Thể chế hóa phương pháp khuyến nông có sự tham gia ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

TH ăCH ăHịAăPH NGăPHÁPăKHUY NăNỌNGăCịăS ăTHAMăGIAă ăT NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU TịMăT T Ph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia,ăc ăth ălƠăph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóă s ăthamăgiaăậ PTD

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

-

KHUY NăNỌNGăCịăS ăTHAMăGIAă

ăT NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU

TP H ăCHệăMINH - N M 2010

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

-

L êăV năGiaăNh

KHUY NăNỌNGăCịăS ăTHAMăGIAă

ăT NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU Chuyên ngành: Chính sách công

M ƣăs : 60.31.14

Ti năs ăTr năTi năKhai

TP H ăCHệăMINHă- N M 2010

L IăCAMă OAN

Tôiăxinăcamăđoanălu năv nănƠyăhoƠnătoƠnădoătôiăth căhi n.ăCácăđo nătríchăd năvƠă

s ăli uăs ăd ngătrongăălu năv năđ uăđ căăd năngu năcóăđ ăchínhăxácăcao nh tă trongăph măviăhi uăbi tăc aătôi.ăLu năv nănƠyăkhôngănh tăthi tăph năánhăquană

đi m c aă Tr ngă iă h că Kinhă t ă thƠnhăph ă H ă Chíă Minhă hayă Ch ngă trìnhă

gi ng d yăkinhăt ăFulbright

Ngày 12 tháng 05 n mă2010

Ng iăvi tăcamăđoan

LêăV năGiaăNh

M CăL C

M CăL C i

DANHăM CăCÁCăCH ăVI TăT T iii

DANHăM CăCÁCăB NG iv

DANHăM CăCÁCă ăTH ,ăHỊNHăV v

TịMăT T vi

M ă U 1

1.ăTínhăc păthi t 1

2.ăPh m vi nghiên c u 3

4 Ph ngăphápănghiênăc u 3

4.1 Ph ngăphápăs ăd ng 3

4.2ăKhungăphơnătíchăc aăđ ătƠi 3

4.2.1ăKhungăkháiăni m 3

4.2.2 Khung phân tích 4

4.2.3 Cácăcôngăc ăs ăd ng 5

5.ăăM cătiêuănghiênăc u 5

6.ăăNh ngăk tăqu ăđ tăđ c 5

7.ăăC uătrúcăc aălu năv n 5

Ch ng 1 ậ T NGăQUÁTăV ăPH NGăPHÁPăKHUY NăNỌNG 7

1.1 Các ph ngăphápăkhuy nănông 7

1.2 Ph ng pháp tham gia 8

1.2.1ăKháiăni măv ăph ng pháp tham gia 8

1.2.2ăL chăs ăphátătri năc aăph ng pháp tham gia 8

1.2.3.ăCácăd ngăthamăgia 10

1.2.4 Ph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóăs ăthamăgiaăậ PTD 11

1.2.4.1ăKháiăni măv ăPTD 11

1.2.4.2 Các b căti nătrìnhăPTD 11

1.2.4.3 CácăthƠnhăph nătrongăti nătrìnhăPTD 13

Ch ng 2- TH ăCH ăVÀăHO Tă NGăC AăKHUY NăNỌNGăT NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU 14

2.1 C c uăt ăch căc aăkhuy nănông 14

2.2ăTi nătrìnhăxơyăd ngăk ăho chăc aăt ăch căkhuy nănôngăc păt nh 15

2.3 S ăphơnăc p,ăphơnăquy nătrongătri năkhaiăcácămôăhìnhăkhuy nănông 17

2.4ăăCácăph iăh pătrongăquáătrìnhăho tăđ ngăkhuy nănông 18

Ch ng 3-ÁPăD NGăTH ăNGHI MăPTDă ăT NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU 19

3.1ăQuáătrìnhătri năkhaiăPTDă ăt nhăBR-VT 19

3.2ăăCácăho tăđ ngăch ăy u 20

3.2.1ăT păhu nănơngăcaoănơngăl căđ aăph ng 20

3.2.2ăT ăch cătri năkhaiăcácăth ănghi mă các CLB 20

3.2.3ăT ăch căthamăquan,ăh iăth o 22

3.3ă ánhăgiáăho tăđ ngăc aăCLB 22

3.3ăăNh ngăh năch ătrongăvi căápăd ngăPTDă ăt nhăBR-VT 24

3.3.1ăT ăch căth ănghi m 24

3.3.2 Thành viên tham gia CLB 24

3.3.4ăS ăchínhăth căhóa 25

3.3.4ăM tănhi uăth iăgian 25

Ch ng 4-CHệNHăSÁCHăTH ăCH ăHịAăPTD 27

4.1ăKinhănghi măth ăch ăhóaăPTDă ăm tăs ăn c 27

4.2 C s ăápăd ngăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăBR-VT 30

4.2.1 C s ăphápălỦ 30

4.2.2 Các c s ăngu năl căđ ăápăd ngăPTDă ăt nhăBR-VT 31

4.3ăS ăt ngăthíchăgi aăPTDăvƠăho tăđ ngăhi năt iăc aăkhuy nănôngăBR-VT 31

4.4ăG iăỦăchínhăsáchăth ăch ăhóaăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănông 32

4.4.1.ăXơyăd ngăvƠăqu nălỦăcơuăl căb ănôngădơn 32

4.4.2ăChínhăsáchătƠiăchínhăh ătr ăkhuy nănông 34

4.3.3ăXơyăd ngăk ăho chăkhuy nănông 35

4.3.2 C ch ăph iăh păv iăcácănhƠănghiênăc u,ănhƠăkhoaăh c 36

K TăLU NăVÀăKI NăNGH 38

K tălu n 38

Ki năngh 39

TÀIăLI UăTHAMăKH O 40

PH NăPH ăL C 43

DANHăM CăCÁCăCH ăVI TăT T

BRVT BƠăR aăậ V ngăTƠu

IAS Vi năKhoaăh căk ăthu tănôngănghi pămi năNam

KNKN Khuy nănôngăkhuy năng

MDI Vi năNghiênăc uăPhátătri nă ngăb ngăsôngăC uăLong

MDAEP D ăánăKhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaă ngăb ngăsôngă

C uălong

NN &PTNT Nôngănghi păvƠăPhátătri nănôngăthôn

NAFEC TrungătơmăKhuy nănôngăKhuy năng ăQu căGia

PTD Phátătri năk ăthu tăcóăs ăthamăgia

PAEX Ch ngătrìnhăKhuy nănôngăcóăs ăthamăgia

PAEP Khuy nănôngăcóăs ăthamăgiaădƠnhăchoănôngădơnănghèo

TTKN TrungătơmăKhuy nănông

V.V.O.B T ăch căH pătácăphátătri năvƠăH ătr ăk ăthu tăvùngăFlaăM ng,

V ngăqu căB

DANHăM CăCÁCăB NG

Trang

B ngă1.1 L iăíchăvƠăphíăt năchoăvi căápăd ngăph ngăphápăthamăgia 10

B ngă3.1ăCácăth ănghi mă ăCLBăPTDăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠuăt ă2005-2009 21

B ngă3.2ăS ăthƠnhăviênăCLBăápăd ngăk ăthu tăt ăcácăk tăqu ăth ănghi măc aăCLBăt ă

2005-2009

21

B ngă3.3ăă ánhăgiáăho tăđ ngăc aăCLBăPTDă ăt nhăBR-VTăn mă2009 23

DANHăM CăCÁCă ăTH ,ăHỊNHăV

Trang

Hìnhă1.2ăM iăquanăh ăgi aă3ăthƠnhăph nătrongăti nătrìnhăPTD 12 Hình 2.1 Ti nătrìnhăl păk ăho chăkhuy nănôngăc aăTrungătơmăKhuy nănông 16 Hìnhă4.1ăMôăhìnhăxơyăd ngăk ăho chăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia 35

TH ăCH ăHịAăPH NGăPHÁPăKHUY NăNỌNGăCịăS ăTHAMăGIAă ă

T NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU

TịMăT T

Ph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia,ăc ăth ălƠăph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóă

s ăthamăgiaăậ PTD (Participatory Technology Development) đƣăđ căgi iăthi uă t nhăBƠăR aă-V ngăTƠuă(BR-VT) t ăn mă2005ătrênăc ăs ăcácăd ăánăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaădoăt ăch căV.V.O.Băthu căV ngăQu c B ătƠiătr ăTuyăđ căđánhăgiáălƠăph ngăphápăkhuy nănôngăm i,ăđápă ngăđ cănhuăc uăc aănôngădơn,ănh ngăđ nănayăph ngăphápăPTDăv năch aăđ căchínhăth căhóaătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăt iăt nhăBƠăR a-

V ngăTƠu,ăvìăch aăcóăchínhăsáchămangătínhăphápăquy,ăc ngănh ăcóănh ngăđi uăch nhă

h pălỦăph ngăphápăPTDăkhiăápăd ngătrongăđi uăki năc aăt nhăBR-VT

ătƠiăắTh ăch ăhóaăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaă ăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu”ăđ căth căhi nănh măđ ăxu tăcácăchínhăsáchăkhuy năkhíchăápăd ngăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia,ăc ăth ălƠăph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóăs ăthamăgia,ă

g iăt tălƠăPTDă(PartcipatoryăTechnologyăDevelopment) trong ho tăđ ngăkhuy nănôngă

c aăt nh.ăV iăcáchăti păc nătheoăh ngăth ăch ăvƠăs ăd ngăph ngăphápăđ nhătínhăv iăcácăcôngăc ăs ăd ngă nh ăph ngăv nă bánăc uătrúcăSSIă(Semi-Structured Interviews),

ph ngăv năchínhăth căb ngăb ngăcơuăh i,ăđ ătƠiăđƣăcóănh ngăphátăhi n:

Th ăch ăc aăkhuy nănôngăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠuăch aăt ngăthíchăchoăvi căápă

d ngăPTDăm tăcáchăr ngărƣi

Ph ngăphápăPTDăc năcóănh ngăđi uăch nhăđ ăcóăth ăápăd ngăm tăph nătrongăcácăho tăđ ngăkhuy nănôngăhi năt i

T ănh ngăphátăhi nănƠy,ăđ ătƠiăđƣăđ ăxu tăm tăs ăchínhăsáchănh măth ăch ăhóaăph ngăphápăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu:

