Quản trị rủi ro hoạt động đầu tư tài chính trong công ty cổ phần phi tài chính niêm yết trên sàn Hose

TR N TH THÙY LINH... Lý thuy t Markowizt .... Mô hình APT Arbitrage Pricing Model ..... Nâng cao hi u qu th tr ng thông qua vi c công khai hóa và minh b ch hóa thông tin .... Nhóm gi i p

KHOA ÀO T O SAU I H C

********

TÀI CHÍNH TRONG CÔNG TY C PH N PHI TÀI CHÍNH

NIÊM Y T TRÊN SÀN HOSE

LU N V N TH C S KINH T

Chuyên ngành : Kinh t tài chính – Ngân hàng

Mã s : 60.31.12

Ng i h ng d n khoa h c : TS TR N TH THÙY LINH

Ng i th c hi n : NGUY N THU HUY N

Thành ph H Chí Minh – N m 2010

Tôi xin chân thành c m n khoa Tài chính, khoa đào t o Sau đ i h c tr ng

đ i h c Kinh T thành ph H Chí Minh đã t o đi u ki n thu n l i cho tôi trong quá trình h c t p, nghiên c u và th c hi n đ tài t t nghi p

Em xin nói l i bi t n sâu s c đ i v i TS TR N TH THÙY LINH Em xin chân thành c m n Cô đã luôn quan tâm, t n tình h ng d n em trong qua trình nghiên c u và th c hi n đ tài

Em xin chân thành c m n các Th y, Cô trong tr ng đ i h c Kinh T đã

t n tình gi ng d y và trang b cho em nh ng ki n th c quý báu trong quá trình h c

t p và nghiên c u

Xin g i l i c m n đ n t t c ng i thân trong gia đình trong th i gian qua

đã quan tâm và t o m i đi u ki n cho Tôi hoàn thành lu n v n

M c dù đã c g ng hoàn thành lu n v n v i k t qu t t nh t, nh ng ch c

ch n s không tránh kh i nh ng thi u sót, kính mong nh n đ c s góp ý c a các quý Th y Cô và các b n đ lu n v n đ c hoàn thi n và t t h n

Tp H Chí Minh, tháng 3 n m 2010

Tôi xin cam đoan lu n v n này là do chính tôi nghiên c u và th c hi n Các thông tin và s li u đ c s d ng trong lu n v n đ c trích d n đ y đ ngu n tài

li u t i danh m c tài li u tham kh o và hoàn toàn trung th c

Ng i th c hi n

Nguy n Thu Huy n

APT : Arbitrage Pricing Theory – Lý thuy t kinh doanh chênh l nh giá CAPM : Capital Asset Pricing Model – Mô hình đ nh giá tài s n v n CTCT : Công ty c ph n

Hình 1.1: Các ho t đ u t trong công ty Phi tài chính

Hình 1.2: u t tài chính làm t ng giá tr công ty và gi m thi u r i ro

Hình 1.3: Các hình th c đ u t tài chính t i các công ty Phi tài chính

Hình 1.12: S d ng hoán đ i lãi su t vanilla thu n nh t đ chuy n kho n vay lãi

su t th n i sang kho n vay lãi su t c đ nh

B ng 1.1: Giá tr đ u t tài chính m t s t p đoàn kinh t

B ng 2.1: T tr ng đ u t tài chính trong t ng v n kinh doanh các công ty niêm y t trên sàn HOSE

B ng 2.2: T tr ng TTC ng n h n – dài h n trong t ng v n kinh doanh các công ty niêm y t trên sàn HOSE

B ng 2.3: T ng giá tr TTC dài h n theo quý c a các công ty niêm niêm y t trên

sàn HOSE

B ng 2.4: T ng giá tr TTC ng n h n theo quý các công ty niêm niêm y t trên

sàn HOSE

B ng 2.5: Doanh thu – chi phí tài chính các doanh nghi p niêm y t trên sàn HOSE

B ng 2.6: Công ty Phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE có l i nhu n tr c thu

n m 2008 âm

B ng 2.7: Giá tr trích l p d phòng gi m giá TTC n m 2007-2008 c a 10 công

ty có l i nhu n tr c thu n m 2008 âm

B ng: 2.8: Di n bi n lãi su t c b n Vi t Nam n m 2008

B ng 2.9: Toàn c nh ch ng khoán th gi i n m 2008

B ng 2.10: T tr ng đ u t tài chính trong t ng ngu n v n c a 10 công ty phi tài chính l i nhu n tr c thu n m 2008 âm do đ u t tài chính

Bi u đ 1.1: Thu nh p c a ng i mua quy n ch n mua

Bi u đ 1.2: Thu nh p c a ng i mua quy n ch n bán

Bi u đ 2.1: Giá tr đ u t tài chính n m và t tr ng đ u t tài chính trong t ng

ngu n v n

Bi u đ 2.2: Doanh thu và chi phí tài chính các doanh nghi p niêm y t trên

sàn HOSE

Bi u đ 2.3: Di n bi n lãi su t và ch s l m phát c a Vi t Nam n m 2008

Bi u đ 2.4: T ng/gi m c a 9 nhóm c phi u ngành trong ch s S&P 500

Bi u đ 2.5: M c đ th ng xuyên s d ng s n ph m phái sinh c a các doanh

nghi p tham gia đi u tra

Bi u đ 2.6: Ch s INDEX n m 2007, 2008, 30/9/2009

Bi u đ 2.7: Bi n đ ng trong 52 tu n c a các ch s ch ng khoán trên th gi i

n m 2008

Ph l c 1A: Qu n tr r i ro và giá tr công ty Phi tài chính

Ph l c 2A: Các bi n pháp đo l ng r i ro đ u t tài chính trong công ty Phi tài chính

Ph l c 3A: ng d ng h p đ ng k h n phòng ng a r i ro lãi su t

Ph l c 4A: ng d ng h p đ ng t ng lai trong qu n tr r i ro

Ph l c 5A: ng d ng h p đ ng quy n ch n trong qu n tr r i ro

Ph l c 6A: Danh sách các công ty Phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE

Ph l c 7A: Nguyên nhân l i nhu n thu n tr c thu n m 2008 c a các doanh nghi p âm

Ph l c 8A: Thi t l p mô hình danh m c t hi u qu theo lý thuy t Markowitz

Ph l c 9A: K t qu h i quy h s nh y c m c a các mã ch ng khoán trên

sàn HOSE v i các nhân t v mô

Ph l c 10A: T su t sinh l i các c phi u theo mô hình đa nhân t

1 Ý ngh a c a đ tài

Công ty c ph n là m t lo i hình doanh nghi p tiên ti n, là s n ph m t t y u

c a quá trình phát tri n l c l ng s n xu t xã h i, phù h p v i c ch kinh t th

tr ng Cùng v i ch tr ng đa d ng hóa s h u và phát tri n kinh t nhi u thành

ph n n c ta, ngày càng có nhi u công ty c ph n ra đ i, phát tri n và đóng vai trò quan tr ng trong n n kinh t

