Điều hành chính sách tỷ giá góp phần cải thiện cán cân thương mại Việt Nam Luận văn thạc sĩ

Trong khi đó, bên trái đ ng EB là vùng cán cân vãng lai th ng d.

Tôi xin cam đoan lu n v n “ I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ GÓP PH N

C I THI N CÁN CÂN TH NG M I VI T NAM” là công trình nghiên c u

khoa h c c a b n thân, đ c đúc k t t quá trình h c t p và nghiên c u c a tôi trong

su t th i gian qua

LÊ NG C T N

M C L C

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T

DANH M C B NG

DANH M C HÌNH

DANH M C PH L C

L I M U

CH NG 1: C S LÝ LU N V I U HÀNH T GIÁ

1.1 V n đ đi u hành t giá h i đoái 3

1.1.1 Khái ni m và m c tiêu c a chính sách t giá 3

1.1.2 Phá giá đ ng ti n 3

1.1.3 nh h ng c a đi u hành chính sách t giá đ n cán cân th ng m i 5

1.2 Kinh nghi m qu c t trong vi c s d ng chính sách t giá nh m c i thi n cán cân th ng m i 6

1.2.1 Nghiên c u c a qu c t v phá giá 6

1.2.2 Nghiên c u c a qu c t v hi u qu phá giá 7

1.2.3 Kinh nghi m qu c t trong vi c s d ng chính sách t giá nh m c i thi n cán cân th ng m i 8

1.2.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 14

1.3 Mô hình cân b ng trong n n kinh t 14

1.4 Khái quát t giá th c hi u l c (REER) 17

1.5 Ph ng pháp tính t giá th c hi u l c 18

K T LU N CH NG 1 19

CH NG 2: TH C TR NG I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ H I OÁI NH M C I THI N CÁN CÂN TH NG M I VI T NAM 2.1 Th c ti n đi u hành t giá h i đoái Vi t Nam trong th i gian qua 20

2.2.3 D báo t giá th c hi u l c đ n cu i n m 2010 31

2.2.4 Ki m đ nh tác đ ng c a t giá đ i v i cán cân th ng m i t i Vi t Nam trong giai đo n 1999 – 2010 d a trên đi u ki n c a Marshall – Lerner 33

2.3 Phân tích tr ng thái cân b ng c a n n kinh t Vi t Nam qua bi u đ SWAN 39

2.3.1 Phân tích cán cân kinh t v mô đ i n i 40

2.3.2 Phân tích cán cân kinh t v mô đ i ngo i (cán cân tài kho n vãng lãi) 45

K T LU N CH NG 2 52

CH NG 3: GI I PHÁP I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ GÓP PH N C I THI N CÁN CÂN TH NG M I VI T NAM 3.1 Tri n v ng kinh t th gi i và Vi t Nam 2011 53

3.1.1 Tri n v ng kinh t th gi i 53

3.1.2 Tri n v ng kinh t Vi t Nam 55

3.2 nh h ng chi n l c chính sách t giá n m 2011 56

3.2.1 Khuy n ngh chính sách cân b ng kinh t v mô theo mô hình SWAN 56

3.2.2 Khuy n ngh t giá USD/VND cu i n m 2011 59

3.3 Phá giá nh , gi i pháp t i u đ tài tr xu t kh u và thâm h t th ng m i Vi t Nam 59

3.3.1 Phá giá nh và hi n t ng ô – la hóa n n kinh t 61

3.3.2 Phá giá nh và khuynh h ng tiêu dùng 61

3.3.3 Phá giá nh và phân ph i l i thu nh p, v n, lao đ ng 62

3.4 Ph i h p các chính sách đ đ t đ c m c tiêu cân b ng khi phá giá nh 63

K T LU N CH NG 3 64

K T LU N

PH L C

TÀI LI U THAM KH O

ADB Ngân hàng phát tri n Châu Á

FETP Ch ng trình gi ng d y kinh t Fulbright

B ng 1.2: T giá và cán cân th ng m i c a Thái Lan t n m 1996-2001

B ng 1.3: T giá và cán cân th ng m i c a Thái Lan t n m 2002-20010E

B ng 2.1: Ch s kinh t v mô c a Vi t Nam so v i m t s n c trong khu v c (2004 -2009)

B ng 2.2: Cán cân thanh toán c a Vi t Nam t 2007 đ n nay

B ng 2.3: i u ch nh t giá VND c a NHNN giai đo n 1999 – 2010

B ng 2.4: T giá REER t Quý 1/2006 – Quý 3/2010

B ng 2.5: T giá danh ngh a, REER, t giá k v ng qua các n m 1999 – 2010 và Quý

1/2011

B ng 2.6: D báo CPI các n c đ i tác th ng m i 2010 và 2011

B ng 2.7: Kim ng ch xu t kh u nh p Vi t Nam Q4/2010 và d báo 2011

B ng 2.8: Cán cân tài kho n vãng lai c a Vi t Nam t 2006 – 2009

B ng 2.9: T l đ u t trên GDP c a Vi t Nam so v i m t s qu c gia

B ng 2.10: Các y u t t o ra t ng tr ng GDP, 1990 – 2008

B ng 2.11: T ng tr ng vi c làm – Vi t Nam so v i các n c Châu Á khác

B ng 2.12: Ti t ki m t nhân và chính ph Vi t Nam, tính theo % GDP 2002 – 2011F

B ng 2.13: u t t nhân và chính ph Vi t Nam, tính theo % GDP 2002 – 2011F

B ng 3.1: T ng tr ng kinh t th gi i và các n n kinh t c a các n c 2004 – 2012f

B ng 3.2: D báo t ng tr ng kinh t Vi t Nam c a các T ch c qu c t

B ng 3.3: M t s ch tiêu kinh t c a Vi t Nam, tính theo % GDP t 2002 – 2011f

B ng 3.4: D tr ngo i h i c a Vi t Nam t 2002 – 2011f

Hình 2.7: T l th t nghi p và t ng tr ng GDP c a Vi t Nam giai đo n 1999 – 2009

Hình 2.8: Nh p siêu và thâm h t tài kho n vãng lai, tính theo % GDP 1999 – 2009 Hình 2.9: T l ti t ki m và đ u t Vi t Nam, tính theo % GDP 2002 – 20011F

Hình 2.10: Thâm h t ngân sách Vi t Nam, tính theo % GDP 2001 – 2010F

Ph l c 2: T giá danh ngh a gi a Vi t Nam và các n c Q1/1999 – Q4/2010

Ph l c 3: T giá danh ngh a đi u ch nh gi a Vi t Nam và các n c Q1/1999 –

Q4/2010

Ph l c 4: Kim ng ch xu t nh p kh u c a Vi t Nam qua các đ i tác Q1/1999 – Q3/2010

Ph l c 5: B ng t tr ng th ng m i gi a Vi t Nam và các đ i tác th ng m i Q1/1999 – Q3/2010

Ph l c 6: Ch s CPI c a Vi t Nam và các n c Q1/1999 – Q4/2010E ( n v : Ch

s )

Ph l c 7: Ch s CPI đi u ch nh c a Vi t Nam và các n c Q1/1999 – Q4/2010E

Ph l c 8: NEER và REER c a Vi t Nam qua các Q1/1999 – Q4/2010E

Ph l c 9: NEER và REER c a Vi t Nam qua các n m 1999 – 2010

Ph l c 10: D báo REER c a Vi t Nam qua các quý 1999 – 2010

Ph l c 10: S li u GDP, xu t nh p kh u c a Vi t Nam qua các quý 1999 – 2010

Ph l c 11: K t qu ki m đ nh trong mô hình d báo REER

Ph l c 12: K t qu ki m đ nh trong mô hình t giá tác đ ng lên cán cân th ng m i

d a trên đi u ki n Marshall – Lerner

L I M U

1 Lý do ch n đ tài

Nhìn l i sau 2 n m kh ng ho ng tài chính th gi i x y ra, kéo theo nh ng tàn phá d d i, đ a các n n kinh t th gi i và Vi t Nam r i vào tình tr ng suy thoái và khó kh n trong v n đ t ng tr ng kinh t , nh ng b t n trong kinh t v mô Tuy nhiên, b t n kinh t v mô Vi t Nam x y ra tr c kh ng ho ng tài chính th gi i Nguyên nhân chính gây ra l m phát hai con s trong hai n m 2007 và 2008 Thêm vào

đó là Vi t Nam cùng h ng ch u cu c kh ng ho ng làm cho GDP n m 2009 đ t 5,32%, đây là m c th p nh t k t n m 2000

Vào ngày 01/12/2010, t giá USD/VND trên th tr ng t do đ t đ nh trong n m

là 21.470 đ ng, trong khi đó NHTM niêm y t t i m c 19.500 đ ng (m c tr n biên đ +3% so v i t giá liên ngân hàng) Nguyên nhân là do th tr ng k v ng t giá s đi u

ch nh tr c nh ng thông tin v k v ng l m phát, giá vàng t ng, b t n v lãi su t và

n i lo v mang tính c c u c a n n kinh t Vì th , tình tr ng c ng th ng t giá luôn là

đ tài nóng nh t trên các trang báo đ c các nhà ho ch đ nh chính sách th o lu n nhi u Ch ng h n, t giá USD/VND đ nh giá cao bao nhiêu, t giá danh ngh a gi m không có l i cho xu t kh u, có nên phá giá VND nh các t ch c qu c đ a ra,…?