Xơyăd ngăm ngăl iăkhuy nănôngăviênăc păxƣ

Xơyăd ngăCơuăl căb ă(CLB) khuy nănông c păthôn,ă p ậ đ iădi năchoăs năxu tăchínhăc aăt nh Xem CLBăkhuy nănôngălƠăđ năv ăcu iăcùngătrongăvi căth căhi năcácă

ho tăđ ngăkhuy nănông Ch ănhi măCLBănênălƠă(khôngăb tăbu c)ăchiăh iătr ngăh iănôngădơnă ăthôn,ă p ThƠnhăviênăCLBălƠănh ngăng iăthíchăkhoaăh căk ăthu t,ăcóăcùngă

s ăthích,ănhƠă ăg nănhau.ăCLBănênăthƠnhăl păqu ăho tăđ ng

Trongăho tăđ ngăkhuy nănông,ăc năxơyăd ngăcácăch ngătrình,ăd ăánăkhuy nă

nông 3-5ăn m,ătrênăc ăs ăcácăd ăánănƠyăđ ăkỦăcácăh păđ ngăv iăcácănhƠăkhoaăh căđ ăh ă

tr ăho tăđ ngăkhuy nănông

C nădƠnhăkinhăphíăchoăcácăth ănghi m ăCLBăkhuy nănông, ngoài kinh phí trình

di nămôăhình hƠngăn m.ăNgu năkinhăphíănƠyăt ăngơnăsáchăc aăt nh

Cóăc ăch ăquiăđ nhăCLBăkhuy nănôngălƠăn iătri năkhaiăcácăho tăđ ngăb tăbu că

c aăkhuy nănôngăhuy năvƠăxƣ

C ăch ăxơyăd ngăk ăho chăkhuy nănôngăt ăk ăho chăc a CLB C ăch ăgiámăsátă

th căhi năcácăth ănghi m,ămôăhìnhăkhuy nănông,ăngoƠiăcácăc ăquanăh uăquanănênăcóăthêmăCLBăkhuy nănôngă(v iăđ iădi nălƠăBanăch ănhi măCLB)

INSTITUTIONALIZATION OF A PARTICIPATORY AGRICULTURAL

ABSTRACT Participatory agricultural extension, especially Participatory Technology Development

ậ (hereafter called PTD) - that has been elaborated based on participatory extension

projects funded by VVOB (the Flemish Association for Development Cooperation and Technical Assistance, Belgium) - has been introduced in Ba Ria ậ Vung Tau province

since 2005 Although PTD was appraised as a new extension method, which can meet actual needs of farmers, PTD has not been officially applied in activities of the Ba Ria-Vung Tau extension organization because of its lack of relevant legal documents/policies and of appropriate adjustment of PTD when applying PTD in the context of Ba Ria ậ Vung Tau province

The thesisăắăInstitutionalization of Participatory Agricultural Extension method in Ba

Ria ậ Vungă Tauă Province”ă wasă conductedă toă recommendă implicative policies for

applying PTD on activities of Ba Ria-Vung Tau extension organization By using the institutional approach and applying a qualitative method with tools such as: Semi-Structured Interviews (SSI), formal interviews through questionnaires, the thesis has found out some following aspects:

The Ba Ria ậVung Tau extension institutional structure is not sufficiently

compatible with wide application of the PTD

It is needed to make some adjustment of PTD for its possible application as a part of activities of the Ba Ria-Vung Tau extension organization

Based on the above identification, the thesis has recommended some implicative policies for institutionalizing the PTD into current agricultural extension activities in

Ba Ria-Vung Tau province as follows:

An extension worker network at commune level should be set up

Farmer clubs at hamlet level should be set up, which should cover some following aspects:

These clubs are seen as representative units in term of crop and livestock production of the province;

These clubs are considered as the smallest units in the extension system;

A club leader should be a head of sub-Farmer Organization at hamlet level (it is not compulsory);

Club members should be people who have a passion for new techniques and similar hobbies, and live in neighborhood areas;

Each club should set up its own operation fund

Three-five year extension projects/programs should be developed, in which scientists/ researchers are contracted to provide their technical support to the agriculture extension activities

Apart from annual budgets for running demonstration models, it is needed to get some sources of funding for implementing experiments of clubs The budget can be taken from the provincial budget

It should be stipulated that the clubs play a role in conducting activities of the extension station at district level and the extension network at commune level

It is recommended that extension plans should be made based on action plans of farmer clubs Not only concerned institutions but also farmer clubs (club management boards should be representatives) should run monitoring activities of implementation

of experiments and extension models

M ă U

1 Tínhăc păthi tă

T ăch căkhuy nănôngăVi tăNam,ăv iăvaiătròăchuy năgiaoăcácăti năb ăkhoaăh că

k ăthu t đƣăđóngăgópăquanătr ngătrongăs ăphátătri năc aănôngănghi păVi tăNamătrongăhaiă th pă k ă qua,ă gópă ph nă xóaă đóiă gi mă nghèoă ă nôngă thôn.ă Tuy nhiên ho t đ ngăkhuy nănôngăch aăđápă ngănhuăc uăc aănôngădơnăb iăvi căápăd ngăph ngăphápăti pă

c năkhuy nănôngătheoăhìnhăth căt ătrênăxu ngăvƠăcóătínhăápăđ t.ăVi căchuy năgiaoăcácă

k ăthu tăm i,ăcôngăngh ăm i,ăki năth căm iămangătính k ăthu tătr năgói, ít quan tâm

đ năcácăkinhănghi m,ăki năth căb năđ aăc aăng iădơn,ăc ngănh ănhuăc u c aăh ăVà

hi năt i ph ngăphápăti păc nănƠyăv nălƠămôăhìnhăph ăbi năvƠăđ cătr ngăđ iăv iăcácă

Vi nănghiênăc u,ăTr ngă iăh c,ăcácătr mătr iănghiênăc uăvà h ăth ngăkhuy nănôngănhƠăn că(Nguy năDuyăHoan,ă2007) [7] Tráiăng căv iăph ngăphápăti păc nănƠyălƠă

ph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia, th ngăđ căápăd ngătrongăcácăd ăánăđ că

h ătr ăb iăcácăt ăch căphiăchínhăph ăvìăchoăr ng ph ngăphápănƠyăs ăgiúpăkhuy nănôngăđápă ngănhuăc uăc a nông dân

V ă phíaă Chínhă ph ă Vi tă Namă khuy nă khíchă c ă quană khuy nă nôngă ápă d ngă

ph ngă phápă khuy nă nôngă cóă s ă thamă gia,ă c ă th ă trongă Ngh ă đ nhă 56/2005/N -CP

ngày 26/4/2005, vƠă g nă đơyă nh tă lƠă ngh ă đ nhă 02/2010/N -CP ngày 8/01/2010 c aăChínhăph ăđƣăquiăđ nhăv ănguyênăt căho tăđ ngăc aăkhuy nănôngăậ khuy năng ălƠătheoănhuăc uăc aăng iăs năxu t,ăkhuy năkhíchăs ăthamăgiaăc aăng iădơn

Các d ánăv ăt ngăc ngăn ngăl căchoăho tăđ ngăkhuy nănôngă ăcácăt nhăphíaă

Nam,ăVi tăNam doăt ăch căV.V.O.Băthu căV ngăQu căB tƠiătr ăđƣăápăd ngăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia,ăc ăth ălƠă ph ngăphápăPhátătri năK ăthu tăcóăs ă

tham gia - PTD (Participatory Technology Development).ăCácănguyênăt căc aăph ngă

pháp PTD đápă ngăđ căcácănguyênăt căho tăđ ngăkhuy nănôngăđƣăđ căquiăđ nhă ă

đi uă3, Ngh ăđ nhă02 đƣăđ ăc pă ătrên,ăc ngănh ăphùăh păv iăcáchăti păc nămƠăB ăNNă

& PTNTăđƣăđ ăc pătrongă ăánăkhuy nănông,ăkhuy năng ă2010ăậ 2015ăvƠăt mănhìnă

2020

Ph ngă phápă khuy nă nôngă cóă s ă thamă giaă PTDă đ că th ă nghi mă trongă ho tă

đ ngăkhuy nănôngă ăcácăt nhă ngăb ngăsôngăC uăLongă( BSCL)ăt ăn mă2001ăb ngă

d ăánăNơngăcaoăn ngăl căchoăcánăb ăkhuy nănôngăc ăs ă(g iăt tălƠăd ăánăMDAEP),ă

nh ngăchoăđ nănayăs ăth ăch ăhóaăPTDă ăcácăt nhă BSCLăc ngăch ăd ngă ăl iăbi năphápăkhôngăchínhăth c,ăt călƠăthôngăquaăv năđ ngăhƠnhălang,ătranhăth ăs ă ngăh ăc aăcácăc păqu nălỦăvƠănhƠălƠmăchínhăsáchă(Nguy năDuyăC n,ăNicoăVromant,ăNguy năHoƠiă

Châu, 2007) [5].ăM cădùăbi năphápăphiăchínhăth căr tăquanătr ng,ănóălƠăb căkh iăđ uăchoăvi căth ăch ăhóaăchínhăth căPTDăc ngănh ănh ăl ngăghépăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănông,ăl păk ăho chăcóăs ăthamăgia,ăvƠăcu iăcùngălƠăcácăc păqu nălỦăcóăchínhăsáchăchoăvi căápăd ngăPTD.ăT ngăt ănh ăv y,ăPTDăc ngăđƣăđ căth ănghi mătrong

ho tăđ ngăkhuy nănôngăt nhăBR-VTăt ăn mă2005ăthôngăqua 2 d ăánăKhuy nănôngăcóă

s ăthamăgiaădƠnhăchoănôngădơnănghèoă(g iălƠăPAEP,ă2005-2007), Khuy nănôngăcóăs ăthamăgiaă(g iălƠăPAEX,ă2008-2010),ăvƠăPTDăc ngăch ăd ngăl iă ăm c l ngăghépăvào

m tăs ăho tăđ ngă khuy nănông,ănóăv năch aăđ căchínhăth căhóa b ngăcác chính sách

c aăcácăc ăquanăqu nălỦăliênăquan Doăđó, vi căápăd ngăPTDăvƠoăho tăđ ngăkhuy nănôngăt nhăBR-VTăcònăg pănhi uăkhóăkh năvìăch aăcóăchínhăsáchămangătínhăphápăquy,

c ngănh ăc năcóănh ngăđi uăch nhăh pălỦăph ngăphápăPTDăkhiăápăd ngătrongăđi uă

ki n c aăt nhăBR-VT Vìăv y,ăđ ătƠiăt pătrungăgi iăquy tăhaiăcơuăh iănghiênăc uăch ă

y uălƠ:

Th ăch ăc aă khuy nănôngă t nhăBR-VT hi nă t iăcó phùăh păchoăvi căápăd ngă

ph ngăphápăPTD hay không?

C năcóăchínhăsáchăc ăth ănh ăth ănƠoăđ ăth ăch ăhóaăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaăậ PTD ăc păt nh?

