên quan đ n vi c giám sát ngân hàng, bao g m:

 Nguyên t c v đi u ki n cho vi c giám sát ngân hàng hi u qu : nguyên

t c 1

 Nguyên t c v c p phép và c c u: t nguyên t c 2 đ n 5

 Nguyên t c v quy đ nh và yêu c u th n tr ng: t nguyên t c 6 đ n 15

 Nguyên t c v giám sát nghi p v ngân hàng: t nguyên t c 16 đ n 20

 Nguyên t c v yêu c u thông tin: nguyên t c 21

 Nguyên t c v quy n h n h p pháp c a chuyên gia giám sát: nguyên t c

th i có h ng d n c th v ph ng pháp c ng nh cách th c tri n khai Basel II bao

g m m t lo t các chu n m c giám sát nh m hoàn thi n các k thu t qu n lý r i ro và

Tr c t th hai: Các ngân hàng c n ph i đánh giá m t cách đúng đ n v

nh ng lo i r i ro mà h đang ph i đ i m t và đ m b o r ng nh ng giám sát viên s có

th đánh giá đ c tính đ y đ c a nh ng bi n pháp đánh giá này V i c t tr này, Basel II nh n m nh 4 nguyên t c c a công tác rà soát giám sát:

 Các ngân hàng c n ph i có m t quy trình đánh giá đ c m c đ đ y đ

v n c a h theo danh m c r i ro và ph i có đ c m t chi n l c đúng đ n nh m duy trì m c v n đó

 Các giám sát viên nên rà soát và đánh giá l i quy trình đánh giá v m c

v n n i b c ng nh v các chi n l c c a ngân hàng H c ng ph i có kh n ng giám sát và đ m b o tuân th t l v n t i thi u Theo đó, giám sát viên nên th c hi n m t

s hành đ ng giám sát phù h p n u h không hài lòng v i k t qu c a quy trình này

 Giám sát viên khuy n ngh các ngân hàng duy trì m c v n cao h n m c

t i thi u theo quy đ nh

 Giám sát viên nên can thi p giai đo n đ u đ đ m b o m c v n c a ngân hàng không gi m d i m c t i thi u theo quy đ nh và có th yêu c u s a đ i ngay l p t c n u m c v n không đ c duy trì trên m c t i thi u

Tr c t th ba: Các ngân hàng c n ph i công khai thông tin m t cách phù

h p theo nguyên t c th tr ng V i tr c t này, Basel II đ a ra m t danh sách các yêu c u bu c các ngân hàng ph i công khai thông tin, t nh ng thông tin v c c u v n, m c đ đ y đ v n đ n nh ng thông tin liên quan

đ n m c đ nh y c m c a ngân hàng v i r i ro tín d ng, r i ro th tr ng,

r i ro tác nghi p và quy trình đánh giá c a ngân hàng đ i v i t ng lo i r i

ro này

So sánh v i Basel I, thì ph m vi áp d ng c a Basel II r ng h n bao g m không

ch các ngân hàng qu c t mà c các công ty m , Basel II thay đ i đ nh ngh a v tài

s n đi u ch nh theo r i ro, và có nhi u ph ng pháp đ l a ch n h n trong vi c đánh giá r i ro

Hi p c Basel II là m t lo t các quy t c nh m đi u ch nh ho t đ ng ngân hàng

đa qu c gia Ngày nay, d ng nh không m t ngân hàng nào có th tách r i mà không

có m i liên h v i các ngân hàng trên th gi i Vi c áp d ng đ ng nh t công tác qu n

tr r i ro nói chung theo chu n m c Basel II t i m i n c s là m t b c đi quan tr ng trong vi c nâng cao tính n đ nh tài chính c a m i qu c gia và toàn c u

1.3.4 Nh ng s a đ i c a Hi p c Basel II so v i Hi p c Basel I

 Basel 2 v n qui đ nh m c v n an toàn t i thi u là 8% và ch thay đ i cách tính

m u s trong công th c tính t l đ v n Theo đó, m u s ph i bao g m c ba lo i

r i ro: r i ro tín d ng, r i ro th tr ng, r i ro ho t đ ng Công th c tính đ c xác đ nh

nh sau:

T ng v n RWA r i ro tín d ng + (K r i ro hoat đ ng * 12,5) + (K r i ro th tr ng * 12,5)

T l v n t i thi u = ≥ 8%

Trong đó:

 RWA r i ro tín d ng = tài s n * h s r i ro (so v i Basel I, RWA c a Basel 2

có đ c p đ n x p h ng tín d ng)

 RWA Basel II = v n yêu c u t i thi u đ i v i t ng r i ro (K) * 12,5

 H th ng đo l ng theo Basel 2 ph c t p h n, nhi u ph ng pháp đ l a ch n

h n, nh ng có kh n ng đánh giá chính xác m c đ an toàn v n, và cho phép quy n t quy t r t l n trong giám sát ho t đ ng ngân hàng