T giá và các bi n c GDP, xu t nh p kh u, tài kho n vãng lai, lãi su t, l m phát có m i t ng quan v i nhau, nên đ tìm hi u s bi n đ i c a t giá thì ph i ki m

đ nh m i quan h gi a các bi n này v i t giá M i quan h gi a thu nh p qu c dân v i thâm h t th ng m i có m i quan h ngh ch bi n hay đ ng bi n đ t đó có đánh giá tác đ ng c a thâm h t th ng m i đ i v i s phát tri n kinh t Vi t Nam…

tài s đi phân tích tr ng thái n n kinh t Vi t Nam theo mô hình Swan, tính toán t giá th c hi u l c (REER) t 1999 – 2010, d báo REER n m 2010, ki m đ nh

đi u ki n Marshall – Lerner, t đó đ tài đ a ra các gi i pháp đi u hành chính sách t giá nh m c i thi n cán cân th ng m i giúp n đ nh kinh t v mô

2 M c tiêu nghiên c u

gi i quy t v n đ nghiên c u đ t ra, đ tài này nh m vào m t s m c tiêu đ c li t

kê sau:

- Xem xét th c ti n đi u hành t giá h i đoái c a Vi t Nam trong th i gian qua

v i các m i quan h các bi n c v mô, m i t ng quan hàng hóa v i các đ i tác, t giá có th hi n vai trò c a mình trong vi c xác đ nh đúng giá các hàng hóa th ng m i

- Tính toán t giá th c hi u l c (REER) t 1999 – 2010, d báo REER n m 2010

Ki m đ nh đi u ki n Marshall – Lerner Vi t Nam đ th y rõ h n tác đ ng c a REER và GDP đ i v i thâm h t th ng m i và gi i thích trong đi u ki n hi n nay, Vi t Nam có nên phá giá m nh đ c i thi n cán cân th ng m i

- Phân tích tr ng thái cân b ng đ i n i và đ i ngo i c a n n kinh t Vi t Nam thông qua mô hình Swan đ xem nh h ng c a t giá th c hi u l c (REER) đ i

v i các bi n đ i n i và đ i ngo i

- D a vào d báo t ng tr ng kinh t th gi i và Vi t Nam trong n m 2011, t đó

đ tài đ a ra các khuy n ngh v đi u hành t giá

3 Ph ng pháp nghiên c u

tài s d ng ph ng pháp phân tích đ nh l ng đ làm sáng t tác đ ng c a các bi n s đ i v i t giá h i đoái, tính t giá th c hi u l c (REER) Ngu n d li u

đ c s d ng là d li u th c p l y t IFS, T ng c c H i Quan, Niên giám th ng kê,

T ng c c th ng kê, Reuters 3000 Xtra, WorldBank, ADB và IMF nên c ng đáng tin

CH NG 1: C S LÝ LU N V I U HÀNH T GIÁ

1.1 V n đ đi u hành t giá h i đoái

Theo th ng kê c a Qu Ti n t Qu c t - IMF, trong h u h t các tr ng h p các n c đang phát tri n, s m t cân b ng trong t giá h i đoái x y ra d i d ng lên giá th c c a đ ng n i t làm m t kh n ng c nh tranh qu c t th hi n vi c t ng giá hàng xu t kh u và gi m giá hàng nh p kh u, d n đ n m t s thâm h t ngày càng l n trong cán cân tài kho n vãng lai K t qu là s m t cân b ng ngo i đã x y ra Vi c quay l i m c tiêu cân b ng ngo i đ c ti n hành b ng vi c đi u ch nh t ng quan giá

c gi a hàng hóa xu t nh p kh u thông qua bi n pháp c b n là th c hi n phá giá

1.1.1 Khái ni m và m c tiêu c a chính sách t giá

Chính sách t giá là các quy t đ nh v t giá c a ngân hàng trung ng – đ i

di n cho c quan có th m quy n v ti n t c a Chính ph Chính sách t giá bao g m các quy t đ nh v n đ nh giá tr đ ng ti n nói chung và giá tr đ i ngo i c a đ ng n i

t nói riêng bi u hi n b ng vi c ch n l a c ch xác đ nh t giá trên th tr ng, các quy t đ nh v vi c l a ch n các công c và bi n pháp nh m th c hi n m c tiêu đ ra

Là m t công c c a chính sách ti n t , m c tiêu c a chính sách t giá đ c quy t đ nh b i m c tiêu c a chính sách ti n t Theo đó, m c tiêu chính c a chính sách

ti n t là n đ nh giá tr đ i ngo i c a đ ng n i t M c tiêu c a chính sách t giá đ c

t và có th xem là m t s đi u ch nh t giá m nh, c c đoan (khác v i đi u ch nh t giá bình th ng đi m c b n là m t vi c làm th ng xuyên v i m c đ nh v thay đ i

t giá, không gây ra nh ng bi n đ ng l n cho s phát tri n kinh t - xã h i) V nguyên

lý, m c đích c a phá giá là đ t ng kh n ng c nh tranh qu c t và c i thi n tình hình cán cân th ng m i trong tài kho n vãng lai L p lu n đ c nêu ra là phá giá s giúp

t ng giá hàng nh p kh u và gi m giá hàng xu t kh u Tuy nhiên, đ th c hi n vi c phá giá thành công c ng c n ph i có hàng lo t các đi u ki n đi kèm

i u ki n Marshall – Lerner

Theo lý thuy t Marshall – Lerner thì không ph i bao gi vi c phá giá c ng làm

t ng xu t kh u, gi m nh p kh u c ng đ u c i thi n đ c cán cân vãng lai i u ki n Marshall – Lerner ch ra là: khi nào mà đ co giãn c a đ ng c u xu t kh u c ng v i

đ co giãn c a đ ng c u nh p kh u l n h n 1 ( nk + xk >1) thì phá giá m i giúp c i thi n cán cân th ng m i

i u ki n Marshall – Lerner c ng hàm ý ch vi c ch n th i đi m phá giá c ng

r t quan tr ng N u giá hàng nh p kh u đang th p và có xu h ng h , phá giá s có l i

vì hàng nh p kh u s không t ng giá lên nhi u, nh đó h n ch t ng giá thành s n xu t

n i đ a v i đ u vào nh p kh u, h n ch m t trái c a phá giá là gây nên l m phát Bên

c nh đó, n u nh nhu c u trên th tr ng th gi i đ i v i hàng xu t kh u c a qu c gia

ti n hành phá giá đang m c cao và có xu h ng gia t ng thì đây c ng là m t th i

đi m t t đ phá giá vì nó s nhanh chóng làm t ng xu t kh u c v s l ng và giá c

D tr ngo i t

M t qu c gia khi đi u ki n Marshall – Lerner và các đi u ki n khác n u thu n

l i, thì trong th c t có th ti n hành vi c phá giá nh m giúp c i thi n cán cân tài kho n vãng lai, ti n t i l p l i m c tiêu cân b ng ngo i Tuy nhiên, khi ti n hành phá giá cán cân tài kho n vãng lai s b x u đi trong th i gian đ u, và ch h i ph c sau m t th i gian nh t đ nh

Tình hình bi n đ ng trong cán cân tài kho n vãng lai khi m t qu c gia ti n hành phá giá (v i đi u ki n Marshall – Lerner đã th a), đã đ c các nhà khoa h c th ng kê

và mô t t ng quát thành m t đ ng cong g i là đ ng cong J ng cong J hàm ý

r ng th i gian đ u khi ti n hành phá giá c n thi t l p m t chính sách ti n t th t ch t và

m t l ng d tr ngo i t đ l n can thi p nh m duy trì m c t giá m i vì cán cân tài kho n vãng lai x u đi s t o ra m t áp l c ti p t c làm t ng t giá và làm n n kinh t

r i vào vòng lu n qu n c a phá giá và l m phát Bên c nh đó, m c đ và hình th c phá giá c ng c n xem xét k

1.1.3 nh h ng c a đi u hành chính sách t giá đ n cán cân th ng m i

T giá là công c đo l ng giá tr gi a các đ ng ti n, vì v y, nó có tác d ng nh

m t công c c nh tranh trong th ng m i và giao l u qu c t M c đ h ng ngo i c a

n n kinh t càng cao bao nhiêu, thì m i quan h giá tr gi a đ ng n i t và ngo i t càng l n b y nhiêu Vì v y, dù các giao d ch h i đoái ra đ i t các ho t đ ng tài chính,

th ng m i, đ u t qu c t , nh ng khi đã hình thành, c ch t giá nói riêng và các chính sách ngo i h i nói chung s tác đ ng m nh m các giao d ch trên

