Tính bền vững về mặt tài chính của mô hình kinh doanh điện nông thôn trường hợp tỉnh Thái Nguyên

Th c tr ng mô hình kinh doanh đi n nông thôn .... KHUNG PHÂN TÍCH VÀ THÔNG TIN U VÀO MÔ HÌNH TÀI CHÍNH I N NÔNG THÔN ...

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích

d n và s li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao

nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan

đi m c a Tr ng i h c Kinh t thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình gi ng

d y kinh t Fulbright

TP.HCM, ngày 05 tháng 7 n m 2010

Tác gi

V Vi t D ng

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T iv

DANH M C S , TH v

DANH M C B NG BI U vi

CH NG 1 GI I THI U 1

1.1 t v n đ và câu h i nghiên c u 1

1.2 Gi i h n và ph m vi nghiên c u 3

1.3 M c tiêu c a nghiên c u 3

1.4 K t c u c a lu n v n 3

CH NG 2 B I C NH CHÍNH SÁCH VÀ D ÁN N NG L NG NÔNG THÔN II 5

2.1 Ch tr ng xã h i hóa th tr ng đi n 5

2.2 Th c tr ng mô hình kinh doanh đi n nông thôn 6

2.3 D án N ng l ng nông thôn II 10

2.3.1 M c tiêu d án 10

2.3.2 N i dung d án 11

2.3.3 T ch c th c hi n 13

2.4 Phân tích l i ích - chi phí kinh t c a D án RE II 14

CH NG 3 KHUNG PHÂN TÍCH VÀ THÔNG TIN U VÀO MÔ HÌNH TÀI CHÍNH I N NÔNG THÔN 17

3.1 Ph ng pháp lu n 17

3.2 Thông s đ u vào c a mô hình tài chính c s 22

3.2.1 u t và huy đ ng v n 22

3.2.2 Ch s k thu t và tài chính c a d án trong th i gian ho t đ ng 25

3.2.3 Các thông tin đ u vào khác ph c v phân tích tài chính 28

3.2.4 Nhu c u tiêu th đi n n ng t i các xã d án 28

3.2.5 Chi phí v n 30

CH NG 4 PHÂN TÍCH S V NG M NH V M T TÀI CHÍNH C A MÔ HÌNH KINH DOANH I N NÔNG THÔN 32

4.1 Ngân l u theo quan đi m c a LDUs 32

4.1.1 Doanh thu ròng t bán đi n 32

4.1.2 Chi phí ho t đ ng 32

4.1.3 Tr lãi vay và n g c 33

4.1.4 Ngân l u tài chính 34

4.1.5 K t qu th m đ nh 34

4.2 Ngân l u theo quan đi m c a UBND T nh 35

4.3 Phân tích đ nh y và mô ph ng 37

4.3.1 Phân tích đ nh y 37

4.3.2 Phân tích r i ro b ng mô ph ng Monte Carlo 41

4.3.3 K t lu n v nguyên nhân LDUs không hi u qu v m t tài chính 42

CH NG 5 CÁC GI I PHÁP NÂNG CAO TÍNH B N V NG V M T TÀI CHÍNH C A MÔ HÌNH KINH DOANH I N NÔNG THÔN 43

5.1 Các gi i pháp có th xem xét 43

5.1.1 C t gi m chi phí ho t đ ng LDUs 43

5.1.2 i u ch nh đi u kho n n vay 44

5.1.3 Ngân sách t nh bù l cho LDUs 45

5.1.4 T ng giá bán l đi n 48

5.2 Gi i pháp đ xu t 48

CH NG 6 K T LU N 53

TÀI LI U THAM KH O 56

PH L C 59

Ph l c 1 59

Ph l c 2 60

Ph l c 3 61

Ph l c 4 62

Ph l c 5 66

Ph l c 6 74

Ph l c 7 76

Ph l c 8 78

Ph l c 9 81

Ph l c 10 87

DANH M C CÁC CH VI T T T

EVN: T p đoàn đi n l c Vi t Nam

GEF: Qu môi tr ng toàn c u

HTX: H p tác xã

IDA: Hi p h i phát tri n qu c t

LDU: n v kinh doanh phân ph i đi n đ a ph ng LDUs: Các đ n v kinh doanh phân ph i đi n đ a ph ng NCKT: Nghiên c u kh thi

NHTG: Ngân hàng th gi i

ODA: H tr phát tri n chính th c

RE II: D án N ng l ng nông thôn II

UBND: y ban nhân dân

DANH M C S , TH

S đ 2.1: H th ng phân ph i đi n nông thôn tr c n m 2004 7

S đ 2.2: H th ng phân ph i đi n nông thôn sau khi chuy n đ i 8

S đ 3.1 Ngân l u tài chính c a ti u d án Thái Nguyên 18

S đ 3.2: C ch đ u t và huy đ ng v n ti u d án Thái Nguyên 22

S đ 3.3: Dòng ti n vào và ra trong quá trình ho t đ ng c a LDUs 25

th 4.1: Phân ph i xác su t NPV c a LDUs 42

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1: Giá bán l đi n sinh ho t nông thôn th c t t i T nh B c Giang so v i giá

Nhà n c quy đ nh n m 2009 10

B ng 2.2: T ng chi phí đ u t D án RE II t i th i đi m th m đ nh d án 2005 12

B ng 2.3: K t qu phân tích l i ích - chi phí kinh t giai đo n 1 D án RE II 16

B ng 3.1 Chi phí đ u t ti u D án RE II T nh Thái Nguyên 23

B ng 3.2: Giá mua buôn đi n nông thôn n m 2010 26

B ng 3.3: Giá bán l đi n nông thôn n m 2010 27

B ng 3.4: S n l ng đi n n ng 30 xã thu c ti u d án Thái Nguyên 2006 - 2009 28

B ng 3.5: T c đ t ng tr ng tiêu th đi n n ng 30 xã thu c ti u d án Thái Nguyên giai đo n 2006 - 2009 29

B ng 3.6: T c đ t ng tr ng nhu c u tiêu th đi n n ng theo m c đích s d ng t i các xã thu c ti u d án Thái Nguyên giai đo n t n m 2010 tr đi 29

B ng 3.7: D toán thu ngân sách T nh Thái Nguyên giai đo n 2005 - 2009 31

B ng 4.1 Ngân l u theo quan đi m LDUs 34

B ng 4.2: Ngân l u theo quan đi m UBND T nh tr ng h p LDUs tr đ c n 36

B ng 4.3: Ngân l u theo quan đi m c a UBND T nh tr ng h p LDUs không tr đ c n 36

B ng 4.4: nh y m t chi u NPV c a LDUs theo t c đ t ng nhu c u đi n 39

B ng 4.5: nh y hai chi u NPV c a LDUs theo t c đ t ng nhu c u đi n 40

B ng 4.6: K t qu phân tích k ch b n đi u ch nh giá đi n 41

B ng 5.1: C t gi m chi phí qu n lý/doanh thu 43

B ng 5.2: C t gi m nhân viên thu ti n đi n kiêm qu n lý k thu t xã 44

B ng 5.3: K t h p c t gi m Chi phí qu n lý/doanh thu và c t gi m nhân công 44

B ng 5.4: Gi m lãi su t cho vay đ i v i LDUs 45

B ng 5.5: T nh bù hoàn toàn l c a LDUs trong 10 n m đ u 46

B ng 5.6: T nh bù l LDUs trong 10 n m đ u b ng kho n ngân l u d ng UBND

Tnh nh n đ c hàng n m 47

B ng 5.7: T ng giá bán l đi n sinh ho t 48

B ng 5.8: Giá bán l đi n sinh ho t tr c và sau khi đi u ch nh 51

B ng 5.9: Ngân l u c a LDUs và UBND T nh sau khi t ng giá bán l đi n sinh ho t 52

đi n khí hóa nông thôn v i ti n đ và di n bao ph t t nh t trong s nh ng qu c gia

nh n đ c tài tr t t ch c này Theo NHTG, n m 1996, Vi t Nam ch có 6,031 tri u h gia đình thu c 5.698 xã khu v c nông thôn có đi n l i qu c gia Sau 10

n m th c hi n ch ng trình, con s này đã t ng lên 12,584 tri u h gia đình t i 10.609 xã khu v c nông thôn Nh v y, s xã nông thôn có đi n l i qu c gia vào

n m 2006 là 97,4% (Ngân hàng th gi i, 2006)

