Tuy có m t th tr ng ng i nghèo khá đông đúc nh ng ngân hàng Grameen không h ng i ch khách hàng... Trong đó, có 20 xã ti p giáp biên gi i Campuchia.
Trang 1NGUY N TH M HI N
GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU CHO VAY
H NGHÈO T I CHI NHÁNH NGÂN HÀNG
CHÍNH SÁCH XÃ H I TÂY NINH
LU N V N TH C S KINH T
THÀNH PH H CHÍ MINH – N M 2010
Trang 2NGUY N TH M HI N
GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU CHO VAY
H NGHÈO T I CHI NHÁNH NGÂN HÀNG
Trang 3L I C M N
hoàn thành ch ng trình cao h c c ng nh hoàn t t lu n v n t t nghi p này, tác gi đã nh n đ c s h ng d n, giúp đ và góp ý nhi t tình c a quý th y, cô Khoa sau đ i h c- Tr ng i h c Kinh t TP H Chí Minh c ng nh Ban lãnh
đ o c a Ngân hàng Chính Sách xã h i Chi nhánh t nh Tây Ninh, gia đình, bàn bè
và đ ng nghi p trong c quan
Tr c tiên, tôi xin chân thành cám n các Qúy th y cô Khoa sau đ i h c- Tr ng
i h c Kinh t TP.H Chí Minh đã t n tình truy n đ t ki n th c cho tôi trong
su t th i gian tôi h c t p t i tr ng c bi t, tôi xin g i l i c m n sâu s c đ n
TS Lê Phan Th Di u Th o đã dành nhi u th i gian và tâm huy t nghiên c u,
h ng d n, giúp tác gi hoàn thành lu n v n này
Tôi xin chân thành c m n Ban lãnh đ o c a Ngân hàng Chính Sách xã h i Chi nhánh t nh Tây Ninh và các quý anh, ch đ ng nghi p đã nhi t tình t o m i đi u
ki n thu n l i cho tôi thu th p s li u đ có thông tin giúp cho vi c nghiên c u
Trang 4L I CAM OAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên c u c a tôi có s h tr t cô
h ng d n và nh ng ng i tôi đã c m n N u có b t k s gian l n nào tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m tr c H i đ ng v k t qu lu n v n c a mình
Tp.H Chí Minh, ngày 16 tháng 9 n m 2010
Tác gi lu n v n
NGUY N TH M HI N
Trang 5M C L C
TRANG PH BÌA
L I C M N
L I CAM OAN
M C L C
DANH M C CÁC CH VI T T T
DANH M C CÁC B NG, BI U , S
HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ H I 1
1.1 Các v n đ c b n v ngân hàng Chính sách Xã h i .1
1.1.1 Khái ni m v NHCSXH 1
1.1.2 Ch c n ng c a NHCSXH 1
1.1.3 Vai trò c a NHCSXH 2
1.2 Các ho t đ ng ch y u c a NHCSXH Vi t Nam 2
1.2.1 Ho t đ ng huy đ ng v n 3
1.2.2 Ho t đ ng s d ng v n 3
1.2.3 Ho t đ ng d ch v thanh toán và ngân qu 4
1.2.4 Các ho t đ ng khác 4
1.3 T ng quan v cho vay h nghèo .5
1.3.1 M t s khái ni m v nghèo 5
1.3.2 S c n thi t c a ngu n v n tín d ng đ i v i h nghèo 7
1.3.3 Cho vay h nghèo 9
1.3.3.1 Khái ni m 9
1.3.3.2 Ph ng th c cho vay 9
Trang 61.3.3.3 c đi m 9
1.3.3.4 Hi u qu cho vay 10
1.3.3.5 Vai trò cho vay h nghèo .15
1.4 Kh o sát th c tr ng cho vay h nghèo trên th gi i 18
1.4.1 Tham kh o mô hình cho vay h nghèo c a ngân hàng Grameen (Bangladesh) 18