Th t v y, trong th ng m i qu c t , khi đ ng n i t h giá so v i ngo i t , hàng

xu t kh u tính b ng ngo i t s tr nên r h n, đi u này làm nâng cao kh n ng c nh tranh c a qu c gia đó trong th ng tr ng qu c t , đ ng th i, làm gi m nhu c u nh p

kh u do hàng hóa n c ngoài tính b ng đ ng n i t tr nên đ t h n Tuy nhiên, n u tình tr ng phá giá đ ng n i t kéo dài, tác đ ng này s gi m hi u l c, do giá cao c a hàng nh p kh u (nguyên v t li u) đ c chuy n vào giá thành hàng xu t kh u, đ y giá hàng xu t kh u lên cao làm tri t tiêu các l i đi m do t giá mang l i L p lu n t ng t trong tr ng h p đ ng n i t đ c nâng giá Khi đ ng n i t đ c đánh giá cao so v i ngo i t , ho t đ ng nh p kh u đ c khuy n khích do hàng nh p tr nên r h n, và ho t

đ ng xu t kh u b h n ch do giá hàng xu t tr nên đ t h n N u tình tr ng này b kéo dài, cán cân th ng m i s b thâm h t

M t trong nh ng ph ng pháp ti n c n đ phân tích t giá h i đoái trong cán cân th ng m i là ph ng pháp ti p c n đ co giãn Ph ng pháp ti p c n đ co giãn

g n li n v i nh ng bi n đ i t giá h i đoái v i bi n đ i trong cán cân th ng m i Tuy nhiên có m t câu h i đ c đ t ra đây là t giá h i đoái ph i thay đ i bao nhiêu m i

đ t đ c s thay đ i đ ra trong cán cân th ng m i

S thay đ i t giá h i đoái ph thu c vào đ co giãn c a đ ng c u xu t kh u

và đ co giãn c a đ ng c u nh p kh u M t khi đã bi t đ c đ co giãn đó, ta có th tính toán đ c s thay đ i t giá h i đoái nh m mang l i s thay đ i đã đ t ra cho cán cân th ng m i

M t s phá giá đ ng ti n (gi m giá đ ng n i t ) s làm t ng t ng giá tr xu t

Vi c phá giá đ ng ti n không ph i lúc nào c ng đ t đ c muc đích là h tr

xu t kh u mà ng c l i có th d n đ n k t qu không mong đ i Vi c phá giá không

ch xem xét đ n xu t kh u mà ph i xem xét đ n các bi n s v mô khác

1.2 Kinh nghi m qu c t trong vi c s d ng chính sách t giá nh m c i thi n cán cân th ng m i

1.2.1 Nghiên c u c a qu c t v phá giá

N m 1987, Gylfason đã công b m t b ng t ng h p v h s co giãn c a 24

n c mà ông đã nghiên c u – k t qu các h s co giãn đ c ông tính là sau 2, 3 n m

k t lúc phá giá Ông th y r ng sau 2, 3 n m thì phá giá c i thi n tài kho n vãng lai (Current Account - CA) Tuy nhiên, khi phá giá thì trong th i gian đ u CA b x u đi sau đó nó đ c c i thi n i u này đ c di n t b i hi u ng tuy n J:

th hi u ng tuy n J: do Paul Kgruman phát hi n n m 1991 sau khi ông

nghiên c u phá giá USD trong th i gian 1985 – 1987 Ông cho r ng trong dài h n thì

t ng th h s co giãn là 1,9 i u này kh ng đ nh sau khi phá giá CA s đ c c i thi n trong dài h n N m 1985, Goldsyein và Kahn đã đi đ n k t lu n r ng h s co giãn trong dài h n (>2 n m) có giá tr g n g p đôi so v i h s co giãn trong ng n han (0 – 6 tháng) Ngoài ra, t ng th h s co giãn trong ng n h n có xu h ng g n đ n 1 trong khi

đó trong dài h n thì chúng luôn luôn l n 1

1.2.2 Nghiên c u c a qu c t v hi u qu phá giá

Connolly và Taylor (1976 và 1979) phát hi n r ng phá giá danh ngh a làm cho

t giá th c gi m trong ng n h n và trung h n Báo cáo c a h n m 1979 cho r ng phá giá danh ngh a có tác đ ng tích c c l n đ n giá c nh ng tác đ ng này s ch m d n, kho ng 9 quý sau khi phá giá thì t l th c quay tr l i m c tr c phá giá ch ng 2

n m M c dù v chi ti t có khác nhau nh ng đi m chung nh t đã đ c công nh n b ng công trình nghiên c u c a Donovan (1981), Bautisia (1981), Morgan và David (1981)

G n đây h n Edwards (1986) đã phân tích 29 tr ng h p phá giá trong giai đ an 1962 – 1979 Ông th y m t s n c phá giá danh ngh a đã thành công trong vi c làm gi m giá tr th c c a đ ng ti n B ng này cho th y tác đ ng ban đ u c a phá giá là r t l n Tuy nhiên, sau 12 quý m t s ho c toàn b các nh h ng b gi m đi, th c t , giá tr

th c tr nên quá cao Bolivia (1979), c p (1982), Israel (1971), Edwards ch ra

nh ng n c b m t đi ph n l n (ho c hoàn toàn) nh h ng c a bi n pháp phá giá danh ngh a là n c th c hi n chính sách t giá đi kèm v i chính sách ti n t m r ng, thâm

h t tài chính l n ho c t ng l ng Các n c th c hi n chính sách v mô phù h p thì các tác đ ng này ch b gi m sút không l n Nghiên c u c a Edwards ch ra r ng: trong

đi u ki n các nhân t khác không đ i, trung bình n u phá giá danh ngh a 10% thì n m

tác đ ng đi u ch nh c a nó s gi m đi r t nhi u N u gi m giá danh ngh a 10% đi cùng

v i t ng tín d ng 10% thì ch gi m đ c 2% giá tr th c trong n m đó, sau 2 n m giá

tr th c tr nên quá cao

1.2.3 Kinh nghi m qu c t trong vi c s d ng chính sách t giá nh m c i thi n cán cân th ng m i

Kinh nghi m c a Trung Qu c

T n m 1997 đ n ngày 21/7/2005, đ ng CNY đ c neo c đ nh v i USD t i

m c t giá 8,28 CNY/USD Theo nh n xét c a Hi p h i các doanh nghi p c a M (NAM), so v i giá tr th c c a nó, CNY đang gi m đi m t 40% và chính đi u này đã

t o ra m t môi tr ng kinh doanh không công b ng, trong đó, hàng nh p kh u t M

tr nên quá đ t và m t đi tính c nh tranh trên th tr ng Theo các nhà phân tích, m t minh ch ng cho th y đ ng ti n CNY đang b Chính ph n c này “dìm giá” chính là

s t ng lên đ t bi n trong ngu n ngân sách qu c gia t n c đ c đánh giá là khá thành công trong l nh v c xu t kh u này đã tr thành “mi ng nam châm” thu hút l ng

l n ngo i t (B ng 1.1) Các chuyên gia công nghi p Hoa K nói r ng s d có đ c

đi u này là vì các nhà s n xu t Trung Qu c có l i th v đ ng ti n, đ c duy trì trong

m t ch đ h i đoái r theo ki u nhân t o so v i USD, nh v y giúp làm cho giá các

m t hàng xu t kh u tr nên r h n Tr c tình hình này, M và các đ i tác th ng m i

l n khác c a Trung Qu c đã gây s c ép đ đ ng nhân dân t t ng giá Cu i cùng Trung

Qu c đã ph i đi u ch nh t giá vào n m 2005

B ng 1.1: T giá, cán cân th ng m i và d tr ngo i t c a Trung Qu c 2011F

T giá USD/CNY 8.3 8.3 8.3 8.2 8 7 6.9 6.8 6.6 Cán cân th ng m i

Ch đ t giá c a Trung Qu c t 7/2005 đ n nay: N m 2005, Ngân hàng Trung

ng (NHTW) Trung Qu c đã công b thay đ i ch đ t giá T giá s đ c xác đ nh

d a trên m t r các đ ng ti n (Basket) nh ng các thành ph n và t tr ng các đ ng ti n không đ c đ a ra trong l n công b này ng th i, v i vi c neo t giá theo m t r

ti n t , NHTW Trung Qu c cho phép biên đ dao đ ng hàng ngày c a các t giá song

ph ng là 0,3% Ngày 9/8/2005, trong bài phát bi u khai m c tr s th 2 c a NHTW

t i Th ng H i, Th ng đ c NHTW Trung Qu c ZhouXia Chuan đã công b 11 đ ng

ti n trong r , trong đó các đ ng ti n chính là đôla M , Euro, Yên Nh t và đ ng Won Hàn Qu c và các đ ng B ng Anh, Ruble Nga và Baht Thái c ng có m t trong r ti n

t nh ng có t tr ng nh h n nhi u

Tuy nhiên, c n c vào s li u th c t c a t giá đa ph ng danh ngh a CNY, Guonan và McCauley đã cho r ng t giá này đã dao đ ng v i biên đ 2%/ n m (B - Band) và m c đ thay đ i theo ngày là 0,06% (C - Crawl)