 Basel 2 phân đ nh các m c r i ro trên c s x p h ng, do đó các ngân hàng s

ph i ph thu c ch y u vào k t qu x p h ng và đánh giá đ tín nhi m c a các t ch c

đ c l p nh Moody, S&P

 Xét v ph m vi áp d ng nói chung c a Basel II r ng h n so v i Basel I, bao

g m không ch các ngân hàng qu c t mà c các công ty m , hay thay đ i đ nh ngh a

v tài s n có r i ro

1.4 Qu n tr r i ro ho t đ ng theo chu n m c qu c t

Theo hi p c Basel II, đ qu n tr r i ro r i ro ho t đ ng m t cách đ y đ và

hi u qu , các ngân hàng ph i bám sát các nguyên t c qu n tr và giám sát, đ ng th i tuân theo các h ng d n c th v ph ng pháp đo l ng r i ro ho t đ ng

1.4.1 Các nguyên t c qu n tr và giám sát r i ro ho t đ ng

1.4.1.1 Phát tri n môi tr ng qu n tr r i ro phù h p (bao g m 3 nguyên t c):

H i đ ng qu n tr và ban đi u hành c a ngân hàng ph i ch u trách nhi m t o ra

m t v n hóa t ch c, trong đó u tiên cao vi c qu n tr r i ro ho t đ ng và tuân th các nguyên t c ki m soát ho t đ ng Qu n tr r i ro ho t đ ng c a m t ngân hàng s đ t

hi u qu cao nh t khi t i ngân hàng đó, v n hóa t ch c nh n m nh các tiêu chu n hành vi đ o đ c cho m i t ng l p nhân viên Ngoài ra, h i đ ng qu n tr và lãnh đ o ngân hàng nên thi t l p m t n n v n hóa t ch c đ c c ng c v ng ch c, thông qua

c l i nói l n hành vi, k v ng v s liêm chính c a t t c nhân viên trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

Nguyên t c 1: H i đ ng qu n tr nên nh n bi t rõ các khía c nh chính

c a ngân hàng RRH là lo i r i ro c n đ c qu n lý, đánh giá xem xét đ nh k d a trên khung qu n lý RRH Khung này c n ph i cung c p m t đ nh ngh a t ng th cho toàn ngân hàng v RRH , c ng nh các nguyên t c, cách xác đ nh, đánh giá, giám sát,

ki m soát và gi m thi u r i ro

H i đ ng qu n tr nên phê duy t th c hi n m t khung qu n lý RRHD cho toàn ngân hàng đ qu n tr r i ro ho t đ ng nh m t lo i r i ro riêng bi t, nh h ng đ n s

an toàn và lành m nh c a ho t đ ng ngân hàng H i đ ng qu n tr nên cung c p cho ban đi u hành các h ng d n c th và ph ng h ng liên quan đ n các nguyên t c

c a khung này, đ ng th i phê chu n các chính sách t ng ng do h đ a ra

H i đ ng qu n tr ch u trách nhi m thi t l p m t c c u qu n tr có kh n ng

th c hi n đ y đ khung qu n lý RRH Do m t khía c nh ý ngh a c a qu n tr RRH

có liên quan đ n vi c thi t l p m t ch đ ki m soát n i b v ng ch c, nên vi c h i

đ ng qu n tr ph i xác đ nh rõ trách nhi m v qu n lý, k toán và báo cáo là vô cùng quan tr ng Ngoài ra, ph i có s phân đ nh v trách nhi m và lu ng báo cáo gi a ch c

n ng ki m soát RRH , m ng kinh doanh, và các ch c n ng h tr đ tránh s xung

đ t l i ích

H i đ ng qu n tr ph i th ng xuyên xem xét l i khung qu n lý RRH đ b o

đ m r ng ngân hàng đang qu n tr các RRH phát sinh t nh ng s thay đ i c a th

tr ng bên ngoài và các y u t môi tr ng khác, c ng nh các lo i RRH g n li n v i các s n ph m m i, quá trình tác nghi p hay do h th ng Quá trình xem xét l i này

nh m m c tiêu đánh giá ph ng pháp qu n tr RRH thích h p nh t v i các ho t

đ ng, h th ng và quy trình c a ngân hàng

tr (dù tr c ti p hay gián ti p thông qua y ban ki m toán n i b ) ph i đ m b o ph m

vi và m c đ th ng xuyên c a các ch ng trình ki m toán là thích h p đ i v i nguy

c x y ra r i ro Ki m toán viên ph i xác nh n đ nh k r ng khung qu n tr RRH đang đ c th c hi n hi u qu trên toàn ngân hàng

V v n đ ch c n ng ki m toán có liên quan đ n s giám sát c a khung qu n tr RRH , h i đ ng qu n tr ph i b o đ m tính đ c l p c a ho t đ ng ki m toán đ c duy trì S đ c l p này có th b phá v n u ch c n ng ki m toán có liên quan tr c ti p đ n quy trình qu n tr r i ro ho t đ ng Ho t đ ng ki m toán có th cung c p các s li u

đ u vào giá tr cho nh ng ai ch u trách nhi m v qu n tr RRH , nh ng không ph i chính nó Trong th c t , b ph n ki m toán t i m t s ngân hàng (đ c bi t là các ngân hàng nh ) có th ch u trách nhi m ban đ u đ i v i vi c phát tri n ch ng trình qu n tr