1.4.2 Bài h c kinh nghi m cho Vi t nam .22
K t lu n ch ng 1 24
CH NG 2: TH C TR NG CHO VAY H NGHÈO T I CHI NHÁNH NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ H I T NH TÂY NINH 25
2.1 Khái quát th c tr ng đói nghèo t i t nh Tây Ninh 25
2.1.1 Vài nét v kinh t - xã h i t nh Tây ninh .25
2.1.1.1 i u ki n t nhiên 25
2.1.1.2 i u ki n kinh t - xã h i 25
2.1.2 Th c tr ng đói nghèo t i t nh Tây Ninh 27
2.1.2.1 S l ng, c c u và phân b h đói nghèo tây Ninh 27
2.1.2.2 Nguyên nhân đói nghèo t i Tây Ninh 29
2.2 Khái quát v NHCSXH t nh Tây Ninh 33
2.2.1 S l c v quá trình hình thành và phát tri n 33
2.2.2 Mô hình t ch c 34
2.2.3 Ho t đ ng cho vay c a NHCSXH t nh Tây Ninh 36
2.3 Th c tr ng cho vay h nghèo t i NHCSXH Chi nhánh t nh Tây Ninh 43
2.3.1 V ngu n v n cho vay h nghèo 43
2.3.2 Ph ng th c cho vay h nghèo 46
2.3.3 V ho t đ ng cho vay h nghèo 47
Trang 72.4 ánh giá hi u qu cho vay h nghèo 52
2.4.1 Nh ng k t qu đ t đ c 52
2.4.2 Nh ng t n t i 55
2.4.3 Nguyên nhân c a t n t i 60
K t lu n ch ng 2 62
CH NG 3: GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU CHO VAY H NGHÈO T I CHI NHÁNH NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ H I T NH TÂY NINH
3.1 M c tiêu ch ng trình X GN Tây Ninh giai đo n 2010 – 2015 63
3.1.1 M c tiêu t ng quát 63
3.1.2 M c tiêu c th 63
3.2 nh h ng ho t đ ng c a Chi nhánh NHCSXH t nh Tây Ninh giai đo n 2010 – 2015 64
3.3 Gi i pháp nâng cao hi u qu cho vay h nghèo t i Chi nhánh NHCSXH t nh Tây Ninh 66
3.3.1 Hoàn thi n m ng l i ho t đ ng 66
3.3.2 V ngu n v n cho vay 69
3.3.3 V ho t đ ng cho vay đ i v i ng i nghèo 71
3.3.4 V k thu t cho vay 76
3.3.5 T ng c ng h th ng ki m tra, giám sát 80
3.4 Các ki n ngh 81
3.4.1 i v i Chính ph 81
3.4.2 i v i c p y ng, chính quy n đ a ph ng các c p t i t nh Tây Ninh 84 3.4.3 Ki n ngh đ i v i NH CSXH Vi t Nam 85
3.4.4 i v i ng i nghèo đ c vay v n 86
K t lu n ch ng 3 87
K T LU N 88 TÀI LI U THAM KH O
Trang 8H TN H i oàn Thanh niên
HSSV H c sinh- sinh viên
Trang 9DANH M C CÁC B NG, BI U , S
1 B ng 2.1 S h nghèo t n m 2006-2009 28
2 B ng 2.2 T l h nghèo trong t ng s h (phân tích theo khu v c) 29
3 B ng 2.3 C c u huy đ ng v n c a NHCSXH t nh Tây Ninh 37
4 B ng 2.4 Th c tr ng cho vay c a NHCSXH t nh Tây Ninh t 2006- 2009 38 5 B ng 2.5 C c u ngu n v n cho vay h nghèo c a Chi nhánh NHCSXH t nh Tây Ninh t 2006- 2009 44
6 B ng 2.6 Tình hình cho vay y thác qua các c p h i đoàn th t i Chi nhánh NHCSXH t nh Tây Ninh 47
7 B ng 2.7 K t qu cho vay h nghèo c a NHCSXH Chi nhánh t nh Tây Ninh t n m 2006- 2009 52
8 B ng 2.8 T ng tr ng tín d ng h nghèo giai đo n 2006 – 2009 c a Chi nhánh VBSP Tây Ninh 53
9 Bi u đ 2.1: Các nguyên nhân đói nghèo t nh Tây Ninh đ n ngày 31/12/2009 32