Có th th y r ng, ch đ t giá c a Trung Qu c là m t d ng c a ch đ t giá BBC (Basket, Band and Crawl Regime) - là ch đ t giá d a vào r ti n t v i biên đ dao đ ng r ng đ c đi u ch nh đ nh k So v i lý thuy t thì biên đ dao đ ng c a t giá (B-band) là khá nh ch là 2%/ n m M c dù t giá song ph ng CNY/USD gi m giá nh ng t giá đa ph ng danh ngh a c a CNY l i có xu h ng t ng d n Nh v y, Trung Qu c v n duy trì đ c l i th c nh tranh th ng m i qu c t so v i các qu c gia

b n hàng Do đó, đã góp ph n tích c c vào t ng tr ng kinh t và th ng d c a cán cân

th ng m i c a Trung Qu c

Kinh nghi m c a Hàn Qu c

Hàn Qu c t ng đ c bi t đ n nh m t trong nh ng n c nông nghi p nghèo

nh t th gi i Cho đ n n m 1962, khi b t đ u b c vào th c hi n k ho ch phát tri n kinh t 5 n m l n th nh t (1962 -1966), GDP bình quân đ u ng i là 87 USD đã ph n ánh r ng Hàn Qu c v n ch a th thoát kh i c nh nghèo nàn, l c h u sau g n th p k n

l c khôi ph c l i n n kinh t đã b tàn phá n ng n b i cu c Chi n tranh th gi i l n

th hai và ti p đó là cu c chi n Nam - B c Tri u Tiên

Th nh ng ch h n 25 n m sau, vào cu i th p k 80, Hàn Qu c đã đ t đ c

nh ng thành t u kinh t đ c c th gi i bi t đ n nh “K tích trên sông Hàn” ó là

m t quá trình phi th ng đã nhanh chóng giúp c i t o n n kinh t Hàn Qu c, đánh d u

m t b c ngo t trong l ch s c a đ t n c có đ c m t Hàn Qu c nh ngày nay, Chính ph Hàn Qu c đã áp d ng hàng lo t các bi n pháp nh m qu n lý, đi u ti t n n kinh t , trong đó đ t tr ng tâm là h ng v xu t kh u

Chính sách h ng v xu t kh u: Trong nh ng n m 60, n n kinh t Hàn Qu c

đang ph i đ i m t v i nh ng khó kh n l n; không có th tr ng trong n c cho các

lo i hàng hóa s n xu t, tài nguyên thiên nhiên nghèo nàn đ i phó v i v n đ này, Chính ph Hàn Qu c đã th c hi n chính sách h ng v xu t kh u v i 2 b c đi quan

tr ng đó là khuy n khích và t ng c ng ti t ki m thông qua vi c t ng lãi su t, c i thi n thâm h t th ng m i b ng vi c phá giá đ ng n i t Bên c nh đó, Chính ph Hàn Qu c

nh t th gi i v i kim ng ch xu t kh u t ng t 41 tri u USD n m 1960 lên 1.048 tri u USD vào n m 1970

Thành công t chính sách t giá: có đ c nh ng k t qu trên, Hàn Qu c đã khá thành công trong vi c s d ng công c t giá h i đoái đ th c hi n công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c thông qua chi n l c h ng vào xu t kh u, c i thi n cán cân thanh toán qu c t và đ y m nh t ng tr ng kinh t T th c ti n thành công c a Hàn Qu c, m t s kinh nghi m đ c rút ra nh sau:

M t là, Hàn Qu c là t m g ng kiên nh n theo đu i chính sách phá giá ti n t

đ t ng tr ng xu t kh u i v i m t qu c gia ph thu c nhi u vào nh p kh u các

m t hàng máy móc, nguyên li u, thi t b và công ngh c ng nh vay n n c ngoài đ

đ u t thì vi c phá giá ti n t có th làm gi m t ng tr ng do tác đ ng làm c n tr đ u

t l n h n khuy n khích xu t kh u Tuy nhiên, s khôn ngoan c a Hàn Qu c chính là

vi c m r ng xu t kh u quy mô l n k t h p v i các nhân t khác làm gi m chi phí

nh p kh u và gánh n ng n Th c t cho th y, sau khi phá giá m nh đ ng Won, Hàn

Qu c đã t ng c ng n ng l c s n xu t và đ y m nh xúc ti n th ng m i nên đã đ t t c

đ t ng tr ng xu t kh u cao

Hai là, t giá KRW/USD đ c đi u ch nh theo h ng gi m giá tr đ ng n i t trong m t th i gian dài song song v i quá trình Hàn Qu c chuy n t ch đ t giá c

đ nh sang th n i Ngh thu t phá giá ti n t Hàn Qu c chính là nh s d ng linh

ho t các y u t th tr ng và ch đi u ch nh khi c n thi t Chính ph Hàn Qu c đã r t

ch đ ng t o ra các đi u ki n thu n l i đ đ m b o t giá KRW/USD không c n tr t i

ho t đ ng xu t kh u: khi USD lên giá, Chính ph đ th tr ng t đi u ti t, còn khi USD gi m giá, Chính ph đã t ng cung đ ng KRW nh m có l i cho xu t kh u

B n là, không nên neo gi đ ng b n t v i m t ngo i t m nh Kinh nghi m t

cu c kh ng ho ng tài chính - ti n t châu Á cho th y, m t trong nh ng nguyên nhân quan trong gây ra kh ng ho ng trong giai đo n đó là các n c trong khu v c neo gi t giá đ ng b n t v i ngo i t duy nh t là USD S n đ nh này ch mang tính nh t th i

và có nh h ng tích c c t i tâm lý nhà đ u t Nhà đ u t tin t ng vào s n đ nh

ti n t và n n kinh t khi đ ng USD m t giá Tuy nhiên, khi USD lên giá m nh đã làm

y u đi kh n ng c nh tranh c a các n c có đ ng ti n g n ch t v i USD

Kinh nghi m c a Thái Lan

Tr c kh ng ho ng tài chính n m 1997, n n kinh t Thái Lan đã tr i qua nhi u

n m t ng tr ng kinh t nhanh do có ngành công nghi p ch t o phát tri n giúp kinh t

Thái Lan t ng tr ng v i t c đ 9,4% t n m 1985 đ n n m 1996 Có đ c nh ng

thành t u đó là nh Thái Lan đã t n d ng đ c ngu n tài nguyên thiên nhiên, lao đ ng

d i dào và r , th c hi n chính sách m c a kinh t và phát tri n m nh theo h ng ph c

Có đ c nh ng thành qu trên, Chính ph Thái Lan đã có nh ng n l c c i

thi n cán cân th ng m i nh : c i thi n môi tr ng kinh t , c i thi n c c u chính sách

th ng m i và phá giá m nh đ ng Baht và tác đ ng đ n cán cân thanh toán qu c t c a

Thái Lan Do khó kh n v tài chính, thi u ngo i t nghiêm tr ng nên trong giai đo n

tr c kh ng ho ng, các n c ông Á neo gi t giá c đ nh so v i USD V i Thái

Lan, vi c thi hành chính sách t giá h i đoái c đ nh so v i đ ng USD đ ng ngh a v i

vi c đánh giá quá cao giá tr c a đ ng Baht trong khi giá tr c a USD v i JPY và các

đ ng ti n khác t ng r t m nh Tuy t giá chính th c gi a Baht v i USD có t ng lên,

nh ng n u theo h c thuy t ngang giá s c mua thì đ ng Baht đã gi m giá kho ng 20%

so v i USD nh ng ch đ c đi u ch nh r t ít (kho ng 6%) Do đó, vi c đ ng Baht b

th n i là hi n t ng c n thi t đ tr l i giá tr đích th c c a nó

T n m 1996, t c đ t ng tr ng kinh t c a Thái Lan gi m đáng k , t c đ

t ng tr ng kim ng ch xu t kh u c ng gi m t ng đ i Có nhi u nguyên nhân làm

gi m xu t kh u c a Thái Lan trong giai đo n này bao g m: t ng tr ng th ng m i

toàn c u suy gi m, t giá h i đoái th c c a các n c ông Á lên giá, l ng c u và giá

c a các m t hàng xu t kh u, đ c bi t là hàng đi n t b suy gi m Thâm h t tài kho n

vãng lai c a Thái Lan n m 1996 lên đ n 7,9%GDP M c thâm h t này ti p t c đ c tài

tr b i dòng v n ng n h n n c ngoài ch y vào

Do tài kho n v n đ c t do và nh ng y u kém trong vi c ki m soát các kho n

n vay đã khi n ngày càng nhi u h n các lu ng v n t ch y vào Thái Lan Ch trong

10 n m t 1987-1996, đã có đ n 100 t USD đ vào Thái Lan, trong đó,v n vay ng n

h n chi m t tr ng l n do các t ch c tài chính trong n c vay đ đ u t dài h n và b t

đ ng s n Bên c nh đó, t giá đ c gi g n nh c đ nh m c 25 Baht/USD trong th i gian dài c ng v i thâm h t th ng m i kéo dài đã khi n áp l c gi m giá đ ng Baht ngày càng t ng

