Giải pháp phát triển dịch vụ bao thanh toán tại các ngân hàng thương mại VN

Các công ty bao thanh toán: ...

TR NG I H C KINH T TP.HCM

j -

LÊ QUANG NINH

GI I PHÁP PHÁT TRI N D CH V BAO THANH TOÁN T I CÁC NGÂN HÀNG

Tôi xin cam đoan danh d v đ tài nghiên c u: “Gi i pháp phát tri n nghi p v

bao thanh toán t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam’’ là đ tài c a tôi nghiên c u

khi th c hi n Lu n v n Th c s kinh t , không sao chép, cóp nh t c a b t k ai Các tài

CH NG I

C S LÝ LU N V NGHI P V BAO THANH TOÁN TRONG TÀI TR

TH NG M I 4

1.1 T ng quan v bao thanh toán: 4

1.1.1 S c n thi t c a d ch v bao thanh toán: 4

1.1.2 L ch s hình thành và phát tri n nghi p v bao thanh toán: 4

1.1.3 Khái ni m v bao thanh toán: 6

1.1.4 n v cung c p d ch v bao thanh toán 8

1.1.4.1 Các công ty bao thanh toán: 9

1.1.4.2 Các ngân hàng th ng m i: 9

1.1.5 Phân lo i bao thanh toán: 9

1.1.6 L i ích c a bao thanh toán trong ho t đ ng thanh toán th ng m i: 11

1.1.7 H n ch c a bao thanh toán: 13

1.1.8 Quy trình th c hi n bao thanh toán: 14

1.2 So sánh bao thanh toán v i các hình th c tài tr th ng m i khác: 17

1.2.1 So sánh bao thanh toán v i các s n ph m cho vay truy n th ng: 17

1.2.2 So sánh bao thanh toán v i ph ng th c tín d ng ch ng t : 19

1.2.3 So sánh bao thanh toán v i chi t kh u h i phi u truy n th ng và th ng l ng thanh toán theo L/C 19

1.3 R i ro trong ho t đ ng bao thanh toán: 20

1.3.1 R i ro tín d ng: 21

1.3.2 R i ro gian l n: 22

1.3.3 R i ro thu n : 22

1.3.4 R i ro thanh kho n: 23

1.3.5 R i ro ngo i h i: 23

1.3.6 Chia s r i ro trong bao thanh toán h hai đ i lý: 23 1.4 Ho t đ ng bao thanh toán trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam: 23

1.4.3 Các bài h c kinh nghi m đ phát tri n nghi p v bao thanh toán: 26

K T LU N CH NG I 30

CH NG II TH C TI N HO T NG BAO THANH TOÁN TRONG H TH NG NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 31

2.1 Quy đ nh v th c hi n bao thanh toán t i Vi t Nam: 31

2.1.1 Các v n b n pháp lý hi n hành: 31

2.1.2 i u ki n đ ngân hàng đ c ho t đ ng nghi p v bao thanh toán: 32

2.1.3 i t ng áp d ng: 32

2.2 Th c tr ng ho t đ ng bao thanh toán t i các t ch c tín d ng c a Vi t Nam: 33

2.2.1 Tình hình th c hi n nghi p v bao thanh toán t i Vi t Nam: 33

2.2.2 M t s quy đ nh c th trong nghi p v bao thanh toán t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam hi n nay: 35

2.2.3 Th c tr ng ho t đ ng bao thanh toán t i m t s ngân hàng tiêu bi u: 38

2.2.3.1 Ngân hàng th ng m i c ph n Á Châu (ACB): 39

2.2.3.2 Ngân hàng th ng m i c ph n Ngo i th ng Vi t Nam (VCB): 52

2.2.3.3 Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam (Agribank) 56

2.2.4 Nh ng m t khó h n, h n ch và v ng m c khi th c hi n nghi p v bao thanh toán t i Vi t Nam: 57

2.2.4.1 Nguyên nhân t phía các ngân hàng th ng m i: 59

2.2.4.2 Nguyên nhân t bên ngoài ngân hàng th ng m i: 62

K T LU N CH NG II 65

HÀNG TH NG M I VI T NAM 66

3.1 Ti m n ng nghi p v bao thanh toán t i Vi t Nam: 66

3.2 Các gi i pháp đ i v i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam: 67

3.2.1 Nâng cao nh n th c v s c n thi t ph i phát tri n nghi p v bao thanh toán: 68

3.2.2 Xây d ng mô hình t ch c phù h p và hi u qu đ phát tri n nghi p v bao thanh toán: 69

3.2.3 T ng c ng ho t đ ng Marketing v bao thanh toán t i Vi t Nam 70

3.2.4 y m nh công tác t v n cho khách hàng: 73

3.2.5 Xây d ng quy trình ho t đ ng bao thanh toán t i các ngân hàng: 74

3.2.6 M r ng quan h đ i lý v i các NHTM khác trong và ngoài n c: 74

3.2.7 Nâng cao ch t l ng khâu th m đ nh: 75

3.2.8 Hi n đ i hoá công ngh ngân hàng theo m t b ng trình đ qu c t 76

3.2.9 ào t o đ i ng cán b ngân hàng có đ n ng l c và có tính chuyên nghi p cao: 77 3.3 M t s ki n ngh : 77

3.3.1 V i ngân hàng nhà n c: 77

3.3.1.1 C n ban hành quy ch m i quy đ nh ho t đ ng bao thanh toán thay th quy t đ nh s 1096/2004/Q -NHNN 77

3.3.1.2 Nâng t m hi u qu ho t đ ng c a Trung tâm thông tin tín d ng (CIC) 78

3.3.2 Ki n ngh khác v i c quan nhà n c có th m quy n: 79

K T LU N CH NG III 81

K T LU N 82

B ng Tên b ng Trang

B ng 1.1 So sánh đi m khác nhau gi a bao thanh toán và cho vay truy n th ng 17

B ng 1.2 Doanh s ho t đ ng BTT trên th gi i, c c u gi a BTT n i đ a và qu c t 24

B ng 1.3 S t ch c BTT và doanh s BTT toàn th gi i n m 2008 25

B ng 1.4 M t s qu c gia có doanh s BTT cao trong các n m qua 26

B ng 2.1 Doanh s bao thanh toán t i Vi t Nam 35

B ng 2.2 Tiêu chí l a ch n ng i mua trong ho t đ ng BTT t i ACB 41

B ng 2.3 Phí dch v bao thanh toán n i đ a t i ACB 47

B ng 2.4 Doanh s BTT trong th i gian qua c a ACB 49

S đ 1.1 Quy trình bao thanh toán n i đ a 14

S đ 1.2 Quy trình bao thanh toán qu c t 16

Bi u đ 1.1 Bi u đ t ng tr ng doanh s BTT trên th gi i 24

Bi u đ 1.2 Bi u đ ph n ánh t l doanh s BTT trên toàn th gi i 25

Bi u đ 2.1 Doanh thu bao thanh toán n i đ a và doanh thu qu c t t i Vi t Nam 35

Bi u đ 2.2 T ng tr ng doanh s BTT c a ACB qua các n m 50

BTT: Bao thanh toán

ACB: Ngân hàng th ng m i c ph n Á Châu

VCB: Ngân hàng th ng m i c ph n Ngo i th ng Vi t Nam (Vietcombank) Agribank: Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam

Techcombank: Ngân hàng th ng m i c ph n K th ng Vi t Nam

FCI: Factor Chain International (Hi p h i bao thanh toán qu c t )

ROE: Return On Equity (l i nhu n trên v n ch s h u)

WTO: World Trade Organization (t ch c th ng m i th gi i)

CIC: Credit Information Centre (Trung tâm thông tin tín d ng)

1

L I M U

1 Tính c p thi t c a đ tài:

Vi t Nam đang trong ti n trình h i nh p ngày càng sâu r ng vào n n kinh t th

gi i k t khi chính th c gia nh p WTO ngày 07/01/2007 V th c a Vi t Nam ngày càng đ c kh ng đ nh nh m t đi m sáng t ng tr ng kinh t t i Châu Á Chúng ta đang

đ ng tr c c h i có th t o ra nh ng đ t phá m i đ t ng t c n n kinh t Tuy nhiên,

c ng có nh ng v n đ đ t ra cho toàn b n n kinh t nói chung và ngành ngân hàng nói riêng trong giai đo n này