RRH Trong tr ng h p này, ngân hàng nên hi u r ng trách nhi m qu n tr RRH

ph i đ c chuy n giao sang b ph n khác m t cách k p th i

Nguyên t c 3: Ban đi u hành ph i có trách nhi m tri n khai th c hi n các

khung qu n lý RRH đ c phê duy t c a H i đ ng qu n tr Khung ph i đ c tri n khai th c hi n nh t quán trong toàn b h th ng ngân hàng và t t c các nhân viên nên

hi u rõ trách nhi m c a mình v i vi c qu n tr RRH Ban đi u hành c ng nên ch u trách nhi m v vi c phát tri n các chính sách, quy trình và th t c đ qu n lý RRH trong t t c các s n ph m, các ho t đ ng, quy trình và h th ng ngân hàng

Hình 1.2: Mô hình c b n c u trúc qu n tr r i ro ho t đ ng

Ngu n: Deutsche bank 2007, Annual Report-risk report, http://deutsche –bank.com

Ban đi u hành ph i đ m b o r ng các ho t đ ng ngân hàng đ c t ch c b i

nh ng nhân viên gi i, có kinh nghi m, có n ng l c k thu t Các nhân viên này ch u trách nhi m giám sát và th c thi vi c tuân th các chính sách v r i ro c a ngân hàng

có quy n h n đ c l p v i b ph n mà h có liên quan ng th i, c ng ph i đ m b o chính sách qu n tr RRH c a ngân hàng đ c thông tin rõ ràng đ n m i t ng l p nhân viên các phòng ban ch u nh h ng c a các r i ro ho t đ ng

Ban đi u hành ph i đ m b o r ng các nhân viên ch u trách nhi m qu n tr RRH thông tin hi u qu v i các nhân viên ph trách qu n tr r i ro tín d ng, r i ro

th tr ng, và các lo i r i ro khác…, c ng nh v i ng i ch u trách nhi m v vi c mua các d ch v bên ngoài nh mua b o hi m và các th a thu n thuê ngoài khác

Ban đi u hành c ng ph i đ m b o các chính sách ti n l ng c a ngân hàng ph i phù h p v i yêu c u v qu n tr r i ro Ngoài ra, các chính sách, quy trình và th t c liên quan đ n công ngh tiên ti n h tr cho các giao d ch có giá tr cao ph i có đ tài

li u d n ch ng và ph bi n cho toàn b nhân viên liên quan

1.4.1.2 Xác đ nh, đánh giá, giám sát, ki m soát, g m 4 nguyên t c:

Nguyên t c 4: Các ngân hàng c n xác đ nh và đánh giá RRH trong t t c các

r i ro hi n có trong t t c s n ph m, ho t đ ng, quy trình và h th ng c a ngân hàng

C n ph i tuân th đ y đ các th t c th m đ nh tr c khi gi i thi u s n ph m m i,

th c hi n các ho t đ ng, quy trình và h th ng

Xác đ nh r i ro là v n đ quan tr ng nh t trong vi c phát tri n h th ng giám sát và ki m soát RRH ti p theo Xác đ nh r i ro hi u qu ph i xem xét đ n c nhân t bên trong (c c u t ch c, đ c tính c a các ho t đ ng ngân hàng, ch t l ng ngu n nhân l c, s thay đ i t ch c) và nhân t bên ngoài (ch ng h n s thay đ i c a n n công nghi p và các ti n b khoa h c k thu t) có nh h ng m nh m đ n m c tiêu

c n đ t đ c c a ho t đ ng ngân hàng

Ngoài vi c xác đ nh các r i ro, ngân hàng c n ph i đánh giá kh n ng x y ra các r i ro đó ánh giá r i ro hi u qu cho phép ngân hàng hi u rõ h n h s r i ro c a mình và ngu n qu n tr r i ro m c tiêu hi u qu nh t

Trong s các công c các ngân hàng s d ng đ xác đ nh và đánh giá r i ro ho t

đ ng g m có:

 T đánh giá r i ro (RCSA): m t ngân hàng đánh giá các ho t đ ng c a nó thông qua m t danh m c nh ng t n th t do r i ro ho t đ ng gây ra Quá trình này b t ngu n t m c tiêu n i b và th ng k t h p v i danh sách ki m tra và/ho c nh ng bu i h i th o đ xác đ nh nh ng đi m m nh, đi m y u c a môi

tr ng r i ro ho t đ ng

 S p x p r i ro: trong quá trình này, các đ n v kinh doanh khác nhau, ch c n ng

t ch c đ c s p x p theo t ng lo i r i ro Công vi c này có th ti t l các khu

v c có đi m y u và giúp dành u tiên cho các ho t đ ng qu n tr theo sau

 Các ch s r i ro (KRIs): ch s r i ro có th là các s li u th ng kê và/ho c ma

tr n, th ng thu c l nh v c tài chính, và có th cung c p cái nhìn sâu s c v r i

ro n i t i c a m t ngân hàng Các ch s này th ng đ c xem xét đ nh k (hàng tháng ho c hàng quý) đ c nh báo các ngân hàng v các thay đ i có th là