Có th nói công ty c ph n là hình th c phát tri n cao nh t trong các lo i hình doanh nghi p s d ng t i đa các ngu n v n trong doanh nghi p, ngoài vi c

t p trung vào các l nh v c s n xu t kinh doanh chính c a mình các công ty c ph n Phi tài chính còn ti n hành đ u t tài chính – đ u t ra ngoài l nh v c s n xu t chính

c a doanh nghi p nh m m c tiêu t i đa hóa giá tr c a công

M t th c t còn t n t i hi n nay t i các doanh nghi p Vi t Nam là công tác

qu n tr r i ro tài chính doanh nghi p nói chung và qu n tr r i ro đ u t tài chính nói riêng ch a d a trên nh ng c s khoa h c, các quy t đ nh qu n tr ít nhi u mang tính ch quan, c m tính và h u nh ch d a vào kinh nghi m H u nh các doanh nghi p v n ch a xác đ nh đ c t m quan tr ng c a công tác qu n tr r i ro, ch a xây d ng cho mình m t quy trình qu n tr r i ro chuyên nghi p, ch a nh n bi t h t các r i ro mà doanh nghi p ph i gánh ch u khi th c hi n các ho t đ ng đ u t tài chính Vì v y nh ng k t qu đ t đ c trong ho t đ ng đ u t tài chính c a các công

ty c ph n th i gian qua đã không nh mong mu n và g p ph i nhi u r i ro

Chính vì v y, tác gi mu n thông qua đ tài “QU N TR R I RO HO T

NG U T TÀI CHÍNH TRONG CÔNG TY C PH N PHI TÀI CHÍNH

NIÊM Y T TRÊN SÀN CH NG KHOÁN HOSE” nh m ph n nào giúp các doanh

nghi p c ph n Phi tài chính Vi t Nam qu n tr t t các r i ro, t đó nâng cao hi u

qu đ u t

tr r i ro trên th tr ng

- Phân tích, đánh giá th c tr ng ho t đ ng đ u t tài chính và công tác qu n tr tài chính c a các công ty c ph n Phi tài chính niêm y t t i sàn HOSE trong th i gian qua

- a ra m t s gi i pháp t phía chính ph , t phía các công ty c ph n Phi tài chính nh m nâng cao hi u qu công tác qu n tr r i ro tài chính c a các công ty

c ph n phi tài chính niêm y t trong giai đo n hi n nay và s p t i v i m c tiêu t i thi u hóa r i ro và t i đa hoá giá tr c a công ty

3 i t ng và Ph ng pháp nghiên c u

- i t ng nghiên c u c a đ tài: các v n đ liên quan đ n k t qu ho t

đ ng đ u t tài chính, công tác qu n tr r i ro tài chính c a m t s công ty Phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE

- Ph m vi nghiên c u c a đ tài: Công ty c ph n Phi tài chính niêm y t trên

sàn HOSE; đ c bi t đ tài đi sâu nghiên c u nh ng công ty có k t qu ho t đ ng kinh doanh toàn doanh nghi p b gi m, l do ho t đ ng đ u t tài chính n m 2008

- Ph ng pháp nghiên c u c a đ tài: trong lu n v n này tác gi đã s d ng

ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng, ph ng pháp quan sát, mô t và ph ng pháp phân tích, t ng h p, so sánh và k t h p v i th c ti n ho t đ ng c a công ty c

ph n niêm y t sàn HOSE đ làm rõ v n đ c n nghiên c u c a lu n v n

4 Các đóng góp m i c a lu n v n

tài cho th y nh ng t n t i và b t c p trong công tác qu n tr r i ro ho t đ ng

đ u t tài chính c a các công ty c ph n niêm y t trên sàn HOSE Vi c nghiên c u

là c s đ kh c ph c các t n t i, rút ra bài h c kinh nghi m nh m hoàn thi n h n công tác qu n tr r i ro đ u t tài chính, nâng cao hi u qu đ u t c a doanh nghi p,

5 K t c u c a lu n v n

a CH NG 1: C s lý lu n v đ u t tài chính và ho t đ ng qu n tr r i ro tài chính trong công ty c ph n Phi tài chính

b CH NG 2: Th c tr ng qu n tr r i ro đ u t tài chính trong công ty Phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE

c CH NG 3: Qu n tr r i ro đ u t tài chính trong công ty c ph n Phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE

DANH M C HÌNH V

DANH M C B NG BI U

DANH M C BI U

DANH M C PH L C

L I M U

CH NG 1: C S LÝ LU N V U T TÀI CHÍNH VÀ HO T NG

QU N TR R I RO TÀI CHÍNH TRONG CÔNG TY C PH N PHI TÀI

CHÍNH 1

1.1 T ng quan v đ u t tài chính 1

1.1.1 Khái ni m đ u t tài chính 1

1.1.1.1 u t tài chính là gì? 1

1.1.1.2 Ý ngh a c a ho t đ ng đ u t tài chính 2

1.1.2 Các hình th c đ u t tài chính 3

1.2 Qu n tr r i ro đ u t tài chính trong Công ty Phi Tài Chính 4

1.2.1 R i ro đ u t tài chính t i các Công ty Phi tài chính 5

1.2.1.1 R i ro h th ng và r i ro phi h th ng 5

1.2.1.2 R i ro h th ng và phi h th ng x y ra do các nguyên nhân ch y u nào 6

1.2.2 T i sao ph i qu n tr r i ro đ i v i doanh nghi p 10

1.2.3 Quy trình qu n tr r i ro tài chính 11

1.2.4 Mô hình qu n tr r i ro tài chính 13

1.2.4.1 Lý thuy t Markowizt 14

1.2.4.2 Mô hình đ nh giá tài s n v n (Capital asset pricing model – CAPM) 16

1.2.4.3 Mô hình APT ((Arbitrage Pricing Model) 18

1.2.5 Các bi n pháp đo l ng r i ro trong ho t đ ng đ u t tài chính đ i v i công ty phi tài chính 20

1.3.1.1 ng biên hi u qu và l i ích c a nhà đ u t 21

1.3.1.2 K t h p m t tài s n phi r i ro v i m t danh m c tài s n r i ro22 1.3.1.3 L a ch n danh m c t i u khi có s t n t i c a tài s n phi r i ro23 1.3.1.4 Quy trình qu n lý danh m c đ u t 24

1.3.2 Công c phái sinh 25

1.3.2.1 H p đ ng k h n 25

1.3.2.2 H p đ ng t ng lai 26

1.3.2.3 H p đ ng quy n ch n 27

1.3.2.4 H p đ ng hoán đ i 30

1.4 Ho t đ ng đ u t tài chính c a m t s t p đoàn kinh t th gi i 31

1.4.1 Ho t đ ng đ u t tài chính 31

1.4.2 Bài h c kinh nghi m 34

CH NG 2:TH C TR NG QU N TR R I RO U T TÀI CHÍNH TRONG CÔNG TY PHI TÀI CHÍNH NIÊM Y T TRÊN SÀN HOSE 36

2.1 T ng quan v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 36

2.2 Th c tr ng ho t đ ng đ u t tài chính và qu n tr r i ro đ u t tài chính trong các công ty c ph n phi tài chính 38

2.2.1 Th c tr ng v ho t đ ng đ u t tài chính t i công ty phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE 38

2.2.2 Th c tr ng qu n lý r i ro đ u t tài chính trong các doanh nghi p phi tài chính niêm y t trên sàn HOSE 42

2.2.2.1 R i ro đ u t tài chính trong công ty c ph n phi tài chính 42

2.2.2.2 Th c tr ng qu n tr r i ro đ u t tài chính trong các doanh nghi p phi tài chính niêm y t trên sàn HOSEh 52

2.2.3 Nh n di n các nguyên nhân d n đ n r i ro đ u t tài chính c a các công ty phi tài chính niên y t trên sàn HOSE trong n m 2007 – 2008 55