N m 2008, th gi i b c vào cu c suy thoái kinh t nghiêm tr ng nh t k t th chi n th II, s c mua toàn c u s t gi m nghiêm tr ng, th tr ng xu t kh u b thu h p, tình tr ng th t nghi p x y ra ph bi n h u h t các qu c gia Hàng lo t ngân hàng và doanh nghi p phá s n, chính ph các qu c gia tung các gói kích thích kinh t nh m v c

d y n n s n xu t n i đ a đ ng th i tìm m i bi n pháp b o v các nhà s n xu t trong n c,

ch ngha b o h có c h i tr l i

ng tr c tình hình đó, ho t đ ng c a ngành ngân hàng trong n m 2008 g p r t nhi u khó kh n Tình tr ng lãi su t liên t c thay đ i gây khó kh n r t l n cho công tác

qu n tr ngân hàng, ngu n v n huy đ ng không n đ nh do lãi su t bi n đ ng b t th ng gây nên nh ng cu c ch y đua lãi su t không đáng có gi a các ngân hàng Ho t đ ng tín

d ng luôn là lnh v c kinh doanh đem l i l i nhu n l n nh t trong c c u ngu n thu nh p

c a ngân hàng cho đ n nay và có l trong nhi u n m t i, tuy nhiên đây là l nh v c kinh doanh có r t nhi u r i ro, và trong đi u ki n kinh t khó kh n nh trong n m 2008, nguy

c đ i v i ho t đ ng tín d ng đ i v i ngành ngân hàng ngày càng tr nên tr m tr ng h n

Trong ho t đ ng kinh doanh đ i ngo i, s m t n đ nh vào t giá h i đoái, ngu n cung ng ngo i t tr nên khan hi m gây tâm lý lo ng i cho doanh nghi p c ng nh gi i ngân hàng d n đ n hi n t ng đ u c , tích tr ngo i t M t khác, do kh ng kho ng kinh

Do s n ph m này v n còn m i m v i th tr ng tài chính Vi t Nam nên ch c

ch n v n còn nhi u v n đ c n nghiên c u đ tìm ra nh ng gi i pháp nh m hoàn thi n và phát tri n h n n a nghi p v BTT tuy còn khá m i m t i n c ta nh ng nó đã đ c th c

hi n r ng rãi và hi u qu trên toàn th gi i Chính vì lý do đó, ng i vi t đã ch n đ tài làm lu n v n th c s : “Gi i pháp phát tri n nghi p v bao thanh toán t i các ngân hàng

Là ng i đang công tác t i Ngân hàng No&PTNT Vi t Nam (Agribank), đây là

m t trong nh ng ngân hàng hàng đ u Vi t Nam, nh ng c ng nh nhi u NHTM khác,

hi n nay Agribank v n ch a m nh d n th c hi n nghi p v này, n u có ch mang tính

ch t th m dò là ch y u Chính vì v y, ng i vi t nh n th y đây là đi m n i b t c a đ tài, nó mang ý ngh a th c ti n cao c n đ c nghiên c u ó chính là lý do ng i vi t

ch n đ tài: “Gi i pháp phát tri n nghi p v bao thanh toán t i các ngân hàng th ng

m i Vi t Nam”

3 i t ng và ph m vi nghiên c u:

i t ng nghiên c u: d ch v bao thanh toán t i các NHTM Vi t Nam

Ph m vi nghiên c u: kh o sát s li u t i các NHTM Vi t Nam bao g m các NHTMNN, NHTMCP c a Vi t Nam Trong đó, ng i vi t t p trung nghiên c u quy

nh ng bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

 Ch ng II: trong ph n này, ng i vi t t p trung phân tích th c tr ng v ho t đ ng BTT c a h th ng các t ch c tín d ng Vi t Nam phân tích th c tr ng ho t đ ng

đ th y đ c nh ng thu n l i và khó kh n khi th c hi n d ch v BTT

 Ch ng III: trên c s nh ng thu n l i và khó kh n đã đ c phân tích ch ng

II, trong ch ng III, ng i vi t đã đ ra các gi i pháp đ i v i các NHTM Vi t Nam, m t s ki n ngh v i NHNN, B Công th ng và công tác đào t o nhân l c cho ngành ngân hàng

V i th i gian và ki n th c có h n, BTT l i là m t nghi p v r t m i m t i th

tr ng tài chính Vi t Nam nên vi c tìm ki m tài li u nghiên c u g p nhi u khó kh n Do

đó, đ tài này ch c s không tránh kh i nh ng h n ch và thi u sót, r t mong s đóng góp

c a quý th y cô và b n đ c quan tâm đ n v n đ này đ tác gi hi u bi t hoàn ch nh h n

Xin chân thành c m n Ti n s H Phúc Nguyên đã h ng d n tôi hoàn thành lu n

v n Xin chân thành c m n các th y, cô trong khoa Ngân hàng đã t n tình gi ng d y đ tôi có đ ki n th c hoàn thành đ tài này

**********

1.1.1 S c n thi t c a d ch v bao thanh toán:

Trong giao dch th ng m i, các bên luôn có nh ng xung đ t v l i ích kinh t do khác bi t v nhu c u và kh n ng đáp ng nhu c u Nhu c u c a ng i mua là đ c mua

ch u ghi s và thanh toán ch m Nhu c u c a ng i bán là bán đ c hàng và nh n đ c

ti n thanh toán ngay sau khi bán hàng đ có th ti p t c quay vòng v n s n xu t kinh doanh Do nhu c u c a hai bên xung đ t nh v y nên thông th ng ho c ng i bán ho c

ng i mua ph i ch u thi t đ phía bên kia đ c h ng l i, t c là ho c ng i bán đ ng i mua tr ch m ho c ng i mua ph i thanh toán ti n ngay cho ng i bán V i d ch v BTT (Factoring), đôi bên mua và bán đ u đ c h ng l i Nói m t cách khác, đ n v BTT là

c u n i gi a hai nhu c u nói trên c a ng i mua và ng i bán C th : đ n v BTT cho

ng i bán đ c nh n ng tr c ngay sau khi giao hàng (80-90% giá tr hoá đ n), trong khi ng i mua có th tr ch m v i th i gian tho thu n v i đ n v BTT c bi t, BTT cung c p c d ch v b o đ m r i ro tín d ng c a ng i mua T c là, ng i bán đ c đ m

b o nh n đ c 100% giá tr hoá đ n ngay c khi ng i mua phá s n ho c không thanh toán khi hoá đ n đ n h n v i đi u ki n hoá đ n đó không b tranh ch p gi a các bên (gi a ng i bán và ng i mua và/ho c bên th ba b t k )

1.1.2 L ch s hình thành và phát tri n nghi p v bao thanh toán:

BTT là m t khái ni m còn l l m đ i v i nhi u doanh nghi p Vi t Nam nh ng l i

là m t d ch v không th thi u đ i v i doanh nghi p n c ngoài BTT không ph i là m t khái ni m m i, nó có ngu n g c t th i đ ch La Mã, xu t phát t đ i lý h ng hoa

h ng, nh ng ng i th c hi n vi c mua bán và luân chuy n hàng hoá kho ng 2000 n m

tr c Khi đó, các nhà s n xu t và các nhà buôn giàu có s d ng các đ i lý th ng m i

ho c ng i đ i di n theo dõi doanh s bán hàng c a h , ch c n ng chính c a các đ i di n

5

th ng m i ch là Marketing cho các nhà s n xu t Là đ i lý, h n m quy n s h u bên hàng hoá c a bên u nhi m – nhà s n xu t n c ngoài – r i giao hàng hoá đó cho ng i mua trong n c, ghi s doanh thu/ thu n và thu n khi đ n h n, chuy n d n cho bên

u nhi m thu sau khi đã tr ph n ph n hoa h ng c a mình

V i s phát tri n toàn c u c a ngành công nghi p Anh vào th k 14 và th k 15

đã tác đ ng đ n s l n m nh c a t m quan tr ng c a các đ i lý th ng m i Khi h d n

d n tin c y vào kh n ng tr n c a ng i mua trong n c mà h giao d ch cùng, h b t

đ u đ m b o kh n ng tr n c a ng i mua b ng cách h a tr cho ng i u nhi m trong

t ng lai n u ng i mua không th tr n đúng h n do kh n ng tài chính không cho phép, đây là m t hình th c b o lãnh tín d ng đ l y hoa h ng cao h n Và khi đ i lý thanh toán có đ v n, h b t đ u tr tr c m t ph n (t m ng) cho ng i u nhi m c a mình d a trên kho n thanh toán c a ng i mua trong t ng lai Do có kho n t m ng này

mà đ i lý th ng m i tính thêm kho n phí hoa h ng hay lãi su t Thông th ng, đ tránh tình tr ng ng i mua khi u n i ng i bán v s l ng, ch t l ng hàng hoá hay các đi u kho n khác v th i gian đ a đi m giao hàng, đ i lý th ng m i không ng tr c toàn b

s ti n doanh thu bán hàng Thay vào đó, h gi l i m t ph n các kho n ph i tr cho bên bán cho đ n khi bên mua và bên bán ch m d t các quy n l i và ngh a v liên quan