2 Ph m vi nghiên c u

Nghiênăc uănƠyăch ăt pătrungănghiênăc uăph ngăphápăPTD ápăd ngătrongăho tă

đ ngăchuy năgiaoăcácăti năb ăkhoaăh căk ăthu tăchoănôngădơnă ăt nhăBƠăR aă-V ngăTƠuătrongăgiaiăđo nă2005-2009

3.ă i t ng nghiên c u

T ăch căkhuy nănôngăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu

4 ăPh ngăphápănghiênăc u

4.1ăPh ngăphápăs ăd ng

ătƠiăs ăd ngăph ngăphápăđ nhătínhăvƠăápăd ng cáchăti păc năth ăch : xem xét

t ăch c,ăcácăquiăđ nh,ăc ăch ăth căthiăc aăho tăđ ngăkhuy nănông, tínhăt ngătíchăgi aăPTDăvƠăc ăch ăho tăđ ngăkhuy nănôngăhi năt i

Ngu năs ăli u:

S ăli uăth ăc p: D aăvƠoăs ăli u,ăcác báo cáo t ngăh păc aăcácăd ăánăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaădoăt ăch căV.V.O.BătƠiătr ă ăt nhăBR-VTăt ăn mă2005ăđ nănay

S ăli uăvƠăthôngătinăs ăc p:ăThôngăquaăđi u tra,ăkh oăsátăm tăs ăđ iăt ngăliênă

quan

4.2ăKhungăphơnătíchăc aăđ ătƠi

4.2.1ăKhungăkháiăni m

Kháiăni măv ăth ăch

Cóănhi uăquanăđi măv ăth ăch ,ăm tăcáchăt ngăquátăth ăch ăbaoăhƠmăbaăkhíaă

c nhăquanătr ng:ă(i)ăLu tăl ă(chínhăth căvƠăphiăchínhăth c);ă(ii)ăC ăch ăth căthiă;ă(iii)ă

T ăch că(TheoăWorldăBankă2002a,ăđ cătríchăb iă inhăV năỂn,ă2002) [1] ătƠiăs ă

t pătrungănghiênăc u baăkhíaăc nhănƠy,ăđóălƠăxemăxétăcácăquiăđ nhă(chínhăth c),ăc ăch ă

th căthiă(theoăcácăquiăđ nh),ăvƠăxemăxétăc ăc uăt ăch căkhuy nănôngătrongăvi cătri năkhai,ăth căthiăcácăho tăđ ngăkhuy nănôngă ăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu

Th ăch ăhóaăPTD

Th ăch ăhóaăPTDăliênăquanăđ năhaiăkháiăni măs ăm ăr ngă(Scalingăup)ăvƠăs ănhơnăr ngă(Scalingăout) S ăm ăr ngă(Scaling up) PTD là s ăm ăr ngăvi căápăd ngăPTDătrongăt ăch c,ăt ănh ngăng iăch pănh năvƠăt ăch căc ăs ăc aăh ăđ năng iălƠmăchínhăsách,ănhƠătƠiătr ,ăcácăc ăquanăphátătri n S ănhơnăr ngă(Scaling out) là s ănhân

r ngăcácăk tăqu ăd ăánăt ănôngădơnăđ nănôngădơn,ăt ăc ngăđ ngăđ năc ngăđ ng

Th ăch ăhóaăPTDăkhôngăcóăngh aălƠăPTDăs ăthayăth ăhoƠnătoƠnănh ngăgìăkhuy nănôngăđangăth căhi n,ăho căđangăápăd ngămƠălƠăcách th căPTD cóăth ăl ngăghépăvƠoăcácăho tă

đ ngăhi năh u,ătr ăthƠnhăm tăph năho căsongăhƠnhăv iăcácăch ngătrìnhăvƠăcácăho tă

đ ngăkhuy nănôngătrongădƠiăh n

4.2.2 Khung phân tích

Tr cătiên,ăđ ătƠiăxemăxétăv ăc ăc uăt ăch c,ăphơnăquy n,ăxơyăd ngăk ăho ch,ătri năkhaiăk ăho chăhƠngăn m,ăc ngănh ăkhíaăc nhătƠiăchính c aăt ăch căkhuy nănôngă

t nhăBR-VT trongăho tăđ ngăkhuy nănông

Th ăhai,ăxemăxétăđ năvi căápăd ngăPTDă ăBR-VT,ăphơnătíchănh ngăk tăqu ăđ tă

đ c,ăc ngănh ănh ngăthu năl i,ăkhóăkh nătrongăvi căápăd ngăPTD

Th ăba,ăphơnătíchăcácăkhíaăc nhăphápălỦăvƠăth căti năápăd ngăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănông

Th ăt ,ăxemăxétăđ năcácăkhíaăc nhănh ngăđi uăch nh,ăb ăsungăt ăc ăc uăt ăch că

c aăkhuy nănôngăBR-VT,ăc ngănh ăcácăđi uăch nhăph ngăphápăc aăPTDăc năcóăđ ăáp

d ngăvƠoăho tăđ ngăkhuy nănôngăt nhăBR-VT

Trênăc ăs ăcácăđi uăch nh nƠyămƠăđ ăxu tăcácăchínhăsách,ăcácăc iăti năc năcóătrongăth ăch ăkhuy nănôngăt nhăBR-VT, c ngănh ăcáchăth căđ ăth ăch ăhóaăPTDătrongă

ho tăđ ngăkhuy nănông

4.2.3 Cácăcôngăc ăs ăd ng

Trongăphơnătíchăđ ătƠi ph iăd aăvƠoăs ăli uăkh oăsát,ăph ngăv n.ăHaiăcôngăc ă

đ căs ăd ngăchính:

Ph ngă v nă bánă c uă trúc-SSI (Semi-Structuredă Interviews)ă đ că s ă d ngă đ ă

ph ngăv n các cánăb ăkhuy nănôngăcóăthamăgiaăch ngătrìnhăkhuy nănôngăcóăs ăthamă

gia ậ PTD (vƠăđƣăđ căhu năluy năph ngăphápăPTD),ănh măthuănh năcácăỦăki năv ătínhăphùăh p,ăhi uăqu ăc aăc aăPTD,ănh ngăthu năl iăvƠăkhóăkh năápăd ngăPTDăvƠoă

ho tăđ ngăkhuy nănông.ăBa cánăb ăkhuy nănôngăch ăch tă(tr ngătr m)ăc aă3ăhuy năLongă i n,ăTơnăThƠnh,ăXuyênăM că(t nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu)ăđ căph ngăv n

Ph ngăv năchínhăth căb ngăb ngăcơuăh i:ăPh ngăv năm tăs ănôngădơnătham gia

Cơuăl căb ă (CLB) khuy nănôngăđangăápăd ngăph ngăphápăPTD,ăcóă77ăh ănôngădơnăthu că8ăCLBă(trongăs ă10ăCLBăđangăthamăgiaăápăd ngăph ngăphápăPTD)ăđ căph ngă

v n

5 M cătiêuănghiênăc u

ăxu tăcácăchínhăsáchăkhuy năkhíchăápăd ngăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamă gia,ă c ă th ă lƠă ph ngă phápă phátă k ă thu tă cóă s ă thamă gia,ă g iă t tă là PTD (PartcipatoryăTechnologyăDevelopment)ătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăc aăt nhăBƠăR aă

ậ V ngăTƠu

6 Nh ngăk tăqu ăđ tăđ c

ánhăgiáătínhăphùăh păc aăph ngăphápăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăt nhăBƠăR a- V ngăTƠu

ăxu tăcácăc iăti năv ăth ăch ăc ăquanăkhuy nănôngăt nhăBR-VTăđ ăcóăth ăápă

d ngăPTD trongăho tăđ ngăkhuy nănông c aăt nh

7 C uătrúcăc aălu năv n

Lu năv năg măcácăph n:

M ăđ u:ăgi iăthi uăt ngăquátăv ăđ ătƠiănghiênăc u,ăph ngăphápănghiênăc u

Ch ngă1-T ngăquanăv ăph ngăphápăkhuy nănông

Trongăph nănƠyăđ ăc păt ngăquátăcácăph ngăphápăkhuy nănôngăth ngăđ căápăd ngătrênăth ăgi iăvƠăcácăph ngăphápăkhuy nănôngăđangăápăd ngă ăVi tăNam.ăTrongăph nănƠyăc ngăđ ăc păđ năcácănguyênăt căc ăb năc aăph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóăs ă

tham gia PTD

Ch ngă2- Ho tăđ ngăvƠăth ăch ăc aăkhuy nănôngăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu Trongăch ngănƠyătrìnhăbƠyăt ngăquátăv ăt ăch căkhuy nănôngănóiăchungăvƠăt ăch căkhuy nănôngăBR-VT nói riêng,ăphơnătíchăquáătrìnhăxơyăd ngăk ăho ch,ăquáătrìnhătri năkhaiăcácămôăhìnhăkhuy nănôngăđ ălƠmăc ăs ăchoăvi căphơnătích,ăđ iăchi uăv iăvi căápă

d ngăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănông

Ch ngă3- Ápăd ngăth ănghi măPTDă ăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu

Ch ngănƠyă gi iăthi uăt ngăquátăquáătrìnhăápăd ngăth ănghi mă ph ngăphápăPTDă ăt nhăBR-VTăt ăn mă2005-2009,ăvƠănh ngăk tăqu ăvƠăh năch ăc aăph ngăphápă

này

Ch ngă4- Chính sách th ăch ăPTD

ơyălƠăch ngăt ngăh păt ăcácăch ngătr cătrênăc ăs ăphơnătíchăcácăth ăch ă(t ăch c,ă

c ăch ăho tăđ ng,ăcácălu tăl )ăđ ăxemăxétăs ăt ngătíchăgi aăho tăđ ngăkhuy nănôngă

hi năt i vƠăph ngăphápăPTD,ăđ ăxu tăcáchăth căápăd ngă và c iăti n c năthi tăPTDătrongăđi uăki năc aăt nhăBR-VT

K tălu n

Ch ngă1ăậ T NGăQUÁTăV ăPH NGăPHÁPăKHUY N NÔNG

1.1 Cácăph ngăphápăkhuy nănông

Theo George (1992) [6] cóă8ăph ngăphápăkhuy nănôngăph ăbi n: (1) Khuy nă

nông chung; (2) Khuy nănôngăchuyênăngƠnh; (3) Khuy nănôngăđƠoăt oăvƠăthamăquană

(Training and Visit); (4) Khuy n nôngă cóă s ă thamă gia; (5) Khuy nă nôngă d ă án;

(6)Khuy nănôngătheoăh ăth ngănôngănghi p; (7) Khuy nănôngăcùngăch uăphíăt n; (8) Khuy nănôngătheoăt ăch căgiáoăd c (xem ph l c 1)