10 Bi u đ 2.2: C c u ngu n v n cho vay t i Chi nhánh NHCSXH t nh Tây Ninh đ n ngày 31/12/2009 39
11 Bi u đ 2.3: C c u ngu n v n cho vay h nghèo t i Chi nhánh NHCSXH t nh Tây Ninh đ n ngày 31/12/2009 44
12 Bi u đ 2.4 T l n quá h n cho vay h nghèo qua các n m 54
13 S đ 2.1: Mô hình t ch c c a NHCSXH Chi nhánh t nh Tây Ninh 35
14 S đ 2.2: Quy trình th t c xét duy t cho vay h nghèo 50
Trang 10Trang 11
180/2002/Q -TTg ngày 19 tháng 12 n m 2002 “v vi c ban hành quy ch qu n lý tài chính đ i v i NHCSXH”, ch ng I “ nh ng quy đ nh chung”)
NHCSXH là đ n v h ch toán t p trung toàn h th ng, ch u trách nhi m v các ho t
đ ng tr c pháp lu t; th c hi n b o t n và phát tri n v n; bù đ p chi phí và r i ro
ho t đ ng NHCSXH không ph i tham gia b o hi m ti n g i, có t l d tr b t
bu c b ng 0%, đ c mi n thu và các kho n ph i n p ngân sách Nhà n c
1.1.2 Ch c n ng c a NHCSXH
Trang 12NHCSXH có ch c n ng t ch c huy đ ng v n trong và ngoài n c có tr lãi c a
m i t ch c và t ng l p dân c ; m tài kho n ti n g i thanh toán cho t t c các khách hàng trong và ngoài n c
NHCSXH có h th ng thanh toán n i b và tham gia h th ng liên ngân hàng trong
n c NHCSXH th c hi n các d ch v ngân hàng v thanh toán và ngân qu nh cung ng các ph ng ti n thanh toán, th c hi n các d ch v thanh toán trong n c,
th c hi n các d ch v thu h , chi h b ng ti n m t và không b ng ti n m t
NHCSXH nh n làm d ch v y thác cho vay t các t ch c qu c t , qu c gia, cá nhân trong n c và ngoài n c theo h p đ ng y thác
1.1.3 Vai trò c a NHCSXH
NHCSXH là m t c quan tài chính c a Chính ph , có nhi m v tri n khai các
ch ng trình cung c p tài chính cho ng i nghèo, doanh nghi p nh và các đ i
t ng chính sách khác nên vai trò nó r t quan tr ng trong vi c gi i quy t vi c làm
nh t là các vùng nông thôn thông qua ngu n v n tín d ng cho các ch ng trình và
d án phát tri n SXKD góp ph n c i thi n thu nh p, nâng cao đ i s ng và v n lên thoát nghèo, th c hi n m c tiêu qu c gia X GN, n đ nh xã h i, tích c c vào vi c
b o v môi tr ng sinh thái NHCSXH ra đ i đã h n ch vi c cho vay n ng lãi nông thôn; là m t công c th c hi n vai trò đi u ti t c a Nhà n c trong n n kinh t
th tr ng đ i v i nh ng đ i t ng đang b thi t thòi nhi u nh t và là m t trong
nh ng đòn b y kinh t quan tr ng, tr c ti p giúp ng i nghèo và các đ i t ng chính sách khác có đi u ki n tham gia phát tri n s n xu t, c i thi n cu c s ng, tr c
ti p góp ph n th c hi n m c tiêu “ Dân giàu, n c m nh, xã h i công b ng, dân ch
v n minh”
1.2 Các ho t đ ng ch y u c a NHCSXH Vi t Nam
NHCSXH là m t t ch c tài chính tín d ng tr c ti p th c hi n cho vay v n đ n h nghèo và các đ i t ng chính sách khác, th c hi n huy đ ng ti n g i c a công chúng và th c hi n các d ch v tài chính khác Ho t đ ng c a NHCSXH bao g m:
Trang 13đ ng ti t ki m trong c ng đ ng ng i nghèo; phát hành trái phi u đ c Chính ph
b o lãnh, ch ng ch ti n g i và các gi y t có giá khác theo quy đ nh c a pháp lu t; vay v n c a các t ch c tài chính, tín d ng trong và ngoài n c; vay ti t ki m B u
đi n, B o hi m xã h i Vi t Nam; vay ngân hàng Nhà n c; đ c nh n các ngu n
v n đóng góp t nguy n không có lãi ho c không hoàn tr g c c a các cá nhân, các
t ch c kinh t , t ch c tài chính, tín d ng và các t ch c chính tr và xã h i (CT&XH), các hi p h i, các t ch c phi Chính ph trong n c và n c ngoài; v n ODA đ c Chính ph giao; v n khác
1.2.2 Ho t đ ng s d ng v n
V n vay t NHCSXH đ c s d ng vào các vi c sau:
- i v i cho vay SXKD, d ch v thì v n vay dùng đ mua s m các l ai v t t , v t nuôi, phân bón, th c n gia súc gia c m…ph c v cho các ngành tr ng tr t ch n nuôi; mua s m các công c lao đ ng nh nh cày, b a, thu c tr sâu; các chi phí thanh toán cung ng lao v nh thuê làm đ t, b m n c, d ch v thú y, b o v th c
v t; đ u t làm các ngành ngh th công trong h gia đình; chi phí nuôi tr ng, đánh
b t, ch bi n th y h i s n; góp v n th c hi n d án SXKD do c ng đ ng ng i lao
đ ng sáng l p và đ c chính quy n đ a ph ng cho phép th c hi n
- i v i cho vay làm m i nhà th c hi n theo t ng ch ng trình, d án c a Chính
ph Cho vay s a ch a nhà thì NHCSXH ch cho vay đ i v i h nghèo s a ch a
l i nhà b h h i, d t nát và v n vay ch y u s d ng vào vi c mua nguyên v t li u xây d ng, chi tr ti n công lao đ ng ph i thuê ngoài
Trang 14- i v i cho vay đi n sinh ho t thì v n vay đ c s d ng chi tr chi phí l p đ t
đ ng dây d n đi n t m ng chung c a thôn, xã t i h vay nh : c t, dây d n, các thi t b th p sáng; cho vay góp v n xây d ng th y đi n nh , các d án đi n dùng s c gió, n ng l ng m t tr i, máy phát đi n cho m t nhóm h gia đình n i ch a có
đi n l i qu c gia
- i v i cho vay n c s ch và v sinh môi tr ng thì nh ng n i ch a có d án t ng
th phát tri n n c s ch cho vay làm gi ng khoan, gi ng kh i, xây b l c n c…, cho vay làm h xí
- Cho vay gi i quy t m t ph n nhu c u thi t y u v h c t p nh các chi phí cho h c
t p: h c phí, mua s m các thi t b ph c v h c t p (sách, v , bút, m c…)
1.2.3 Ho t đ ng d ch v thanh toán và ngân qu
Ho t đ ng d ch v thanh toán và ngân qu c a NHCSXH g m: cung ng các
ph ng ti n thanh toán, th c hi n d ch v thanh toán trong n c, th c hi n d ch v thu h và chi h , th c hi n d ch v thu và phát ti n m t cho khách hàng, t ch c h
th ng thanh toán n i b , các d ch v khác theo quy đ nh c a Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c
d ng đ i v i h nghèo, đ c đi m cho vay h nghèo khác cho vay thông th ng nh
th nào?