Ng i mua đ c ng i bán thông báo đ i lý th ng m i đã mua quy n đ c thanh toán

c a h Và t khi ch p nh n ng tr c ti n cho ng i bán, ngoài ch c n ng Marketing,

đ i lý th ng m i đã th c hi n thêm ch c n ng tài chính và tr thành đ i lý BTT

Th k 16 b t đ u v i s khám phá Châu M c a ng i Châu Âu, ch đ th c dân

đ c áp đ t t i đây Kho ng cách đ a lý gi a Châu Âu và th tr ng m i r t l n và càng

tr nên l n h n khi lãnh th M m r ng d n ra phía tây là đi u ki n r t thu n l i cho BTT phát tri n Kho ng cách đ a lý mênh mông khi n cho cách nhà s n xu t Châu Âu r t khó n m b t th hi u c ng nh s tin t ng đ c p tín d ng th ng m i cho th tr ng

m i đ y ti m n ng nh ng r t r i ro này i u này đã làm cho vòng quay v n l u đ ng

c a nhà s n xu t Châu Âu càng kéo dài h n K t h p nh ng y u t trên t o nên nh ng

c ng th ng đáng k v i nh ng nhà s n xu t này Vì v y, nh ng đ i lý BTT ng i M

6

quen thu c v i th tr ng và ng i mua n c h đã đ c t ch c đ th c hi n nhi m v Marketing và tài chính nh nh ng ng i đ ng nghi p n c khác đã t ng làm

n th k 19, M đã phát tri n thành m t c ng qu c v công nghi p và tr nên

ít ph thu c vào hàng hoá n c ngoài Khi đó, các m i quan h chính tr l thu c gi a

M và Châu Âu không còn t n t i n a, nhu c u s d ng các đ i lý BTT đ ti n hành nh p

kh u hàng đã gi m xu ng, các nhà BTT n i đ a ra đ i đ m nh n vi c bán hàng trong

ph m vi biên gi i m t qu c gia Khi h th ng thông tin liên l c và các ph ng ti n v n chuy n đã phát tri n, ng i ta nh n th y các nhà s n xu t không nh t thi t ph i ký g i hàng hoá n a Hàng có th bán b ng ph ng th c g i m u qua các đ i lý và chuy n tr c

ti p cho các khách hàng M c dù v y, các nhà s n xu t v n duy trì vi c s d ng các đ i lý BTT đ ti n hành thanh toán cho các lô hàng, trong đó quy n c a đ i lý BTT là thu ti n thanh toán t ng i mua cu i cùng ây là c s cho BTT hi n đ i, khái ni m BTT phát tri n liên t c và ngày nay tr nên quen thu c trong kinh doanh, th ng m i, tài chính ngân hàng hay xu t nh p kh u

1.1.3 Khái ni m v bao thanh toán:

Các giao d ch BTT c n tuân th theo m t khung pháp lý chu n Hi n nay các công

ty Factoring trên th gi i th ng s d ng Công c UNIDROIT đ c thông qua ngày 28/5/1988 t i Ottawa – Canada hay Quy t c chung v Factoring qu c t c a Hi p h i Factoring qu c t - General Rules For International Factoring – FCI làm chu n m c cho các giao d ch c a mình

T i Vi t Nam, Th ng đ c NHNN c ng ban hành Quy ch ho t đ ng BTT c a các

t ch c tín d ng theo Quy t đ nh s 1096/2004Q – NHNN ngày 06/09/2004

Có r t nhi u đ nh ngh a v BTT (factoring) Sau đây là m t vài đ nh ngh a tiêu

bi u:

nh ngha 1: Theo quy t đ nh s 1096/2004/Q -NHNN ngày 06/09/2004 c a

NHNN V/v ban hành quy ch ho t đ ng BTT c a các t ch c tín d ng và quy t đ nh s 30/2008/Q -NHNN ngày 16/10/2008 c a NHNN V/v s a đ i, b sung m t s đi u t i Quy t đ nh s 1096/2004/Q -NHNN: BTT là m t hình th c c p tín d ng c a t ch c tín

d ng cho bên bán hàng, cung ng d ch v thông qua vi c mua l i các kho n ph i thu phát

7

sinh t vi c mua bán hàng hoá, cung ng d ch v đã đ c bên bán hàng, cung ng d ch

v và bên mua hàng, s d ng d ch v tho thu n trong h p đ ng mua bán hàng, cung ng

d ch v

nh ngha 2: H p đ ng Factoring là h p đ ng theo đó ng i bán có th ho c s chuy n nh ng các kho n ph i thu cho m t đ n v BTT (factor), có th v i m c đích

nh n tài tr th ng m i ho c không đ nh n ít nh t m t trong các ch c n ng sau:

- Theo dõi s sách các kho n ph i thu

- Tài tr d i d ng ng tr c cho ng i bán hàng d a trên giá tr các kho n ph i thu

- Thu h các kho n ph i thu

- B o hi m r i ro n x u

(Theo quy t c chung v Factoring qu c t c a Hi p h i Factoring qu c t - General Rules for International Factoring)

nh ngha 3: Theo cu n Marketing International Factoring, 2000, Neitherland c a

Hi p h i Factoring qu c t - FCI, d a trên quan đi m c a lu t và k toán thì BTT là m t

d ch v d a vào nh ng kho n ph i thu đ c chuy n nh ng Các kho n ph i thu c a

ng i bán hàng đ c chuy n nh ng factor, do đó t o ra s chuy n đ i ch n M t factor s tr thành m t ch n m i và đ c quy n đ i v i các kho n ph i thu, bao g m c các ph n ph thu c vào các kho n ph i thu đó

M t s đ nh ngh a khác:

Theo t đi n kinh t (Dictionary of Economic – Christopher Pass & Bryan Lones): BTT là 1 s dàn x p tài chính, qua đó 1 công ty tài chính chuyên nghi p, qua đó, m t công ty tài chính (công ty mua n - factor firm) mua l i các kho n n c a công ty v i s

ti n ít h n giá tr c a kho n n đó L i nhu n phát sinh t s chênh l ch gi a s ti n thu

đ c c a s n đã mua và giá mua th c t c a món n đó L i ích c a công ty mua bán

n là nh n đ c ti n ngay thay vì ph i ch đ n lúc con n tr n , h n n a l i tránh đ c

nh ng phi n toái và các chi phí trong vi c theo đu i các con n ch m tr

8

Còn theo t đi n thu t ng ngân hàng – Hans Klaus thì “BTT là m t lo i hình tài

tr d i d ng tín d ng chuy n nh ng n M t công ty chuy n toàn b hay m t ph n kho n n cho m t công ty tài chính chuyên nghi p (công ty mua n , thông th ng là m t công ty tr c thu c ngân hàng) Công ty này đ m nh n vi c thu các kho n n và theo dõi các kho n ph i thu đ h ng th t c phí và có lúc ng tr c các kho n n Thông th ng công ty mua n ph i ch u r i ro m t kh n ng thanh toán c a món n ”

M c dù có nhi u cách di n đ t khác nhau, nh ng nói chung, có th hi u nghi p v BTT chính là m t hình th c tín d ng ng n h n tài tr cho nh ng kho n thanh toán ch a