Tuyă lƠă támă ph ngă phápă khuy nă nông,ă nh ngă gi aă cácă ph ngă phápă nƠyă cóă

nh ngăđ căđi măchung:ă(i)ăs ăd ngăcácăhìnhăth căđƠoăt oăkhôngăchínhăth c;ă(ii)ăn iădungăho tăđ ngăliênăquanăđ nănôngănghi p;ă(iii)ătìmăcáchănơngăcaoăm căs ngăc aănhơnă

dân nông thôn (George, 1992) [8] TheoăC căKhuy nănông- Khuy nălơmă(1995) [3] (nayălƠăTrungătơmăKhuy nănôngăKhuy năng ăQu căgiaăậ g i t tătheoătênăti ngăAnhălƠăNAFEC)ă ăVi tăNam,ăcó b năph ngăphápăkhuy nănôngăápăd ngăph ăbi n: (1) Khuy nănôngăth căhi nătheoăch ngătrình,ăd ăán; (2) Khuy nănôngăxơyăd ngămôăhình,ăt ăch căđƠoăt o,ăthamăquanăt iăch ; (3) Ph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ătham gia: Ch ăy uăápă

d ngătrongăcácăch ngătrình,ăd ăánădoăcácăt ăch căn căngoƠiătƠiătr ăchoăVi tăNam

nh ăcácăl păt păhu năFFSă(FarmerăFieldăSchool), PTD; (4) Ph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăh ătr ăkinhăphíăho căv tăch tăc aănhƠăn c NhƠăn căh ătr ănôngădơn đ ăchiăphíă

cho: (i) ph năv tăt ăchênhăl chădoă ngăd ngăcácăti năb ăm iăphátăsinhă(chi mă30-40%

chi phí); (ii) t ăch căt păhu năvƠăthamăquanăh iăth oăđ uăb ăc aămôăhình

Hi năt i,ăb năph ngăphápăkhuy nănôngănƠyăđ căápăd ngă ăt nhăBR-VT, trong đóăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia,ăc ăth ălƠăph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóăs ăthamăgiaăPTDăđƣăđ căgi iăthi uăt ăn mă2005ăchoăđ nănay.ăPh ngăphápănƠyă

đ căxemălƠăph ngăphápăkhuy nănôngăm i,ăđápă ngăđ cănhuăc uăc aănôngădơnăh nă

soă v iă ph ngă phápă khuy nă nôngă ti pă c nă theoă h ngă ch ă đ oă t ă trênă xu ngă

(top-down)

1.2 Ph ngăphápăthamăgia

1.2.1 Kháiăni măv ăph ngăphápăthamăgiaă

Cóănhi uăđ nhăngh aăc ngănh ăcáchăgi iăthíchăv ăph ngăphápăthamăgia,ătheoă

Sofie Dhollander (2007) [9] ph ngăphápăthamăgiaăbaoăhƠmăho tăđ ngăc aănhi uăng iătrongăcácăt ăch căkhácănhauăd năđ năcácăđ iăm iăb năv ngăchoănôngădơn M cădùăcóăcácăph ngăcáchăkhácănhauătrongăs ăd ngăph ngăphápăthamăgia,ăh uănh ăcóăcùngănguyênăt căchính là:

G măph ngăphápălu năđ căxácăđ nhăvƠăti nătrìnhăh căt păh ăth ng

M măd o

H căt pătheoănhómă

N iădungăchuyênăbi t

Chuyên gia và nông dân tham gia

D năt iăs ăthayăđ i

1.2.2 L chăs ăphátătri năc aăph ngăphápăthamăgia

Ph ngăphápăthamăgiaăđ căs ăd ngăngƠyănayăcóănhi uăngu năg c,ăn mătrongă

s ănƠyăcóăt măquanătr ngăđ căbi tă(JulesăNăPrettyă-1995) [16]:

(i) Nghiênă c uă thamă giaă c aă cácă nhƠă xƣă h iă h c-APR (Activist Participatory Research)ăđ căđ aăraăb iăPauloăFreireăvƠoăn mă1968.ăPh ngăphápănƠyăs ăd ngăđ iătho iăvƠăthamăgiaătrongănghiênăc uăđ ăt ngăc ngănh năth c,ăs ăt ătinăc aăng iădơnăvƠătraoăquy năchoăh ătrongăhƠnhăđ ng óngăgópăchínhăc aăph ngăphápănƠyăchoăph ngăphápăthamăgiaăhi nănayălƠănh năth yăng iădơnăthìăsángăt o, có n ng l căvƠănênătraoăquy năchoăh ,ănh ngăng iăbênăngoƠiă(outsiders)ăgi ăvaiătròănh ălƠăm tătácănhơnăxúcătác,ăthúcăđ yăchoăcácăho tăđ ngăc aăng iădơnădi năraăt tăh n,ănhanhăh n

(ii) Phơnă tíchă sinhă tháiă nôngă nghi p- AEA (Agro-Ecosystemă Analysis):ă căphátătri năb iăGodonăConway (1987), ph ngăphápănƠyăk tăh păphơnătíchăh th ngăv iăphơnătíchăkhôngăgian,ăth iăgian,ăcácădòngăv tăch tăvƠăm iăquanăh ,ăcácăgiáătr ăt ngăđ iăvƠăcácăquy tăđ nh.ă óngăgópăc aăph ngăphápănƠyăchoă ph ngăphápăthamăgiaăngày nayălƠăs ăd ngăcácăs ăđ ălátăc tă(transects),ăxơyăd ngăcácăb năđ ,ăs ăđ ăkhông chính

th c,ăs ăd ngăcáchăchoăđi m,ăx păh ng

(iii) Nhơnălo iăh că ngăd ng (Applied Anthropology): M cădùăNhơnălo iăh că- xƣăh iăh cătruy năth ngăquanătơmăch ăy uăđ ăhi uăh nălƠălƠmăchoăthayăđ i Ph ngă

pháp này đ căth aănh năvƠoănh ngăn măth păniênă80,ănó nh năm nhăvi căquan sát

ng iăthamăgia,ăcácăcu cătraoăđ iăvƠăt măquanătr ngăc aătháiăđ ,ăhƠnhăvi và s ăhòaăh p

(iv) Nghiênăc uăh ăth ngăcanhătácăậ FSR (Farming Systems Research): Có hai nguyênăt c trong FSR là xem cácăho tăđ ngăc aăcácănôngăh ănh nh ălƠănh ngănhƠăth ănghi m.ăDoăđóătr ngătơmăc aăph ngăphápănƠyălƠăs ăthamăgiaăc aăng iădơnătrongănghiênăc uănôngănghi p,ăđ căbi tălƠă nghiênă c uă nh ngă m iăquană h ,ăs ăđaăd ngăvƠă

ch ngăr iăroătrongăh ăth ngăcanhătác

(v) ánhăgiáănhanhănôngăthônăRRAă(RapidăRuralăAppraisal):ăPh ngăphápănƠyă

n iălênăt ăcu iăth păniênă70.ăS ăd ngăph ngăphápănƠyăđ măb oăchoăcácănhƠănghiênă

c uăthuăđ căthôngătinăt ăng iădơnăv ăđi uăki nănôngăthônăv iăchiăphíăth păvƠăth iă

gian h pălỦ.ăNó kh căph căđ cătínhănhƠmăchán,ăt năkémăvƠăthôngătinăthi uăchínhăxácătrongăcácăcu căkh oăsátăb ngăcácăb ngăcơuăh i Trênăc ăs ăph ngăphápăRRA,ăsauănƠyă

ph ngăphápăđánhăgiáănôngăthônăcóăs ăthamă ậ PRA (Participatory Rural Appraisal)

đ căphátătri năvƠăđ căs ăd ngăph ăbi nătrongăcácăph ngăphápăthamăgia

Do cácăph ngăphápăAEA,ăFSR,ăRRAăđ uăkhôngăthíchăh pătrongăvi c chuy năgiaoăk ăthu tăchoănôngădơn.ăNên vƠoăth păniênă1980ăn iălênăph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóăs ăthamăgiaă- PTD (Participatory Technology Development),ăđ căxemănh ălƠă

m tăph ngăpháp chuy năgiaoăk ăthu tăđápă ngătheoănhuăc uăc aănôngădơnăđ căs ă

d ngătrongăcácăt ăch cănghiênăc uăv ăphátătri nănôngănghi p,ănôngăthônăvƠăphùăh pă

v iăho tăđ ngăkhuy nănông Trongănh ngăn măg năđơyă(t ăn mă2000),ăn iălênăph ngă

pháp PAR ậ Participatory Actionă Researchă (t mă d ch lƠă Thamă giaă hƠnhă đ ngă trongănghiênăc u) v iăbaăn iădungăchính:ănghiênăc u,ăgiáoăd căvƠăcácăho tăđ ngăchínhătr -xã

h i Ph ngăphápănƠyăkhôngăch ăgi iăquy tăcácăv năđ ăk ăthu tăchoănôngădơnămƠăcònă

đ căxemănh ălƠăph ngăphápăđ ăphát tri nănôngăthôn

1.2.3 ăCácăd ngăthamăgia

Theo Pretty (1994,ă đ că tríchă b i Jules N Pretty, Irene Guijt, Ian Scooner và

John Thomas, 1995) [16] có b yăcáchăc ăb năđ ăgi iăthíchăvƠăs ăd ng thu tăng ătham gia,ăx păh ngăt ăthamăgiaăth ăđ ng,ătrongătr ngăh pănƠyăng iădơnăch ănóiăcáiăgìăs ă

x yăra,ăđ năt ăhƠnhăđ ng,ăng iădơnăch ăđ ngă(xemăph ăl că2) Tuy nhiên, n uăm cătiêuă lƠă đ ă đ tă đ că phátă tri nă b nă v ng,ă thìă thamă giaă theoă ch că n ngă lƠă đ ă (Sofie

Dhollander - 2007) [9] (m că5).ăVi căápăd ngăPTDăcóăth ăthúcăđ yănôngădơnăthamăgiaăvƠoăho tăđ ngăkhuy nănôngă ă m că 6,ăt călƠăthamăgiaăt ngăh ă Hi nănayă ph năl nătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăVi tăNamăth ngăm căđ ăthamăgiaăc aănôngădơnă ăm că4ălƠăph ăbi n,ăt călƠătrong cácăho tăđ ngăkhuy nănông, ng iănôngădơnătham gia vì các khuy năkhíchăv tăch tănhi uăh n,ăth ăhi năquaăcácăm căh ătr ăthamăgiaăth căhi năcácămôăhìnhăkhuy nănông,ăđôiăkhiănh ngămôăhìnhănƠyălƠăkhôngăc năthi tăđ iăv iănông dân