2.2.3.1 R i ro h th ng 56

C PH N PHI TÀI CHÍNH NIÊM Y T TRÊN SÀN HOSE 65

3.1 Qu n tr r i ro đ u t tài chính trong doanh nghi p 65 3.2 Gi i pháp t phía Nhà N c 67 3.2.1 Xây d ng và hoàn thi n quy đ nh pháp lý v th tr ng ch ng khoán, th

tr ng ch ng khoán phát sinh 67 3.2.2 Nâng cao hi u qu th tr ng thông qua vi c công khai hóa và minh

b ch hóa thông tin 70 3.3 Nhóm gi i pháp t phía Công ty Phi Tài Chính 72 3.3.1 Xây d ng và hoàn thi n ch ng trình qu n tr r i ro đ u t tài chính trên

c s phát huy n i l c hi n có c a doanh nghi p 72

3.3.1.1 Xác đ nh m c tiêu ho t đ ng c a công tác qu n lý r i ro đ u t tài chính trong doanh nghi p 72

3.3.1.2 Xây d ng ch ng trình qu n tr r i ro 73 3.3.1.3 Xây d ng v n hóa nh n th c v r i ro và nâng cao ch t l ng ngu n l c 78

3.3.1.4 Ki n toàn b máy k toán và h th ng ki m toán n i b 79 3.3.2 ng d ng mô hình qu n tr r i ro tài chính trong vi c xây d ng danh

m c đ u t và qu n lý danh m c đ u t 80

3.3.2.1 ng d ng mô hình qu n tr r i ro tài chính trong vi c xây d ng danh m c đ u t 80

3.3.2.2 ng d ng mô hình qu n tr r i ro tài chính đ đo l ng h s

nh y c m (β nhân t ) và t su t sinh l i mong đ i c a t ng ch ng khoán đ i v i các nhân t v mô 84

K T LU N 88 TÀI LI U THAM KH O 90

Trong các công ty Phi tài chính, đ t i đa hóa l i nhu n và s d ng hi u qu

t t c các ngu n v n kinh doanh c a mình ngoài vi c b ph n l n v n kinh doanh

đ u t vào ngành ngh s n xu t kinh doanh chính các công ty còn ti n hành đ u t

v n vào các l nh v c kinh doanh khác Các l nh v c kinh doanh “khác” này đ c

g i đó là ho t đ ng đ u t tài chính

Toàn b ho t đ ng đ u t c a doanh nghi p đ c th hi n trong hình 1.1

- Theo chu n m c k toán Vi t Nam, đ u t tài chính doanh nghi p là ho t

đ ng dùng ti n v n đ mua c phi u, trái phi u v i m c đính h ng lãi ho c b

v n vào các doanh nghi p khác d i hình th c góp v n liên doanh, mua c ph n, góp v n v i t cách là m t thành viên tham gia qu n lý và đi u hành công ty liên doanh, công ty c ph n nh m chia s l i ích và trách nhi m v i doanh nghi p khác

CÔNG TY PHI TÀI CHÍNH

U T

NG N H N

U T DÀI H N

Hình 1.1: Các ho t đ u t trong công ty Phi tài chính

1.1.1.2 Ý ngh a c a ho t đ ng đ u t tài chính:

Ho t đ ng đ u t tài chính có ý ngh a r t quan tr ng trong vi c t ng l i nhu n

và gi m thi u r i ro tài chính trong các doanh nghi p Phi tài chính, c th :

- u t tài chính s đem l i kho n t ng tr ng v n cho doanh nghi p

Thông qua các ho t đ ng đ u t tài chính các ngu n v n t m th i nhàn r i có th

đ c đ u t trên th tr ng ti n t , th tr ng ch ng khoán nh m t ng l i nhu n cho doanh nghi p Ngoài ra, doanh nghi p còn có th góp v n, liên doanh liên k t vào các doanh nghi p khác ngành, khác l nh v c kinh doanh nh ng t su t l i nhu n l i cao h n đ nâng cao hi u qu s d ng v n

- u t tài chính còn giúp doanh nghi p phân tán r i ro: Thông qua ho t

đ ng TTC doanh nghi p có th đ u t vào nhi u l nh v c, ngành ngh khác nhau, nhi u tài s n khác nhau i u này giúp t ng doanh nghi p t xây d ng cho mình

m t danh m c đ u t 1 hi u qu t đó h n ch r i ro do không b toàn b “tr ng vào

m t r ”

- M t khác, xét trên góc đ toàn b n n kinh t qu c dân, khi ho t đ ng

đ u t tài chính c a các doanh nghi p phát tri n s có tác d ng đi u ph i v n

t các doanh nghi p này sang doanh nghi p khác nh m t n d ng t i đa ngu n

v n kinh doanh c a t ng doanh nghi p Do đó, t ng doanh nghi p nói riêng và toàn b n n kinh t nói chung s s d ng v n có hi u qu h n

Hình 1.2 : u t tài chính làm t ng giá tr công ty và gi m thi u r i ro

ng n h n, cho vay ng n h n, đ u t ch ng khoán ng n h n…

• u t ch ng khoán ng n h n: Là vi c dùng ti n đ mua các lo i trái phi u,

c phi u có th mua bán trên th tr ng k c tín phi u kho b c hay k phi u ngân hàng mà có th thu h i trong m t n m hay m t chu k s n xu t kinh doanh

• u t ng n h n khác: Góp v n liên doanh, cho thuê tài s n, cho vay… có

th i gian thu h i v n trong m t n m hay m t chu k s n xu t kinh doanh

- u t tài chính dài h n: Là nh ng kho n đ u t v v n nh m m c đích sinh l i, có th i gian thu h i g c và lãi trên m t n m nh : đ u t vào công ty con,

đ u t vào công ty liên k t, góp v n liên doanh dài h n, cho vay dài h n

• u t vào công ty con: là hình th c đ u t công ty m n m gi 50% quy n

bi u quy t c a công ty con tr c ti p ho c gián ti p thông qua m t công ty con khác

• Góp v n liên doanh dài h n: Là ho t đ ng đ u t tài chính mà doanh nghi p dùng ti n, tài s n c a mình đ đ u t v i m t doanh nghi p khác đ cùng nhau chia thu nh p ho c ch u r i ro theo t l v n góp

• u t vào công ty liên k t: Là ho t đ ng đ u t trong đó nhà đ u t có nh

h ng đáng k nh ng không ph i là công ty con ho c công ty liên doanh c a nhà đ u t ; nhà đ u t có quy n đ a ra các quy tđ nh v chính sách tài chính và

ho t đ ng c a bên nh n đ u t nh ng không ki m soát các chính sách đó

• u t dài h n khác: Nh đ u t kinh doanh b t đ ng s n, cho vay v n, cho thuê tài s n c đ nh theo ph ng th c thuê tài chính mà th i h n thu h i v n trên m t n m