đ n h n t các ho t đ ng s n xu t kinh doanh, cung ng hàng hoá và d ch v , đó chính là

ho t đ ng mua bán n n v BTT đ m b o vi c thu n , tránh các r i ro không tr n

ho c không có kh n ng tr n c a ng i mua Nh có s chuyên môn hoá vi c thu h i

n nên sau khi mua l i các kho n n , đ n v BTT có th nâng cao đ c hi u su t thu h i

n và gi m chi phí thu h i n nh l i th v quy mô n v BTT có th tr tr c toàn b hay m t ph n các kho n n c a ng i mua cùng v i m t kho n hoa h ng tài tr và phí thu n M i r i ro không thu đ c ti n hàng đ u do ng i tài tr gánh ch u (đ n v BTT

k t h p đ ng th c hi n nghi p v BTT đ i v i đ n v BTT, h s bán không ph i là m t

mà m t s các kho n ph i thu t nhi u khách hàng khác nhau, cho nên trong m t h n

m c BTT c a ng i bán có th có r t nhi u con n c a đ n v BTT

1.1.4 n v cung c p d ch v bao thanh toán:

Qua nghiên c u l ch s hình thành và phát tri n c a nghi p v BTT, nh ng đ n v cung c p d ch v BTT đ u tiên là nh ng công ty th ng m i chuyên th c hi n mua l i các kho n ph i thu n nh ng n m 60 – 70 c a th k 20, các NHTM m i b t đ u cung

9

c p các s n ph m BTT cho khách hàng c a mình Hi n nay, trên th gi i, d ch v BTT

đ c cung c p b i các công ty BTT và NHTM, c hai lo i hình này đ u có nh ng u th riêng nên cùng t n t i, phát tri n và cung c p các s n ph m d ch v c a mình cho nhi u

đ i t ng khách hàng t i các phân khúc th tr ng khác nhau

1.1.4.1 Các công ty bao thanh toán:

i m khác nhau c b n nh t gi a hai lo i hình đ n v BTT đó là ngu n v n ho t

đ ng Ngu n v n ho t đ ng chính c a các công ty BTT ch y u do các c đông góp v n Chính vì v y, các công ty này có th r t linh ho t trong t ch c ho t đ ng c a mình C

th , các công ty BTT s ch p nh n m t m c r i cao h n v i k v ng đem v m t kho n

l i nhu n l n h n Vì th , các kho n phí và lãi su t c a d ch v BTT c a các công ty này

th ng r t cao Tuy nhiên, do ngu n v n h n ch nên các công ty này ch có th cung c p

nh ng kho n ng tr c v i s ti n nh Do v y, d ch v BTT do các công ty BTT cung

c p phù h p v i các doanh nghi p có quy mô nh

l i c a ng i g i ti n và đ m b o s n đ nh c a n n kinh t tài chính Do đó, các quy

đ nh c a nghi p v BTT do NHTM cung c p th ng kh t khe h n so v i các công ty BTT Tuy nhiên, v i ngu n v n t ng đ i d i dào, các NHTM có th đáp ng nhu c u

c a khách hàng v i s ti n ng tr c l n Do v y, d ch v BTT do các NHTM cung c p

có th đáp ng đ c yêu c u c a các công ty l n

1.1.5 Phân lo i bao thanh toán:

D a vào các tiêu chí khác nhau, ng i ta có th phân lo i BTT nh sau:

 Theo ph m vi ho t đ ng đ a lý:

BTT n i đ a (domestic factoring): là BTT ch gi i h n trong biên gi i m t qu c

gia, d a trên h p đ ng mua bán hàng, trong đó, bên bán hàng và bên mua hàng là ng i

c trú theo quy đ nh c a pháp lu t v qu n lý ngo i h i

10

BTT qu c t (international factoring): là BTT liên quan đ n ít nh t hai qu c gia khác nhau d a trên h p đ ng xu t nh p kh u i m khác bi t c a BTT qu c t so v i BTT n i đ a là kh n ng có s tham gia c a hai đ n v BTT hai n c đ ng ra làm đ i lý cho nhau đ cung c p d ch v cho ng i xu t kh u ho c ng i nh p kh u

 Theo ph m vi trách nhi m đ i v i r i ro:

BTT có truy đòi (with recourse factoring): là lo i BTT mà đ n v BTT có quy n

đòi l i s ti n đã ng tr c cho ng i bán hàng n u các kho n ph i thu (đã đ c chuy n

nh ng) đ n h n mà đ n v BTT không đ c thanh toán t ng i mua hàng

BTT mi n truy đòi (without recourse factoring): lo i hình BTT này, đ n v BTT

ph i ch p nh n hoàn toàn t n th t đ i v i r i ro không thu đ c ti n thanh toán n v BTT không có quy n đòi l i s ti n ng tr c cho ng i bán hàng và còn ph i thanh toán

 Theo ph m vi giao d ch c a đ n v BTT v i ng i mua:

BTT công khai (disclosed factoring): ng i bán giao hàng cho ng i mua và nh n

ti n ng tr c t factor, sau đó, ng i mua tr ti n cho factor này khi đ n h n

BTT kín (confidential/ undisclosed factoring): ng i bán giao hàng cho ng i mua, nh n ti n ng tr c t factor, ng i mua không hay bi t gì v d ch v BTT đ c

th c hi n, tr ti n cho ng i bán nh thông l Sau đó ng i bán chuy n s ti n này l i cho factor ây là hình th c k t h p ch c n ng tài tr và ch c n ng b o hi m r i ro tín

d ng, hình th c này ch áp d ng cho m t t l th p giá tr hoá đ n, th ng thì ch tài tr

và b o hi m t i đa 80% giá tr hoá đ n đ ng i bán có đ ng l c đ c thúc vi c thanh toán c a ng i mua

11

1.1.6 L i ích c a BTT trong ho t đ ng thanh toán th ng m i:

 i v i các đ n v BTT:

D ch v BTT cho phép thu l i nhu n qua lãi su t và phí d ch v

BTT cho phép đa d ng hoá các lo i hình d ch v đ i v i các đ nh ch tài chính BTT cho phép s d ng có hi u qu h n các ngu n v n huy đ ng đ c, vì so v i nghi p v tín d ng thông th ng, đ n v BTT không g p nhi u khó kh n trong vi c giám sát vi c s d ng v n nh nghi p v tín d ng truy n th ng V n đ c a các đ n v BTT là

th m đ nh đ c n ng l c cung ng hàng hoá c a ng i bán, kh n ng thanh toán n c a

vi c xác đ nh k ho ch tài chính và k ho ch kinh doanh c a doanh nghi p d dàng và

hi u qu h n

Gi m thi u r i ro trong thanh toán: đ i v i d ch v BTT mi n truy đòi, r i ro

ng i mua hàng m t kh n ng thanh toán s đ c chuy n giao cho đ n v BTT D ch v này đ c bi t có ý ngh a đ i v i các nhà xu t kh u do kho ng cách v đ a lý gi a các qu c gia và s thi u thông tin v các nhà nh p kh u H n n a, các đ n v BTT không ho t

đ ng đ n l mà h luôn ho t đ ng trong m t hi p h i g m nhi u công ty t nhi u qu c gia khác nhau Thông qua m ng l i này, các đ n v BTT s có thông tin đ đánh giá

nh ng ng i nh p kh u các qu c gia khác nhau tr c khi ch p nh n h V i s chuyên nghi p, m ng l i thông tin r ng l n và đáng tin c y trên toàn c u, h s góp ph n làm

gi m r i ro v thanh toán trong ho t đ ng th ng m i toàn c u, t đó s không còn tình

tr ng doanh nghi p b chi m d ng v n ho c r i vào tình tr ng n x u Ngoài ra, vi c

nh n đ c các kho n ti n ng tr c c ng gi m r i ro v t giá cho các nhà xu t kh u

Gi m chi phí qu n lý, th i gian và s c l c trong vi c thu h i n : đ i v i các doanh nghi p bán hàng tr ch m, h s ph i theo dõi, qu n lý đ thu h i các kho n n t đ i tác

12

mua hàng c a mình Khi s d ng d ch v BTT, sau khi chuy n nh ng l i các hoá đ n và

nh n đ c kho n ti n ng tr c t đ n v BTT, công vi c gây m t nhi u th i gian và công s c đó s đ c chuy n cho các đ n v BTT Hàng tháng, đ n v BTT s g i các báo cáo k toán, gi y nh c n và các biên lai cho bên mua hàng Bên bán hàng s tr ti n tr c

ti p cho các đ n v BTT vào ngày đ n h n c a các hoá đ n Sau đó, đ n v BTT s g i các báo cáo danh sách các giao d ch trong tháng và các báo cáo k toán hàng tháng cho bên bán Nh v y, ng i bán hàng s gi m đ c r t nhi u th i gian, công s c và ti n c a cho vi c thu h i n , qu n lý s sách bán hàng đ t p trung cho vi c kinh doanh c a mình