D i áp l c c a nh ng kho n n đ n h n và thâm h t th ng m i kéo dài, m c

dù đã bán ra g n 15 t USD trong g n 40 t USD d tr ngo i h i, nh ng Thái Lan đã không th duy trì đ c m c t giá hi n th i Thái Lan đ ng tr c vi c đ ng Baht b phá giá và kéo theo đó là cu c kh ng ho ng v i nh ng t n th ng nghiêm tr ng đ n

n n kinh t Ch trong 1 ngày sau khi Chính ph tuyên b phá giá, đ ng Baht m t h n 20% giá tr r i ti p t c gi m xu ng sau đó T giá Baht/USD t ng lên t 25,61 đ n 47,25 T giá này làm t ng kh n ng c nh tranh hàng xu t kh u c a Thái Lan nói chung, nông th y s n nói riêng, h n ch nh p kh u K t qu là Thái Lan gi m nh p siêu t 9,5 t USD n m 1991 xu ng còn 4,6 t USD n m 1997 và th ng d là 12,8 t USD n m 2007

Ngày 2/7/1997, Thái Lan đã c n ki t các ngu n d tr ngo i h i trong n l c

b o v đ ng Baht tránh b tác đ ng c a m t cu c đ u c l n và bu c ph i th n i đ ng Baht ng ti n này ngay l p t c gi m giá m nh Ph n ng dây chuy n đã lan r ng khi các nhà đ u t rút v n ra kh i các n c có nh ng tri u ch ng kinh t t ng t nh

Inđônêxia, Malayxia và Hàn Qu c

B ng 1.3: T giá và cán cân th ng m i c a Thái Lan t n m 2002-20010E

T giá USD/THB 43 41.5 40.3 40.2 37.9 34.5 33.3 34.3 30.1Cán cân th ng m i

(t USD) 2.7 3.8 1.5 -8.3 1.0 12.8 -0.4 19.4 5.2

Ngu n: World Bank East Asia and Pacific Economic Update 2010, volume 2

T cu i n m 1998 - 2004, t giá Baht/USD đôi lúc gi m và sau đó t ng nh

nh ng nói chung duy trì m c n đ nh nh ng cho t i nay, t giá gi m do USD gi m giá M c dù luôn chú tr ng t i xu t kh u, nh ng Thái Lan đã ph i ch p nh n đ t giá

c a n i t t ng h n 20% so v i USD và duy trì m c l m phát trung bình là 3% t

n m 2006 t i nay do Chính ph Thái Lan nh n th c đ c r ng trong b i c nh kinh t

th gi i hi n nay, n i t t ng giá so v i USD là chính sách có l i h n

1.2.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Qua nghiên c u kinh nghi m đi u hành chính sách t giá Trung Qu c, Hàn

Qu c, Thái Lan trong quá trình phát tri n kinh t có th rút ra m t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam nh sau:

Th nh t, chính sách t giá ph i phù h p v i chi n l c phát tri n kinh t trong

t ng giai đo n nh t đ nh đ nâng cao kh n ng c nh tranh cho n n kinh t Chính sách

t giá ph i h tr t t nh t cho xu t kh u, t ng d tr ngo i h i, c i thi n cán cân thanh toán và t o ti n đ cho phát tri n kinh t b n v ng Bài h c rõ nét t Trung Qu c đã cho th y đi u đó

Th hai, ph i có s k t h p gi a các b , ban ngành trong đi u hành chính sách

t giá đ th c hi n m c tiêu kinh t v mô c a Chính ph , đ c bi t là gi a NHNN và

B Tài chính trong đi u hành chính sách ti n t và chính sách tài khóa

Th ba, không nên gi t giá quá lâu và neo ch t v i m t ngo i t m nh

tránh các cú s c bên ngoài c n neo đ ng n i t v i m t r ngo i t m nh Kinh nghi m

t kh ng ho ng tài chính 1997 Thái Lan là m t ví d đi n hình Sau kh ng ho ng Thái Lan đã đi u hành t giá linh ho t h n và đã thu đ c nh ng k t qu kh quan trong phát tri n kinh t

1.3 Mô hình cân b ng trong n n kinh t

M c tiêu c a chính sách kinh t v mô r t đa d ng, song có 2 m c tiêu quan

tr ng nh t là:

Th nh t, công n vi c làm đ y đ , và giá c n đ nh ây là m c tiêu cân b ng

n i (Internal Balance – IB)

Th hai, cán cân thanh toán chính th c cân b ng, t c là qu c gia tránh đ c thâm h t ho c th ng d quá l n trong cán cân tài kho n vãng lai ây là m c tiêu cân

b ng ngo i (External Balance – EB) Trong ch đ t giá c đ nh, các Chính ph đ t

đ c cân b ng bên ngoài thông qua các chính sách kinh t (ch y u là ti n t và tài khoá) mà không đ c phá giá hay nâng giá (tr tr ng h p m t cân đ i c b n)

N u tình tr ng thâm h t cán cân vãng lai kéo dài, bu c Chính ph ph i l a ch n:

ho c là phá giá n i t , ho c là gi m d tr ngo i h i qu c gia, ngh a là tr ng thái cân

b ng bên ngoài c a n n kinh t b phá v V y, Chính ph ph i làm th nào đ cân

b ng c hai m c tiêu trên?

Nh ng thay đ i trong chính sách ti n t và tài khóa nh m nh h ng đ n m c

t ng c u g i là chính sách thay đ i chi tiêu (expenditure changing policies) Trong khi

đó, phá giá hay nâng giá ti n t nh m đi u ch nh c c u chi tiêu lên hàng hóa n i đ a và

n c ngoài g i là chính sách d ch chuy n chi tiêu (expenditure switching polies)

Các khái ni m cân b ng bên trong và cân b ng bên ngoài đã đ c Trevor Swan (1955) mô t b ng đ th và đ c bi t đ n là “Swan Diagram” Do không đ c p đ n

lu ng chu chuy n v n qu c t nên mô hình Swan Diagram coi đi u ki n bên ngoài chính là tr ng thái cân b ng cán cân tài kho n vãng lai

1

L m phát – Thâm h t cán cân vãng lai

IB

Th t nghi p – Thâm h t cán cân vãng lai

ng IB có đ nghiêng đi xu ng t trái sang ph i là vì khi t giá gi m (nâng giá n i t ) d n đ n xu t kh u gi m, nh p kh u t ng, do đó đ duy trì công n vi c làm

đ y đ thì c n thi t ph i t ng chi tiêu trong n c, đ c gi i thích nh sau:

Khi n n kinh t có công n vi c làm đ y đ , thì thu nh p qu c dân đ t giá tr t i

đa t i Y (là m t h ng s ), X là xu t kh u, M là nh p kh u

Y = (C + I + G) + (X – M)

Chi tiêu trong n c: (C + I + G) = Y + (M – X)

Y không đ i, nên (M – X) t ng thì (C + I + G) c ng ph i t ng đ tr ng thái luôn cân b ng Nh ng đi m n m bên ph i đ ng IB đ u thu c vùng áp l c l m phát lên n n kinh t , b i vì ng v i m i t giá nh t đ nh, nhu c u chi tiêu trong n c là l n h n so

v i m c chi tiêu đ duy trì công n vi c làm đ y đ Trái l i bên trái IB là vùng áp l c

gi m phát (suy thoái) b i vì t i đó nhu c u chi tiêu nh h n v i m c chi tiêu đ duy trì công n vi c làm đ y đ

ng EB có đ nghiêng đi lên t trái sang ph i là vì khi t giá t ng ( phá giá

n i t ), d n đ n xu t kh u t ng, nh p kh u gi m, do đó đ cán cân tài kho n vãng lai không tr nên th ng d , thì chi tiêu trong n c ph i t ng đ kích thích t ng nh p kh u

đ đ h p th ph n xu t kh u t ng thêm Bên ph i đ ng EB th hi n chi tiêu trong

n c l n h n m c chi tiêu mà t i đó cán cân tài kho n vãng lai cân b ng, do đó cán cân tài kho n vãng lai tr nên thâm h t Trong khi đó, bên trái đ ng EB là vùng cán cân vãng lai th ng d

T i đi m A, n n kinh t đ t đ c đ ng th i cân b ng bên trong và bên ngoài

Gi s n n kinh t t i đi m B, v a là l m phát, v a có thâm h t tài kho n vãng lai N u chính ph mu n duy trì đ ng th i t giá c đ nh và gi m thâm h t cán cân tài kho n vãng lai b ng cách c t gi m chi tiêu trong n c, thì n n kinh t s d ch chuy n sang đi m C i u này s đ a n n kinh t đ n tình tr ng trì tr và th t nghi p

Ph ng án 2, đ đ t đ c cân b ng bên ngoài thông qua phá giá đ ng n i t

nh m kích thích t ng xu t kh u và h n ch nh p kh u, t c đ a n n kinh t đi m D thì

n n kinh t ph i đ i m t v i áp l c l m phát l n h n

Có th rút ra bài h c t mô hình trên: “Vi c s d ng ch m t công c duy nh t,

ho c là m r ng tài khoá ho c là phá giá ti n t nh m đ t đ c đ ng th i hai m c tiêu

là cân b ng bên trong và cân b ng bên ngoài là không th Do đó, đ đ t đ ng th i hai

m c tiêu là cân b ng bên trong và cân b ng bên ngoài (t c là t tr ng thái B v tr ng thái A), Chính ph c n đ n đ ng th i ít nh t là hai công c , ví d , chính sách thi u phát

và phá giá ti n t v i hàm l ng thích h p T bài h c này, Nobel Prize và Jan Tinbergen (1952) đã nghiên c u và đ a ra k t lu n: m t qu c giá có bao nhiêu m c tiêu c n đ t đ c, thì ph i s d ng ít nh t b y nhiêu công c K t lu n này đ c bi t