Trang 151.3 T ng quan v cho vay h nghèo
1.3.1 M t s khái ni m v nghèo
¬ Khái ni m v nghèo
Theo WHO, ng i nghèo là ng i có thu nh p h ng n m ít h n m t n a m c thu
nh p bình quân trên đ u ng i hàng n m (Per Capital incomme) c a qu c gia
M t s quan đi m khác cho r ng nghèo đ c đ nh ngh a d a vào hoàn c nh xã h i
c a cá nhân, nghèo không ch đ n thu n là m c thu nh p th p mà còn thi u th n trong vi c ti p c n d ch v , nh giáo d c, v n hóa, thu c men, không ch thi u ti n
m t, thi u nh ng đi u ki n t t h n cho cu c s ng mà còn thi u th ch kinh t th
tr ng hi u qu , trong đó có các th tr ng đ t đai, v n và lao đ ng c ng nh các
th ch Nhà n c đ c c i thi n có trách nhi m gi i trình và v n hành trong khuôn
kh pháp lý minh b ch c ng nh m t môi tr ng kinh doanh thu n l i M c nghèo còn là tình tr ng đe d a b m t nh ng ph m ch t quý giá, đó là lòng tin và lòng t
tr ng
Vi t Nam, Chính ph đã th a nh n đ nh ngh a chung v đói nghèo do H i ngh
ch ng đói nghèo khu v c Châu Á- Thái Bình D ng do ESCAP (Economic and Social Commission for Asia and the Pacific) t ch c t i Bangkok, Thái Lan tháng 09/1993: “ Nghèo là tình tr ng m t b ph n dân c không đ c h ng và th a mãn các nhu c u c b n c a con ng i mà nh ng nhu c u này đã đ c xã h i th a nh n tùy theo trình đ phát tri n kinh t - xã h i và phong t c t p quán c a đ a ph ng”
¬ Khái ni m nghèo đ c xem xét hai góc đ nghèo
• Th nh t là nghèo tuy t đ i
có cái nhìn t ng quan v các v n đ c a các n c đang phát tri n, Robert McNamar, c u Giám đ c c a Ngân hàng Th gi i, đã đ a ra khái ni m nghèo tuy t
đ i Ông đ nh ngh a khái ni m nghèo tuy t đ i nh : “Nghèo m c đ tuy t đ i
s ng ranh gi i ngoài cùng c a t n t i Nh ng ng i nghèo tuy t đ i là nh ng
Trang 16ng i ph i đ u tranh đ sinh t n trong các thi u th n t i t và trong tình tr ng b bê
và m t ph m cách v t quá s c t ng t ng mang d u n c a c nh ng may m n
c a gi i trí th c chúng ta”
Ngân hàng Th gi i xem thu nh p 1 USD/ngày theo s c mua t ng đ ng c a đ a
ph ng so v i USD th gi i đ tho mãn nhu c u s ng nh là chu n t ng quát cho
n n nghèo tuy t đ i Trong nh ng b c sau đó các ranh gi i nghèo tuy t đ i (chu n) cho t ng đ a ph ng hay t ng vùng đ c xác đ nh, t 2 USD cho châu M
La tinh và Carribean đ n 4 USD cho nh ng n c ông Âu cho đ n 14,4 USD cho
nh ng n c công nghi p
i v i Vi t Nam, Chính ph Vi t Nam đã b n l n nâng m c chu n nghèo trong
th i gian t 1993 đ n cu i n m 2005 Theo Quy t đ nh s 143/2001/Q -TTg c a
Th t ng Chính ph ngày 27 tháng 9 n m 2001, trong đó phê duy t “Ch ng trình
m c tiêu qu c gia X GN giai đo n 2001-2005” theo đó nh ng h gia đình có thu
nh p bình quân đ u ng i khu v c nông thôn mi n núi và h i đ o t 80.000
đ ng/ng i/tháng (960.000đ/ng i/n m), khu v c nông thôn đ ng b ng nh ng h gia đình có thu nh p bình quân đ u ng i t 100.000 đ ng/ng i/tháng (1.200.000