d u hi u c a r i ro Các ch s nh v y có th bao g m s giao d ch không thành công, t l nhân viên chuy n vi c ho c t n su t và/ho c đ nghiêm tr ng

ro M t cách hay đ s d ng hi u qu thông tin này đó là thi t l p m t khuôn

m u đ theo dõi và ghi l i m t cách có h th ng m c đ th ng xuyên, nghiêm

tr ng và nh ng thông tin liên quan khác cho t ng s ki n r i ro M t s công ty

c ng đã k t h p d li u v t n th t n i b và d li u v t n th t bên ngoài, phân tích k ch b n, và các nhân t đánh giá r i ro

Nguyên t c 5: Ngân hàng ph i th c hi n m t quy trình đ giám sát th ng

xuyên h s r i ro ho t đ ng và các t n th t Nên có báo cáo đ nh k các thông tin thích h p cho Ban T ng giám đ c và h i đ ng qu n tr đ ch đ ng h tr cho vi c

qu n tr r i ro ho t đ ng

M t quá trình giám sát hi u qu là thi t y u đ i v i qu n tr r i ro ho t đ ng Các ho t đ ng giám sát th ng xuyên có th cho th y nh ng thu n l i c a vi c nhanh chóng phát hi n và s a ch a các khi m khuy t trong chính sách, quy trình và th t c

c a qu n tr r i ro ho t đ ng Phát hi n và gi i quy t t c th i nh ng khi m khuy t này

có th gi m thi u m c đ th ng xuyên và/ho c nghiêm tr ng c a m t s ki n r i ro

ti m n

Ngoài vi c giám sát các s ki n t n th t trong quá trình ho t đ ng, ngân hàng

c n xác đ nh các ch s thích h p có th c nh báo s m nguy c r i ro cao c a các t n

th t có th x y ra trong t ng lai Các ch s nh v y (g i là ch s r i ro chính ho c

ch s c nh báo s m) th ng đ c d báo tr c và có th ph n ánh đ c ngu n g c

ti m n c a r i ro ho t đ ng nh t c đ t ng tr ng, ra m t s n ph m m i, các giao

d ch vi ph m, h th ng b l i, vv… Khi các ng ng đ c k t n i tr c ti p v i các ch

s này, m t quy trình giám sát hi u qu s giúp xác đ nh các r i ro h u hình và cho phép ngân hàng có cách đ i phó phù h p v i các r i ro đó

Vi c giám sát th ng xuyên nên ph n ánh đ c các r i ro liên quan c ng nh

t n s xu t hi n và b n ch t c a nh ng thay đ i trong môi tr ng ho t đ ng Giám sát

ph i là m t công tác không th tách r i kh i ho t đ ng ngân hàng K t qu giám sát

ph i đ c bao g m trong các báo cáo th ng xuyên cho nhà qu n lý và h i đ ng qu n

tr , c ng nh ph i phù h p v i các báo cáo ki m toán n i b ho c/và c a b ph n qu n

lý r i ro

Ban đi u hành nh n các báo cáo đ nh k t các b ph n thích h p nh các phòng kinh doanh, phòng ch c n ng, b ph n qu n tr r i ro ho t đ ng và ki m toán

n i b Các báo cáo r i ro ho t đ ng nên ch a đ ng các d li u v tài chính, ho t đ ng

n i b phù h p, c ng nh các thông tin th tr ng bên ngoài v các s ki n và đi u

ki n liên quan đ n vi c ra quy t đ nh Báo cáo c ng nên đ c cung c p cho các c p lãnh đ o và cho các b ph n khác có liên quan Các báo cáo ph i ph n ánh đ y đ b t

Nhìn chung, h i đ ng qu n tr c n ti p nh n đ y đ nh ng thông tin cao c p đ giúp h n m đ c t ng th tình hình r i ro ho t đ ng c a ngân hàng và t p trung vào các v n đ th c t và chi n l c cho ho t đ ng kinh doanh

Nguyên t c 6: Ngân hàng nên có chính sách, quy trình và th t c đ ki m soát

và/ho c đ a ra ch ng trình gi m thi u r i ro Các ngân hàng nên xem xét l i theo

đ nh k các ng ng r i ro và chi n l c ki m soát và nên đi u ch nh h s RRH cho

phù h p b ng cách s d ng các chi n l c thích h p v i r i ro t ng th và r i ro đ c

tr ng

i v i t t c các RRH h u hình đã đ c xác đ nh, các ngân hàng nên quy t

đ nh có ho c không s d ng các th t c thích h p đ ki m soát và/ho c gi m thi u r i

ro ho c ch p nh n chúng i v i nh ng r i ro không th ki m soát, ngân hàng ph i quy t đ nh có ch p nh n r i ro, gi m thi u m c đ ho t đ ng kinh doanh có liên quan

ho c hoàn toàn rút kh i ho t đ ng này hay không

Ban giám đ c và Ban đi u hành có trách nhi m thi t l p v n hóa ki m soát n i

Ngoài vi c phân chia các nhi m v , ngân hàng c n ph i đ m b o các ho t đ ng

n i b khác phù h p đ ki m soát r i ro ho t đ ng Các ví d bao g m:

- Giám sát ch t ch s tuân th các ng ng r i ro đ c n đ nh

- Duy trì bi n pháp b o v đ truy c p và s d ng tài s n và các h s c a ngân hàng

- m b o nhân viên có chuyên môn phù h p và đ c đào t o

- Xác đ nh ph m vi kinh doanh ho c các s n ph m xu t hi n có doanh thu có v không t ng ng k v ng h p lý (Ví d : khi có r i ro th p, ho t đ ng kinh doanh t o ra l i nhu n cao có th đ t ra câu h i li u doanh thu đó có ph i là k t

qu c a m t hành vi vi ph m ki m soát n i b ); và

- Th ng xuyên xác minh và đ i chi u các giao d ch và tài kho n

RRH có khuynh h ng rõ r t h n khi các ngân hàng tham gia vào các ho t

đ ng m i ho c phát tri n s n ph m m i (đ c bi t khi các ho t đ ng hay các s n ph m này không nh t quán v i chi n l c kinh doanh c t lõi), thâm nh p vào các th tr ng

không quen thu c và/ho c tham gia vào các ho t đ ng kinh doanh có v trí đ a lý cách

xa tr s chính H n n a, trong nhi u tr ng h p nh v y, các ngân hàng không đ m

b o vi c qu n lý h t ng ki m soát r i ro gi đ c nh p đ v i t c đ t ng tr ng ho t

đ ng kinh doanh M t s nh ng t n th t l n nh t trong nh ng n m g n đây ghi đã x y

ra khi t n t i m t trong s nh ng đi u ki n trên Do đó, các ngân hàng ph i đ m b o

s chú ý đ c bi t đ i v i các ho t đ ng ki m soát n i b khi t n t i các đi u ki n này

M t s RRH có xác su t th p nh ng ti m n nh ng nh h ng tài chính r t

l n H n n a, không ph i t t c các s ki n r i ro có th đ c ki m soát (ví d nh thiên tai…) Khi đó có th s d ng các công c gi m thi u r i ro ho c các ch ng trình đ gi m nguy c , t n s và/ho c m c đ nghiêm tr ng c a các s ki n đó Ví d , các chính sách b o hi m, đ c bi t là các chính sách có tính n ng chi tr k p th i và

ch c ch n có th đ c s d ng đ gi m nh r i ro có t n th t “t n s th p, m c đ cao” có th x y ra do các s ki n đó

Tuy nhiên, các ngân hàng nên xem công c gi m nh r i ro là b sung ch không ph i là s thay th hoàn toàn vi c ki m soát r i ro ho t đ ng n i b

u t vào công ngh x lý thích h p và b o m t thông tin c ng r t quan tr ng

đ gi m thi u r i ro Tuy nhiên, các ngân hàng c n ph i nh n th c r ng m c đ t

đ ng hóa gia t ng có th chuy n đ i các t n th t có t n su t cao, m c đ nghiêm tr ng

th p thành các t n th t có t n su t th p, m c đ nghiêm tr ng cao Ti p theo có th k t

h p v i nh ng t n th t ho c kéo dài s gián đo n d ch v gây ra b i các y u t n i b

ho c các y u t v t ra ngoài t m ki m soát t c th i c a ngân hàng (ví d nh các s

ki n bên ngoài) Các v n đ nh v y có th t o ra nh ng khó kh n nghiêm tr ng cho ngân hàng và gây nguy h i cho vi c qu n lý các ho t đ ng kinh doanh ch ch t Nh các th o lu n ti p theo nguyên t c 7, gi i quy t r i ro trên, các ngân hàng còn ph i thi t l p các k ho ch đ kh c ph c th m h a và ti p t c kinh doanh

Các ngân hàng nên thi t l p các chính sách qu n lý r i ro liên quan đ n các ho t

đ ng thuê ngoài Ho t đ ng thuê ngoài có th làm gi m r i ro thông qua vi c chuy n giao ho t đ ng cho ng i khác v i chuyên môn và quy mô l n h n Tuy nhiên, vi c s

d ng lao đ ng c a bên th 3 c ng không làm gi m trách nhi m c a h i đ ng qu n tr

và nhà qu n lý đ đ m b o ho t đ ng đó đ c ti n hành m t cách an toàn và phù h p

v i pháp lu t S p x p lao đ ng thuê ngoài ph i d a trên h p đ ng ch t ch , ho c các

th a thu n d ch v đ m b o phân đ nh rõ trách nhi m gi a các bên H n n a, ngân hàng c n qu n lý các r i ro còn l i liên quan đ n ho t đ ng thuê ngoài, bao g m c

đ ng quan tr ng, ngân hàng c n ph i xem xét các k ho ch đ đ i phó v i nh ng s c

b t ng , bao g m nh ng ph ng án thay th s n sàng, các chi phí và ngu n l c c n thi t đ chuy n sang cho các đ n v bên ngoài khác, ngay c trong tr ng h p ít th i gian chu n b nh t