Cùng v i s m r ng di n bao ph đi n l i qu c gia, t n m 2002, Chính

ph Vi t Nam c ng ti n hành chuy n đ i mô hình qu n lý kinh doanh đi n nông thôn t các Ban qu n lý đi n do đ a ph ng thành l p và các cai th u t nhân thành

nh ng t ch c có t cách pháp nhân ho t đ ng theo quy đ nh c a pháp lu t S chuy n đ i này đ c k v ng là s đ a vi c qu n lý kinh doanh đi n nông thôn vào quy c , giúp cho khách hàng khu v c nông thôn ti p c n đ c đi n l i qu c gia

v i giá r , đúng quy đ nh c a nhà n c Tuy nhiên, th c t cho th y t i nhi u đ a

ph ng, ng i dân t i khu v c nông thôn v n ph i ch u m c giá đi n cao h n quy

đ nh i u này làm d y lên câu h i v hi u qu kinh doanh c a các mô hình qu n lý kinh doanh đi n t i nông thôn D án N ng l ng nông thôn II do NHTG tài tr và tri n khai trong th i gian g n đây đã cung c p nhi u thông tin đ có th phân tích sâu v n đ này

D án N ng l ng nông thôn II (Rural Energy II g i t t là RE II) là m t d

án vay v n u đãi c a NHTG Ti p n i D án N ng l ng nông thôn I, D án RE II

đ c kh i đ ng vào cu i n m 2004 k t h p gi a m c tiêu t ng c ng kh n ng ti p

c n đi n l i qu c gia c a các h gia đình khu v c nông thôn và h tr phát tri n kinh t t nhân t i các khu v c này i u ki n c a NHTG khi quy t đ nh tài tr d

án là các đ a ph ng tham gia d án ph i chuy n đ i các t ch c kinh doanh đi n nông thôn hi n t i (cai th u t nhân, ban qu n lý đi n xã thu c UBND xã) thành các

t ch c kinh doanh ho t đ ng theo lu t doanh nghi p (công ty c ph n, công ty trách nhi m h u h n, h p tác xã) Sau khi hoàn thành giai đo n đ u t , toàn b tài

s n đ ng dây đi n h th s đ c bàn giao cho các t ch c kinh doanh đi n nông thôn đã chuy n đ i Các t ch c này s ch u trách nhi m v n hành, kinh doanh và

tr n v n vay c a NHTG

S h tr c a NHTG v i vi c chuy n đ i mô hình kinh doanh đi n nông thôn trong D án RE II là r t rõ ràng Các t ch c kinh doanh này không ph i đ ng

ra đ u t l i đi n h th mà ch ti p nh n l i đi n sau khi UBND T nh đã đ u t

và ch ph i hoàn tr ph n giá tr n vay NHTG trong t ng giá tr tài s n l i đi n đã

đ u t Ngoài ra, v i h th ng l i đi n đ c c i t o, m r ng và đ u t m i, t l

t n th t đi n n ng s gi m làm c s cho các t ch c này gi m giá bán l đi n cho khách hàng nông thôn Tuy nhiên, k t qu th m đ nh giai đo n 1 c a d án (6 trong

30 tnh) cho th y m c dù d án có hi u qu v m t kinh t nh ng v m t tài chính,

d án l i không b n v ng Các t ch c kinh doanh đi n nông thôn s b thua l khi tham gia d án K t qu này d đ a đ n m t quan đi m r ng mô hình kinh doanh

đi n nông thôn là không b n v ng v m t tài chính ngay c khi có đ c s u đãi

v v n đ u t c s h t ng ban đ u

Th c t cho th y sau khi giai đo n 1 d án RE II đ c phê duy t và làm c n

c đ NHTG ch p nh n tài tr cho toàn b d án t i 30 t nh, các t nh thu c các giai

đo n sau th ng ch a xem xét đ n hi u qu kinh doanh c a các t ch c kinh doanh

đi n nông thôn sau khi bàn giao l i đi n mà ch quan tâm đ n vi c tri n khai th c

hi n xây d ng d án c n c vào ngu n v n đã có M t đi n hình là t i T nh Thái Nguyên, d án RE II t i T nh đ c th c hi n đ u t h th ng l i đi n trong 2 n m

2009 - 2010 n quý IV/2010, khi d án đã đ u t xong và có s li u quy t toán chi phí đ u t cu i cùng, vi c bàn giao l i đi n cho các t ch c kinh doanh đi n nông thôn m i đ c đ a ra xem xét v tính hi u qu c ng nh nh ng ph ng th c bàn giao c th

K t h p th c tr ng c a mô hình kinh doanh đi n nông thôn, k t qu th m

đ nh giai đo n 1 D án RE II và k t qu th m đ nh ph n chi phí đ u t c a D án

RE II t i T nh Thái Nguyên, trong nghiên c u này, tác gi ti n hành s d ng các thông s t i th i đi m hi n t i đ xem xét hi u qu c a mô hình kinh doanh đi n t i nông thôn v i ba câu h i đ c đ t ra

Th nh t, mô hình kinh doanh đi n nông thôn t i T nh Thái Nguyên li u có b n

1.2 Gi i h n và ph m vi nghiên c u

Lu n v n s d ng ti u d án T nh Thái Nguyên thu c D án N ng l ng nông thôn II do Ngân hàng th gi i tài tr đ phân tích tính b n v ng v m t tài chính c a mô hình kinh doanh đi n nông thôn

1.3 M c tiêu c a nghiên c u

Thông qua vi c phân tích tài chính ti u d án T nh Thái Nguyên, tác gi mong mu n tìm ra đ c nguyên nhân c ng nh nh ng gi i pháp h u hi u đ mô hình kinh doanh đi n nông thôn tr nên b n v ng h n v m t tài chính, đi vào th c

t nh m góp ph n phát tri n th tr ng phân ph i đi n bán l t i khu v c nông thôn

1.4 K t c u c a lu n v n

Lu n v n đ c chia thành 06 ch ng v i n i dung c th nh sau:

Ch ng 1: Gi i thi u N i dung c a ch ng này bao g m ph n đ t v n đ và câu h i nghiên c u, gi i h n và ph m vi nghiên c u, m c tiêu c a nghiên c u và k t

c u c a lu n v n

Ch ng 2: B i c nh chính sách và D án N ng l ng nông thôn II Ch ng này trình bày ch tr ng xã h i hóa th tr ng đi n và th c tr ng mô hình kinh doanh đi n nông thôn hi n nay, đ ng th i gi i thi u D án N ng l ng nông thôn II

và k t qu th m đ nh kinh t c a NHTG

Ch ng 3: Khung phân tích và thông tin đ u vào c a mô hình tài chính đi n nông thôn

Ch ng 4: Phân tích s v ng m nh v m t tài chính c a mô hình kinh doanh

đi n nông thôn b ng ph ng pháp phân tích l i ích - chi phí tài chính theo mô hình chi t kh u ngân l u, cùng v i các phân tích v đ nh y và mô ph ng c a mô hình tài chính

Ch ng 5: Gi i pháp nâng cao tính b n v ng v m t tài chính c a mô hình kinh doanh đi n nông thôn C n c vào k t qu phân tích Ch ng 4, trong ch ng

CH NG 2

B I C NH CHÍNH SÁCH VÀ D ÁN N NG L NG NÔNG THÔN II

2.1 Ch tr ng xã h i hóa th tr ng đi n

Ngành đi n Vi t Nam đã và đang đ i m t v i thách th c to l n S t ng

tr ng c a n n kinh t trong th i gian qua đòi h i nhu c u đi n trong nh ng n m t i

ph i t ng tr ng r t nhanh m c 15%, th m chí cao h n (NHTG, 2006) Các v n

đ nh thi u h t ngu n đi n; đ c quy n trong khâu s n xu t, truy n t i, phân ph i; nhu c u đ u t t ng cao trong khi ngu n l c t có không đáp ng đ c; và các v n