B ngă1.1 L iăíchăvƠăphíăt năchoăvi căápăd ngăph ngăphápăthamăgia

- tăđ cănh ngăthƠnhăt uăv iăchiăphíăth p -T nănhi uăth iăgian

-Pháăv ăđ căcácărƠoăc nă(v năhóa,ăxƣăh i) - óngăgópăt ănguy n

-T ngăc ngăti nătrìnhădơnăch ăhóa -Ch uătráchănhi mănh ngăgìăphátăbi u

-Xơyăd ngăcácăm iăquanăh -M tăl iăth ăc nhătranh

-S ăth aănh nătìnhătr ngăxƣăh i -M tăquy năs ăh uăỦăt ngăcáănhơn

-T oăđ căni mătinăvƠăs ănhơnănh ng -Tráchănhi mătìnhănguy n

-T oăraăquy năs ăh uănhóm -T ngăxungăđ t

-Xơyăd ngăm ngăl iăvƠăliênăk t -M tăquy năl c

- căhu năluy năvƠăt ngăc ngăcácăk ăn ng

(Ngu n:ăVi năNghiênăc uăQu căt ăTáiăthi tănôngăthônăIIRR,ă2006) [15]

Ph ngăphápăthamăgiaăc ngăcóănhi uăl iăích,ănh ngăc ngăcóăcáiăgiáăph iătr ă(phíă

t n)ăchoăvi căápăd ngăph ngăphápănƠy.ăM tătrongănh ngăgiáăph iătr ă(phíăt n)ăth ngă

g păđóălƠăt nănhi uăth iăgian.ăCóăth ăli tăkêăm tăs ăl iăích,ăc ngănh ăchiăphíăkhiăápă

d ngăph ngăphápăthamăgiaă(b ngă1.1)

1.2.4 Ph ngăphápăphátătri năk ăthu tăcóăs ăthamăgiaăậ PTD

1.2.4.1ăKháiăni măv ăPTD

Theo Sofie Dhollander (2007) [9], PTDălƠăm tăph ngăphápăt oăs ăthamăgia,ănôngădơnăd năd tăkhuy nănôngăviên,ăvƠălƠmăchoăho tăđ ngăvƠăvi căh căt păthông qua

th căhƠnhăđ căth căhi nătrênăđ ngăru ngăc aănôngădơn Nguyên t căchínhăc aăph ngă

pháp này lƠăng iănôngădơnăh căt tănh tăb ngăkinhănghi măc aăh ,ăthayăvìăđ căđƠoă

t o,ăgi ngăd yănh ătrong môiătr ngăl păh c.ăÁpăd ngăph ngăphápănƠyăs ănâng cao

t ngătácăgi aănôngădơn,ăkhuy nănôngăviênă vƠănhƠă nghiênăc u,ănhƠă khoaăh c trong

ho tăđ ngăkhuy nănông,ăt ăđóăc iăthi năti nătrìnhăh căt p vƠăt oăraăm iăliênăk tăgi aă

nông dân ậ khuy nănôngăậ nhƠănghiênăc u Vi căápăd ngăPTD s ăs ăd ngăkinhănghi mănôngădơnătrongăcácăth ănghi măđ ătìmăraăk ăthu tăm iă(hayăch năl a)ăphùăh păv iăđi uă

ki n c aăh ,ăcácăth ănghi măcóăth ăxu tăphátăt ănh ngăti năb ăk ăthu tăđ căgi iăthi uă

t ăc ăquanăkhuy nănôngăhayăcácăc ăs ănghiênăc uă(Vi n,ăTr ng)

1.2.4.2 Các b c ti n trình PTD

Ti nătrình PTDăcóăsáuăb c (hình 1.1):

B că1- Chu năb : B cănƠyăch ăápăd ngă ănh ngăn iăm iăb tăđ uăápăd ngăPTD,ăvà đ ă

t oăm iăquanăh ăv iăđ aăph ng, th ngălƠăthuăth păthôngătinăliênăquanăđ năho tăđ ngă

s n xu t,ăliênăquanăđ nănôngădơnăsauăđóăti năhƠnhăthƠnhăl păcơuăl căb ă(CLB)ănôngădơnă

hay nhóm nông dân

B că2ăậ Phơnătíchăv năđ :ăXácăđ nhăv năđ ănôngădơnăđangăg păph i,ăhayăxácăđ nhăcácănhuăc uăc aănôngădơn

B că3ăậ Tìmăki măcácăgi iăphápăk ăthu t:ăSauăkhiăđƣăxácăđ nhăcácăkhóăkh năhayănhuă

c uă uătiên,ăthìăb căti pătheoălƠăxácăđ nhăgi iăphápăk ăthu tăđ ăgi iăquy tăcácăkhóă

kh n,ăhayănhuăc uăc aănôngădơnă(CLB).ăCóăth ăcóănhi uăgi iăphápăchoăm tăv năđ ă uătiênăc aănôngădơn,ăvƠănôngădơnăt ăquy tăđ nhăch năl aăcácăgi iăphápăphùăh pănh t.ă

B că4- Th căhi năth ănghi m: Sauăkhiăđƣăch năcácăgi iăphápăk ăthu t,ăvi căthi tăk ăvƠă

th căhi năth ănghi măđ căti năhƠnhă(d iăs ăh tr ăc aăcánăb ăkhuy nănông).ă

Hình 1.1 Cácăb cătrongăti nătrìnhăPTD

B că5- Chiaăs ăk tăqu :ăB cănƠyăth ngălƠăvi căt ăch căcácăbu iăh iăth oăđ uăb ,ăhayăcácăbu iătraoăđ iăkinhănghi mătrongăn iăb ăCLBăđ ăcùngăchiaăs ăkinhănghi măcác

k tăqu ăth ănghi m,ăvƠăđ ănhơnăr ngătrongăs năxu tănôngănghi p

B că6ăậ Th ăch ăhóa:ăB cănƠyăch ăy uălƠăc ăv ăchoăvi căápăd ngăPTDăvƠăđ ăcóă

nh ngăthayăđ iăt ăcácăc ăquanăch căn ngăliênăquană(S ăNôngănghi pă&PTNT,ăKhuy nănông,ăc ăquanăđoƠnăth )ăv ănh năth c,ăc ngănh ăăcóănh ngăv năb năphápăquyătrongă

vi căápăd ngăph ngăphápăPTD.ăăKhiăvi căápăd ngăPTDăđƣăph ăbi năthìăb cănƠyăcóă

1.ăChu năb :ăCh nă

đi m,ăthi tăl păm iă quan h ă

4.ăTh ănghi m:

- Xemăxétăth căti năth ă

nghi măc aănôngădơn

- Th căhi năth ănghi m,ă

đánhăgiá

3.ăTìmăki măk ăthu tăđ ăth ă nghi m:

- Ch năl aăcácă uătiênă

- Xơyăd ngăk ăho chă

5.ăChiaăs ăk tăqu :

Ph ăbi năcácăk tăqu ,ă

nôngădơnăhu năluy nă

th ăkhôngăc nămƠăch ăcóăb că2ăđ năb că5,ăvƠăchuăk ăho tăđ ngăc ăti păt cătrongăho tă

đ ngăc aăCLB,ăc ngănh ăho tăđ ngăc aăkhuy n nông

1.2.4.3 CácăthƠnhăph nătrongăti nătrình PTD

Trongăti nătrìnhăPTDăg măcóă3ăthƠnhăph năchính:ăNôngădơnăậ Khuy nănôngăậ Cánăb ăk ăthu t Nông dân đóng gópăki năth căb năđ aă(kinhănghi m)ăvƠăk ăn ngăc aămình,ălƠănhơnăt ăch ăl cătrongăPTDăvƠăth căhi năcácăth ănghi mătrongăthôn,ă păc aăh Cánăb ăk ăthu t cóăth ălƠănhƠăkhoaăh c,ănhƠănghiênăc uăt ăcácăTr ngă iăh c,ăVi năNghiênăc u, h ălà nh ng ng i cóăkh ăn ngăti păc năcácăngu năthôngătinăkhoaăh căvƠăđóngăgópăki năth căkhoaăh căc aămìnhăv ăcácăch ăđ ăliên quan Cánăb ăkhuy nănôngăđóngăgópăhi uăbi tăvƠăkinhănghi măc aămình,ălƠmăc uăn iăchoăỦăt ngăc aănôngădơnăvƠănhƠăkhoaăh căg pănhau BaăthƠnhăph nănƠyăcóăm iăquanăh ăh ăt ngăv iănhau,ăb ăsungă

nh ngăkhi măkhuy tătrongăquáătrìnhătìmăki măcácăgi iăphápăk thu tăđápă ngănh ăc uă

c aăng iădơn.ăM iăquanăh ănƠyăminhăh a b ngăhình 1.2

Hình 1.2 ậ M iăquanăh ăgi aă3ăthƠnhăph nătrongăti nătrìnhăPTD

(Ngu n: Helvetas Vietnam, 2002) [13]

Ch ngă2

V NGăTÀU

2.1ăC ăc uăt ăch căc aăkhuy nănông

H ăth ngăt ăch căkhuy nănôngăđ căthƠnhăl păt ăn mă1993ăv iătênăg iălƠăC căkhuy nănôngă ậ Khuy nălơmătr căthu căB ă NNă&ăPTNT,ăv aăcóăch căn ngăqu nălỦănôngănghi păv aăcóăch căn ngăd chăv khuy nănông,ăkhuy nălơm,ăkhuy năng ă nă

n mă2003ăthìăC căKhuy nănôngăậ Khuy năng ătáchăthƠnhă2ăđ năv :ăC căNôngăNghi păvƠăTrungătơmăKhuy nănôngăậ Khuy năng ăQu căgia,ăg iăt tălƠăNAFEC.ăM cădùăcóă

nh ngăthayăđ i,ănh ngăv ăc ăb năc ăc uăt ăch căkhuy nănôngăậ khuy năng ăcóă4ăc p:

C păQu căgia:ăTrungătơmăKhuy nănông- khuy năng

C păt nhă:ăTrungătơmăKhuy nănông

C păhuy n:ăTr măkhuy nănông

C păxƣă:ăKhuy nănôngăviên

TheoăNgh ăđ nhă02/2010/N -CPăngƠyă08ăthángă01ăn mă2010,ă ăc păthônăcònăcóăcóă c ngă tácă viênă khuy nă nôngă vƠă cơuă l că b ă (CLB) khuy nă nông Cóă th ă nóiă CLBăkhuy nănôngăđƣăcóăt ălơu,ănh ngăđ nănayăthìăm iăđ căchínhăth căcôngănh nănh ălƠă

m tăthƠnhăph nătrongăc ăc uăt ăch căc aăkhuy nănông ơyălƠăm tăthu năl iăchoăho tă