1.2 Qu n tr r i ro đ u t tài chính trong công ty Phi tài chính

Công ty Phi tài chính: là các công ty l y s n xu t kinh doanh hàng hoá, d ch

v thông th ng làm ho t đ ng kinh doanh chính

Trong công ty Phi tài chính, TTC s t ng tr ng v n cho công ty Nh ng song song v i nh ng l i ích mà công ty nh n đ c có th công ty s g p ph i r i ro

ho t đ ng TTC th c s phát huy m t tích c c c a nó đòi h i các công ty ph i

COSO2 đ nh ngh a qu n lý r i ro doanh nghi p “là m t quy trình đ c thi t

l p b i h i đ ng qu n tr , ban qu n lý và các cán b có liên quan khác áp d ng trong quá trình xây d ng chi n l c doanh nghi p th c hi n xác đ nh nh ng s v

có kh n ng x y ra gây nh h ng đ n doanh nghi p đ ng th i qu n lý r i ro trong

ph m vi cho phép nh m đ a ra m c đ đ m b o trong vi c đ t đ c m c tiêu c a doanh nghi p”

1.2.1 R i ro đ u t tài chính t i các công ty Phi tài chính

R i ro phi h th ng (unsystematic risk) – r i ro x y ra đ i v i m t công ty hay

m t ngành kinh doanh nào đó, nó đ c l p v i các y u t nh tình hình kinh t , chính tr hay nh ng y u t mang tính ch t h th ng có nh h ng đ n toàn b các

lo i tài s n có trên th tr ng R i ro phi h th ng ch x y ra đ i v i t ng doanh nghi p c th và không nh h ng t i các doanh nghi p khác R i ro phi h th ng

s đ c gi m thi u b ng cách đa d ng hóa danh m c đ u t

R i ro h th ng (systematic risk) – r i ro bi n đ ng l i nhu n c a m t tài s n hay c a nhi u tài s n đ u t do s thay đ i l i nhu n trên th tr ng nói chung, gây

2the Committee of Sponsoring Organizations (COSO); H i đ ng các t ch c tài tr y ban Treadway

bi n đ ng kinh t th gi i… Nó chính là ph n r i ro chung cho t t c các lo i tài s n

và do đó không th gi m đ c b ng vi c đa d ng hoá danh m c đ u t Lo i r i ro này còn đ c g i là r i ro th tr ng (market risk) và đ c đo l ng b ng h s bê-ta

Hình 1.4 th hi n s k t h p hai lo i r i ro và m i quan h gi a r i ro và s

l ng tài s n trong danh m c đ u t ; theo đó khi s l ng tài s n trong danh m c

đ u t t ng lên thì r i ro nói chung gi m xu ng

1.2.1.2 R i ro h th ng và phi h th ng x y ra do các nguyên nhân ch y u

nào?

R i ro h th ng: là r i ro th tr ng x y ra v i m t s nguyên nhân ch y u

đ c th hi n trong hình 1.5

(1) S thay đ i v lãi su t ti n vay

R i ro lãi su t là r i ro mà các doanh nghi p ph i đ i m t v i s gia t ng c a chi phí tài chính d n đ n vi c suy gi m l i nhu n khi lãi su t cho vay trên th tr ng thay đ i

ph c v kinh doanh, đ u t , h u nh t t c các doanh nghi p đ u ph i s

d ng v n vay Do đó, lãi su t ti n vay là chi phí s d ng v n và tr thành b ph n

c u thành quan tr ng trong chi phí s n xu t kinh doanh, trong chi phí đ u t tài chính c a doanh nghi p Khi l p k ho ch kinh doanh và d án đ u t , lãi su t ti n vay đã đ c d tính Song, lãi su t ti n vay t ng đ t bi n làm cho nh ng tính toán,

d ki n v chi phí trong k ho ch kinh doanh, đ u t b đ o l n M t r i ro l n đã

x y ra và nh h ng l n t i ho t đ ng kinh doanh, nh h ng t i l i nhu n c a doanh nghi p L ng ti n vay càng l n, tác đ ng tiêu c c c a r i ro này

1 Thay đ i trong lãi su t

2 Thay đ i trong s c mua (l m

càng nghiêm tr ng và có th d n đ n tình tr ng phá s n doanh nghi p n u nó t n t i trong m t th i k dài

Khi lãi su t thay đ i làm cho giá c hàng hóa trên th tr ng thay đ i C th ,

đ i v i vi c đ u t ch ng khoán, giá c ch ng khoán s thay đ i khi lãi su t

th tr ng dao đ ng Gi a lãi su t th tr ng và giá c ch ng khoán có m i quan h

t l ngh ch Khi lãi su t th tr ng t ng, ng i đ u t có xu h ng bán ch ng khoán đ l y ti n g i vào ngân hàng d n đ n giá ch ng khoán gi m và ng c l i

(2) S thay đ i v s c mua c a th tr ng

R i ro s c mua là tác đ ng c a l m phát t i các kho n đ u t L i t c th c t

c a các kho n đ u t đem l i là k t qu gi a l i t c danh ngh a sau khi kh u tr đi

l m phát Nh v y, khi có tình tr ng l m phát thì l i t c th c th gi m Gi i thích theo lý thuy t giá tr ti n t theo th i gian thì giá tr m t đ ng l i t c c a hôm nay thì l n h n giá tr m t đ ng trong t ng lai do tác đ ng c a l m phát

M t khác, s c mua c a th tr ng là nhân t quy t đ nh kh n ng tiêu th hàng hóa c a doanh nghi p Do đó, nó c ng quy t đ nh dòng ti n vào doanh nghi p Song, s c mua c a th tr ng l i ph thu c vào kh n ng thanh toán Khi l m phát, giá c hàng hóa trên th tr ng t ng cao, thu nh p c a ng i lao đ ng và các t ng

l p dân c không t ng ho c t ng ch m h n ch s l m phát và t t y u d n đ n s c mua gi m Quan tr ng h n n a, c c u tiêu dùng c ng thay đ i, c c u đ u t thay

đ i Khi đó ph n l n kh n ng thanh toán t p trung cho nh ng nhu c u thi t y u

(3) R i ro t thông tin

Trong ho t đ ng đ u t tài chính s thành b i c a nhà đ u t l i đòi h i và

g n li n v i yêu c u v tính đa d ng, tính h th ng, toàn di n và tính chính xác c a các thông tin có liên quan tr c ti p và gián ti p đ n ho t đ ng đ u t ; ch t l ng thông tin mà nhà đ u t có chính là c s đ a ra các quy t đ nh đ u t c bi t là

đ u t ch ng khoán các nhà đ u t ch ng khoán đi n hình là ng i luôn háo h c

tr c m i tin đ n và h ng hái góp ph n vào tin đ n Trong s h , ai n m đ c thông tin t t h n c thì s d dàng chi n th ng và gi m thi u đ c nhi u r i ro

M t báo cáo tài chính ho c cáo b ch ch a đ c ki m toán, th m đ nh b i các

t ch c đ c l p, chuyên nghi p, có uy tín và trình đ chuyên môn cao, m t thông tin

đ n ch m ho c b c t xén, không chính xác v ho t đ ng kinh doanh c a công ty phát hành c phi u, v môi tr ng pháp lý, v các chính sách kinh t đ u có th gây ra thi t h i khôn l ng cho nhà đ u t

(4) S thay đ i t các ch n đ ng th tr ng

Khi ti n hành đ u t tài chính, các nhà đ u t ch ng khoán có th ph i gánh

ch u nhi u r i ro liên quan đ n các ch n đ ng th tr ng trong n c ho c n c ngoài gây ra, b i:

• Các trào l u mua, bán ch ng khoán theo tâm lý đám đông làm phá v các quy

lu t v n đ ng bình th ng c a th tr ng

• Các ho t đ ng đ u c , tung tin đ n th t thi t, gây nhi u thông tin và t đánh bóng, th i giá ho c th m chí l a đ o và thông đ ng có t ch c c a các nhà đ u t chuyên nghi p đ s c gây bi n đ ng th tr ng

• R i ro th tr ng xu t hi n do ph n ng c a các nhà đ u t đ i v i các hi n

t ng trên th tr ng Nh ng s sút gi m đ u tiên trên th tr ng gây s hãi đ i

v i các nhà đ u t và h s c g ng rút v n Ph n ng dây truy n này làm t ng s

l ng bán, giá c ch ng khoán s r i xu ng th p so v i giá tr c s

(5) S thay đ i c a các chính sách kinh t v mô c a chính ph :

R i ro bi n đ ng l i nhu n c a ch ng khoán hay c a danh m c đ u t c a công

ty do s thay đ i các chính sách kinh t c a chính ph nh lu t pháp, s thay đ i chính sách thu , chính sách tài khóa, chính sách ti n t …

R i ro phi h th ng: là r i ro đ c tr ng c a t ng doanh nghi p x y ra v i m t s nguyên nhân ch y u :

(1) R i ro kinh doanh: Là r i ro do s thay đ i b t l i v tình hình cung c u hàng hóa hay d ch v ho c là s thay đ i b t l i môi tr ng kinh doanh c a DN

(2) R i ro tài chính: Là r i ro v kh n ng thanh toán lãi vay, trái t c, c t c

R i ro tài chính x y ra liên quan đ n s m t cân đ i gi a doanh thu, chi phí và các kho n n c a DN

(3) R i ro qu n lý: Là r i ro do tác đ ng c a các quy t đ nh c a nhà qu n lý,

n ng l c qu n lý

1.2.2 T i sao ph i qu n tr r i ro đ i v i doanh nghi p?

Theo đ nh ngh a c a COSO đã nêu trên thì qu n tr r i ro (QTRR) là xác

đ nh m c đ r i ro mà công ty có th ch p nh n và nh n di n m c đ r i ro hi n nay doanh nghi p đang gánh ch u ho c có th ph i gánh ch u t đó đ ra nh ng bi n pháp gi m thi u trong m i l nh v c đ u t ; b o v và t ng c ng tài s n c ng nh hình nh doanh nghi p, t i u hóa hi u qu ho t đ ng b ng các công c tài chính

- Giúp công ty t o ra dòng ti n n đ nh, c n thi t đ th c hi n các d án đ u t

- Góp ph n phân b và s d ng hi u qu nh ng ngu n l c trong doanh nghi p

- T ng c ng n ng l c trong vi c ra quy t đ nh, l p k ho ch và s p x p th t

u tiên công vi c trên c s hi u bi t th u đáo và ch t ch v ho t đ ng kinh doanh, môi tr ng kinh doanh, c h i và thách th c c a doanh nghi p

- Qu n tr r i ro đ gi m chi phí phá s n, tránh đ u t l ch l c, đ th c hi n v

th đ u c khi có th và ki m đ c l i nhu n kinh doanh chênh l ch

- Gi m r i ro tín d ng t đó gi m b t chi phí lãi vay

- Nh n di n ra r i ro và có th d báo đ c các bi n đ ng c t lõi c a r i ro

Tóm l i m c tiêu c a công tác qu n tr r i ro là t ng giá tr cho doanh nghi p,

t ng l i nhu n cho c đông c th : làm gi m t i m c th p nh t kh n ng phá s n,

ti t ki m đ c ti n thu , t o đi u ki n cho doanh nghi p d dàng đ u t vào nh ng

Hình 1.6 : Mô hình r i ro tài chính

M c dù, r i ro là m t khái ni m mà b t k doanh nghi p (DN) nào c ng bi t,

c ng ph i tr i qua và DN nào c ng mu n ki m soát và h n ch r i ro trong l nh v c kinh doanh c a mình Nh ng không ph i t t c các DN đ u nh n di n đ c các r i

ro đang t n t i và s x y ra, c ng nh không ph i t t c đ u làm đ c ho c làm t t

vi c ki m soát các r i ro đó

Hình 1.6 cho chúng ta th y r i ro đ u t tài chính đ c xem là s k t h p các

kh n ng x y ra nh ng s vi c ngoài d ki n c a doanh nghi p Do v y, qu n tr

r i ro tài chính là m t ti n trình ki m soát các kh n ng r i ro có th x y ra

Ti n trình qu n tr đ c ti n hành qua các b c c b n trong hình 1.7:

B c 1: Nh n d ng r i ro

ây là b c đ u tiên nh m tìm hi u c n k v b n ch t c a r i ro Cách đ n

gi n và tr c ti p nh t là li t kê t ng nhân t và các bi n c có th gây ra r i ro Các cách làm rõ b n ch t c a r i ro là:

- Th nh t: Nh n d ng nh ng tác nhân kinh t có th gây ra r i ro nh : y u t lãi

su t, l m phát, t giá h i đoái, t ng tr ng kinh t , ch n đ ng kinh t th gi i

- Th hai: Tìm hi u chi u h ng có th gây ra r i ro nh vi c: Ngân hàng Trung ng t ng lãi su t, thay đ i biên đ t giá h i đoái s tác đ ng đ n giá c c a các lo i ch ng khoán nh th nào?

- Th ba: Ki m tra l i xem bi u hi n r i ro đang phân tích có ph thu c vào bi n

c nào khác hay không

B c 2: ánh giá r i ro

B c này s đo l ng m c đ ph n ng c a DN đ i v i các ngu n g c r i ro

đã xác đ nh trên C th , dùng ph ng pháp gi đ nh n u có nhân t r i ro thì công ty đ c gì và m t gì?

ánh giá nh ng t n th t mà doanh nghi p có th ph i ch u Vi c qu n lý r i

ro tiêu t n nhi u ngu n l c c a công ty nh ti n b c và th i gian, do đó c n ph i cân nh c xem li u vi c qu n lý r i ro nh v y có th c s đem l i l i ích l n h n chi phí b ra đ th c hi n nó hay không

B c 3: Ki m soát r i ro

ây là b c m u ch t cu i cùng trong vi c xây d ng chi n l c qu n lý r i ro Trong b c này nhà qu n lý ph i ch n m t gi i pháp c th , ch n các công c phòng ch ng r i ro c th thích h p v i t ng doanh nghi p Nh ng đ l a ch n

đ c các ph ng pháp và công c phòng ch ng r i ro hi u qu các DN ph i n m rõ cách th c hi n c a t ng ph ng pháp và cách s d ng các công c QTRR Và nhà

Mô hình APT

Hình 1.8 : Mô hình qu n tr r i ro

1.2.4.1 Lý thuy t markowitz

Khái ni m:

xây d ng m t mô hình danh m c đ u t các nhà đ u t ph i xác đ nh đ c

l ng r i ro có th có Harry Markowitz đã phát hi n m i quan h t su t sinh l i mong đ i đ i v i m t danh m c các tài s n và m t c l ng r i ro mong đ i Harry Markowitz đã ch ra r ng ph ng sai c a t su t sinh l i là m t c l ng có