đ khác nh ch t l ng d ch v đi n, hi u su t h th ng đã đ t ngành đi n tr c nhu c u ph i c i t m t cách toàn di n Lu t đi n l c đ c Qu c h i Vi t Nam thông qua ngày 03/12/2004 và có hi u l c t ngày 01/7/2005 đã đ a ngành đi n

Vi t Nam vào m t ch ng trình c i t dài h n Ch ng trình này s thay đ i c n

b n T p đoàn i n l c Vi t Nam (EVN) v tính pháp lý, quy n s h u, c c u qu n

lý c a ngành, và cách th c Chính ph đi u ti t ngành đi n M t đi m n i b t là ch

tr ng xã h i hóa th tr ng đi n, th hi n rõ i u 4 Lu t i n l c v i nh ng

đ m b o h tr đ m i cá nhân, t ch c đ u có th tham gia vào lo i hình kinh doanh này

i u 4 c a Lu t i n l c v chính sách phát tri n đi n l c đã nêu rõ ch

tr ng c a Nhà n c Vi t Nam là phát tri n m t th tr ng đi n l c công khai, bình

đ ng và c nh tranh lành m nh; đ c bi t là thu hút m i thành ph n kinh t tham

gia ho t đ ng phát đi n, phân ph i đi n, bán buôn đi n, bán l đi n và t v n

chuyên ngành đi n l c i u này cho th y trong t ng lai, Nhà n c s không còn

n m đ c quy n đ i v i ngành đi n l c t t c các khâu, t s n xu t đ n bán l đi n cho khách hàng cu i cùng

2015 Trên th c t , vi c phát tri n th tr ng bán l c nh tranh g n nhi u đ n

ch ng trình đi n khí hóa nông thôn vì nó nh h ng tr c ti p đ n s ti p c n đi n

l i qu c gia c a khu v c này Hi n nay, ngành kinh doanh bán l đi n t i khu v c nông thôn không hoàn toàn thu c v EVN mà m t ph n do các t ch c, cá nhân

đ ng ra đ m nhi m ây là c s cho vi c phát tri n th tr ng c nh tranh bán l và

s là không c n thi t d i vi c phát tri n th tr ng này đ n n m 2022 m i tri n khai, khi mà s c nh tranh đã t n t i cho dù m c đ th p và còn nhi u b t c p đ i v i các t ch c, cá nhân kinh doanh trong th tr ng này V n đ này s đ c đ tài làm

rõ trong ph n sau

2.2 Th c tr ng mô hình kinh doanh đi n nông thôn

Ho t đ ng phân ph i đi n nông thôn t i Vi t Nam hi n đang t n t i d i nhi u hình th c khác nhau các vùng nông thôn, bên c nh các chi nhánh đi n c a EVN, các c ng đ ng đ a ph ng s h u và v n hành ph n l n h th ng l i đi n phân ph i Hi n tr ng này xu t phát t l ch s hình thành và phát tri n các công trình đi n nông thôn đ c xây d ng t nhi u ngu n v n khác nhau theo ph ng châm "nhà n c và nhân dân, trung ng và đ a ph ng cùng làm" S đ 2.1 minh

h a hi n tr ng phân ph i đi n nông thôn t n m 2004 tr v tr c

S đ 2.1: H th ng phân ph i đi n nông thôn tr c n m 2004

c a chính quy n đ a ph ng và các c quan ch c n ng Th hai, các t ch c này đã không th c hi n đúng giá bán đi n áp d ng đ i v i khách hàng khu v c nông thôn,

có n i t 800 đ n 1.900 đ ng/kwh so v i m c quy đ nh c a nhà n c là 700

đ ng/kwh (Báo cáo nghiên c u kh thi D án RE II T nh Thái Nguyên, n m 2004)

Tr c nh ng b t c p này, Chính ph đã ban hành Ngh đ nh s 45/2001/N

-CP ngày 02/8/2001 v ho t đ ng đi n l c và s d ng đi n (và đ c chi ti t hóa

b ng Quy t đ nh s 27/2002/Q -BCN ngày 18/6/2002 c a B tr ng B Công

nghi p nhà

n c

T đi n xã Ban qu n lý

đi n xã Cai th u t nhân

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng Bán l

nghi p v vi c ban hành Quy đ nh đi u ki n, trình t và th t c c p gi y phép ho t

đ ng đi n l c) Theo quy đ nh này, các t ch c, cá nhân kinh doanh đi n nêu trên

ph i chuy n đ i thành các mô hình qu n lý đi n nông thôn tiên ti n, h p pháp, kinh doanh đi n theo gi y phép ho t đ ng đi n l c

S đ 2.2 minh h a h th ng phân ph i đi n nông thôn sau quá trình chuy n đ i

Ghi chú: HTX - H p tác xã

S đ 2.2: H th ng phân ph i đi n nông thôn sau khi chuy n đ i

(Ngu n: Tác gi , theo tình hình th c t )

Tính đ n tháng 6 n m 2009, trong 8.524 xã có đi n trên toàn qu c, 2.913 xã

là khách hàng tr c ti p c a EVN, chi m kho ng m t ph n ba t ng s xã S 5.611

xã còn l i do các t ch c kinh doanh đi n đ a ph ng qu n lý bao g m các HTX (4.811 xã, chi m kho ng 85%), các doanh nghi p nhà n c ngoài EVN, các công ty

c ph n và m t s h kinh doanh cá th n m gi (Showroom Onap.vn, 2009)

V c b n, các t ch c, cá nhân kinh doanh đi n nông thôn đã và s đ c chuy n đ i thành các công ty c ph n và HTX, trong đó mô hình HTX đi n nông

nghi p nhà

n c

HTX d ch

v đi n Công ty c

ph n

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng

Khách hàng Bán l

thôn t n t i d i hai hình th c: HTX chuyên d ch v đi n n ng và HTX d ch v

t ng h p trong đó có d ch v đi n n ng

S chuy n đ i này đ t đ c nhi u u đi m Các công ty c ph n và HTX tr thành các t ch c có đ ng ký kinh doanh h p pháp và ch đ s sách k toán theo

lu t đ nh i u này làm vi c ki m tra, giám sát các quy đ nh, đ c bi t là giá đi n,

đ c d dàng h n Thông qua quá trình c p gi y phép ho t đ ng đi n l c, nhân l c chuyên ngành đi n c a các t ch c đ c đ m b o và c c u qu n lý, đi u hành c ng

tr nên khoa h c h n

Tuy nhiên, v n đ giá bán đi n quá cao đ n khách hàng nông thôn c ng ch a

h n đ c gi i quy t T i các xã nghèo ho c vùng sâu, vùng xa v i t l t n th t đi n

n ng l n, vi c áp d ng giá đi n theo quy đ nh c a nhà n c s khó th c hi n đ c

vì s n l ng đi n th p và kh u hao l n, chi phí cao i u này s ti p t c d n t i

vi c áp giá v t quá m c cho phép mà Nhà n c khó có th ki m soát

Th c t cho th y t i nhi u n i, đ ng dây h th đã c nát, ti t di n đ ng dây nh , thi t k không theo yêu c u k thu t, bán kính c p đi n xa V m t qu n

lý, công tác duy tu, b o d ng ít đ c th c hi n th ng xuyên, k n ng qu n lý v

đi n c a các HTX thi u chuyên nghi p, h th ng đo đ m đi n n ng không đ c

ki m đ nh th ng xuyên Nh ng v n đ trên khi n t l t n th t đi n n ng quá cao (Nguy n Tr ng, 2009) H u h t, t l đi n n ng hao t n m c 25% - 30%, cá bi t

có nh ng n i lên đ n 40% T n th t đi n n ng đ c chia đ u cho các h dân nên giá đi n t ng lên đ n 1.400 đ ng/kWh so v i m c 700 đ ng/kWh mà nhà n c quy

đ nh (Nguy n ng, 2007)