đ n m t cách r ng rãi v i tên g i là: “quy t c bao nhiêu m c tiêu – b y nhiêu công c ” – (instruments – target rule)

1.4 Khái quát t giá th c hi u l c (REER)

i v i t giá th c (RER) thì có th hi u đây là c s đ đ nh giá tr th c c a

đ ng ti n trong n c và m t đ ng ti n ngo i t khác, liên quan đ n ch s l m phát

gi a Vi t Nam so v i ch s l m phát c a m t qu c giá khác, vì v y có th g i là t giá

h n 10% so v i m c c a th gi i, thì không có thay đ i trong s c c nh tranh c a hàng hóa trong n c, “real” th c hi n vi c đi u ch nh đó Công vi c đi u ch nh đ c ti n hành b ng cách nhân t giá danh ngh a v i m t ch s l m phát thích h p gi a Vi t Nam và n c ngoài

Thu t ng “effective” đây ngh a là t tr ng th ng m i Vì m t n c có nhi u

đ i tác th ng m i, cho nên ta c n tính s c c nh tranh trung bình đ i v i m t nhóm

n c g m: Trung Qu c, M , Úc, Hàn Qu c, Xinh ga po, Thái Lan, Nh t, Pháp, c, Malayxia

1.5 Ph ng pháp tính t giá th c hi u l c

Ta th y REER là m c đ bi n thiên c a giá tr th c c a đ ng n i t so v i n m

c s , đ ng th i là t giá m c tiêu cho n m (t) nh m đ m b o kh n ng c nh tranh nh

: t giá VND và đ ng ti n n c i n m c s (1 ngo i t b ng bao nhiêu VND)

: t giá gi a VND và đ ng ti n n c i n m t (1 ngo i t b ng bao nhiêu VND)

: ch s giá c c a đ i tác th ng m i i n m t

: ch s giá c a Vi t Nam n m t

: t tr ng th ng m i c a đ i tác th ng m i i n m t

N u REER > 1, thì n i t đ c xem là đ nh giá th c th p và ngo i t đ c coi là

đ nh giá th c quá cao và nó s giúp c i thi n cán cân th ng m i vì n u chuy n m t

đ ng ngo i t sang n i t s mua đ c nhi u hàng hóa trong n c h n so v i n c ngoài Chính đi u này s kích thích xu t kh u gia t ng

N u REER < 1, thì n i t đ c xem là đ nh giá th c quá cao và ngo i t đ c coi là đ nh giá th c quá th p, s có tác đ ng x u đ n cán cân th ng m i

N u REER = 1, thì s c mua đ i n i và s c mua đ i ngo i c a hai đ ng ti n là

nh nhau, t c hai đ ng ti n là ngang giá s c mua, do đó, tác đ ng làm cho cán cân

ch ng này, tác gi đ a ra nh ng lý thuy t v đi u ki n phá giá đ ng ti n, kinh nghi m

qu c t trong vi c s d ng chính sách t giá nh m c i thi n cán cân th ng m i ng

th i nêu rõ ph ng pháp ti p c n c ch đi u hành t giá thúc đ y s cân b ng trong

n n kinh t Vi t Nam hi n nay

CH NG 2: TH C TR NG I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ H I OÁI NH M

2.1 Th c ti n đi u hành t giá h i đoái Vi t Nam trong th i gian qua

Vi t Nam đã th c hi n chính sách n i l ng ti n t trong su t th p niên v a qua Trong giai đo n 2004 – 2009, t c đ t ng tín d ng và cung ti n (M2) trung bình là 37%

và 32,2% (b ng 2.1) T c đ t ng cao g p đôi so v i t c đ tín d ng và cung ti n c a Trung Qu c, là n n kinh t t ng tr ng nóng nh t th gi i trong cùng th i k Nguyên nhân c b n c a chính sách n i l ng ti n t này là đ h tr cho chính sách tài khóa m

r ng và đáp ng nhu c u c a m t n n kinh t luôn khát v n đ u t K t qu c a chính sách v mô trong giai đo n 2000 – 2009 này là t c đ t ng tr ng GDP khá cao (7,3%) Tuy nhiên, cái giá ph i tr là các m t cân đ i v mô nghiêm tr ng

B ng 2.1: Ch s kinh t v mô c a Vi t Nam so v i m t s n c trong khu v c

(2004 -2009)

Vi t Nam

Cán cân thanh toán

Cán cân tài kho n vãng lai (% GDP) -5.7 7.7 1.4 15.5 3.5 2.2

th gi i Nguyên nhân chính gây ra l m phát hai con s trong hai n m 2007 và 2008 là

m c dù n n kinh t kém hi u qu nh ng l i ph i h p th m t l ng v n quá l n (Dòng

v n ch y vào Vi t Nam trong giai đo n 2007 – 2008 c tính kho ng 45 t USD, trong

đó g m 13 t USD ki u h i, 23 t USD v n t nhân (FDI, FPI, tín d ng th ng m i), 3

t USD v n ODA và 6 t USD chi tiêu c a khách qu c t ) Vì dòng v n vào kh ng l này không đ c trung hòa m t cách thích h p nên t ng cung ti n, tín d ng và đ u t

đ u đ t m c k l c, trong đó m t t l r t l n đ c dành cho các doanh nghi p nhà

n c kém hi u qu và các th tr ng mang tính đ u c (b t đ ng s n, ch ng khoán,…) Khi l ng ti n đ vào n n kinh t quá nhi u, l i không đ c s d ng m t cách hi u

qu đ s n xu t ra hàng hóa và d ch v thì s d n t i tình tr ng “quá nhi u ti n nh ng quá ít hàng” C th là trong 2 n m 2007 – 2008, cung ti n t ng t ng c ng 80%, nh ng GDP ch t ng 15%, và l m phát lên t i 20%

Do đó, chênh l ch gi a t giá h i đoái chính th c là m t ch báo đáng tin c y cho n ng l c đi u hành v mô c a Chính ph M t đi u đã tr thành quen thu c Vi t Nam là t giá trên th tr ng phi chính th c th ng cao h n so v i th tr ng chính

th c (Hình 2.1) c bi t là di n bi n trong n m 2010, t giá trên th tr ng phi chính

th c luôn v t khá xa tr n biên đ cho phép c a NHNN

Hình 2.1: Di n bi n t giá USD/VND chính th c và phi chính th c

Ngu n: Reuters

Có m t s nguyên nhân d n t i tình tr ng c ng th ng t giá Tr c h t, l m phát cao trong giai đo n 2007 – 2008 đã d n đ n áp l c lên t giá, theo TS Lê Xuân Ngh a

2010, ngay c sau khi gi m VND so v i USD 5% vào tháng 11/2009, 3,3% vào tháng 2/2010 và thêm 2,1% trong tháng 8/2010 thì VND v n b đ nh giá cao kho ng 13% so

v i USD tính t m c 2000 Bên c nh đó, cán cân thanh toán c a Vi t Nam đã chuy n sang tr ng thái t th ng d l n trong n m 2007 (+14,3 t USD) xu ng còn +3,4 t USD trong 6 tháng 2010 và c tính c n m 2010 là – 4 t USD (xem b ng 2.2) càng

Ngu n: NHNN, IMF, WB (N m 2010 là c c a B K ho ch và u t Vi t Nam)

Có hai nguyên nhân quan tr ng d n đ n s thâm h t cán cân thanh toán Th

nh t, nh p siêu đã t ng nhanh tr l i cùng v i các bi n pháp kích thích kinh t do c

ho t đ ng s n xu t và tiêu dùng c a Vi t Nam đ u ph thu c r t nhi u vào nh p kh u

và do VND đ nh giá cao so v i USD Th hai, trong n m 2009, chính sách kích thích

c u cho phép doanh nghi p đ c h ng 4% h tr lãi su t cho các kho n vay ng n h n

b ng ti n đ ng đ đáp ng các nhu c u v n l u đ ng Chính sách này kéo theo m t s gia t ng đ t bi n v cung ti n và tín d ng Bên c nh đó, v i lãi su t USD và vàng khá cao, c ng v i k v ng gi m giá VND, tình tr ng c ng th ng trên th tr ng ngo i h i,

và vi c giá vàng liên t c leo thang khi n các doanh nghi p và ng i dân càng có thêm

đ ng c đ g m gi USD và vàng

Tóm l i, chính sách t giá g n nh c đ nh su t trong th i gian g n đây cùng v i

áp l c gi m giá ti n đ ng đã d n t i chênh l ch t giá gi a th tr ng chính th c và không chính th c ngày càng t ng M t m t, nh ng nhân t này góp ph n làm thâm h t

th ng m i t ng v t t i 12 t USD trong n m 2009 và n m 2010 là 12,4 t USD M t khác, vi c doanh nghi p và ng i dân chuy n sang n m gi USD và vàng đã góp ph n làm cho cán cân thanh toán tr nên thâm h t, n m 2009 là -8,8 t USD và c n m