đ ngăkhuy nănôngănóiăchung,ăc ngănh ăt ngăkh ăn ngăti păc năcácăd chăv ăkhuy nănôngăc aăng iădơnăthôngăquaăvi căthamăgiaătr căti păvƠoăCLBăkhuy nănông.ă ơyăc ngălƠăc ăs ăchoăvi căápăd ngăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia,ăc ăth ălƠăph ngă

pháp PTD

Riêngă ăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠuă(BR-VT) thìăch aăcóăkhuy năviênăc păxƣăvƠăCLBăkhuy nănôngănh ăNgh ăđ nhă02/2010/N -CPăđƣăđ ăc p,ăm cădùăn mă2008ăTrungătơmăKhuy nănôngăậ Khuy năng ă(KNKN)ăBR-VTăcóăth căhi năthíăđi măvi căxơyăd ngă

m ngăl iăkhuy nănôngăviênăc păxƣă(th căhi năthíăđi mă ăhuy năChơu c),ănh ngăđ nă

n mă2009,ăthìăm ngăl iăkhuy nănôngăviênăc păxƣăkhôngăcònăho tăđ ngădoăv năđ ăkinhăphíăvƠăch aăcóăch ătr ngăt ăUBNDăt nh.ăN mă1998,ăTrungătơmăKNKNăBR-VT có quy tăđ nhăthƠnhăl păCLBăkhuy nănôngă ăcácăxƣătrongăt nh,ănh ngăđ nănayăh uănh ă

khôngăcònăCLBănƠoăho tăđ ngădoătínhăhi uăqu ăc aănó và m tăph nădoăthi uăs ăquanătơmăc năthi tăt ăkhuy nănôngăviênăc păhuy n,ămà nguyên nhân là doăl căl ngăcán bkhuy nănôngă m ngă(th ngă4ă -5ănhơnă viên/tr m)ăkhôngă baoăquátă h tăcácăho tăđ ngătrongăhuy n,ătrongăkhiăđóăkhôngăcóăl căl ngăkhuy nănôngăviênăc păxƣ.ă ơyălƠăm tăb tă

l iăkhiăápăd ngăph ngăphápăPTD,ăđ căbi tălƠ trongăvi cănhơnăr ngămôăhìnhăkhuy nă

nông theoăph ngăphápănƠyăvìăthi uănhơnăviênăkhuy nănôngăc păxƣăđ ăh ătr ăc năthi t

2.2ăTi nătrìnhăxơyăd ngăk ăho chăc aăt ăch căkhuy nănông c păt nh

Hi năt i,ăkinhăphíăho tăđ ngăkhuy nănôngăg mă2ăngu năt ăUBNDăt nhăvƠăt ăTrungătơmăKhuy nănôngăậ Khuy năng ăQu căgiaăc p.ăTi nătrìnhăxơyăd ngăk ăho ch,ă

ch ngătrìnhăkhuy nănôngăđ căminhăh aătheoăhình 2.1

K ă ho chă khuy nă nôngă c ngă đ că xơyă d ngă theoă nguyênă t că t ă d iă lênă

(bottom ậup),ăsauăđóăm iăphơnăb ăt ătrênăxu ngăkhiăk ăho chăđ căduy t.ăV iăcáchănƠy,ă trôngăcóăv ănh ăkhuy nănôngăxơyăd ngăk ăho chătheoă nhuăc uăc aăng iădơn.ă

Nh ngăth căt ,ăcácăthôngătinăđ ăxơyăd ngăk ăho chăkhuy nănôngăc păt nhăđ căl yăd aăvƠoăkinhănghi măc aăkhuy nănôngăc păhuy năvƠăt ăh iănôngădơnă(ch ăy uălƠăt ăch ăt chă

h iănôngădơnăc păxƣ),ăch ăch aăth căs ăt ăỦăki năc aăng iădơn,ănênăk ăho chăkhuy nănôngăch aăsátăh păv iănhuăc uăc aăng iădơn.ăVi căthƠnhăl păCLBăkhuy nănôngăs ăgópă

ph năkh căph căđ cănh căđi mănƠy

K ăho chăkhuy nănôngăt nhăđ căxơyăd ngăvƠăt ngăh păt ăcácăTr m

K ăho chăc aăTr măđ căxơyăd ngăt ăđ ăxu tăc aăUBNDăxƣă,ăH iănôngădơnăvà kinhănghi măb năthơnăc aăcánăb ăkhuy nănôngăTr măthôngăquaăcôngătácăth căt N iă

dung k ăho chăch ăy uălƠ:

(i) Môăhình,ăth ngăc năc ăvƠoăxuăh ngăphátătri nănôngănghi p:ăMôăhìnhăphơnă

b ăăchoătr m,ăkhiăth căhi năg măTr mă+ă01ăcánăb k ăthu tăkhuy nănôngăt nh

(ii)T păhu n:ăPhơnăb ătheo ch ăđ ăchung,ăsauăđóăphơnăb ătheoăhuy n,ăxƣătheoăđ ă

B că2-T păhu n:ăquiătrìnhăk ăthu tăchoăh ăthamăgia

B că3-Tri năkhai:ăcungăc păv tăt ă(theo đ nhăm căquiăđ nh),ăquiătrìnhăk ăthu t

Hình 2.1 Ti nătrìnhăl păk ăho chăkhuy nănôngăc aăTrungătơmăKhuy nănông

(Ngu n:ăNguy năTh ăHoƠiăChơu,ă2008) [4]

B că4-Theoădõiăđánhăgiá:ădo cánăb ăkhuy nănông đ mătrách,ănôngădơnăkhôngăthamăgiaăb cănƠy

B că5ă- H iăth oăđánhăgiá

Vi c tri năkhaiăcácămôăhìnhăkhuy nănôngăchoăth yăs ăthamăgiaăc aăng iădơnă

r tă th p,ă ph nă l n lƠă ng iă th ă đ ng H ă đ că xemă nh ă lƠă đ iă t ngă c nă giúpă đ ,

khôngăcóăti ngănóiătrongăvi căs ăd ngăkinhăphíăkhuy nănông,ăc ăth ălƠăkinhăphíămôă

hình Nguyên nhân là do c ăc uăt ăch c,ăcácăquiăđ nhăkhôngăchoăphépăng iădơnăch ă

đ ngtham gia vào quá trình ho tăđ ngăkhuy nănông

2.3ăS ăphơnăc p,ăphơnăquy nătrongătri năkhaiăcácămôăhìnhăkhuy nănôngăă

Xơyăd ngămôăhìnhăvƠăt păhu nălƠăhaiăho tăđ ngăquanătr ngăc aăkhuy nănông.ăTùyăm iăt nh,ămƠăs ăphơnăc p,ăphơnăquy nătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăkhácănhau

Nhìn chung,ă khuy nă nôngă cácă t nhă phíaă Namă cóă haiă d ngă (Nguy nă Th ă Hoài Châu,

2008) [4]:ă(i)ăT pătrungăc păt nh;ă(ii)ăPhơnăb ăv ăhuy nă(tr ngăh păt nhăBìnhăPh c).ăTuyănhiênăph năl năkhuy nănôngăcácăt nhăphíaăNamăđ u th căhi nătheoămôăhìnhăt pătrungăc păt nh.ă ăt nh BR-VT,ăcácăho tăđ ngăkhuy nănôngăđ uăt pătrungă ăTrung tâm

KNKN t nh,ăítăcóăs ăphơnăquy năchoăcácăTr m KNăhuy n

S ăphơnăquy năt ăTTKNKNăđ năTr m khuy nănôngăhuy n:ăch ăy uălƠăl păk ă

ho chăvƠătri năkhaiăk ăho ch (xemăph ăl că3) Tr m xem ý ki năc aăH iănông dân xã, UBNDăxƣălƠăđ iădi năchoăs ăthamăc aănôngădơn.ăTh căt ănôngădơnăkhông đ c ch ă

đ ngtham gia trong các ho tăđ ngăkhuy nănông nh l păk ăho chăkhuy nănông,ătri năkhaiăcácămôăhình,ăkhôngăthamăgiaăđánhăgiáă(ho căcóăthìăc ngăr tăth ăđ ng),ăkhôngătham giaăỦăki năvƠoăcácăk ăthu tăđ căkhuy nănôngăđ ăngh ăápăd ngătrongămôăhình.ăThi uăs ăthamăgiaăc aănôngădơnăkhôngăph iăh ăth ăđ ngămƠădoăcáchăti păc năkhuy nănông v năcònămangătínhăápăđ tăt ătrênăxu ngănhi uăh n,ăvƠăth ăch ăkhuy nănôngăhi năt iăđƣăh nă

ch ăvi c ápăd ngăph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăgia

2.4 Cácăph iăh pătrongăquáătrìnhăho tăđ ng khuy nănông

Ph iăh păv iăcácădoanhănghi p:ă Trongăquáătrìnhăho tăđ ngăkhuy nănông,ăcácă

Tr măkhuy nănôngăhuy năcóăth ăk tăh păv iăcácădoanhănghi pătrongăvi cătrìnhădi năk ăthu tă(ch ăy uălà gi ngăm i,ăphơnăbón,ăthu căb oăv ăth căv t),ănh ngăph năl năcácăk tă

h pănƠyăxu tăphátăt ăcácăquanăh ăcáănhơnănhi uăh nălƠăch ătr ngăchungăc a khuy nă

nông

Cácăđ năv ăkhác:ăGi aăTr măkhuy nănông, Tr măB oăv ăTh căv t, Tr măThú Y huy năth ngăcóănh ngăph iăh p,ăh ătr ăkhiăc năthi t,ănh tălƠăvi căh ătr ,ăt ăv năỦăki nă

chuyên môn

Ph iăh păv iăPhòngăNN&ăPTNTăhuy n:ăCác đ uăt ăchoăs năxu tănôngănghi pă

c păhuy năth ngăphơnăc păchoăPhòngăNNăhuy nănh ălƠăm tăch ăđ uăt ăvƠăh kỦăh pă

đ ngăv iăTr măKN huy năđ ătri năkhai S ăph iăh pănày cungăc păm tăngu năkinhăphíă

h ătr ăchoăho tăđ ngăkhuy nănôngăc păhuy n,ăđơyăc ngălƠăm tăthu năl iăđ ăchoăkhuy nănôngăhuy năcóăth ăch ăđ ngăl ngăghép,ăápăd ngăăPTD vƠoăcácăd ăánănôngănghi păc păhuy n

Tóm t tăch ng:

Vi căl păk ăho chăho tăđ ngăkhuy nănôngăc ngănh ăquáătrìnhătri năkhaiăcácăk ă

ho chănƠyătheoănguyênăt căt ăd iălên,ănh ngăv năcònămangătínhăhìnhăth căvƠăng iănôngădơnăch aăth căs ăthamăgiaăm tăcáchăch ăđ ngătrongăcácăho tăđ ngăkhuy nănông