Nâng cao s c c nh tranh c a m t doanh nghi p: khi s d ng BTT, đ c bi t là BTT

qu c t , doanh nghi p có th đ a ra các đi u ki n tài kho n ghi n b ng cách phát hành hoá đ n cho khách hàng và thanh toán ch m, th ng là 60 – 90 ngày M t khi đã đ c b sung nh ng đi u ki n tín d ng t t h n d i hình th c bán hàng ghi s (open account),

vi c chào bán các s n ph m có ch t l ng theo đi u ki n giao hàng ngay s t o ra s c

h p d n h n đ i v i các nhà nh p kh u, nh đó đ y m nh đ c ho t đ ng bán hàng và

xu t kh u ra n c ngoài

Phá b nh ng rào c n trong quan h th ng m i qu c t : ho t đ ng trong m t hi p

h i bao g m nh ng công ty có m i quan h h p tác toàn c u, các đ n v BTT có kh

n ng h tr t t nh t cho các công ty xu t kh u, đ c bi t là các công ty m i th c hi n vi c

xu t kh u hàng hoá hay m t công ty đang mu n phát tri n th tr ng c a mình sang các

n c có s khác bi t v lu t pháp, các thông l giao d ch,…

Ng i mua hàng không ph i m th tín d ng, đ ng ngh a v i vi c gi m gánh n ng tài chính khi không ph i đ t m t kho n ti n đ đ m b o kh n ng thanh toán, không ph i

tr phí m L/C, không b trì hoãn vi c mua hàng do nh ng v n đ phát sinh t vi c m L/C, h n n a phí BTT l i do bên bán ch u

Nhà nh p kh u có th mua hàng v i ph ng th c ghi s (Open Account) ho c chuy n ti n sau khi đã nh n hàng, ngh a là h có th mua hàng tr ch m Hình th c này

h tr r t l n cho bên mua hàng v kh n ng thanh kho n c ng nh ho t đ ng ngân qu

Bên mua hàng c ng gi m đ c công s c và chi phí trong vi c qu n lý s sách,

qu n lý công n

t ng thu nh p cho n n tài chính, góp ph n nâng cao s c c nh tranh c a n n kinh t Bên

c nh đó, vi c đa d ng hoá các ph ng th c tài tr và thanh toán đã nâng cao v th c a h

th ng tài chính ngân hàng c a n c ta trên th gi i

- Vi c tr ti n c n c trên hoá đ n d d n t i vi c hoá đ n b làm gi

- Ng i mua và ng i bán có th thông đ ng nhau đ l a đ n v BTT

 i v i các doanh nghi p s d ng d ch v BTT:

BTT đ c xem là hình th c tài tr có chi phí cao Ngoài ra, chi phí hành chính v i

t l quy đ nh s n cho m i hoá đ n đ c áp d ng d ch v BTT c ng có th khá cao i

v i m t doanh nghi p có doanh thu bán hàng quá nh thì BTT không ph i là m t l a

ch n t i u Thông th ng phí BTT qu c t cao h n phí BTT n i đ a, phí BTT mi n truy đòi cao h n phí BTT có truy đòi Nh ng nhân t nh h ng đ n giá BTT là:

Kh i l ng công vi c: kh i l ng công vi c nhi u h n (s l ng hoá đ n, phi u ghi có,…) thì chi phí cao h n và do đó giá phí s cao h n Ngoài ra, trong BTT qu c t ,

n u thông tin cung c p cho đ n v BTT nh p kh u không đ y đ thì đ n v BTT nh p

kh u có th báo giá cao h n

Chi phí h th ng: nh ng chi phí g i thông tin đi n c ngoài, x lý giao d ch b ng

m t s đ ng ti n khác nhau, x lý thông tin d li u b ng ti ng n c ngoài… trong ho t

đ ng BTT qu c t ch c ch n s làm cho chi phí ho t đ ng này cao h n so v i BTT n i

đ a

14

Nhìn chung, chi phí trong BTT thông th ng bao g m hai ph n là ti n lãi (phí chi t kh u) và phí hoa h ng:

Ti n lãi (phí chi t kh u): th ng đ c tính toán theo t l t ng đ ng v i t l

th u chi ngân hàng cho phép đ i v i m i ngành ngh kinh doanh, t ng đ ng lãi su t chi t kh u, ho c cao h n lãi su t vay ng n h n m t chút T l này ph thu c ch t l ng kho n n và kho ng th i gian c n thi t t i thi u đ thu h i đ c n t ng i mua

Phí hoa h ng: là phí d ch v đ trang tr i các chi phí qu n lý s sách bán hàng và

th c hi n ch c n ng qu n lý tín d ng c a các đ n v BTT i v i BTT qu c t , phí BTT bao g m hai ph n: phí c a đ i lý BTT nh p kh u và phí c a đ i lý BTT xu t kh u

15

(5): đ n v BTT và bên bán hàng tho thu n và ký k t BTT

(6): bên bán hàng và đ n v BTT cùng g i thông báo v h p đ ng BTT cho bên mua hàng, trong đó nêu rõ vi c chuy n nh ng các kho n ph i thu cho đ n v BTT

(7): bên mua hàng xác nh n đã nh n đ c thông báo và cam k t s thanh toán ti n cho đ n v BTT

(8): bên bán hàng giao hàng cho bên mua theo đúng tho thu n c a h p đ ng mua bán hàng hoá

(9): bên bán hàng chuy n giao b n g c h p đ ng mua bán hàng hoá, ch ng t bán hàng và các ch ng t khác liên quan đ n các kho n ph i thu cho đ n v BTT (10): đ n v BTT ng tr c m t ph n ti n cho bên bán hàng theo tho thu n trong

h p đ ng BTT

(11): khi đ n h n thanh toán, đ n v BTT ti n hành thu h i n t bên mua

(12): bên mua thanh toán ti n hàng cho đ n v BTT

(13): đ n v BTT thu ti n ng tr c và thanh toán ph n còn l i cho bên bán hàng BTT qu c t :

Quy trình nghi p v BTT qu c t th ng đ c th c hi n thông qua đ n v BTT

nh p kh u n v BTT nh p kh u ch u trách nhi m phân tích kho n ph i thu, tình hình

ho t đ ng, kh n ng tài chính c a c a bên nh p kh u trong h p đ ng xu t nh p kh u T

đó th c hi n vi c thu n theo u quy n c a đ n v BTT xu t kh u và cam k t thanh toán thay cho bên nh p kh u trong tr ng h p bên nh p kh u không có kh n ng thanh toán các kho n ph i thu

Trong tr ng h p ho t đ ng đ n v BTTing đ c th c hi n qua đ n v BTT nh p

(4): đ n v BTT nh p kh u th c hi n phân tích các kho n ph i thu, tình hình ho t

đ ng và kh n ng tài chính c a bên mua hàng

(5): n u đ n v BTT nh p kh u đ ng ý tham gia giao d ch BTT v i đ n v BTT

xu t kh u, đ n v BTT xu t kh u ký k t h p đ ng BTT v i nhà xu t kh u đ ng th i

h ng d n cho đ n v BTT nh p kh u thanh toán tr c ti p cho đ n v BTT xu t kh u

(6): nhà xu t kh u giao hàng cho nhà nh p kh u theo đúng tho thu n trong h p

đ ng mua bán hàng hoá

(7): đ n v xu t kh u chuy n nh ng hoá đ n cho đ n v BTT xu t kh u và đ n v BTT xu t kh u chuy n nh ng hoá đ n cho đ n v BTT nh p kh u

(8): đ n v BTT xu t kh u tr ti n tr c cho nhà xu t kh u nhi u nh t là 90% giá

tr hoá đ n th ng m i b ng cách ghi có vào tài kho n c a ng i xu t kh u và ghi n vào tài kho n tài tr c a đ n v BTT

(11): đ n v BTT xu t kh u quy t toán kho n ti n ng tr c r i chuy n s ti n còn

l i c a giá tr hoá đ n cho nhà xu t kh u sau khi tr các kho n phí

Tuy nhiên, trên th c t , các giao d ch không ph i lúc nào c ng di n ra suôn s và

đ n gi n nh v y Nh ng v n đ phát sinh hàng ngày nh ng i mua ch m thanh toán,

nh ng tranh ch p do ng i mua này luôn là nh ng tr ng i nh h ng đ n ch t l ng giao d ch Khi ch p nh n “mua n ”, các đ n v BTT th ng yêu c u bên bán hàng cung

c p các ch ng t : hoá đ n, ch ng t v n t i, v n b n xác nh n vi c mua bán, biên b n xác nh n đã nh n đ hàng c a bên mua và đ c bên mua cam k t thanh toán,…