Trong m t s tr ng h p, ngân hàng có th quy t đ nh ho c gi l i r i ro m t

m c đ nh t đ nh, ho c t đ i phó v i r i ro đó Khi tr ng h p này x y ra và r i ro

đó là h u hình, quy t đ nh gi l i ho c t đ i phó v i r i ro c n ph i đ c minh b ch trong t ch c và nh t quán v i chi n l c kinh kinh doanh t ng th c a ngân hàng

Nguyên t c 7: Ngân hàng c n ph i có k ho ch duy trì kinh doanh đ m b o kh

k ho ch này ph i đ c ki m tra đ nh k đ đ m b o r ng ngân hàng s có th th c

hi n đ c trong tr ng h p có s c làm gián đo n kinh doanh nghiêm tr ng

1.4.1.3 Vai trò c a giám sát

Nguyên t c 8: C quan giám sát ngân hàng nên yêu c u t t c các ngân hàng,

b t k qui mô, ph i có m t khung qu n tr RRH hi u qu đ xác đ nh, đánh giá, giám sát và ki m soát/gi m thi u RRH nh là m t ph n c a ph ng pháp ti p c n t ng th

đ qu n lý r i ro

Nguyên t c 9: C quan giám sát ph i ch đ o tr c ti p ho c gián ti p, đ c l p

đánh giá chính sách, th t c và th c ti n liên quan đ n RRH c a ngân hàng Ng i giám sát ph i đ m b o r ng có nh ng c ch thích h p cho phép h bi t đ c s phát

tri n c a ngân hàng

Ví d v đánh giá đ c l p RRH mà ng i giám sát nên xem xét bao g m:

- Hi u qu c a quy trình qu n lý r i ro c a ngân hàng và môi tr ng ki m soát

- Quá trình đánh giá tính an toàn v n t ng th cho RRH liên quan đ n h s r i

ro và m c tiêu v n n i b c a ngân hàng (n u thích h p)

Ng i giám sát c ng nên tìm cách b o đ m r ng, khi các ngân hàng là m t

ph n c a m t t p đoàn tài chính, có nh ng th t c đ b o đ m RRH đ c qu n lý

m t cách thích h p và th ng nh t trên toàn t p đoàn

Theo công nh n chung v quá trình qu n tr RRH toàn di n v n đang phát tri n t i nhi u ngân hàng, các c quan giám sát nên có vai trò tích c c trong vi c

khuy n khích nh ng n l c phát tri n n i b đang di n ra b ng cách giám sát và đánh giá nh ng ti n b g n đây và k ho ch phát tri n trong t ng lai Nh ng k t qu này sau đó có th đ c so sánh v i k t qu c a các ngân hàng khác đ cung c p ph n h i

h u ích cho ngân hàng v tình tr ng công vi c c a mình

1.4.1.4 Vai trò c a vi c công b thông tin

Nguyên t c 10: Các ngân hàng c n ph i th c hi n công b đ y đ và k p th i

thông tin đ cho phép nh ng ng i tham gia th tr ng đánh giá cách ti p c n c a h

M t ngân hàng đ c phép s d ng ph ng pháp ch s c b n ho c ph ng pháp chu n đ i v i m t s l nh v c ho t đ ng và ph ng pháp nâng cao cho các l nh

v c khác khi đáp ng đ c m t s đi u ki n nh t đ nh

N u không đ c c quan giám sát ch p thu n, ngân hàng không đ c chuy n

ng c tr l i ph ng pháp đ n gi n m t khi đã đ c ch p thu n s d ng các ph ng pháp nâng cao Tuy nhiên, n u các ngân hàng đ c đánh giá là không đ đi u ki n đ

ti p t c s d ng ph ng pháp nâng cao thì c n ph i quay tr v ph ng pháp c b n cho đ n khi đáp ng đ c nh ng yêu c u này

1.4.2.1 Ph ng pháp ch s c b n

Các ngân hàng s d ng ph ng pháp này c n ph i n m gi m c v n đ d phòng r i ro ho t đ ng b ng m c bình quân t ng thu nh p hàng n m (> 0) c a

th i k ba n m tr c đó nhân v i t l ph n tr m c đ nh (g i là alpha) N m có

thu nh p âm ho c b ng 0 đ u b lo i tr kh i công th c này

Ngu n : International Convergence of Capital Measurement & Capital Standards p140