đ ng/ng i/n m), khu v c thành th nh ng h có thu nh p bình quân đ u ng i t 150.000 đ ng/ng i/tháng (1.800.000 đ ng/ng i/n m) tr xu ng là nghèo Chu n nghèo ban hành n m 2005 đ c áp d ng cho giai đo n 2006-2010 Theo chu n này thì h nghèo là nh ng h có thu nh p bình quân d i 200 nghìn đ ng/ng i/tháng
đ i v i khu v c nông thôn và d i 260 nghìn đ ng/ng i/tháng đ i v i khu v c
thành th (Theo Quy t đ nh s 170/2005/Q -TTg c a Th t ng Chính ph ngày 08 tháng 7 n m 2005)
• Th hai là nghèo t ng đ i
Trong nh ng xã h i đ c g i là th nh v ng, nghèo đ c đ nh ngh a d a vào hoàn
c nh xã h i c a cá nhân Nghèo t ng đ i có th đ c xem nh là vi c cung c p không đ y đ các ti m l c v t ch t và phi v t ch t cho nh ng ng i thu c v m t s
Trang 17t ng l p xã h i nh t đ nh so v i s sung túc xã h i đó Nghèo t ng đ i có th là khách quan, t c là s hi n h u không ph thu c vào s c m nh n c a nh ng ng i trong cu c Ng i ta g i nghèo t ng đ i ch quan khi nh ng ng i trong cu c c m
th y nghèo không ph thu c vào s xác đ nh khách quan Bên c nh vi c thi u s cung c p v t ch t t ng đ i, vi c thi u th n tài nguyên phi v t ch t ngày càng có
t m quan tr ng Vi c nghèo đi v v n hóa- xã h i, thi u tham gia vào cu c s ng xã
h i do thi u h t v t ch t m t ph n đ c các nhà xã h i h c xem nh là m t thách
th c xã h i nghiêm tr ng
1.3.2 S c n thi t c a ngu n v n tín d ng đ i v i h nghèo
ói nghèo là m t v n đ kinh t - xã h i có tính toàn c u, là s th hi n tính công
b ng trong phân ph i và chuy n t i các thành qu v phát tri n kinh t đ n vi c c i thi n ch t l ng cu c s ng cho m i ng i dân, đ đ m b o công b ng xã h i thì
m c tiêu X GN không ch có Vi t Nam mà h u h t t t c các n c trong khu v c
và th gi i đ u ph i chú ý th c hi n công cu c X GN B i vì nghèo đói không ch làm cho hàng tri u ng i không có c h i đ c h ng th thành qu v n minh ti n
b c a loài ng i mà còn gây ra nh ng h u qu nghiêm tr ng v v n đ kinh t - xã
h i đ i v i s phát tri n, s tàn phá môi tr ng sinh thái N u v n đ không đ c
gi i quy t thì không m t m c tiêu nào mà c ng đ ng qu c t c ng nh qu c gia
đ nh ra t ng tr ng kinh t , c i thi n đ i s ng, hoà bình n đ nh, đ m b o quy n con
ng i đ c th c hi n c bi t t i Vi t Nam, quá trình chuy n sang kinh t th
tr ng v i xu t phát đi m nghèo nàn và l c h u thì tình tr ng đói nghèo càng không
th tránh kh i Theo s li u th ng kê m i nh t, hi n nay c n c có kho ng trên hai tri u h nghèo đói, chi m 11% t ng s h trong c n c S h này th ng t p trung vào nh ng ng i thi u v n và k thu t làm n N u nh h có v n v i s c lao đ ng
s n có và kh n ng lao đ ng thì h s thay đ i đ c cu c s ng c a chính b n thân
h , sau đó là kinh t đ t n c
Nh v y c p tín d ng cho ng i nghèo tr c h t là th c hi n m c tiêu xã h i
X GN s h n ch đ c các t n n xã h i, t o s n đ nh công b ng xã h i, góp