Th ă ch ă c aă khuy nă nôngă t nhă BR-VTă ch aă phùă h pă choă vi că ápă d ngă PTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănông,ăthi uăh ăth ngăkhuy nănôngăviênăc păxƣăvƠăCLBăkhuy nă

nông

S ăphơnăc p,ăphơnăquy năc ngănh ăcácăph iăh păv iăcácăc ăquanăkhácătrongă

ho tăđ ngăkhuy nănôngăcóănh ngăthu năl iăchoăvi căápăd ngăPTD

Ch ngă3 ÁPăD NGăTH ăNGHI MăPTDă ăT NHăBÀăR Aăậ V NGăTÀU

3.1ăQuáătrìnhătri năkhaiăPTDă ăt nhăBR-VT

T ăn mă2005-2007,ăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠuăđƣăth căhi năd ăánăắKhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaăchoăng iănghèoăậ t nhăBƠăR aăậ V ngăTƠu”ă(g iăt tălƠăPAEP)ăd iăs ătƠiătr ăc aăT ăch căV.V.O.Băthu căV ngăQu căB ăSongăsongăđó,ăthìăm tăs ăt nhă ăngăb ngăSôngăC uăLongăc ngăth căhi năd ăánăKhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaăc ngădoă

T ăch căV.V.O.BătƠiătr ăSauăkhiăhaiăd ăánănƠyăk tăthúc,ăthì ch ngătrìnhăKhuy nănôngăcóăs ăthamăgiaăchoăcácăt nhăphiáăNamăđ căhìnhăthƠnh,ăg iăt tălƠăPAEXă(ParticipatoryăAgriculturalăExtension)ăvƠăc ngăđ cătƠiătr ăb iăt ăch căV.V.O.B.ăD ăánăPAEXăth că

hi nătrênăhai vùng:ăVùngă ngăb ngăsôngăC uăLongăvƠă ôngăNamăB ăvùngă ngă

b ngăsôngăC uăLong,ăPAEXăđ cătri năkhaiătrênă3ăt nhăthamăgiaăg măAnăGiang,ăH uăGiangă vƠă Sócă Tr ngă vƠă doă Vi nă Nghiênă c uă Phátă tri nă ngă b ngă sôngă C uă Longă(MDI)ă lƠă c ă quană t ă v n,ă h ă tr ă th că hi n;ă vùngă ôngă Namă B ă g mă hai t nhă Bìnhă

Ph căvƠ BƠăR a-V ngăTƠuăvƠădoăVi năKhoaăh căK ăthu tăNôngănghi pămi năNamă(g iăt tălƠăIAS)ăt ăv n,ăh ătr ăth căhi n.ăTh iăgianăth căhi năch ngătrìnhăPAEXălƠă3ă

n măt ă2008-2010, và ph ngăphápăkhuy nănôngăcóăs ăthamăđ căápăd ng, ch ăy uălƠă

ph ngăphápăphátătri n k ăthu tăcóăs ăthamăgia,ăg iăt tălƠăPTD

Riêngă ăt nhăBƠăR aă- V ngăTƠu,ăch ngătrìnhăPAEXătri năkhaiătrênă5ăhuy n:ăTơnăThƠnh,ăXuyênăM c,ă tă ,ăLongă i năvƠăChơuă c,ăv iă8ăxƣăthamăgia:ăChơuăPha,ă Sôngă XoƠiă (thu că huy nă Tơnă ThƠnh),ă Hòa H i,ă Tơnă Lơmă (thu că huy nă Xuyênă

M c),ăLongăTơn,ăLángăDƠiă(thu căhuy nă tă ),ăAnăNh tă(thu căhuy năLongă i n),ăNgh aăThƠnh,ă áăB că(thu căhuy năChơuă c).ăVƠăcóă10ăCơuăl căb ănôngădơnăđ căthƠnhăl p,ăg iălƠăCơuăl căb ăPTD (xemăph ăl c 4) Hi nănay,ăTr măkhuy nănôngăhuy nă

XuyênăM căđangăth căhi năthíăđi măápăd ngăPTDăh uăh tă ăcácăxƣăd iăs ăh ătr ăc aă

H iănôngădơn,ăH iăph ăn ăc păhuy năvƠăxƣ.ă ơyălƠăs ănhơnăr ngă(Scalingăout)ăPTDăđ ă

t ngăb căth ăch ăhóaăPTDătrongăho tăđ ngăkhuy nănôngăt nhăBR-VT

3.2 Cácăho tăđ ngăch ăy u

3.2.1 T păhu nănơngăcaoănơngăl căđ aăph ng

Cácăho tăđ ngăch ăy uăc aăPAEXătrongăvi căc ăv ăchoăvi căápăd ngăPTDăch ă

y uăt pătrungăvƠoăt ngăc ngăn ngăl căc aăkhuy nănôngătrongăvi căápăd ngăph ngăphápăPTD,ătrongăđóăchúătr ngăt păhu năph ngăphápăPTD K t qu :ă Ơoăt oă08 nhân viênă khuy nă nôngă c pă t nh,ă huy nă cóă đ ă kh ă n ngă hu nă luy nă PTDă trongă h ă th ngăkhuy nănông Cácăt ăch căđoƠnăth ă(H iănôngădơn,ăH iăph ăn ăc păt nh,ăhuy n),ăBană

ch ănhi măcácăCLBăkhuy nănông c ngăđ căhu năluy năv ăph ngăphápăPTD,ăv ăk

n ng qu nălỦăCLB (xemăph ăl că5) Cóăth ănói,ăvi cătuyênătruy năvà chu năb ănhơnăl căchoă vi că m ă r ngă ápă d ngă PTDă trongă cácă ho tă đ ngă liênă quană đ nă nôngă dơn,ă nôngănghi p,ănôngăthôn đƣăđ căch ngătrìnhăPAEX h ătr ,ăv năđ ălƠăc năcóăchínhăsáchăvƠă

c ăch ăđ ăPTDăcóăth ăđ căchính th căhóa vƠăápăd ng m tăcáchăr ngărƣiătrongăho tă

đ ngăkhuy nănông.ăTuyănhiên,ăvi căt păhu năPTDăc ngănênăm ăr ngăchoăcácăthƠnhăviênăCLB,ăđ ăh ăcùngăhi uăti nătrìnhăPTDăvƠăcóăth ăch ăđ ngăthamăgiaă ăcácăbu iăh pă

c aăCLB.ăNgayăc ă ăm tăs ăăt nhă ngăb ngăsôngăC uăLong,ăn iăb tăđ uăth ănghi măPTDăt ăn mă2001 thì các h uăh tă thƠnhă viênăCLBăkhôngăbi tăgìă v ă ti nătrìnhăPTD, ngo iătr ăBanăch ănhi măCLB,ănênăh ăr tăm ăh ătrongăvi căthamăgia ( ăTh ăNg că

Oanh, 2009) [8]

3.2.2 T ăch cătri năkhaiăcácăth ănghi m ăcácăCLB

Vi căt ăch căcácăth ănghi măđ ătìmăraăcácăk ăthu tăphùăh p,ăgi iăquy tăcácăv nă

đ ăc ngănh ănhuăc uăc aănôngădơnălƠăho tăđ ngăchínhătrongăti nătrìnhăPTD,ănóăth ăhi nă

k tăqu ,ăhi uăqu ăc aăPTD T ăn mă2005ăđ nă2009,ăcóă40ăth ănghi măđƣăđ că10ăCLBă

th căhi n,ătrongăđóăcóă30ăth ănghi mă đ tăđ căm cătiêuăhayămongămu năc aăthƠnhă

viênăCLBăđ aăraăbanăđ uă tr căkhiăth căhi năm tăth ănghi m (c năc ăvƠoăcácăch ătiêuă

c năđ tăđƣăđ căđ aăraătrongăk ăho chăth ănghi măc aăCLB),ăg nă80%ăs ăh (thành viênăăCLB)ăápăd ngăcácăk ăthu tănƠyăvƠoăs năxu tă(b ngă3.1,ăb ngă3.2).ă i uănƠyăchoă

th yăph năl n,ăcácăk tăqu ăth ănghi măđ uăđ căcácăthƠnhăviênătrongăCLBăápăd ng,ă

nh ngăch aălanăt aăraăvùngălơnăc n,ăngo iătr ăcácăth ănghi mănh s ăth aătrênălúa, s ă

d ngăgi ngăkhoaiăm ăcao s n KM140,ătiêmăv c-xinăphòngăb nhătrênăgƠ,ăs ăd ngăgi ngălúaăxácănh nătrongăs năxu t S ălanăt aăcácăk ăthu tăt ăk tăqu ăth ănghi măc aăCLBăcònăh năch ădo:

M tăs ăth ănghi măcóătínhăđ căthù,ăchuyênăbi tăc aăCLB:ăvíăd ănh ămè,ămãng

c u,ădê,ăcƠăphê

Côngătácăt ăch cătuyênătruy năch aăđ căth căhi nă(ph năl nădoăthi uăkinhăphíăchoăho tăđ ngăvƠăch aăđ căquanătơm,ăh ătr ăt ăcácăc p)

B ngă3.1ăCácăth ănghi m ăCLBăPTDăt nhăBƠăR aăậ V ngăTƠuăt ă2005-2009

N m S ăth ănghi m S ăCLBăth căhi n S ăth ănghi măđ tăđ că

mongămu nă(nhuăc u)ăc aă

(Ngu n:ăT ngăh păt ăs ăli uăc aăch ngătrìnhăPAEX)

B ngă 3.2ă S ă thành viên CLB ápă d ngă k ă thu tă t ă cácă k tă qu ă th ă nghi mă c aă CLBăt ă2005-2009

S ăk ăthu tăcóăápăd ngă S ăh %ăs ăăh

(Ngu n:ăS ăli uăkh oăsátă,ăn mă2010)

3.2.3 T ăch căthamăquan,ăh iăth o

Tham quan,ăh iăth o lƠăho tăđ ngăkhôngăth ăthi uătrongăti nătrìnhă PTD,ăho tă

đ ngănƠyăđ căth căhi năkhiăđƣăcóăỦăt ngăth ănghi mă ăCLBăđ ăh ăcóăđ căcácăgi iăphápăk ăthu tăt ăvi căthamăquană ănh ngăn i khácăđƣăápăd ng,ăho căt ăcácăchuy nă

tham quan này CLB cóăỦăt ngăm iăchoăcácăth ănghi mă ăCLB,ăcóă12ăchuy năthamăquană đ că t ă ch că choă CLBă t ă n mă 2006-2009,ă v iă 304 l tă ng i,ă trongă đóă cóă 8ăchuy năthamăquanănôngădơnăđƣăh căh iăđ căkinhănghi măápăd ngătrongăth ănghi măvƠă

th căt ăs năxu tăc aăh ă(xemăph ăl că6,7) Trongăho tăđ ngăkhuy nănông,ăthìăn iădungăthamăquanăc ngălƠăm tăho tăđ ngăquanătr ng,ătuyănhiênăcóăs ăkhácăbi tăgi aăthamăquană

c aăkhuy nănôngăhi năt iăvƠăthamăquanăc aăPTD.ăThamăquanăc aăPTDăxu tăphátăt ănhuă

c uăc aănôngădơnălƠătìmăki măcácăk ăthu tăthíchăh păchoăvi căgi iăquy tăcácăv năđ ăc aăCLB,ăvƠănôngădơnăch ăđ ngăđ ăxu t.ăCònăthamăquanăc aăkhuy nănôngăhi năt iăch ăđ năthu nălƠăth mănh ngăn iăthƠnhăcôngăk ăthu tăm i,ădoăkhuy nănôngăth căhi n theoăk ă

ho chăkinhăphíăphơnăb ,ăđôiăkhiăcácăthƠnhăviênăthamăgiaăthamăquanăv iăm căđíchălƠăđ ăduăl chăh nălƠăh căh iăkinhănghi m