Trong m i nhóm, t ng thu nh p là m t ch s ph bi n coi nh m t th c đo cho ho t đ ng và c ng là c n c xác đ nh m c đ r i ro ho t đ ng Thu nh p hàng

n m đ c đo cho t ng lo i nghi p v

KTSA là v n yêu c u d phòng cho r i ro ho t đ ng theo ph ng pháp chu n

GI thu nh p hàng n m đ i v i t ng nhóm nghi p v trong s 8 nhóm

1.4.2.3 Ph ng pháp đo l ng nâng cao (AMA)

S d ng ph ng pháp đo l ng nâng cao ph i có s ch p thu n c a c quan giám sát Theo ph ng pháp này, yêu c u v n đ c tính d a trên h th ng n i b đánh giá r i ro ho t đ ng c a ngân hàng, s d ng các ch tiêu đ nh l ng và đ nh tính c a AMA H th ng không ch th ng kê thi t h i bên trong và bên ngoài th c t

mà còn phân tích theo trình t th i gian các yêu t liên quan đ n môi tr ng kinh doanh c ng nh môi tr ng ki m soát n i b c a ngân hàng Ngân hàng mu n s

d ng ph ng pháp nâng cao AMA c n ph i đ c c quan giám sát ch qu n

đ ng ý và đ c s h tr c a c quan này, nên ph ng pháp AMA này tr nên ít thông d ng h n so v i ph ng pháp chu n TSA

V i s ch p thu n c a c quan giám sát ch qu n và h tr c a các giám sát viên n i b , ngân hàng áp d ng ph ng pháp AMA có th s d ng m t c ch phân

b cho m c đích quy t đ nh yêu c u v v n cho các chi nhánh c a mình S ch p thu n c a c quan giám sát tùy thu c vào b c l c a ngân hàng trong vi c ch ng t các c ch đó là thích h p và có th có kinh nghi m h tr H i đ ng qu n tr và Ban

T ng giám đ c c a m i công ty con ch u trách nhi m th c hi n đánh giá r i ro ho t

đ ng và b o đ m r ng công ty đó đ c v n hóa t ng x ng v i các r i ro đó

K t lu n: Ch ng 1 đã nêu lên các lo i r i ro mà ngân hàng g p ph i trong

quá trình ho t đ ng kinh doanh c a mình Bên c nh đó c ng cung c p m t cái nhìn khái quát v các chu n m c v qu n tr r i ro trong ho t đ ng ngân hàng th ng m i theo hi p c Basel I và Basel II, trong đó t p trung ch y u vào n i dung chính c a

đ tài, đó là công tác qu n tr r i ro ho t đ ng theo chu n m c qu c t C th h n,

ch ng này đ c p đ n n i dung toàn b các nguyên t c qu n tr và giám sát ch y u

c a y ban Basel mà các ngân hàng c n ph i tuân th đ có th qu n tr r i ro ho t

đ ng hi u qu , bao g m 10 nguyên t c thu c 4 v n đ chính: phát tri n môi tr ng

qu n tr r i ro phù h p; xác đ nh, đánh giá, giám sát, ki m soát r i ro; vai trò c a giám sát và vai trò c a vi c công b thông tin Ngoài ra, các ph ng pháp đo l ng

r i ro ho t đ ng nh ph ng pháp ch tiêu c b n, ph ng pháp chu n, ph ng pháp

đo l ng nâng cao ngày càng đ c s d ng ph bi n và đã tr thành nh ng công c

h tr đ c l c cho vi c qu n tr r i ro hi u qu , giúp h n ch ph n nào t n th t trong quá trình ho t đ ng c a h th ng NHTM

CH NG 2

2.1 Quy đ nh v qu n tr r i ro c a Ngân hàng nhà n c đ i v i các NHTM 2.1.1 i v i Chính ph :

Theo Quy t đ nh 112/2006/Q -TTg ngày 24 tháng 5 n m 2006, Th t ng chính ph có đ a ra m c tiêu phát tri n Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam đ n n m 2010

và đ nh h ng chi n l c đ n n m 2020 là “th c hi n các thông l , chu n m c qu c t

v ho t đ ng ngân hàng trung ng, h i nh p v i c ng đ ng tài chính qu c t ” và đ i

v i các T ch c tín d ng là “phát tri n h th ng TCTD ho t đ ng an toàn và hi u qu

v ng ch c d a trên c s công ngh và trình đ qu n lý tiên ti n, áp d ng thông l , chu n m c qu c t v ho t đ ng ngân hàng th ng m i” C ng theo v n b n này, vi c

áp d ng các chu n m c qu n tr r i ro theo h ng đáp ng các quy đ nh c a Basel I

Nh v y, v n b n nêu trên đã tr nên l i th i do hi n nay Basel II đang đ c xem nh là “kim ch nam” cho ho t đ ng qu n tr r i ro t i tác Ngân hàng trên toàn

c u Basel II đã th hi n rõ quan đi m công tác qu n tr r i ro c n ph i đ c xem xét trên ph ng di n t ng th các r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng đ ng th i có

h ng d n c th v ph ng pháp c ng nh cách th c th c hi n

2.1.2 i v i Ngân hàng nhà n c:

Trong n l c ki m soát r i ro trong ho t đ ng kinh doanh c a các t ch c tín

d ng nh m đ m b o h th ng Ngân hàng Vi t Nam ho t đ ng n đ nh và phù h p v i chu n m c qu c t , Ngân hàng nhà n c liên t c ban hành các v n b n liên quan đ n công tác qu n tr r i ro