Theo kh o sát c a Phòng Công Th ng huy n Tân Yên, T nh B c Giang t i

18 HTX dch v tiêu th đi n trên đ a bàn cho th y có 13 xã không bán theo giá Chính ph quy đ nh (700 đ ng/kWh) trong đó 5 HTX (Ng c Thi n, Lam C t, Vi t

Ng c, Phúc Hoà, Ng c Châu) đã th c hi n bán l đi n theo b c thang nh ng nh ng

m c giá này quá cao so v i quy đ nh; 8 HTX còn l i không theo b c thang và c ng không theo giá Nhà n c (Báo B c Giang Online, 2009)

B ng 2.1: Giá bán l đi n sinh ho t nông thôn th c t t i T nh B c Giang

(Ngu n: Báo B c Giang Online; Thông t 05/2009/TT-BCT c a B Công Th ng)

Rõ ràng, ngay c khi chuy n đ i mô hình kinh doanh đi n nông thôn thành

nh ng t ch c có t cách pháp nhân thì nh ng v n đ c a mô hình kinh doanh c

c ng ch a đ c gi i quy t m t cách tri t đ Các gi i pháp nh công tác qu n lý

l i đi n t t, công tác h ch toán kinh doanh rõ ràng lành m nh và vi c kh u hao đ tái đ u t đ c th c hi n nghiêm túc có th là nh ng ti n đ cho s thành công c a các mô hình kinh doanh đi n nông thôn Bên c nh yêu c u chuy n đ i, s h tr ban đ u, đ c bi t trong khâu h tr v n đ u t c s h t ng l i đi n là đi u c n thi t cho s thành công c a các mô hình kinh doanh đi n D án RE II đ c hình thành và tri n khai th c hi n nh m đáp ng m t ph n m c tiêu này

2.3 D án N ng l ng nông thôn II

2.3.1 M c tiêu d án

Nh m góp ph n vào ch ng trình đi n khí hóa nông thôn Vi t Nam, D án

N ng l ng nông thôn I (RE I) đã đ c tri n khai t cu i n m 2001 v i s h tr

c a NHTG D án k t thúc vào cu i n m 2004 900 xã v i h n n a tri u h gia đình trên đ a bàn c n c đã đ c k t n i v i h th ng đi n l i qu c gia thông qua

d án (NHTG, 2004) Ti p n i RE I, D án N ng l ng nông thôn II (RE II) đ c NHTG kh i đ ng vào n m 2004 v i m c tiêu và t m bao ph r ng h n tr c

M c tiêu phát tri n c a D án RE II là nh m c i ti n ch t l ng và kh n ng

ph c v c a h th ng đi n khu v c nông thôn, qua đó góp ph n phát tri n kinh t -

xã h i c a Vi t Nam nói chung M c tiêu này s đ t đ c thông qua: (i) nâng c p

và m r ng m ng l i đi n nông thôn cho kho ng 1.200 xã; (ii) chuy n đ i mô hình

qu n lý đi n nông thôn cá bi t hi n t i thành các đ n v phân ph i đ a ph ng (Local Distribution Utilities; vi t t t là LDUs) ho t đ ng theo lu t pháp Vi t Nam,

c i thi n s qu n lý trong quá trình phân ph i đi n nông thôn, nâng cao hi u qu tài chính và kh n ng huy đ ng v n c a khu v c t nhân trong t ng lai; (iii) h tr xây d ng n ng l c cho LDUs, trách nhi m và quy n h n c a chính quy n đ a

ph ng, trung ng và các công ty đi n l c trong vi c l p k ho ch và xây d ng quy ch qu n lý đi n nông thôn (NHTG, 2004)

Khác v i D án N ng l ng nông thôn I cung c p đi n cho các xã ch a có

đi n l i qu c gia, D án N ng l ng nông thôn II t p trung nhi u vào m c tiêu xây d ng n ng l c c a h th ng phân ph i t i đ a ph ng, nâng cao ch t l ng d ch

v cung ng đi n, t o ra các doanh nghi p và c h i vi c làm m i

(i) Nâng c p và/ho c m r ng h th ng đi n h th nông thôn t i 1.200

xã đ c th c hi n b i 30 t nh v i h tr và giúp đ k thu t t các chi nhánh c a

EVN Ch đ u t là UBND các t nh

(ii) Nâng c p và m r ng h th ng đi n trung th t i các t nh mi n B c:

H p ph n này nh m ph c h i h th ng đi n trung th cùng v i d án t i các xã nâng c p l i đi n h th Ch đ u t là PC I

(iii) Nâng c p và m r ng h th ng đi n trung th t i các t nh mi n Nam: H p ph n này nh m ph c h i h th ng đi n trung th cùng v i d án t i các

xã nâng c p l i đi n h th Ch đ u t là PC II

(iv) Nâng c p và m r ng h th ng đi n trung th t i các t nh mi n Trung: H p ph n này nh m ph c h i h th ng đi n trung th cùng v i d án t i các

xã nâng c p l i đi n h th Ch đ u t là PC III

(v) H tr k thu t: H p ph n này s h tr nâng cao n ng l c qu n lý đi n

nông thôn c a b máy qu n lý nhà n c trung ng và đ a ph ng và, chuy n đ i các t ch c kinh doanh đi n nông thôn thành các t ch c h p pháp M t nhóm t

v n s đ c thành l p d i hình th c ban ch đ o c a B Công Th ng đ ki m soát kh n ng xây d ng và h ng d n ch ng trình

(Ngu n: NHTG, 2004) Ghi chú:

IDA - International Development Association: Hi p h i phát tri n qu c t

GEF - Global Environment Facility: Qu môi tr ng toàn c u

V n đ i ng - Counterpart Fund: i ng c a phía Vi t Nam (Chính ph và T p đoàn đi n l c)

óng góp c a h dân - Local Communities: Chi phí các h dân b ra đ đ u n i t công t v t ng

h gia đình

C ch gi i ngân, thu h i n đ i v i ph n h th :

Chính ph Vi t Nam ký k t Hi p đ nh vay v n v i NHTG thông qua Hi p

h i phát tri n qu c t B Tài chính đ i di n Chính ph cho UBND các t nh tham gia d án vay l i Th i h n UBND các t nh hoàn tr n g c là 20 n m, trong đó có 5

n m ân h n Lãi su t 1%/n m

Sau khi đ u t xong, UBND các t nh s bàn giao hoàn toàn h th ng đi n h th

đã đ u t cho các đ n v kinh doanh đi n đ a ph ng Các LDU này s ch u trách nhi m v n hành và tr n ph n v n vay NHTG Tuy nhiên, đi u kho n vay n do NHTG quy đ nh có s thay đ i Các LDU s ký h p đ ng vay l i v i UBND các t nh

và chu lãi su t th ng m i Th i h n hoàn tr là 20 n m và không có th i gian ân h n

t ch c qu n lý, kinh doanh và phân ph i đi n có t cách pháp nhân; đ m b o kinh phí chu n b và th c hi n đ u t d

án ph n h th

T p đoàn đi n l c

Chu trách nhi m th c hi n h p ph n l i đi n trung th và

ch u hoàn toàn trách nhi m v vi c chu n b c ng nh th c

Các đ n v phân

ph i đi n đ a

ph ng

Th c hi n chuy n đ i mô hình; ch u trách nhi m v n hành và

qu n lý h th ng đi n h th sau đ u t Nh n toàn b tài

s n, bao g m đ t đai và công trình xây d ng, thi t b đi n (c t, đ ng dây, công t ) nh m t kho n n và ch u trách nhi m hoàn tr trong th i gian quy đ nh t i Hi p đ nh tín

d ng c a d án

Do toàn b d án bao g m 30 t nh không th th c hi n đ ng th i cùng m t

th i đi m, d án đ c chia thành b n giai đo n S phân chia này nh m đ m b o các t nh có th i gian chu n b th c hi n d án và đ cho các t nh th c hi n sau có

th h c h i t k t qu c a nh ng t nh đi tr c Theo đó, Giai đo n 1 bao g m 6 t nh (Vnh Phúc, Hà T nh, Cà Mau, B n Tre, Qu ng Ngãi, Phú Yên) v i 355 xã s đ c