B ng 1.1: so sánh đi m khác nhau gi a bao thanh toán và cho vay truy n th ng

BTT Cho vay truy n th ng

án s n xu t kinh doanh sau khi tr đi v n

t có và v n khác

18

- Tài s n đ m b o cho kho n tài tr chính

là các kho n ph i thu trong t ng lai -

m b o cho kho n vay là các hình th c

- Thu n t bên mua hàng - Thu n t ng i đi vay

- Ngân hàng theo dõi vi c bán hàng và

kho n ph i thu t bên mua

- Ngân hàng theo dõi tình hình s d ng v n vay và dòng ti n c a ng i vay

c a các doanh nghi p ngày càng đ c chú tr ng, h th ng tài chính ngân hàng c ng ph i phát tri n cho x ng t m v i nhu c u giao th ng trong n c và qu c t Do đó, s n ph m BTT s d n d n phát tri n m nh m và s n ph m cho vay d a trên tài s n đ m b o s h n

ch t m nh h ng c a mình, đó là xu h ng tài tr m i c a các đ nh ch tài chính,

h ng t i m t s n ph m tài chính tr n gói

M t khác, n u lo i tr y u t tài s n đ m b o, hình th c cho vay chi phí s n xu t hàng hoá ho c thu mua hàng và cho vay luân chuy n hàng hoá khi n NHTM ch u r i ro cùng doanh nghi p: m t khi hàng hoá không tiêu th đ c, kho n n s r t khó thu h i Trong khi đó, s d ng d ch v BTT, các NHTM cung ng v n cho doanh nghi p ti p t c chu k s n xu t sau, nh ng NHTM y thu n b ng ti n hàng hoá bán ch u c a chu k s n

xu t tr c nên m c đ r i ro ít h n Nh v y, d ch v BTT còn giúp doanh nghi p không lâm vào c nh n n n dây d a, khó đòi

19

1.2.2 So sánh BTT v i ph ng th c tín d ng ch ng t :

T tr c đ n nay, ph ng th c tín d ng ch ng t hay còn g i là ph ng th c thanh toán b ng L/C đ c coi là ph ng th c thanh toán ph bi n nh t trong các quan h

th ng m i qu c t Tuy nhiên, t gi a th p niên 90 c a th k tr c, ph ng th c thanh toán L/C đã b t đ u b c l nh ng b t h p lý trong vi c th c hi n N i dung xin m L/C,

b ch ng t mà nhà xu t kh u ph i xu t trình, nh ng r i ro trong b ch ng t có sai bi t

so v i quy đ nh c a L/C khi n nhi u ngân hàng t ch i thanh toán và ng i ch u nhi u

r i ro nh t là các nhà xu t kh u H n n a, ph ng th c này m t nhi u th i gian và th

t c hành chính r m rà Ng i nh p kh u c ng không thích ph ng th c này vì h không mu n đ ng v n vào vi c ký qu m L/C M t khác, trong giao d ch L/C, các ngân hàng ch bi t đ n ch ng t và s phù h p c a ch ng t so v i các quy đ nh c a L/C, khi

đó, ngân hàng s thanh toán mà không quan tâm đ n s ph n th t c a hàng hoá nh m b o

v quy n l i cho ng i nh p kh u BTT đã giúp xoá b ph n nào nh ng lo ng i và r i ro

đó cho các nhà xu t nh p kh u u đi m c a nghi p v BTT do các ngân hàng th c hi n

là có th phòng ch ng r i ro tín d ng cho nhà xu t kh u ây th c s là m t nghi p v tài

tr linh ho t và nh thu có hi u qu c a ngân hàng đ i v i nhà xu t kh u

1.2.3 So sánh BTT v i chi t kh u h i phi u truy n th ng và th ng l ng thanh toán theo L/C

Trong ho t đ ng th ng m i qu c t , ng i xu t kh u sau khi giao hàng th ng

ký phát h i phi u đòi ti n ng i nh p kh u theo ph ng th c nh thu (Collection) ho c ngân hàng c a ng i nh p kh u theo ph ng th c tín d ng ch ng t (L/C) Sau đó, ng i

xu t kh u mang h i phi u kèm ho c không kèm các ch ng t th ng m i qua ngân hàng

c a mình đ nh thu h i phi u và đòi ti n n c ng i nh p kh u Th i gian thanh toán

c a h i phi u có th là tr ngay ho c tr ch m Vì v y, t c đ thanh toán th ng ch m

c bi t, n u s d ng h i phi u trong ph ng th c thanh toán nh thu (Collection), nhi u

tr ng h p nhà nh p kh u không mu n tr ti n ho c không ký ch p nh n h i phi u khi không mu n nh n hàng ho c khi không ch c ch n hàng có đ t yêu c u c a h hay không

Vì v y, ng i xu t kh u c n m t s tài tr t các ngân hàng ho c công ty tài chính b ng cách chi t kh u h i phi u ho c th ng l ng thanh toán t i các t ch c này tr c khi

nh n đ c s thanh toán t ng i có ngh a v tr ti n h i phi u n c ng i nh p kh u

20

 Nh ng đi m gi ng nhau gi a BTT và chi t kh u h i phi u:

BTT và chi t kh u h i phi u đ u là nh ng công c tài tr v n cho các doanh nghi p bán hàng (doanh nghi p xu t kh u), theo đó các công ty tài chính ho c ngân hàng chi t kh u s mua l i kho n n c a doanh nghi p bán hàng và thanh toán ngay ho c ng

tr c cho ng i bán hàng trên c s đ nh giá h i phi u kèm ho c không kèm các ch ng

t th ng m i khác S ti n này có th lên t i 90% giá tr c a kho n n

i m khác bi t l n n a là nghi p v BTT có ch c n ng b o hi m r i ro n x u, trong khi đó, chi t kh u h i phi u truy n th ng và th ng l ng thanh toán là có truy đòi

ng i bán khi không thu đ c ti n c a ng i mua hàng

1.3 R i ro trong ho t đ ng BTT:

C ng gi ng nh m i d ch v tài chính khác, bên c nh nh ng ti n ích mà d ch v mang l i, BTT c ng có nh ng r i ro đi kèm mà các nhà cung c p d ch v c n nh n th c

rõ đ có bi n pháp qu n lý và phòng tránh hi u qu Thông th ng, các r i ro chính mà nhà cung c p đ n v BTT, có th g p ph i bao g m: r i ro tín d ng, r i ro gian l n, r i ro thu n , r i ro thanh kho n, r i ro ngo i h i (trong ph n nghiên c u này, ng i vi t ch đ

c p đ n BTT đ y đ bao g m b n d ch v : theo dõi s sách, ng tr c, thu n và b o

hi m r i ro tín d ng)

có, quy n đòi n …) i kèm v i các quy n và l i ích nêu trên, đ n v BTT đ ng th i

đ c chuy n giao m i r i ro (ch y u là r i ro tín d ng) liên quan đ n kho n ph i thu đó Khi ng i mua phá s n ho c m t kh n ng thanh toán, đ n v BTT s ph i th c hi n ngha v b o đ m c a mình: thanh toán cho ng i bán 100% giá tr c a kho n ph i thu

đ c chuy n nh ng (sau khi đã tr đi phí BTT, lãi su t và các phí khác theo tho thu n), th ng kho n ti n này đã đ c ng tr c cho ng i bán Nh v y, không gi ng

nh b o hi m r i ro tín d ng c a các công ty b o hi m ch thanh toán cho ng i bán m t

t l ph n tr m nh t đ nh trên giá tr c a đ i t ng đ c b o hi m, đ n v BTT khi đã cung c p d ch v b o đ m r i ro tín d ng BTT thì s ph i ch p nh n 100% r i ro ng i mua không thanh toán cho kho n ph i thu đã đ c chuy n nh ng

M t khác, đ n v BTT còn c p ng tr c cho ng i bán tr c khi đ c nh n thanh toán t ng i mua và ng i bán s ph i tr lãi tính trên s ti n đ c ng tr c