ý ngh a c a r i ro danh m c v i m t t p h p nh ng gi đ nh và Ông đã tìm ra công

th c tính toán ph ng sai c a danh m c Công th c ph ng sai c a danh m c đã

ch ra s quan tr ng c a vi c đa d ng hóa danh m c đ u t đ gi m thi u r i ro

t ng th

Gi đ nh:

- Các nhà đ u t xem m i kho n đ u t khác nhau đ c đ i di n cho s phân

ph i xác su t c a t su t sinh l i mong đ i lên m t vài th i k n m gi ;

- Các nhà đ u t luôn t i đa hóa l i ích mong đ i trong m t th i k nh t đ nh;

- Các nhà đ u t đánh giá r i ro c a danh m c đ u t d a trên c s ph ng sai c a t su t sinh l i mong đ i;

- Các nhà đ u t c n c trên nh ng quy t đ nh đ c l p c a t su t sinh l i và

r i ro mong đ i;

- V i m c đ r i ro cho tr c, các nhà đ u t a thích t su t sinh l i cao h n

là t su t sinh l i th p T ng t nh v y, v i m t m c đ t su t sinh l i mong

đ i cho tr c, các nhà đ u t l i thích ít r i ro h n

N i dung:

T su t sinh l i mong đ i c a danh m c đ u t (Ep) chính là giá tr trung bình tính theo t tr ng c a t su t sinh l i mong đ i đ i v i nh ng kho n đ u t c th trong danh m c

1

) ( )

Trong đó: Wj là t tr ng c a tài s n j,

Ej(R) là l i nhu n k v ng c a tài s n j, n: là t ng s tài s n có trong danh m c đ u t

B ng cách gi đ nh t su t sinh l i phân ph i chu n, Markowitz đã đo l ng r i

ro thông qua ph ng sai hay đ l ch chu n c a danh m c đ u t l ch chu n c a danh m c đ u t đ c xác đ nh b i công th c

i

ì i

n: là t ng s tài s n có trong danh m c đ u t ,

Wi là t tr ng c a tài s n i trong danh m c,

Wj là t tr ng c a tài s n j trong danh m c

Cov ij: là đ ng ph ng sai gi a l i nhu n c a tài s n i và j ng ph ng sai

l i nhu n c a hai tài s n là ch tiêu đo l ng m c đ quan h tuy n tính gi a hai tài

s n ng ph ng sai đ c xác đ nh b i công th c:

j i j i j

Trong đó ri,j (đôi khi ký hi u ρi,j) là h s t ng quan k v ng gi a l i nhu n

c a tài s n i và tài s n j, σi là đ l ch chu n l i nhu n c a tài s n i, và σj là đ l ch chu n l i nhu n c a tài s n j Khi i = j thì h s t ng quan ri,j = 1 và ri,jσiσj = σi2

1.2.4.2 Mô hình đ nh giá tài s n v n (Capital asset pricing model – CAPM)

Khái ni m: là mô hình mô t m i quan h gi a r i ro và l i nhu n k v ng

Trong mô hình này, l i nhu n k v ng c a m t tài s n b ng l i nhu n không r i ro (risk-free) c ng v i m t kho n bù đ p r i ro d a trên c s r i ro toàn h th ng c a tài s n đó Còn r i ro không toàn h th ng không đ c xem xét trong mô hình này

do nhà đ u t có th xây d ng danh m c đ u t đa d ng hoá đ lo i b lo i r i ro này Mô hình CAPM do William Sharpe phát tri n t nh ng n m 1960 và đã có

đ c nhi u ng d ng t đó đ n nay

Trong mô hình CAPM, chúng ta l u ý có nh ng gi đ nh sau:

+ Th tr ng v n là hi u qu ch nhà đ u t đ c cung c p thông tin đ y đ , chi phí giao d ch không đáng k , không có nh ng h n ch đ u t và không có nhà

đ u t nào đ l n đ nh h ng đ n giá c c a m t lo i ch ng khoán nào đó Nói khác đi, gi đ nh th tr ng v n là th tr ng hi u qu và hoàn h o

+ Nhà đ u t k v ng n m gi tài s n trong th i k m t n m và có hai c h i

đ u t : đ u t vào tài s n phi r i ro và đ u t vào danh m c th tr ng3

Do đó, n u j là tài s n cá bi t nào đó thì khi đ u t vào tài s n này nhà đ u t

k v ng thu đ c t su t l i nhu n là:

R j = R f + (R m – R f )βj (1.4)

+ Trong đó: Rj: L i nhu n k v ng c a tài s n j

Rf là l i nhu n phi r i ro,

j p

R Var

R R Cov w

) , (

β

+ β đ c đ nh ngh a là h s đo l ng s bi n đ ng l i nhu n c a tài s n

cá bi t so v i bi n đ ng l i nhu n c a danh m c đ u t th tr ng Cho nên, β

có th đ c xem nh là h s đo l ng r i ro c a tài s n H s β =1 có ngh a là h

s đo l ng s bi n đ ng l i nhu n c a danh m c đ u t th tr ng so v i chính nó

Do đó, β =1 đ c đ nh ngh a nh là h s β c a danh m c th tr ng β > 1 thì

ch ng khoán i có r i ro cao h n m c r i ro trung bình c a th tr ng, và β i càng

l n thì r i ro càng cao và ng c l i N u β i cao thì t su t thu nh p k v ng c a

nhà đ u t mong mu n c ng cao t ng ng đ bù đ p cho s gánh ch u m c r i ro cao

Công th c 1.4 đ c g i là mô hình đ nh giá tài s n v n CAPM T su t sinh

l i trung bình trên th tr ng cao h n lãi su t phi r i ro tính trung bình trong m t

th i k dài nên (Rm –Rf ) xem nh là d ng Vì th công th c trên hàm ý r ng t

su t sinh l i c a m t ch ng khoán có m i t ng quan xác đ nh v i beta c a nó

Mô hình CAPM d a trên hai ý t ng, th nh t là ý t ng v danh m c đ u

t th tr ng M và th hai là khái ni m v beta Khi ta có m t danh m c đ u t P

v i t su t sinh l i Rp và danh m c th tr ng M có t su t sinh l i v t tr i là Rm

Beta cho phép chúng ta tách t su t sinh l i v t tr i c a danh m c đ u t b t k thành hai ph n không t ng quan: t su t sinh l i th tr ng và t su t sinh l i

th ng d

(1.6)

CAPM giúp cho nh ng nhà qu n tr n ng đ ng 4

phân bi t gi a ph n t

su t sinh l i th tr ng và t su t sinh l i th ng d i u này giúp nhà qu n tr

ki m soát r i ro th tr ng Vi c phân chia r i ro nh v y cho phép các nhà

qu n tr tránh đ c các v th n ng đ ng th tr ng, tránh đ c r i ro theo th i gian c a th tr ng và t p trung nghiên c u vi c d báo t su t sinh l i th ng d

có giá tr mong đ i thu n nh t 5

b ng 0

1.2.4.3 Mô hình APT (Arbitrage Pricing Model)

Vào th p niên 1970 S.A Ross đã phát tri n mô hình APT (Arbitrage pricing theory) trong vi c mua bán ch ng khoán, hàng hóa kh i l ng l n, ngo i t