th m đ nh tr c Các giai đo n ti p theo (II, III và IV) s đ c EVN và UBND các

t nh chu n b trong th i gian ti p theo Chi ti t t i Ph l c 1

2.4 Phân tích l i ích - chi phí kinh t c a D án RE II

Vi c phân tích kinh t c a d án đ c chia thành hai k ch b n: (i) "có" d án;

và (ii) "không có" d án K ch b n "có" d án s là s đ u t vào m ng l i đi n nông thôn ph c v cho: (i) gi m t l t n th t t 30% - 50% hi n t i xu ng kho ng 8%; (ii) c i thi n ch t l ng và vi c cung c p đi n đ khách hàng nông thôn có th

s d ng đi n cho m c đích s n xu t, tránh đ c vi c s d ng nh ng thi t b nh n

áp và máy phát đi n diesel d phòng; và (iii) t ng s h s d ng đi n t i đ a ph ng (t l h gia đình đ c s d ng đi n t i các xã t i th i đi m tham gia d án là d i 80%) K ch b n "không có" d án ngh a là s không có s đ u t vào vi c c i t o và

m r ng h th ng đi n nông thôn và hi n tr ng s ngày càng x u đi: (i) t l t n th t gia t ng; (ii) đi n áp không n đ nh; và (iii) không có c h i k t n i thêm h s

d ng m i và h s ti p t c ph i s d ng d u l a đ th p sáng

Ph ng pháp phân tích l i ích - chi phí kinh t s đ c áp d ng cho m i t nh

có d án, bao g m c ph n trung th và h th Tiêu chí dùng đ đánh giá là EIRR và NPV, đ c tính toán trên c s : (i) Chi phí đ c quy v n m g c 2003, không đi u

ch nh theo t giá h i đoái kinh t và l ng kinh t ; (ii) vòng đ i kinh t c a d án là

20 n m t 2005 đ n 2025; (iii) chi phí b i th ng đ t đai, hoa màu đ c bao g m trong chi phí kinh t ; (iv) chi phí ho t đ ng và b o trì đ c c tính vào kho ng 2% chi phí đ u t ; (v) giá đi n đ c tính là 5,5 xen/kWh; (vi) EIRR là t l hoàn v n n i

b kinh t mà t i t l đó, hi u s gi a dòng l i ích và dòng chi phí quy v hi n t i là

b ng không, NPV là giá tr hi n t i ròng kinh t đ c tính toán c n c vào su t sinh

l i kinh t là 10% t ng đ ng v i chi phí c h i c a v n t i Vi t Nam

Do tính ch t c a d án là ph c h i và m r ng m ng l i đi n nông thôn,

nh ng khách hàng hi n có và khách hàng m i đ u n i vào h th ng đi n s đ c l i

V i khách hàng hi n có, l i ích nh n đ c t : (i) ti t ki m t gi m t n th t đi n n ng

v i giá tr 5,5 xen/kWh; (ii) ti t ki m chi tiêu cho các thi t b đi n do ch t l ng đi n

n ng đ c c i thi n (ví d n áp); (iii) th ng d t vi c chuy n l ng ti n chi tiêu

đi n đ t đ tr c đây sang các ho t đ ng s n xu t, kinh doanh khác Gi đ nh r ng do khó kh n t m ng l i cung ng, nhu c u đi n c a ng i dân đ c đáp ng b ng

d u diesel L i ích c a vi c s d ng đi n thay th d u diesel đ c tính b ng chênh

l ch chi phí c a hai ngu n này Chi phí đi n n ng đ c t o ra b i d u diesel là 2.877

đ ng/kWh, chi phí đi n l i là 1.200 đ ng/kWh, do v y, khi khách hàng chuy n t diesel sang đi n l i s ti t ki m đ c 1.677 đ ng/kWh i v i ng i tiêu dùng

m i, l i ích đ c tính t th ng d c a ng i tiêu dùng khi chuy n t d u h a th p sáng sang đi n l i Kh o sát cho th y m i h gia đình s d ng 2 đèn th p sáng trong kho ng 3 gi m t ngày, tiêu th d u h a là 3 lít/tháng D a trên nh ng gi đ nh trên,

l i ích c a m i h dân đ c c tính là 91 đô la M /n m D báo nhu c u c n c vào

th c t t ng xã: (i) s li u tiêu th đi n l ch s , có xem xét đ n s h n ch c a h

th ng l i đi n hi n có; (ii) t ng tr ng kinh t qua ch s GDP

B ng 2.3 th hi n k t qu phân tích l i ích - chi phí kinh t Giai đo n 1 c a D

án RE II

B ng 2.3: K t qu phân tích l i ích - chi phí kinh t Giai đo n 1 D án RE II

Nh v y, theo tiêu chu n th m đ nh v m t kinh t , Giai đo n 1 d án đáng

đ th c hi n do có NPV kinh t d ng (67,5 tri u USD) và su t chi t kh u l n h n chi phí kinh t c a v n (16,5% > 10%) V i nh ng gi đ nh và tính toán nêu trên,

k t qu này là tin c y

C n c vào k t qu th m đ nh, d án đã đ c phê duy t, NHTG đ ng ý c p

v n và d án đ c tri n khai th c hi n t đ u n m 2005 C s c a quy t đ nh này

là khi kh thi v m t kinh t thì d án c n đ c tri n khai N u không có hi u qu tài chính thì nhà n c c n có hình th c h tr tài chính, đây là các LDU đ c h

tr v n đ u t ban đ u và ch ph i tr n m t ph n giá tr đ u t V i hình th c h

tr này, d án ng m đ nh là s kh thi v m t tài chính trên quan đi m c a các LDU

v i t cách là ch s h u

M t th c t là sau khi giai đo n 1 d án đã đ c thông qua và NHTG ch p

nh n tài tr , các t nh thu c các giai đo n ti p theo khi l p d án th ng ch a quan tâm đ n hi u qu kinh doanh c a các LDU Ví d t i ti u d án T nh Thái Nguyên, giai đo n l p d án đ u t ch chú tr ng vào phê duy t chi phí đ u t c a d án,

hi u qu tài chính c a LDUs đ c đ a ra xem xét sau khi d án đã đ u t xong và

có s li u quy t toán chi phí đ u t cu i cùng

Do v y, trong nghiên c u này, tác gi ti n hành xem xét tính b n v ng c a các t ch c kinh doanh đi n nông thôn đã chuy n đ i b ng cách phân tích c th v

m t tài chính D án RE II Hy v ng qua quá trình phân tích, các gi i pháp x lý h u

hi u s đ c tìm ra đ giúp cho d án mà c th là các LDU tr nên b n v ng h n

v m t tài chính

CH NG 3

3.1 Ph ng pháp lu n

Nh trên đã trình bày, D án RE II đã đ c th m đ nh v i k t lu n là d án mang l i l i ích kinh t ròng d ng Do v y, trên quan đi m kinh t , d án c n đ c tri n khai th c hi n Tuy nhiên, d án l i không hi u qu v m t tài chính và đi u này s d n đ n s s p đ c a mô hình kinh doanh đi n nông thôn

Trong ph n phân tích ti p theo, đ xem xét tính b n v ng v m t tài chính

c a mô hình kinh doanh đi n nông thôn, tác gi s d ng ph ng pháp đánh giá hi u

qu tài chính d a vào phân tích ngân l u cho ti u d án Thái Nguyên C s c a s

l a ch n này là: (i) Khi th m đ nh giai đo n 1 d án bao g m 6 t nh, t v n d án

kh ng đ nh r ng d án có hi u qu v m t kinh t , không hi u qu v m t tài chính Tuy nhiên, đ n v t v n đã không đi sâu vào t ng nguyên nhân c th s không

b n v ng v m t tài chính c ng nh không có ph ng án, cách th c đ kh c ph c

tr l i câu h i này c n đi sâu vào phân tích và tác gi đã l a ch n m t tình

hu ng c th (d án t i m t t nh) đ ti n hành phân tích chi ti t (ii) Ti u d án T nh Thái Nguyên đ c l a ch n do tác gi có đ y đ s li u c a d án, đ ng th i, đây là