Vi c ng tr c này c ng có th đ c so sánh v i m t kho n tín d ng ng n h n v i tài s n

đ m b o là kho n ph i thu t ng i mua Ngay c trong tr ng h p BTT mi n truy đòi,

đ n v BTT v n có quy n truy đòi ng i bán s ti n ng tr c này n u x y ra tranh ch p

gi a ng i bán và ng i mua Khi đó, ng i mua không ph i th c hi n ngh a v thanh toán cho đ n khi tranh ch p đ c gi i quy t và ng i bán ph i hoàn tr cho đ n v BTT

s ti n đã đ c ng tr c cho kho n ph i thu có tranh ch p Tuy nhiên, n u ng i bán

c ng g p khó kh n v tài chính ho c m t kh n ng thanh toán, đ n v BTT s t n th t do không có b t k m t tài s n đ m b o nào khác cho kho n ng tr c đó

22

1.3.2 R i ro gian l n

R i ro gian l n là r i ro hoá đ n đ c BTT (có ng tr c) không t ng ng v i

m t giao d ch th ng m i th c t nào Vì v y, hoá đ n đó không có giá tr pháp lý và đ n

v BTT không th thu n đ c t ng i mua

Nh đã nói, đ n v BTT s c p ng tr c cho ng i bán theo m t t l ph n tr m tho thu n d a trên giá tr c a kho n ph i thu n v BTT c n c vào đâu đ xác đ nh kho n ph i thu đó là có th t? Ng i bán sau khi giao hàng s ký phát hoá đ n đòi ti n

ng i mua và g i cho đ n v BTT m t b n sao c a hoá đ n T i các qu c gia phát tri n, các đ n v BTT s d ng h th ng ph n m m có k t n i qua m ng, cho phép ng i bán

ch c n truy c p vào h th ng đó đ g i thông tin v hoá đ n đ c chuy n nh ng qua

m t b n tin đi n t Khi g p khó kh n v tài chính, ng i bán có th ký phát hoá đ n đòi

ti n ng i mua tr c khi th c s giao hàng ho c th m chí ký phát nh ng hoá đ n hoàn toàn không có th t đ nh n đ c ti n ng tr c t đ n v BTT

1.3.3 R i ro thu n

R i ro thu n là r i ro đ n v BTT không th thu đ c n đúng h n và hi u qu

n v BTT có th g p ph i r i ro này n u h cung c p d ch v BTT cho các m t hàng đ c bán theo ph ng th c ký g i, ho c hàng hoá c n đ c l p đ t, ho c hàng hoá

có đi u kho n b o hành cho phép ng i mua có quy n yêu c u ng i bán mua l i ho c

ph i gi m giá n u hàng hoá không đáp ng đ c nh ng yêu c u nh t đ nh Trong nh ng

tr ng h p này, đ n v BTT có kh n ng không thu đ c n ho c thu đ c không đ y đ

do ng i mua kh u tr vào ti n thanh toán M t khác, n u ng i bán s d ng các kho n

ph i thu làm tài s n đ m b o cho các kho n vay khác, đ n v BTT có th m t quy n đòi

n c a mình

Ngoài ra, n u cung c p d ch v BTT cho nh ng hàng hoá th ng giao d ch v i s

l ng nh , đ n v BTT s ph i t ng chi phí thu n và do đó nh h ng đ n l i nhu n

23

1.3.4 R i ro thanh kho n

n v BTT có th g p khó kh n v tính thanh kho n khi lu ng ti n ra và lu ng

ti n vào c a đ n v không t ng x ng, c v l ng và th i gian Khi đó, đ n v BTT s không th ng tr c cho ng i bán cho đ n khi thu đ c n

1.3.5 R i ro ngo i h i

Khi ng tr c cho ng i bán ho c khi thu n t ng i mua b ng ngo i t , l i nhu n c a đ n v BTT có th b nh h ng khi t giá h i đoái thay đ i

1.3.6 Chia s r i ro trong BTT h hai đ i lý

Tr ng h p có s tham gia c a hai đ i lý BTT mà thông th ng là tr ng h p BTT qu c t (BTT xu t nh p kh u), đ i lý BTT xu t kh u và đ i lý BTT nh p kh u s chia s nh ng r i ro nêu trên nh ng nh ng m c đ và các giai đo n khác nhau

1.4 Ho t đ ng BTT trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam:

1.4.1 Hi p h i các t ch c BTT qu c t :

Ho t đ ng BTT th ng đ c th ng kê qua các hi p h i BTT qu c t

- Hi p h i Factors Chain International (FCI): đ c thành l p n m 1968, là hi p

h i BTT qu c t l n nh t hi n nay, có tr s t i Hà Lan, hi n có 247 thành viên

T lâu, BTT là m t khái ni m quen thu c trong gi i tài chính th gi i, trên th

gi i hi n có 1.809 đ n v BTT ho t đ ng (s li u đ n h t n m 2009 – Ngu n: FCI) Theo

th ng kê c a FCI, ho t đ ng BTT trên th gi i t ng c v s l ng đ n v BTT và c v doanh s ho t đ ng

Bi u đ 1.1: Bi u đ t ng tr ng doanh s BTT trên th gi i:

M c dù n m 2008 và 2009, t c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán không cao,

th m chí gi m trong n m 2009 do kh ng ho ng kinh t giai đo n 2008-2009, nh ng nhìn chung xu h ng doanh s BTT t ng theo th i gian, đi u này ch ng t các bên tham gia giao d ch ngày càng nh n rõ nh ng l i ích mà d ch v này mang l i cho h T tr ng doanh s BTT qu c t còn khiêm t n so v i BTT n i đ a tuy nhiên t l này đang t ng

d n theo th i gian, đi u này cho th y s phát tri n khá m nh c a BTT qu c t c ng nh

25

vi c nh n ra t m quan tr ng c a BTT đ i v i xu t nh p kh u c a c ng i mua và ng i bán Trong xu h ng toàn c u hoá đang di n ra m nh m , th ng m i qu c t ngày càng phát tri n thì BTT qu c t s còn ti p t c t ng m nh

B ng 1.3 S t ch c BTT và doanh s BTT toàn th gi i n m 2009:

( n v tính: tri u EUR) Doanh s

M 94.160 96.000 97.000 100.000 88.500

Nh t 77.220 74.530 77.721 106.500 83.700 Trung Qu c 5.830 14.300 32.976 55.000 67.300

ài Loan 36.000 40.000 42.500 48.750 33.800 Australia 23.130 27.573 33.080 32.546 39.410

(Ngu n: http://www.factors-chain.com)

Trong 10 qu c gia hàng đ u v doanh s BTT n m 2009, Anh, Pháp, Ý và Tây Ban Nha đ u có doanh s trên 100 t EUR Tuy Châu Âu đang là khu v c có doanh s BTT cao nh t hi n nay nh ng Châu Á l i là khu v c có t c đ phát tri n n t ng nh t

v i các th tr ng l n nh Nh t B n, ài Loan và Trung Qu c i u này cho th y khu

v c Châu Á là th tr ng đ y ti m n ng c a d ch v BTT, đ c bi t là nh ng qu c gia có

xu t phát đi m th p nh ng ti m n ng th ng m i r t l n nh Vi t Nam, Trung Qu c

1.4.3 Các bài h c kinh nghi m đ phát tri n nghi p v BTT:

BTT là m t nghi p v đã đ c áp d ng t lâu trên th gi i tuy nhiên t i Vi t Nam

ph ng th c tài tr này v n còn r t m i m

M i qu c gia có m t đi u ki n riêng bi t v lãnh th , con ng i, đi u ki n kinh

t ,… do đó BTT t o m i n c c ng có nh ng khác bi t, không ph i qu c gia nào c ng áp

d ng m t cách đ y đ và chính th ng v các nghi p v BTT m t s n c có m c đ

r i ro th tr ng cao, nghi p v BTT ch a đ c áp d ng m t cách đ y đ , th ng h n

27

ch m t s ngành hàng nh t đ nh ho c cho quy n truy đòi ng i bán trong tr ng h p

ng i mua không tr n cho đ n v BTT

i v i nh ng qu c gia ch a có h th ng tài chính ngân hàng phát tri n hoàn thi n, BTT là s n ph m còn khá m i m cho ng i s d ng c ng nh các đ n v BTT nên trong th i gian đ u nên ng d ng nghi p v BTT n i đ a tr c, sau khi có kinh nghi m r i m i th c hi n BTT qu c t vì BTT qu c t đòi h i ph i có m i quan h h p tác r ng l n v i các đ n v BTT trên th gi i m i có kh n ng thu h i n và qu n lý r i