đ h ng chênh l ch giá Lý thuy t APT cho r ng t su t sinh l i c a ch ng khoán

là m t hàm tuy n tính c a t p h p các y u t có kh n ng x y ra r i ro đ n t su t sinh l i ch ng khoán

Gi đ nh c a mô hình APT:

+ T su t sinh l i có th đ c mô t b ng m t mô hình nhân t ;

+ Không có các c h i kinh doanh chênh l ch;

+ Có m t l ng ch ng khoán đ l n đ xây d ng m t danh m c đ u t đa

d ng hóa t t, lo i b nh ng r i ro riêng có c a nh ng ch ng khoán đ n l ;

+ Th tr ng tài chính không có các b t hoàn h o

Khái ni m: mô hình APT cho r ng t su t sinh l i v t tr i mong đ i c a

m i c phi u đ c xác đ nh b i nh ng đ nh y c m nhân t c a m i c phi u

4 Nhà qu n tr n ng đ ng là nhà qu n tr danh m c khác danh m c th tr ng

5 Giá tr mong đ i thu n nh t là t su t sinh l i c a danh m c đ u t th tr ng

p m

p

N i dung: T su t sinh l i v t tr i mong đ i là t ng t t c đ nh y c m các nhân t c phi u nhân v i các giá tr d báo nhân t đó

i k i i

i i

th y r ng 5 nhân t gi i thích h p lý nh t t ng quan gi a t su t sinh l i c a các

c phi u:

+ Thay đ i trong m c t ng tr ng GDP hàng tháng d n t i làm thay đ i k

v ng c a nhà đ u t v tình tr ng s n xu t và thu nh p c a công ty trong t ng lai

+ Thay đ i trong ph n bù r i ro m t kh n ng thanh toán, đ c xác đ nh b i

t su t sinh l i đáo h n c a các trái phi u AAA và BAA có cùng k h n thanh toán

+ Thay đ i trong chênh l ch gi a t su t sinh l i đáo h n các trái phi u chính

ph ng n h n và dài h n

+ Bi n đ ng ngoài d ki n trong m c giá c , khi đ c đo l ng b ng chênh

l ch gi a l m phát d ki n và l m phát th c t

+ S thay đ i lòng tin c a các nhà đ u t

+ M t s nhân t khác có th đ c s d ng: S thay đ i c a t giá h i đoái,

m t s ch s ch ng khoán đ c đa d ng hóa nh S&P 500 hay composite NYSE,

s thay đ i trong giá vàng, giá d u trên th gi i

Ph ng trình 1.7 th hi n t su t sinh l i k v ng c a ch ng khoán liên quan đ n m c nh y c m c a ch ng khoán i đ i v i nhân t F M i nhân t đ i

di n cho m t r i ro h th ng không th phân tán hóa hoàn toàn Do đó đ qu n

tr r i ro chúng ta c n ph i đo l ng đ c đ nh y c m c a các tài s n trong danh m c đ u t c a doanh nghi p đ i v i s thay đ i c a các nhân t

Ph ng pháp đo l ng đ nh y c m c a các tài s n trong danh m c đ u t

c a DN đ i v i s thay đ i c a các nhân t đ c trình bày trong ph l c 2A

1.2.5 Các bi n pháp đo l ng r i ro trong ho t đ ng đ u t tài chính đ i v i

công ty Phi tài chính

Giá tr c a công ty luôn nh y c m v i các bi n đ ng v lãi su t, t giá và giá hàng hóa Do đó, giá tr c a công ty s t ng lên khi công ty đo l ng và qu n tr

đ c s nh h ng c a các bi n đ ng này đ n công ty B ng cách áp d ng các lý thuy t tài chính doanh nghi p hi n đ i đ đo l ng r i ro chúng ta s d báo đ c

nh ng r i ro tài chính mà công ty có th g p Các bi n pháp đo l ng r i ro trong

ho t đ ng đ u t tài chính s đ c th hi n trong ph l c 2A

1.3 Công c qu n tr r i ro tài chính

1.3.1 Xây d ng m t danh m c đ u t t i u

Chúng ta bi t r ng đ u t tài chính là m t trong các ho t đ ng đ u t , kinh doanh c a DN Các doanh nghi p ti n hành đ u t tài chính đ u nh m m c tiêu làm

t ng l i nhu n, t ng giá tr và làm gi m thi u r i ro cho doanh nghi p Nh ng mu n

đ t đ c các m c tiêu này các doanh nghi p ph i có m t chi n l c đ u t h p lý,

m t danh m c đ u t hi u qu V y danh m c đ u t là gì? M t danh m c đ u t

nh th nào s đ c xem là hi u qu ? Cách qu n lý danh m c nh th nào đ nó tr thành m t danh m c hi u qu ? tr l i các câu h i này chúng ta có xem xét các

v n đ sau:

- Danh m c đ u t là m t t p h p g m hai hay m t s lo i tài s n khác nhau

mà doanh nghi p đ u t M t danh m c đ u t đ c bi t đ n nh là cách làm

đa d ng hóa đ u t , t đó gi m b t r i ro do trong tr ng h p g n tài s n c a cá nhân hay công ty l thu c vào m t lo i tài s n duy nh t và làm t i đa hóa l i nhu n

- a d ng hóa danh m c đ u t là vi c b v n đ u t vào các tài s n có đ

r i ro khác nhau d a trên nh ng t l đ u t không gi ng nhau trên th tr ng, xây

d ng lên m t c c u tài s n h p lý đ có th phân tán r i ro hay h n ch t i đa r i ro

đ u t a d ng hoá danh m c đ u t tài chính tuy không hoàn toàn xoá b h t r i

ro phi h th ng, nh ng nó có th làm gi m b t m c r i ro theo m t nguyên t c đ u

t "không nên đ t t c tr ng vào cùng m t r ” a d ng hóa danh m c đ u t s

gi m thi u r i ro vì giá c a các lo i tài s n s có m c đ thay đ i không gi ng nhau

t i m t th i đi m

- M t danh m c hi u qu là m t danh m c đ c đa d ng hóa; là m t danh

m c đ u t , k t h p đ u t vào nhi u lo i tài s n mà các tài s n này không có t ng quan cùng chi u v i nhau m t cách hoàn h o, nh v y bi n đ ng gi m l i nhu n

c a tài s n này có th đ c bù đ p b ng bi n đ ng t ng l i nhu n c a tài s n kia Hình v 1.9 d i đây minh h a s c t gi m r i ro nh k t h p đ u t đa d ng vào hai tài s n A và B thay vì ch đ u t vào m t lo i tài s n duy nh t Hai tài s n này có

h s t ng quan ngh ch chi u nên khi k t h p hai tài s n này l i trong m t danh

m c đ u t thì r i ro s đ c lo i tr

1.3.1.1 ng biên hi u qu và l i ích c a nhà đ u t

Danh m c đ u t (DM T) t i u là DM T trên đ ng biên hi u qu , t i đó l i

ích đem l i cho nhà đ u t là cao nh t Nó n m t i đi m ti p tuy n gi a đ ng biên

hi u qu và đ ng cong v i m c h u d ng cao nh t M c h u d ng cao nh t c a

m t nhà đ u t th n tr ng n m t i đi m A và c a m t nhà đ u t a thích r i ro h n

s đ t đ c t su t sinh l i (TSSL) mong đ i cao h n n m t i đi m B trên hình 1.10

ng biên hi u qu miêu t t p h p nh ng DM T có TSSL l n nh t cho m i

m c đ r i ro, ho c r i ro th p nh t cho m i m c TSSL M t danh m c m c tiêu

n m d c theo đ ng biên này d a trên hàm l i ích và thái đ h ng đ n r i ro c a nhà đ u t Không có m t DM T nào n m trên đ ng biên hi u qu có th chi m

u th h n b t k DM T nào khác trên đ ng biên hi u qu , danh m c có TSSL càng cao thì r i ro gánh ch u càng l n

1.3.1.2 K t h p m t tài s n phi r i ro v i m t danh m c tài s n r i ro

Khi k t h p m t tài s n phi r i ro v i m t danh m c các tài s n r i ro ch ng h n

nh các danh m c n m trên đ ng hi u qu Markowitz thì TSSL c a danh m c

m i E(Rp) s là:

) ( ).