đ a ph ng mà tác gi quen thu c, n i mà tác gi đang công tác (iii) Ti u d án Thái Nguyên g n li n v i nhi m v công tác c a tác gi v i vai trò là ng i th m

đ nh d án n quý IV n m 2010, khi d án đ c bàn giao cho các LDU đ v n hành thì đ tài này th c s h u hi u đ giúp cho các LDU có nh ng b c chu n b

v ng ch c ngay t lúc v n hành ban đ u

Quá trình phân tích tài chính d án đ c th c hi n d a trên ba ph ng pháp chính

Th nh t là phân tích l i ích và chi phí tài chính theo mô hình chi t kh u

ngân l u Ph ng pháp này s c tính l i ích tài chính ròng mà d án mang l i cho

ch đ u t và nh ng ng i đóng góp ngu n l c tài chính khác cho d án b ng cách xem xét t t c các kho n thu và chi v m t tài chính, nói cách khác là xác đ nh và

c tính ngân l u vào và ngân l u ra v m t tài chính trong vòng đ i d ki n c a d

án Hi u s gi a ngân l u vào và ngân l u ra v m t tài chính g i là ngân l u ròng

c a d án (hay còn g i là ngân l u t do c a d án) ó là dòng ti n cu i cùng ch thu c v nh ng ng i có quy n l i trong d án là ch s h u và ch n (Nguy n Xuân Thành, 2009)

Trong ti u d án Thái Nguyên, ngân l u vào duy nh t là doanh thu t bán

đi n Ngân l u ra bao g m các kho n: (i) chi phí mua đi n t công ty đi n l c t nh; (ii) chi phí qu n lý; (iii) chi phí l ng nhân viên k thu t và thu ti n đi n; (iv) chi phí b o trì, b o d ng; (v) thu thu nh p doanh nghi p; và (vi) chi phí đ u t T i

th i đi m hi n nay (quý II/2010), d án đã g n k t thúc giai đo n đ u t Do v y, đ tài l a ch n n m 2010 là n m g c đ phân tích tài chính S đ 3.1 minh h a ngân

l u tài chính c a ti u d án Thái Nguyên

V m t tài chính, d án đ c xem xét trên ba quan đi m: Quan đi m t ng

đ u t c a d án, quan đi m ch đ u t , và quan đi m c a c quan ngân sách chính quy n Trong đ tài, tác gi s d ng tài li u “Sách h ng d n phân tích chi phí - l i

ích cho các quy t đ nh đ u t ” c a Glenn P Jenkins và Arnold Harberger (1995) làm c s đ phân tích

(A) Quan đi m t ng đ u t c a d án M i quan tâm c a t ch c tài tr là xác đ nh s c m nh t ng th nh m đánh giá s an toàn c a s v n vay mà d án có

th c n Do D án RE II đã đ c NHTG ch p nh n c p v n nên tác gi không xem xét l i quan đi m này

A = Quan đi m t ng đ u t

= L i ích tài chính tr c ti p - Chi phí tài chính tr c ti p - Chi phí c h i

c a các tài s n hi n có

ng trên quan đi m t ng đ u t , k t qu th m đ nh Giai đo n 1 D án RE

II cho th y NPV là âm 54,4 tri u USD1

và FIRR là 2,1%

Theo báo cáo th m đ nh d án c a NHTG, FIRR giai đo n 1 c a d án th p (b ng 2,1% trong giai đo n 20 n m) do chi phí v n hành cao trong khi đó giá bán

đi n đ c gi đ nh là không thay đ i trong su t vòng đ i d án Nguyên nhân khác

là do đi n tiêu th nông thôn ch y u dùng đ tiêu dùng trong h gia đình N u nh giá bán đi n đ c đi u ch nh theo l m phát, FIRR s t ng lên kho ng 4%

(B) Quan đi m ch đ u t Gi ng t ch c tài tr , ch đ u t xem xét m c thu

nh p ròng t ng thêm c a d án so v i nh ng gì h có th ki m đ c trong tr ng

h p không có d án; vì v y, ch đ u t xem nh ng gì mà h b m t đi khi th c hi n

d án là chi phí Khác v i ngân hàng, ch đ u t c ng v n vay ngân hàng nh kho n thu ti n m t và tr ti n tr lãi vay và n g c nh kho n chi ti n m t

Quan đi m ch đ u t = B = A + V n vay - Tr lãi và n vay

Theo NHTG, sau khi h tr có s h tr v v n, các LDU s tr nên hi u qu

v m t tài chính Tuy nhiên, k t lu n này là không tin c y vì phân tích không g n

v i th c t nhu c u tiêu th t i t ng đ a ph ng, đ ng th i m c giá bán đi n gi nguyên m c 700 đ ng/kWh trong su t vòng đ i d án đã không còn phù h p (hi n nay giá bán l đ c áp d ng theo giá b c thang)

1

Trong báo cáo th m đ nh d án c a NHTG, su t chi t kh u không đ c đ c p

Trong đ tài, tác gi s t p trung ch y u vào quan đi m này đ xem xét tính

b n v ng v m t tài chính c a các đ n v kinh doanh đi n đ a ph ng

(C) Quan đi m c quan ngân sách c a chính quy n M t d án có th c n

đ c chi ngân sách d i d ng tr giá hay các hình th c chi chuy n giao khác và

c ng có th t o ngu n thu t phí s d ng và thu tr c thu hay gián thu Do đó, đ i

v i c quan qu n lý ngân sách chính quy n, thu nh p tài chính ròng do m t d án

t o ra có th đ c di n t nh sau:

C = Thu và phí s d ng tr c ti p và gián ti p - Tr giá và tr c p tr c ti p

và gián ti p

Do đ c thù D án RE II ph n l n là c i t o h th ng đi n hi n có tài dùng ph ng pháp so sánh “có” và “không có” d án đ phân tích quan đi m ngân sách c a chính quy n

Tiêu chu n đánh giá đ u t đ c áp d ng là ch tiêu NPV và IRR c a d án NPV là giá tr hi n t i ròng hay hi n giá ròng c a d án ó là giá tr hi n t i

c a dòng ti n s nh n đ c tr đi giá tr hi n t i c a các kho n đ u t

0

1 (1 r) C

CF NPV

CFt : Ngân l u ròng k v ng vào th i đi m t

r : Su t chi t kh u, chi phí v n Là su t sinh l i t i thi u mà nhà đ u t trông đ i

Tiêu chí đ quy t đ nh th c hi n d án là NPV l n h n ho c b ng không IRR là su t sinh l i n i t i c a d án ó là su t chi t kh u làm cho giá tr

hi n t i ròng c a đ u t b ng không Tiêu chí đ quy t đ nh th c hi n d án là IRR

l n h n ho c b ng chi phí v n c a d án (r)

K t qu c a quá trình phân tích l i ích và chi phí theo ph ng pháp ngân l u

s giúp tr l i câu h i r ng li u mô hình kinh doanh đi n nông thôn có đ c b n

v ng v m t tài chính mà đ tài đ t ra t ban đ u

Ph ng pháp th hai đ c áp d ng là s d ng các công c phân tích r i ro,

đ nh y và kh n ng tr n đ phân tích tính b n v ng v m t tài chính d a trên k t

qu phân tích nêu trên D a vào ph ng pháp này, nh ng nguyên nhân d n đ n s

b n v ng ho c không b n v ng s đ c tìm ra đ làm c s đ xu t gi i pháp hoàn thi n mô hình

Thông th ng trong quá trình phân tích, đa s các bi n có nh h ng t i k t

qu th m đ nh (NPV và IRR) đ u có m c đ không ch c ch n cao Do v y, các k t

qu th m đ nh c ng mang tính không ch c ch n đ i phó v i các y u t b t đ nh này, d án đ c th m đ nh theo cách: (i) Gi đ nh m i vi c x y ra theo đúng d

ki n (t c là các thông s d án s nh n các giá tr k v ng); (ii) Ti n hành phân tích

r i ro b ng cách đánh giá tác đ ng c a nh ng thay đ i v thông s d án t i k t qu

th m đ nh (Nguy n Xuân Thành, 2009)

i v i bi n s b t đ nh, chúng ta xác đ nh đ c các giá tr mà bi n s có th

nh n đ c trong t ng lai, nh ng không bi t đ c xác su t mà các giá tr này có th

x y ra Cách th c x lý là s d ng phân tích đ nh y Phân tích đ nh y là b c đ u tiên trong phân tích r i ro Nó ki m đ nh đ nh y c a m t k t qu d án (ví d NPV) theo các thay đ i giá tr c a m t tham s m i l n Ph ng pháp này cho phép

ta ki m đ nh xem bi n nào có t m quan tr ng nh là ngu n g c c a r i ro (Nguy n Xuân Thành, 2009)