2010 là – 4 t USD H qu là d tr ngo i h i c a Vi t Nam gi m m nh t ch đ 4,6 tháng nh p kh u trong n m 2007 xu ng còn 2 tháng trong n m 2009 và d báo là 1,9 tháng trong n m 2010 So v i các n c trong khu v c, Vi t Nam có t l d tr ngo i

h i theo s tháng nh p kh u th p nh t (xem hình 2.2) Ngoài ra, báo cáo x p h ng c a

Fitch công b cu i tháng 7/2010 đã h m c x p h ng Vi t Nam t BB- xu ng B+ trong

đó uy tín n dài h n đ c đánh giá t t h ng m nh nh t v i 3 lý do: (i) khung chính sách kinh t v mô thi u n đ nh; (ii) tình tr ng đô la hóa khá cao; (iii) v n t bên ngoài chi m t i 79% d tr ngo i h i (trong khi t l này n m 2009 ch 35 – 37%) i u này

đ t NHNN vào tình tr ng h t s c khó kh n trong vi c đi u hành chính sách ti n t và duy trì ni m tin c a th tr ng đ i v i VND, nh t là trong đi u ki n thâm h t th ng

m i và ngân sách v n ch a đ c c i thi n, đ ng th i n n kinh t th gi i v n còn ti m

n nhi u r i ro nh hi n nay

Hình 2.2: D tr ngo i h i n m 2007 và 2009 (tính b ng tháng nh p kh u)

Ngu n: IMF, International Financial Statistics

ng tr c tình tr ng này, NHNN đã th c hi n hai l n gi m giá VND liên ti p trong n m 2010, l n đ u gi m 3,3% (2/2010) và l n th hai là 2,1% (8/2010) K t qu

c a chính sách đúng h ng này là th tr ng ngo i h i phi chính th c gi m nhi t, t

giá phi chính th c h i t tr l i v i t giá chính th c trong 3 tháng li n k t gi a tháng 4/2010 Tuy nhiên, t gi a tháng 7/2010 tr đi, chênh l ch t giá l i xu t hi n (kho ng

g n 2.000 đ ng) Nguyên nhân chính, m t l n n a, là do thâm h t th ng m i đã t ng

tr l i, trung bình kho ng 1 t USD m i tháng, cùng v i s ph c h i t ng tr ng kinh

t Th c t là dòng v n n c ngoài đ ào t vào Vi t Nam trong giai đo n qua đã giúp

Vi t nam tránh đ c nguy c c a m t cu c kh ng ho ng ti n t Nh n xét này c ng

ng ý r ng vi c đ o chi u c a dòng v n n c ngoài s đem l i nhi u r i ro cho n n kinh t Vì v y, vi c duy trì và thu hút FDI s ti p t c đóng vai trò quan tr ng trong chính sách phát tri n c a Chính ph trong th i gian t i

B ng 2.3: i u ch nh t giá VND c a NHNN giai đo n 1999 - 2010

2.2 Phân tích, d báo t giá th c hi u l c (REER) Vi t Nam

2.2.1 Cách ti p c n t giá m c tiêu c a Ngân hàng Nhà n c

Có nhi u cách ti p c n khác nhau v t giá m c tiêu mà trong đi u hành chính sách t giá NHNN đã v n d ng Ch ng h n, có th ti p c n theo ph ng pháp c

l ng t giá th c cân b ng dài h n thông qua m t mô hình mà nhà kinh t Sebastian Edwards, xây d ng 1988 Ngân hàng Nhà n c đã áp d ng mô hình này đ tính toán s tác đ ng vào t giá c a các bi n s v mô nh : tiêu dùng Chính ph , lu ng v n ròng vào Vi t Nam, t ng tr ng GDP th c, đ u t ,…

Cách ti p c n khác v t giá m c tiêu là s d ng kinh t v mô Mô hình này giúp liên k t các khu v c kinh t , th tr ng tài chính, th tr ng ti n t và các chính sách kinh t v mô c a Vi t Nam trong m t t ng th nh m đánh giá tác đ ng c a chính sách đ i v i n n kinh t ng th i, mô hình c ng cho phép đánh giá tác đ ng riêng

bi t c a chính sách t giá đ i v i cán cân tài kho n vãng lai, cán cân tài kho n v n

C ng có th ti p c n t giá m c tiêu d a trên mô hình cân b ng đ i n i và cân

b ng đ i ngo i b i vì m c tiêu hàng đ u c a các chính sách kinh t là t o ra và duy trì

tr ng thái cân b ng cho n n kinh t Cùng v i các chính sách tác đ ng vào m c c u n i

đ a thì chính sách t giá có th góp ph n đi u ch nh n n kinh t tr v tr ng thái cân

b ng

M t cách ti p c n đ c coi là khá ph bi n đ i v i t giá m c tiêu mà các cu c tranh lu n v a qua đ c p đ n là ch s t giá hi u l c (REER) Ch s này cho phép đánh giá và d báo t giá th c theo h ng xem xét s c mua đ i ngo i th c t c a đ ng

ti n qu c gia và s tác đ ng đ n kh n ng c nh tranh xu t kh u c a qu c gia đó Ch s này d a vào m t n m c s (base year) và m t r đ ng ti n c a các đ i tác ch y u v

th ng m i, vay n đ u t ,…

ng v i m i đ ng ti n trong r thì t giá v i đ ng VN s đ c đem so sánh hai th i đi m n m c s và hi n hành Sau đó đi u ch nh thông qua l m phát hai n c

và quy n s th ng m i Ch s REER là t ng h p thành c a các ch s thành ph n theo cách tính nêu trên

2.2.2 Nghiên c u t giá hi u l c t n m 1999 – nay

L a ch n n m c s : N m c s là n m đ c s d ng làm g c tính toán t giá

th c đa ph ng L a ch n n m c s chính xác có tác đ ng đ n giá tr c a t giá th c

hi u l c, t đó tác đ ng không nh đ n ph ng th c đi u hành t giá

thu n ti n cho vi c tính toán và xác đ nh t giá th c đa ph ng trong “r

ti n” c a nh ng qu c gia có quan h th ng m i, đ tài ch n n m 1999 làm n m c s

đ tính REER v i nh ng lý do sau:

- Là n m sau kh ng ho ng tài chính Châu Á, đ ng ti n c a nhi u qu c gia trong khu v c tr v t giá th c cân b ng

- N m này Vi t Nam đã hai l n th c hi n đi u ch nh gi m giá m nh đ ng

ti n c a mình, đi u này cho th y m t đ ng thái tích c c t các nhà ho ch đ nh chính sách ti n t khi tr VND v giá tr th c c a nó

- Cán cân th ng m i Vi t Nam g n nh cân b ng

- Là n m đ ng ti n chung Euro ra đ i

D li u thu nh p ban đ u c a các qu c gia trong “r ti n”

V giá tr kim ng ch xu t kh u, nh p kh u: S li u đ c s u t m t T ng

c c H i Quan, Niên giám th ng kê, T ng c c th ng kê, Reuters 3000 Xtra và Direction

of Trade Statistics t Quý 1/1999 đ n Quý 3/2010, d li u đ c thi t k theo t ng quý

đ ph c v công vi c phân tích và d báo

V ch s CPI: S li u v CPI c a các n c trong “r ti n” đ c thu th p trên

c s ch s giá tiêu dùng theo quý t Quý 1/1999 đ n Quý 3/2010 t ngu n Reuters

3000 Xtra

V t giá danh ngh a: S li u l y t ngu n trên Reuters 3000 Xtra t Quý

1/1999 đ n Quý 3/2010, là t giá gi a VND so v i các đ ng ngo i t trong “r ti n”

Tính t giá th c hi u l c (REER)

B c 1: Tính quy n s th ng m i ( )

L y kim ng ch xu t kh u và nh p kh u c a Vi t Nam đ i v i n c i t i th i

đi m t chia cho t ng kim ng ch xu t kh u và nh p kh u c a Vi t Nam đ i v i các n c

đó trong “r ti n” t i th i đi m t

B c 2: i u ch nh ch s s giá tiêu dùng CPI v n m c s

Ch n k g c (k c s - ) là Quý 1/1999 (Q1/1999 = 100), công vi c đi u

ch nh ch s giá tiêu dùng CPI c a các n m còn l i th i đi m t v k c s đ c th c

hi n b ng cách l y ch s giá CPI th i đi m t đó chia cho CPI k c s nhân v i 100

B c 3: i u ch nh t giá h i đoái danh ngh a (tính E i)

i u ch nh các t giá còn l i v k c s , b ng cách l y t giá th i đi m t chia cho t giá th i đi m g c r i sau đó nhân cho 100

B c 4: Tính toán t giá th c đa ph ng c a VND

Trong đó:

: t giá VND và đ ng ti n n c i n m c s (1 ngo i t b ng bao nhiêu VND) : t giá gi a VND và đ ng ti n n c i n m t (1 ngo i t b ng bao nhiêu VND) : ch s giá c c a đ i tác th ng m i i n m t

: ch s giá c a VN n m t

: t tr ng th ng m i c a đ i tác th ng m i i n m t

K t qu tính REER nh sau: (Xem ph l c)