B ng 2.1: H th ng các v n b n liên quan đ n giám sát an toàn ho t đ ng ngân hàng

-NHNN 5/12/2008 S a đ i, b sung m t s đi u c a Quy đ nh v các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng c a

t ch c tín d ng ban hành kèm theo Quy t đ nh

Các v n b n nêu trên đã đáp ng đ c ph n nào chu n m c c a Basel I v t l

đ m b o an toàn trong ho t đ ng, phân lo i n … tuy nhiên l i t p trung ch y u vào

lo i r i ro tín d ng mà không có s h p nh t các lo i r i ro khác nên làm gi m ý ngh a

c a công tác phòng ng a r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng

ti p t c đ y nhanh các công tác liên quan đ n giám sát r i ro theo chu n

m c Basel II, ngày 27/05/2009, C quan Thanh tra, giám sát ngân hàng tr c thu c Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam c ng đ c thành l p theo quy t đ nh s 83/2009/Q -TTg c a Th t ng chính ph nh m th c hi n m t trong các m c tiêu r t quan tr ng là ban hành các quy ch , quy đ nh v an toàn ho t đ ng ngân hàng Tuy nhiên, do m i

đ c thành l p, c quan này v n ch a th ban hành đ c các v n b n, quy đ nh phù

h p v i đ nh h ng c a Basel II

Ti p theo đó, NHNN Vi t Nam đã ban hành Thông t s 13/2010/TT-NHNN ngày 20/05/2010 có hi u l c k t ngày 01/10/2010 v vi c quy đ nh v các t l đ m

b o an toàn trong ho t đ ng tín d ng i m đáng chú ý trong Thông t 13 là quy đ nh

v t l an toàn v n t i thi u C th , theo i u 4 c a Thông t quy đ nh: T ch c tín

d ng (TCTD), tr chi nhánh ngân hàng n c ngoài, ph i duy trì t l an toàn v n t i thi u 9% gi a v n t có so v i t ng tài s n "Có" r i ro c a TCTD (t l an toàn v n riêng l ) Ngoài vi c duy trì t l an toàn v n riêng l theo quy đ nh nói trên, TCTD

ph i đ ng th i duy trì t l an toàn v n t i thi u 9% trên c s h p nh t v n, tài s n

c a TCTD và công ty tr c thu c (t l an toàn v n h p nh t)

Nh v y, t l an toàn v n đã đ c nâng lên 9% thay cho m c 8% nh quy

đ nh tr c đó Theo NHNN, vi c đi u ch nh này phù h p v i th c t hi n nay, khi nhi u NHTM ho t đ ng theo mô hình công ty m - công ty con, và nh m ti n thêm

m t b c trong vi c tuân th 25 nguyên t c thanh tra c b n c a y ban Basel ây

c ng là m t trong 5 tiêu chu n quan tr ng nh t mà các NHTM ph i đáp ng đ đ m

b o an toàn ho t đ ng, theo đ nh h ng qu n lý r i ro c a NHNN theo t ng th i k

B n tiêu chu n còn l i bao g m: gi i h n tín d ng; t l kh n ng chi tr (thanh kho n); gi i h n góp v n, mua c ph n; t l c p tín d ng so v i ngu n v n huy đ ng

i u này ch ng t NHNN quy t tâm nâng cao tính an toàn cho h th ng ngân hàng và đ nh h ng các chu n m c này ti p c n và áp d ng h th ng chu n m c đánh giá an toàn ngân hàng theo y ban Giám sát ngân hàng Basel (trong khi Basel II m i khuy n cáo t l an toàn v n ít nh t là 8% và tùy đi u ki n t ng qu c gia)

Tr c yêu c u t ng c ng qu n lý r i ro, theo thông l qu c t , vi c nâng h s CAR b t bu c đ i v i các NHTM Vi t Nam là hoàn toàn phù h p Tuy nhiên, trên th

gi i, vi c áp d ng h s an toàn v n t i thi u hi n ph bi n theo tiêu chu n c a Basel

II đã m c 12% M t s th ng kê g n đây cho th y h s CAR t i các NHTM c a khu

v c châu Á - Thái Bình D ng bình quân hi n nay là 13,1%, c a khu v c ông Á là 12,3% ây c ng là m c m t s NHTM Vi t Nam đã đ t đ c H s CAR c a nhi u NHTM đã v t 9% mà NHNN đ t ra t i Thông t 13 n c t i NHTMCP Ngo i

th ng Vi t Nam (Vietcombank), h s CAR n m 2009 là 8,11%, n m 2010 d ki n

x p x 10% (so v i m c v n đi u l m i d ki n t ng thêm n m 2010 là 17.587 t

Ngu n: Báo cáo th ng niên các ngân hàng

Thông t đ c ban hành xét v m t trung dài h n là r t tích c c nh m không

ng ng nâng cao n ng l c c a các Ngân hàng th ng m i c ng nh gia t ng kh n ng

ch u đ ng r i ro c a h th ng Tuy nhiên, xét trong ng n h n thông t 13 đã t o nên

nh ng khó kh n nh t đ nh cho h th ng ngân hàng

B ng 2.3: ánh giá tác đ ng c a thông t 13