ro S d ng BTT n i đ a, đ n v BTT ch đ ng h n trong vi c th m đ nh ng i mua,

ng i bán và đây là c h i t t nh t th c hành các nghi p v v qu n lý s sách các kho n

ph i thu, l a ch n các lo i hình doanh nghi p th c hi n BTT

Là m t hình th c tài tr d a trên vi c qu n lý các kho n ph i thu và không có tài

s n đ m b o nên đ tránh r i ro, các đ n v BTT nên có ch n l c ngành hàng đ áp d ng

lo i gi y t có giá do doanh nghi p phát hành đ c pháp lu t th a nh n và b o v

Th hai, v v n đ nh n th c c a các ch th trong n n kinh t có t m quan tr ng cho s phát tri n BTT Các bi n pháp tuyên truy n nh m ph bi n cho các ch th trong

n n kinh t hi u rõ v d ch v th y l i ích c a BTT là c n thi t

Th ba, v môi tr ng pháp lý, c n hoàn thi n h th ng v n b n pháp lu t liên quan đ n BTT nh m t o hành lang pháp lý thông thoáng, phù h p cho nghi p v này Các v n b n này c n phù h p v i thông l qu c t c ng nh phù h p tình hình th c ti n

c a m i n c

Th t , v hình th c t ch c c a các đ n v th c hi n nghi p v BTT Theo kinh

nghi m c a ph n l n các qu c gia trên th gi i, d ch v BTT đ c th c hi n b i ngân hàng ho c công ty con c a ngân hàng nh m phát huy l i th s n có c a ngân hàng i u này xu t phát t hi u qu c a m ng l i phân ph i, ti m l c tài chính c a t p đoàn ngân

l c, tiêu chu n u đi m c a các công ty này là không b ph thu c vào nh ng quy đ nh

kh t khe nh nh ng đ n v BTT thu c ngân hàng nên th ng linh đ ng h n trong ho t

đ ng Tuy nhiên, h l i ít có kh n ng ti p c n v i các ngu n v n l n có chi phí v n th p

Th n m, đa d ng hoá lo i s n ph m cung c p cho khách hàng Theo kinh nghi m

c a m t s n c phát tri n, nên th c hi n cung c p đa d ng d ch v BTT (BTT n i đ a, BTT qu c t , BTT kín,…) đ c bi t chú tr ng đ n vi c cung c p BTT tr n gói (bao g m

d ch v qu n lý s cái bán hàng, b o đ m r i ro, thu h n ,…) đ tho mãn t i đa nhu c u khách hàng Ngoài ra, c n chú tr ng đ n vi c đ i m i, phát tri n nh ng nghi p v m i,

ph c t p h n

Th sáu, v v n tài tr V n là m t v n đ r t quan tr ng, đ đ m b o cho ho t

đ ng BTT thông su t, các đ n v BTT th ng ph i đ m b o ngu n v n ng n, trung và dài h n đ tài tr cho khách hàng c a mình

Th b y, c n có chi n l c kinh doanh dài h n C n có chính sách cân đ i gi a l i ích tài chính trong ng n h n c a đ n v BTT v i m c tiêu m r ng phát tri n kinh doanh phòng tránh r i ro, ngay trong giai đo n đ u th c hi n, c n đ ra nh ng tiêu chí c th trong vi c l a ch n khách hàng (yêu c u v tài chính, n ng l c kinh doanh,…) ch không

th áp d ng đ i trà cho m i doanh nghi p Bên c nh vi c l a ch n nh ng doanh nghi p

nh và v a là đ i t ng ph c v ch y u nh ng v n quan tâm đ n các doanh nghi p có

kh i l ng xu t kh u l n đ đa d ng hoá s n ph m d ch v

Th tám, v ngu n nhân l c Y u t con ng i luôn là y u t có tính ch t quy t

đ nh, đ c bi t là khi nghi p v BTT còn khá m i m n c ta Ngu n nhân l c ph c v tri n khai BTT ph i có trình đ chuyên môn cao, v ng vàng v nghi p v tài chính, tín

d ng ngân hàng, ho t đ ng xu t nh p kh u và th ng xuyên đ c đào t o nâng cao trình

đ nghi p v đ tránh b l a đ o

Cu i cùng, xây d ng hi p h i liên k t t m c qu c gia Theo kinh nghi m c a

nhi u n c t ch c thành công ho t đ ng BTT, vi c xây d ng Hi p h i các công ty BTT

qu c gia s đem l i s h tr tích c c cho ho t đ ng c a các công ty thành viên và góp

ph n đ y m nh ho t đ ng BTT Vi c t ch c Hi p h i BTT v i vai trò chia s kinh nghi m chuyên môn, thông tin khách hàng, ngành hàng s nâng cao ch t l ng s n ph m

d ch v , h n ch r i ro cho các đ n v thành viên Ngoài ra, n u t ch c đ c hi p h i

m nh s ng n ch n đ c hành vi c nh tranh không lành m nh gi a các đ n v BTT góp

ph n nâng cao v th c a các NHTM Vi t Nam trên sân ch i khu v c và th gi i

T nh ng nghiên c u lý thuy t c ng nh t th c ti n ho t đ ng BTT trên th gi i nêu trên, có th th y r ng ho t đ ng BTT ngày m t phát tri n m nh m S phát tri n y

c ng là m t y u t cho th y t m quan tr ng và l i ích c a nghi p v này đ i v i ho t

đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, đ c bi t là ho t đ ng th ng m i, n i đ a c ng nh

xu t kh u Do đó, vi c phát tri n các nghi p v này t i Vi t Nam là c n thi t nh m phát tri n ho t đ ng kinh t , đ a Vi t Nam hoà nh p v i s phát tri n toàn c u

Hi n nay, nhi u ngân hàng trên th gi i đã v n d ng BTT nh m t trong nh ng

ho t đ ng kinh doanh chính c a mình V i d ch v BTT, các ngân hàng có th m r ng

m i liên h v i khách hàng c a h trong m t s ngành công nghi p, th ng m i

lu t các t ch c tín d ng và các v n b n d i lu t chi ph i đ i v i t ng nghi p v c th

ây là h th ng nh ng lu t, v n b n c b n nh t chi ph i toàn b ho t đ ng c a các h

th ng NHTM và t ch c tín d ng phi ngân hàng

1 Lu t các t ch c tín d ng s 02/1997/QH10 ngày 12/12/1997; Lu t s a đ i b sung m t s đi u c a Lu t các t ch c tín d ng s 20/2004/QH11 ngày

4 Quy t đ nh s 457/2005/Q -NHNN ngày 19/04/2005 c a NHNN ban hành quy đ nh v các t l đ m b o an toàn trong ho t đ ng c a các t ch c tín

d ng

5 Quy t đ nh s 493/2005/Q -NHNN ngày 22/04/2005 c a NHNN v phân lo i

n , trích l p và s d ng d phòng và x lý r i ro tín d ng trong ho t đ ng ngân

hàng c a các t ch c tín d ng

2.1.2 i u ki n đ ngân hàng đ c ho t đ ng nghi p v BTT:

NHNN cho phép th c hi n ho t đ ng BTT trong n c khi t ch c tín d ng có đ các đi u ki n sau:

a Có nhu c u ho t đ ng BTT;

b T l n quá h n trên t ng d n cho vay t i th i đi m cu i tháng c a 3 tháng

g n nh t d i 5%; không vi ph m các quy đ nh v an toàn ho t đ ng ngân hàng;

c Không thu c đ i t ng đang b xem xét x lý vi ph m hành chính trong l nh

v c tài chính, ngân hàng ho c đã b x lý vi ph m hành chính trong l nh v c tài chính, ngân hàng nh ng đã kh c ph c đ c hành vi vi ph m

T i Vi t Nam, m t s ngân hàng, trong đó có c NHTMQD, NHTMCP và chi

nhánh ngân hàng n c ngoài đã tri n khai nghi p v BTT

Sau khi quy t đ nh s 1096/2004/Q -NHNN có hi u l c, trong n m 2005, đã có 9 NHTM đ c NHNN c p gi y phép tri n khai d ch v BTT, trong đó có 5 NHTM trong