3.3ă ánhăgiáăho tăđ ngăc aăCLB

ăđánhăgiáăho tăđ ngăCLB,ăch ngătrìnhăPAEXăđƣăxơyăd ngăh ăth ngăthangă

b ngăđi măđ ăđánhăgiá, t ngăthangăđi măđánhăgiáăt iăđaălà 100 đi m,ăcácăthangăđi mănƠyăđ căxơyăd ngăc năc ăvƠoăt măquanătr ng,ătínhăt ăch ătrongăcácăho tăđ ngăc aă

CLB, bao g măcácă m căl n:ă(1)ăQu nălỦă CLBă(t iăđaălƠă40ăđi m);ă(2)ăT ăch căth ănghi mă(t iăđaălƠă40ăđi m);ă(3)ăTranhăth ăs ă ngăh ăc aăcácăc ăquanăđoƠnăth ,ă yăbanănhơnădơnăxƣă(t iăđaă10ăđi m);ă(4)ăHo tăđ ngăđaăd ngăc aăCLBă(t iăđaă10ăđi m).ăB ngăđánhăgiáănƠyăđ căth căhi năb iăm tăm tănhómăđánhăgiáălƠăcácăcánăb ăkhuy nănôngătrênăc ăs ăkh oăsát,ăph ngăv năt ngăCLB.ăK tăqu ăđánhăgiáăchoăth yă(b ngă3.3):

Qu nălỦăCLB:ăđ tă30,3ăđi mă(soăv iăđi măt iăđaălƠăă40ăđi m)ăt călƠăđ tă75% so

v iăyêuăc u,ătrongăđóăs ăd ngăqu ,ăqu nălỦăs ăsáchăch aăt t,ăch ăđ tătrênăm că50%ăsoă

v iăyêuăc u

T ăch căth ănghi m:ăđ tă30,9ăđi mă(soăv iăđi măt iăđaălƠă40ăđi m),ăđ tă77% so

v iăyêuăc u,ătrongăđóăvi cătheoădõi,ăghiăchépăcònăy u,ăch ăđ tă60%ăsoăv iăyêuăc u

Tranhăth ăs ă ngăh ăc aăt ăch căđoƠnăth ,ăchínhăquy n:ăr tăt t,ăđ tă9,5ăđi mă(soă

v iăđi măt iăđaălƠă10ăđi m),ăđ tă95%ăyêuăc u,ăch ăcóă1ăCLB lƠăch aăcóăs ăquanătơmăc aă

t ăch căđoƠnăth

Ho tăđ ngăđaăd ng (CLBăt ăt ăch c,ăt ăthamăgia):ăđ tă7ăđi mă(soăv iăđi măt iăđaălƠă10ăđi m)ăđ tă70%

B ngă3.3 ánhăgiáăho tăđ ngăc aăCLBăPTDă ăt nhăBR-VTăn mă2009

N iădung chu n i mă

K tăqu ăđánhăgiáă(đi m) trung i mă

bình so

v iăđi mă chu n

Trung bình T iăđa thi u T iă

1.ăS ătheoădõiăchoăm năsách 10 6.7 10.0 3.8 67.0

2 T ăch căh iăh p 10 8.5 10.0 7.0 84.8

2.ăT ăch căth măđi măth ănghi m 10 8.4 10.0 4.6 84.0

3.ăT ăch căthamăgiaăth ănghi mă 15 13.6 15.0 9.6 90.9

III Tranhăth ăs ă ngăh ăt ăc ăquană

QuaăđánhăgiáănƠyăchoăth yăc năc ngăk ăn ngăv ăqu nălỦăs ăsách,ăs ăd ngăqu ă(choăvayătrongănhóm),ăs ăghiăchépăth ănghi m

Nh năxét:

Ho tăđ ngăc aăCLBăngƠyăcƠngăt tăh n,ăch ăđ ngăh n,ăvƠăngƠyăcƠngăđ căs ăh ă

tr ăt ăc ăquanăkhuy nănông,ăcácăt ăch că oƠnăth ă(H iăNôngădơn,ăH iăPh ăn )

Cácăth ănghi mă ăCLBăd aătrênănhuăc uăs năxu tăc aăng iădơn.ăTuyănhiênăvi că

t ăt ăch c,ăt ătheoădõiăth ănghi măch aăđ căth căhi năt t,ămƠăhi năt iăc nănhi uăs ăh ă

tr ăc aăcánăb ăkhuy nănông

H uăh tăcácăcơuăl căb ăđ u cóăđ ăkh ăn ngăt ăxơyăd ngăcácăk ăho chăho tăđ ngă

c aăCLBă(k ăho chăth ănghi m,ăthamăquan,ăqu nălỦăCLB),ătuyănhiênăhi nănayăv năc nă

s ăh ătr ăc aăcánăb ăkhuy nănông

3.3 Nh ngăh năch ătrongăvi căápăd ngăPTDă ăt nhăBR-VT

3.3.1 T ăch căth ănghi m

Cácăth ănghi mă ăCLBăkhuy nănông,ătuyăd aătrênănhuăc uănhuăc uăc aăng iădơn,ănh ngăvi cătheoădõi,ăghiăchépăch aăkhoaăh c,ăch ăđ tă59%ăsoăv iăyêuăc uă(b ngă

3.3),ăđ căbi tălƠăđ iăv iăcánăb ăkhuy nănông ch aăt t,ăch aăđúngăyêuăc uăc aăti nătrìnhă

PTD.ăM cădùănguyênăt căth ănghi mătrongăPTD,ăcácăch ătiêuăđánhăgiá,ătheoădõiăc aănôngădơnăph iăđ năgi n,ăđ nhătínhăvƠăs ăd ngăthangăđoăc aănôngădơn,ănh ngănguyênăt căPTDăc ngăđòiăh iăcánăb ăkhuy nănôngă(ho cănhƠănghiênăc uăthamăgia)ăc ngătheoădõi,ăghiăchépătheoăcácăch ătiêuăđ nhăl ng,ăkhoaăh căh n,ăcóănh ăv yăk tăqu ăth ănghi măt ănôngădơnăm iăđ căcácăc ăquanăh uăquană(S ăNNă&PTNT,ăTrungătơmăKhuy nănông,ăcácăt ăch căđoƠnăth )ăs ăd ngăđ ăkhuy năcáoăchoănh ngăvùngăt ngăt

3.3.2 Thành viên tham gia CLB

Ph năl năCLBă ăBR-VT mangătínhăt ănguyên,ănh ngăs ăquanătơmăhayăs ăthíchătrongăs năxu tăc aăcácăthƠnhăviênăr tăđaăd ng,ătrongăkhiăđóăvi căh ătr ăcácăth ănghi mă

tìmăki măk ăthu tăm iăr t gi iăh nă(2ăth ănghi m/n m)ănênăh năch ăs ăthamăgiaătíchă

c căc aăcácăthƠnhăviênătrongăCLB,ădoăđóăd năd năCLBăcóăkhuynhăh ngăchuy năsangăCLBăcùngăs ăthíchă(cùngăquanătơmăch nănuôiăgƠ, cùng quan tâm v cơyălúa).ăVíăd ăCLBăPTDăAnăNh t,ăCLBăPTDă păTơnăHòa,ăxƣăLongăTơnăchuyênăv ălúa,ănênăsinhăho tăCLB,ăătheoădõiăđánhăgiáăth ănghi măthuăhútănhi uăthƠnh viên tham gia

3.3.4 S ăchínhăth căhóa

CLBăPTDă ăBR-VT hi nănayăcònămangătínhămôăhìnhăth ănghi măh nălƠăm tăt ă

ch cănôngădơnăđ căchínhăquy năth aănh năv ăm tăqu nălỦ.ăCLBăs ădoăaiăqu nălỦ,ăh ă

tr ăăkhiăk tăthúcăd ăán lƠăcơuăh iăch aăđ cătr ăl iăchínhăth c,ămƠăhi năt iăng măđ nhălƠă

c ăquanăkhuy nănôngăqu nălỦ,ăh ătr ơyălƠăm tăh năch ămƠă nhăh ngăr tăl năđ nă

vi căth ăch ăhóaăPTD,ăc ngănh ătínhăb năv ngăc aăcácăCLBăkhiăd ăánăk tăthúc.ă i uănƠyăđƣăx yăraă ăcácăCLBă ăt nhă BSCLăkhiăthamăgiaăd ăánăkhuy nănông cóăs ăthamă

gia MDAEP,ăkhiăd ăánănày k tăthúc CLB ítăho tăđ ngăh năth ăhi năquaăvi căs ăl năt ă

ch căh păítăh n,ăítăng iăthamăgiaăh păh năsoăv iă"th iăk ăd ăán" ( ăTh ăNg căOanh,ă

2009) [8] ătránhătìnhătr ngănƠy,ăc năcóăs ăthamăgiaăc aăcácăt ăch căđoƠnăth ,ăc ăth ălƠăH iănôngădơn,ăH iăph ăn ,ăđ ăh ătr ăCLBătrongăcácăho tăđ ng.ă

3.3.4 M tănhi uăth iăgian

M tă nhi uă th iă giană lƠă m tă đ că đi mă hayă m tă phíă t nă ph iă tr ă khiă ápă d ngă

ph ngăphápăthamăgia.ăTrongăPTD,ăc nănhi uăth iăgianăchoăcácăho tăđ ngăth căđ aăh nă

ph ngăphápăkhuy nănôngătruy năth ng,ăđi uănƠyăkéoătheoăt ngăkinhăphíăchoăcácăho tă

đ ngă kèmă theo (chiă phíă diă chuy n,ă h iă h p) (Laurens van Veldhuizen, Ann

Water-Bayer, Chesha Wettashinha, 2003) [17].ă Trongă d ă ánă MDAEP ă BSCL, ph nă l nă

nông dân tham gia CLB choăr ngăPTDăr tăthíchăh păv iănh ngăng iănôngădơnăítăkinhănghi m,ăcònăv iăng iănôngădơnăcóăkinhănghi măthìăt năth iăgian ( ăTh ăNg căOanh,ă

2009)[8] M tănghiênăc uăc aăPh m CôngăH uă(2006) [12] v ăápăd ngăPTDă ă BSCL

c ngănêuălênăr ngăcánăb ăkhuy nănôngăm tănhi uăth iăgian,ăchiăphíăchoăcácăcu căh iă