M t ph ng pháp khác là phân tích k ch b n, trong đó ta xem xét k t qu c a

d án theo các tr ng h p, các tình hu ng có th x y ra Ví d , k t qu d án trong

tr ng h p x u nh t (bi quan), tr ng h p k v ng (tr ng h p c tính t t nh t),

và tr ng h p t t nh t (tr ng h p l c quan) Tuy nhiên, vi c phân tích k ch b n không tính đ n xác su t c a các tr ng h p x y ra (Nguy n Xuân Thành, 2009)

i v i các bi n r i ro, đ xác đ nh các giá tr mà bi n s có th nh n đ c trong t ng lai c ng nh xác su t mà các giá tr này có th x y ra, chúng ta th c

hi n phân tích mô ph ng Monte Carlo Ph ng pháp này có tính t i các phân ph i xác su t khác nhau và các mi n giá tr ti m n ng khác nhau đ i v i các bi n s chính c a d án Nó t o ra m t phân ph i xác su t cho các k t qu c a d án (các ngân l u, NPV) thay vì ch c tính m t giá tr đ n l (Nguy n Xuân Thành, 2009)

Ph ng pháp th ba đ c áp d ng th c ch t là b c th ba trong quá trình

phân tích r i ro, đó là d a trên k t qu phân tích ph ng pháp th hai đ đi u

ch nh l i mô hình tài chính và đ xu t các c ch qu n lý r i ro Ph ng pháp này giúp tr l i cho câu h i th ba c a đ tài đ t ra t ban đ u là bi n pháp nào có th

đ c áp d ng đ nâng cao tính b n v ng v m t tài chính c a mô hình kinh doanh

đi n nông thôn Trong ph ng pháp này, tác gi s th c hi n nh ng thay đ i c ch chính sách và nh ng thông s đ u vào theo các k ch b n khác nhau đ tìm ra nh ng

S đ 3.2: C ch đ u t và huy đ ng v n ti u d án Thái Nguyên

(Ngu n: Tác gi , d a trên Báo cáo nghiên c u kh thi do UBND T nh Thái Nguyên

11 t VND

V n ngân sách:

20 t VND ODA: 144 t VND

Tr n v n ODA

b ng VND, lãi vay 1%, 20 n m,

Gi i ngân 6,3 tri u USD

D án đ c xây d ng qua đ u th u d i s

hoàn tr

Ghi chú:

* B o lãnh tr n : - B Tài chính b o lãnh tr n vay NHTG cho UBND T nh

- UBND T nh b o lãnh tr n vay B Tài chính cho LDUs

* T vi t t t: ODA - OfficialDevelopment Assistance: H tr phát tri n chính th c

USD: ô la M VND: ng Vi t Nam Chi phí đ u t : Theo Báo cáo nghiên c u kh thi (NCKT) do UBND T nh

Thái Nguyên phê duy t

D án đ c phê duy t n m 2005 t i 30 xã thu c 6 huy n trên đ a bàn T nh

Thái Nguyên (Ph l c 2) Do m t s ch m tr trong khâu chu n b đ u t và gi i

phóng m t b ng, đ n cu i n m 2008, d án m i t ch c đ u th u đ thi công Th i

đi m này, d án đã có m t s đi u ch nh v quy mô cho phù h p v i kh n ng đ i

ng c a ngân sách t nh T i quy t đ nh phê duy t đi u ch nh d án s 3331/Q UBND ngày 24/12/2008 c a UBND T nh Thái Nguyên, quy mô d án nh sau:

-T ng chi u dài đ ng dây h áp 0,4kV: 527,124 km

T ng s công t 1 pha: 39.523 chi c

B ng 3.1 Chi phí đ u t ti u D án RE II T nh Thái Nguyên

(Ngu n: Quy t đ nh 3331/Q -UBND ngày 24/12/2008

c a UBND T nh Thái Nguyên)

T ng m c đ u t : 175.901 tri u đ ng

2 Chi phí này ban đ u thu c ngân sách t nh Do ngân sách t nh eo h p, không cân đ i đ c nên d án b kéo dài không đ c phê duy t Sau nhi u l n làm vi c, NHTG ch p nh n cho ti u d án Thái Nguyên đ a chi phí này vào v n ODA

Th i gian đ u t : 2008 - 2010

Th i đi m bàn giao cho LDUs v n hành, tr n : Quý IV - 2010

Huy đ ng v n và c ch th c hi n d án:

(i) UBND T nh vay NHTG thông qua B Tài chính:

Theo Biên b n th a thu n vay v n gi a B Tài chính và UBND T nh Thái Nguyên, v n vay c a UBND T nh b ng đ ng Vi t Nam t ng đ ng 6,3 tri u USD Tuy nhiên, kho n tín d ng RE II c a NHTG dùng chung cho c d án t ng

th 30 t nh Do v y, t nh nào th c hi n tr c có th ti p t c gi i ngân vào ngu n

v n này Theo d ki n c a Ban qu n lý D án RE II Thái Nguyên, m c v n vay khi

k t thúc d án vào kho ng 6,8 - 7,1 tri u USD Trong nghiên c u này, v n vay b ng

đ ng Vi t Nam dùng cho phân tích áp d ng theo quy t đ nh phê duy t d án c a UBND Tnh nêu trên

Giá tr n vay: 144.392 tri u đ ng

Lãi su t th c: 1%/n m Th i h n: 20 n m, có 5 n m ân h n

C n c vào d án đ c phê duy t, UBND T nh s t ch c đ u th u l a ch n nhà th u xây d ng d án Sau khi hoàn thành toàn b công trình t i 30 xã, UBND

Tnh th c hi n quy t toán và bàn giao toàn b tài s n cho các t ch c kinh doanh

đi n đ a ph ng đ v n hành và tr ph n n vay NHTG, ph n giá tr tài s n còn l i (đ u t b ng v n ngân sách t nh) là cho không

(ii) LDUs vay l i UBND T nh thông qua S Tài chính b ng đ ng Vi t Nam (NHTG, 2005)

Giá tr n vay: 144.392 tri u đ ng

Lãi su t th c: 7%/n m, đ c tính toán d a trên lãi vay th ng m i 14% - 15% t i các ngân hàng th i đi m tháng 5/2010 dành cho các kho n vay trung và dài

h n và t l l m phát n m 2010 là 6,8%

Th i h n: 20 n m, không có th i gian ân h n

3.2.2 Ch s k thu t và tài chính c a d án trong th i gian ho t đ ng

S đ 3.3 minh h a dòng ti n vào và ra trong quá trình ho t đ ng c a LDUs

S đ 3.3: Dòng ti n vào và ra trong quá trình ho t đ ng c a LDUs

(Ngu n: Tác gi , d a trên Báo cáo nghiên c u kh thi do UBND T nh Thái Nguyên

phê duy t) Vòng đ i d án: Theo th i h n hoàn tr n vay là 20 n m, tính t th i đi m

bàn giao D án cho LDUs (t n m 2010 đ n h t n m 2030)

Giá thành đi n nông thôn:

Chi phí mua đi n c a EVN đ c trình bày trong b ng 3.2 theo Thông t

08/2010/TT-BCT ngày 24/02/2010 c a B Công Th ng quy đ nh v giá bán đi n

n m 2010

Ti n thu

t bán

đi n cho khách hàng

đi n t EVN

B ng 3.2: Giá mua buôn đi n nông thôn n m 2010

n m 2009, s l ng nhân viên c a m i HTX là t 9 đ n 11 ng i Nhi m v c a

nh ng nhân viên này là thu ti n đi n hàng tháng và x lý các s c k thu t v l i

đi n khi c n thi t M c l ng dao đ ng t 700.000 đ n 900 nghìn

đ ng/ng i/tháng

Trong mô hình c s , s nhân viên đ c tính bình quân 10 ng i/LDU, m c

l ng 800.000 đ ng/ng i/tháng

Theo l trình t ng l ng t i thi u 2008 - 2012 đã đ c Chính ph phê duy t,

m i n m trong giai đo n này, l ng t i thi u khu v c trong n c s t ng t 20 - 38% phù h p v i m c s ng c a khu v c nông thôn T nh Thái Nguyên, đ tài áp

d ng m c t ng l ng giai đo n 2008 - 2012 là 20%/n m; sau n m 2012 cho đ n h t vòng đ i d án, m c t ng l ng s là 5%/n m

Chi phí b o d ng: Theo giá th c M c chi phí b o d ng theo Báo cáo

NCKT đ c UBND T nh phê duy t đ c tính là 0,5% chi phí đ u t /n m, m c t ng chi phí b o d ng là 0,2%/n m

T l t n th t đi n n ng: Theo Báo cáo NCKT đ c UBND T nh phê duy t,

t l t n th t đi n n ng t i các xã d án tr c đ u t là trên 25%3

; sau khi c i t o và

đ u t m i, t l này gi m xu ng 8%/n m, m c t ng t l t n th t hàng n m là 0,2%/n m

Chi phí qu n lý và chi khác: ây là kho n chi phí dùng cho quá trình qu n lý

chung c a doanh nghi p, ví d bao g m các kho n nh l ng qu n lý, ti n thuê v n phòng, v n phòng ph m và trang thi t b cho đ i ng qu n lý, chi phí b o hi m

Lu t K toán không quy đ nh t l c đ nh c a các lo i chi phí này Theo Liên minh HTX Tnh Thái Nguyên, t l chi phí này t i các HTX chi m kho ng 10% c a doanh thu ròng

Giá bán đi n đ c trình bày trong b ng 3.3 theo Thông t 08/2010/TT-BCT

ngày 24/02/2010 c a B Công Th ng quy đ nh v giá bán đi n n m 2010

B ng 3.3: Giá bán l đi n nông thôn n m 2010

(Ngu n: Thông t 08/2010/TT-BCT ngày 24/02/2010 c a B Công Th ng)

Cho đ n nay, c s cho m t l trình t ng giá đi n là ch a ch c ch n Theo Quy t đ nh s 276/2006/Q -TTg c a Th t ng Chính ph , l trình đi u ch nh giá

3

Theo EVN, t l t n th t đi n n ng nông thôn hi n nay là t 25% - 30% (Ngu n: vietnamnet, 2009)

bán đi n giai đo n 2007 - 2010 đã đ c phê duy t t t ng giá n m 2009 là b c

đ m đ ti n t i th tr ng đi n c nh tranh và t n m 2010, giá bán l đi n đ c th c

hi n trên c s th tr ng Trong hai n m 2009 - 2010, Chính ph đ u có s cân

nh c trong vi c t ng giá đi n đ gi m thi u s tác đ ng tiêu c c đ n n n kinh t 4

Do s không ch c ch n c a t c đ t ng giá đi n trong m t kho ng th i gian dài 20

n m, đ tài gi đ nh giá đi n th c s đ c đi u ch nh 2 n m m t l n theo t l l m phát c a n m tr c đó

3.2.3 Các thông tin đ u vào khác ph c v phân tích tài chính

L m phát đ ng Vi t Nam: Theo d báo l m phát c a Economist Intelligent

Unit

Kh u hao: Toàn b chi phí xây d ng t i th i đi m bàn giao cho LDUs bao

g m chi phí xây d ng đ ng dây đi n h th và mua s m công t

Giá tr kh u hao là 123.754 tri u đ ng

Th i gian kh u hao là 10 n m, kh u hao đ ng th ng (Theo Quy t đ nh s 206/2003/Q -BTC ngày 12/12/2003 v ban hành ch đ qu n lý, s d ng và trích

kh u hao tài s n c đ nh)

Thu giá tr gia t ng: Theo Lu t thu giá tr gia t ng n m 2008 là 10% Thu thu nh p doanh nghi p: Theo Lu t thu thu nh p doanh nghi p n m

2008 là 25%

3.2.4 Nhu c u tiêu th đi n n ng t i các xã d án

Theo s li u c a S Công Th ng T nh Thái Nguyên, s n l ng đi n n ng mua vào và bán ra t i 30 xã thu c d án đ c trình bày trong b ng 3.4

B ng 3.4: S n l ng đi n n ng 30 xã thu c ti u d án Thái Nguyên 2006 - 2009

C n c vào s n l ng trên, t c đ t ng tr ng tiêu th đi n n ng giai đo n

(Ngu n: Tác gi , tính toán theo B ng 3.4)

Trong giai đo n 2000 - 2007, t c đ t ng tr ng đi n tiêu dùng dân c c a

Vi t Nam là 11,8% (Nguy n c Thành, 2008) Trong giai đo n 5 n m t i, t 2011 -

2015, gi đ nh t c đ t ng tr ng đi n sinh ho t b ng v i t c đ t ng c a giai đo n

2006 - 2009 là kho ng 12%/n m Giai đo n t n m 2016 tr đi, cùng v i s t ng

tr ng và phát tri n kinh t , tiêu th đi n dân d ng s t ng lên đáng k vì các thi t b

đi n nh ti vi, t l nh, qu t máy, đi u hòa nhi t đ ngày càng tr nên ph bi n h n

Do v y, trong mô hình c s , t c đ t ng tr ng đi n sinh ho t giai đo n t n m 2016

tr đi đ c gi đ nh là 15%/n m, t ng đ ng m c t ng tr ng chung c a s n l ng

đi n th ng ph m Vi t Nam 2000 - 2007 (Nguy n c Thành, 2008)

Theo Liên minh HTX Tnh Thái Nguyên, c c u đi n n ng tiêu th t i các xã theo báo cáo c a các HTX nh sau: đi n sinh ho t 90%; đi n b m n c t i tiêu 4%; s n xu t, kinh doanh 5%; hành chính s nghi p 1% T c đ t ng tr ng nhu

c u tiêu th đi n n ng theo m c đích s d ng th hi n b ng d i đây

B ng 3.6: T c đ t ng tr ng nhu c u tiêu th đi n n ng theo m c đích s d ng

t i các xã thu c ti u d án Thái Nguyên giai đo n t n m 2010 tr đi

su t đ c áp d ng khác nhau i v i các kho n cho vay ng n h n tài tr v n l u

đ ng, m c lãi su t áp d ng là 12%/n m i v i các kho n vay trung và dài h n

ph c v m c đích đ u t dây chuy n s n xu t, kinh doanh thì m c lãi su t dài h n

áp d ng là m c lãi su t th n i, b ng m c lãi su t ti t ki m tr lãi sau 12 tháng là 10,5% c ng v i biên đ b ng 5%

LDUs là các đ n v ti p nh n d án đ v n hành sau khi d án đã đ c đ u

t hoàn ch nh Vì v y, chi phí b ra c a LDUs là các kho n chi trong quá trình ho t

đ ng kinh doanh V i chi phí vay v n ng n h n là 12%/n m thì su t chi t kh u yêu

c u c a LDUs ph i cao h n m c này Trong mô hình c s , đ phân tích quan đi m

c a LDUs, su t chi t kh u danh ngh a hay chi phí v n danh ngh a c a LDUs đ c

c p t ngân sách trung ng B ng 3.7 minh h a t l tr h tr t ngân sách trung

ng trên t ng thu/chi ngân sách T nh Thái Nguyên

B ng 3.7: D toán thu ngân sách T nh Thái Nguyên giai đo n 2005 - 2009

đo n 2004 - 2010 bình quân là 8,48%/n m (Chi ti t t i Ph l c 3)

Chi phí v n th c c a UBND T nh b ng 1,57% đ c tính toán d a trên t l

l m phát n m 2010 là 6,8%

Toàn b thông s đ u vào đ c minh h a t i Ph l c 4