1 ( ) (R p w f R f w f E R i

Trong đó : w f: t tr ng c a tài s n phi r i ro trong danh m c

)(R i

E TSSL mong đ i danh m c i c a các tài s n r i ro

Rf: t su t sinh l i c a tài s n phi r i ro

ng th i ph ng sai c a danh m c m i đ c xác đ nh b i công th c sau:

i f fi f f i f

Do đó đ l ch chu n c a danh m c s là:

i f

1.3.1.3 L a ch n danh m c t i u khi có s t n t i c a tài s n phi r i ro

Gi s nhà đ u t có th đi vay và cho vay không gi i h n v i lãi su t phi r i ro thì t p h p hi u qu các tài s n có r i ro s b thay đ i N u không có s t n t i tài

s n phi r i ro thì các nhà đ u t s l a ch n danh m c n m trên đ ng biên hi u

qu Markowitz Tuy nhiên, n u t n t i tài s n phi r i ro thì nhà đ u t s có m t danh m c v i s k t h p gi a các tài s n có r i ro và tài s n phi r i ro trên Lúc này,

DM T t i u s là danh m c M (xem hình 1.11 bên d i) mà t i đó b t c m t nhà

đ u t nào cho dù có thái đ đ i v i r i ro ra sao c ng đ u mu n n m gi nó

Danh m c M chính là danh m c th tr ng và đ ng th ng xu t phát t TSSL c a tài s n phi r i ro (rf) ti p xúc v i đ ng biên hi u qu Markowitz t i M đ c g i là

đ ng th tr ng v n – CML (Capital Market Line) B i vì M là danh m c th

tr ng (bao g m t t c tài s n r i ro) nên nó là danh m c đ c đa d ng hóa hoàn

toàn, có ngh a là t t c các r i ro riêng c a m i tài s n trong danh m c đ u đ c

đa d ng hóa

T t c các danh m c n m trên đ ng CML là k t h p c a danh m c tài s n r i

ro M và m t tài s n phi r i ro, vi c l a ch n DM T nào ph thu c vào thái đ đ i

v i r i ro c a nhà đ u t

• N u nhà đ u t có m c ng i r i ro cao (không a thích r i ro) thì anh ta s

đ u t m t ph n vào tài s n phi r i ro (cho vay v i lãi su t phi r i ro - rf) và

ph n còn l i đ u t vào danh m c tài s n r i ro M

• Ng c l i, n u nhà đ u t có m c ng i r i ro th p (thích r i ro h n) thì anh

ta s đi vay v i lãi su t phi r i ro - rf và đ u t t t c s ti n (v n hi n có c ng

v i ph n vay thêm) vào danh m c tài s n r i ro M

1.3.1.4 Quy trình qu n lý danh m c đ u t

Qu n lý danh m c đ u t là quá trình liên t c và có h th ng g m 4 b c:

- Th nh t: xác đ nh m c tiêu đ u t Tr ng tâm c a vi c xác đ nh m c tiêu là xác đ nh rõ m c đ r i ro có th ch p nh n đ c c a ch đ u t và m c đ l i

1.3.2 Công c phái sinh

Trong quá trình đi u hành s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p, các quy t

đ nh c a nhà qu n tr đ c th c hi n trong đi u ki n có s t n t i c a r i ro Có

nh ng r i ro liên quan t i đ c tính v n có c a ho t đ ng s n xu t kinh doanh nh s không ch c ch n v doanh thu, l i nhu n, v chi phí Nh ng có nh ng r i ro liên quan đ n nh ng y u t giá nh : lãi su t, t giá h i đoái, giá ch ng khoán và giá c hàng hóa Nh ng r i ro liên quan đ n y u t giá này không ch nh h ng t i k t

qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p mà còn nh h ng t i s t n t i và phát tri n c a doanh nghi p đ i phó v i các b t n v giá, trên th tr ng tài chính xu t hi n m t lo t các công c tài chính cho phép chuy n giao tr c ti p r i ro tài chính cho m t bên th ba s n sàng ch p nh n r i ro

Th tr ng s n ph m phái sinh là th tr ng cho phép nh ng ng i mu n làm

gi m r i ro c a mình b ng cách chuy n giao r i ro cho nh ng ng i s n sàng ch p

nh n nó, đó là nh ng nhà đ u c ây là th tr ng mua, bán các công c mang tính

h p đ ng mà thành qu c a nó đ c xác đ nh trên c s nh ng công c hay m t tài

s n khác đã có nh m nhi u m c tiêu khác nhau nh phân tán r i ro, b o v l i nhu n ho c t o ra l i nhu n

Giá tr c a công c phái sinh b t ngu n t m t s công c c s khác nh t giá, tr giá c phi u, trái phi u, ch s ch ng khoán, lãi su t

Trên th tr ng có 5 nghi p v c b n đ c giao d ch đó là: giao ngay (spot),

k h n (forward), hoán đ i (swap), giao sau (future) và quy n ch n (option) Trong

đó giao ngay đ c xem là nghi p v c b n, các nghi p v còn l i đ c xem là phái sinh, là công c qu n tr r i ro

1.3.2.1 H p đ ng k h n

Là lo i h p đ ng trong đó có s tho thu n gi a các bên - ng i mua và

ng i bán- đ mua ho c bán tài s n vào m t ngày trong t ng lai v i m c giá xác đ nh vào th i đi m ký h p đ ng N u vào ngày đáo h n, giá th c t th p h n

giá th c hi n ng i s h u h p đ ng bán k h n s có l i, n u vào ngày đáo h n giá

th c t cao h n giá th c hi n thì ng i s h u h p đ ng s l nh ng kho n l này

đã đ c đ n bù trong giá c a s n ph m

T i th i đi m T0 DN đang s h u ch ng khoán A và d tính đ n th i đi m T1

DN s bán ra v i t ng giá tr doanh nghi p mong đ i là P Trên th tr ng giá ch ng khoán A bi n đ ng theo chi u h ng gi m, đ gi m thi u r i ro cho doanh nghi p,

t i th i đi m T0 DN ký m t h p đ ng k h n bán ch ng khoán A v i n i dung nh sau:

Là lo i h p đ ng trong đó có s tho thu n gi a các bên ký h p đ ng v

nh ng ngh a v mua bán hàng hóa tài s n vào m t ngày trong t ng lai theo

m c giá đã đ c xác đ nh vào th i đi m ký h p đ ng C ng nh h p đ ng k h n,