B ng 2.4: T giá REER t Quý 1/2006 – Quý 3/2010

n m 1999 đ n n m 2005 theo xu h ng t ng, t c là đ ng Vi t Nam đ c đ nh giá th p,

có l i cho xu t kh u c a hàng hóa Vi t Nam, đây c ng chính là thông đi p đi u hành t giá c a Chính ph theo h ng có l i cho xu t kh u, vì xu t kh u c a Vi t Nam chi m

h n 70%/GDP Ta th y càng v cu i n m 2005, t giá th c hi u l c có xu h ng ngày càng ti n g n v ngang giá s c mua (t c REER càng g n v 100) N m 2006 – 2007, REER ti p t c t ng và vào quý 1/2008, t giá hi u l c ti n v v i ngang giá s c mua (REER = 101,983), liên ti p các Quý còn l i c a n m 2008 REER liên t c gi m m nh Vào quý 3/2008, REER gi m xu ng còn 89.842, đi u này có ngh a là t giá đã l ch

kh i v trí đ c xem là khá t t và theo h ng c ng giá, t c đ ng Vi t Nam đang đ nh giá cao h n 10,158%, th hi n cán cân th ng m i trong giai đo n này thâm h t r t

l n i u này có th gi i thích là do l m phát c a Vi t Nam trong n m 2008 n m

m c cao

Hình 2.3: So sánh USD/VND, REER, t l X/N c a Vi t Nam t 1999 – 2010 (tính theo %)

Ngu n: Reuters và tác gi t tính

n th i đi m Quý 3/2010, REER đã c i thi n và ti n g n 100 (REER = 99,397) khi Chính ph đã đi u hành linh ho t t giá chính th c m t cách h p lý h n n đây,

có m t đi u c n l u ý là t i Quý 1/2009, REER gi m làm gi m s c c nh tranh th ng

m i qu c t c a Vi t Nam nh ng th c t , t i quý này cán cân th ng m i c i thi n

i u này có th đ c xem là do đ l ch v th i gian tác đ ng c a t giá lên xu t nh p

kh u

ng Vi t Nam t ng giá có nh h ng đ n cán cân th ng m i, do đó đòi h i các nhà ho ch đ nh chính sách qu n lý t giá ph i đi u hành linh ho t t ng ng v i

m c gi m c a t giá REER, ch ng h n n u ta mu n đi u ch nh đ ng Vi t Nam so v i

đô la M thì c n thi t ph i tính ra t giá k v ng d a trên công th c:

T giá k v ng = (% t ng/gi m t giá REER) x (t giá danh ngh a t i th i

đi m t) + (t giá danh ngh a t i th i đi m t) Khi t giá th c hi u l c t ng thì c n

ph i đi u ch nh t ng giá VND lên

Theo cách tính đ n gi n: t giá th c = (t giá danh ngh a x giá hàng ngo i)/ giá hàng n i hay % t ng/gi m t giá th c t = % t ng/gi m t giá danh ngh a - % chênh

Trong khi n u c n c vào t giá th c hi u l c vào Quý 3/2010 là 99,397 và Quý 4/2001

là 106,312, t c t giá th c hi u l c Quý 3/2010 gi m 6,5% so v i Quý 4/2001

Tuy có khuynh h ng bi n đ ng gi ng nhau, nh ng v i cách tính có k đ n nh

h ng c a kim ng ch xu t nh p kh u và ch s CPI cho nhi u n c có quan h th ng

m i v i Vi t Nam, cho phép ta kh ng đ nh r ng ch s REER v n là c n c khoa h c

h n đ c s d ng đ ph n ánh s c c nh tranh c a hàng hóa Vi t Nam và cán cân

th ng m i, thì không nên ch d a vào m i quan h gi a giá tr c a đô la M và đ ng

Vi t Nam mà ph i d a vào m i quan h v i nhi u đ ng ti n khác

V i th c t bi n đ ng USD/VND, th i gian qua đã t o ra hi n t ng s t đô la

M trên th tr ng hi n nay, ng i dân và nhà đ u t hoàn toàn có lý do đ cho r ng giá tr th c c a đô la M còn cao h n r t nhi u so v i th i đi m hi n t i khi các s li u

th ng kê cho th y t giá c t ng n đ nh theo b c thang Th đ t v n đ làm sao bi t

đ c đ ng Vi t Nam hi n nay đ c đ nh giá nh th nào, khuynh h ng s đi theo

h ng nào?

Trên c s đ nh l ng khoa h c, ta ti n hành tính t giá k v ng c a đ ng ti n

Vi t Nam so v i đô la M t ng th i đi m, ta có b ng:

B ng 2.5: T giá danh ngh a, REER, t giá k v ng qua các n m 1999 – 2010 và Quý 1/2011

Q4/2009 18,469 95.126 18,920 Q1/2010 19,080 95.969 19,369 Q2/2010 19,060 94.700 19,849 Q3/2010 19,450 99.397 20,070 Q4/2010 19,500 96.444* 19,567

(*) s li u REER quý 4/2010 là c tính Ngu n: Reuters và tác gi t tính

T k t qu b ng trên, ta th y t giá danh ngh a vào Quý 3/2010 là 19.450, REER c a Vi t Nam là 99,397, t c là Vi t Nam lên giá 0,603% thì th tr ng k v ng vào Quý 4/2010, đ ng Vi t Nam đi u ch nh xu ng m c 19.450 x 0,603% + 19.450 = 19.567 ây là m c c ng khá h p lý so v i t giá danh ngh a hi n nay Do v y, NHNN

c ng ch a c n thi t đi u ch nh t giá trong th i đi m hi n nay Tuy nhiên, th c t bi n

đ ng USD/VND m nh hi n nay, có th nói là tâm lý k v ng vào s đi u ch nh t giá

c a NHNN c a các nhà đ u t c và bên c nh đó là s tác đ ng c a bi n đ ng giá vàng

d n đ n nhu c u đô la M t ng cho vi c nh p l u vàng đ h ng chênh l ch giá

2.2.3 D báo t giá th c hi u l c đ n cu i n m 2010

Trong d báo này th hi n m i liên h gi a t giá th c hi u l c và các nhân t

có liên quan nh kim ng ch xu t nh p kh u, ch s giá tiêu dùng Sau đó, c l ng s thay đ i t giá này trong t ng lai Ta th c hi n các b c sau:

B c 1: Thi t l p ph ng trình h i quy g m 1 bi n ph thu c (Y) là t giá th c

hi u l c REER và 13 bi n đ c l p là t ng giá tr kim ng ch xu t kh u (X1), t ng giá tr kim ng ch nh p kh u (X2), ch s tiêu dùng CPI c a các n c g m Vi t Nam (X3) M (X4) , Pháp (X5), c (X6), Hàn Qu c (X7), Xinh ga po (X8) Thái Lan (X9), Malayxia (X10), Nh t (X11), Trung Qu c (X12), Úc(X13) Nh p l nh x lý theo h ng d n trên ta

đ c k t qu (Xem ph l c)

B c 2: Ki m đ nh s c n thi t c a các bi n đ c l p (s d ng Eviews đ ki m

đ nh mô hình trên)

T k t qu ki m đ nh mô hình h i qui tuy n tính theo ph ng pháp bình ph ng

nh nh t (OLS) trong b ng d i, ta th y h s R-Squared = 0,916212 và h s Adjusted R-Squared = 0,883204 g n 1 th hi n m c đ t ng quan gi a các bi n đ c

l p và bi n ph thu c Y là t ng đ i m nh Tuy nhiên, m t s bi n đ c l p trong mô

hình l i không có ý ngh a v m t th ng kê t, ch ng t các bi n đ c l p này x y ra hi n

t ng c ng tuy n

Qua ki m đ nh th ng kê p(F), Durbin-Watson và Breusch-Godfrey b c 3 v t

t ng quan trong mô hình và cùng v i th ng kê White v ph ng sai thay đ i, ta th y các ki m đ nh này đ u ch p nh n gi thi t H0, do đó th hi n m c đ phù h p c a mô hình (xem ph l c) V l i, t t c các bi n đ c l p luôn có m t trong công th c REER,

do đó, chúng là m t trong nh ng nhân t c u thành nên bi n ph thu c Y, nói chính xác h n các bi n đó chúng ta nên đ a vào mô hình đ d báo

Vi c s d ng ph ng trình h i quy trên đ làm c s d báo t giá chính th c

đ n cu i n m 2010 cho th y đây là m t d ng c a d báo c b n v t giá h i đoái,

nh ng v i m t mô hình đ n gi n ch d a vào kim ng ch xu t nh p kh u và ch s CPI

c a các n c, nh v y, ch c ch n là v n còn thi u các bi n ý ngh a mà ch a đ c đ a vào mô hình

Ph ng trình h i quy vi t l i nh sau:

Y = 364,650285 + 0,000314X1 + 0,001027X2 – 0,289925X3 – 0,613295X4 + 2,493265X5 – 3,223239X6 + 0,553812X7 – 0,162696X8 – 0,774341X9 + 0,302595X10 – 1,994818X11 + 0,549794X12 + 0,20327X13