Trang 18ph n thúc đ y phát tri n kinh t B i vì khi h có đ c ngu n v n, có trình đ k thu t s t o ra thu nh p, t đó làm t ng s c mua, khuy n khích s n xu t phát tri n
Do đó, h tr v n cho ng i nghèo là m t t t y u khách quan N n kinh t có t ng
tr ng n u không có các chính sách và ch ng trình, d án v X GN nhanh và b n
v ng thì các h gia đình không th thoát nghèo đ c a s h s ng b ng ngh nông nên h t v mùa thì h l i th t nghi p, làm m t mùa không th nuôi s ng h c n m, chính vì v y th ng xuyên có tình tr ng nhi u ng i nông dân ra thành ph , t nh l n
ki m s ng v i hy v ng góp ph n t ng thêm thu nh p H không th v n lên t
m nh đ t n i h sinh s ng, do nông thôn không có vi c làm, vì v y hi n nay thành ph dân c r t đông, trong khi vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa…dân c
th a th t, thiên tai th ng xuyên x y ra làm mùa màng th t bát có khi m t tr ng,
d ch b nh trong th i gian g n đây xu t hi n liên t c làm cho hàng lo t gia súc, gia
c m ch t vô s k d n đ n cái nghèo c đeo bám theo h V a thoát nghèo n m nay thì n m sau l i tái nghèo tr l i
Ngày nay, gi i quy t v n đ đói nghèo thành nhi m v tr ng tâm, quan tr ng c a đ t
n c Vi t Nam Th hi n ch trong nh ng n m g n đây Chính ph không ng ng quan tâm th c hi n các ch ng trình qu c gia v X GN thông qua thành l p NHCSXH, các ch ng trình tài chính quy mô nh …K t qu đã mang l i nhi u hi u
qu thi t th c, đ i s ng nhân dân luôn đ c c i thi n Tuy nhiên đ n th i đi m hi n
t i không ít ng i nghèo v n ch a th ti p c n v i ngu n v n này, do thi u thông tin, thi u công c và ph ng h ng c i thi n cu c s ng C ng không ngo i tr m t
s n i các ch ng trình X GN qu c gia tri n khai không hi u qu Chính vì v y, h
tr v n cho ng i nghèo, h ng h làm giàu trên mãnh đ t c a chính h đ th c
hi n m c tiêu X GN là m i quan tâm l n nh t c a ng và Nhà n c, đ c đ t thành m t nhi m v chi n l c trong quá trình th c hi n đ ng l i đ i m i đi
t i m t xã h i “ công b ng, dân ch , v n minh” mà ng ta đã đ ra Chúng ta c n
có bi n pháp h tr v n cho ng i nghèo nh th nào sao cho có hi u qu thi t th c
và ngu n v n ph i đ c chuy n t i đ n đúng đ i t ng th h ng, đ ng th i
Trang 19khuy n khích nhân dân làm giàu theo pháp lu t, di n h nghèo ngày càng thu h p,
đ c bi t là thu h p kho ng cách gi a nh ng ng i giàu và ng i nghèo trong m t
xã h i
1.3.3 Cho vay h nghèo
1.3.3.1 Khái ni m
Theo Ngh nh s 78/2002/N -CP ngày 04 tháng 10 n m 2002 c a Chính ph v tín d ng d ng đ i v i ng i nghèo thì cho vay h gia đình nghèo là vi c s d ng các
ngu n l c tài chính do Nhà n c huy đ ng đ cho ng i nghèo vay u đãi ph c v SXKD, t o vi c làm, c i thi n đ i s ng; góp ph n th c hi n ch ng trình m c tiêu
qu c gia X GN, n đ nh xã h i ây là kho n tín d ng ph i hoàn tr g c và lãi trong m t th i gian nh t đ nh tùy theo t ng ngu n v n vay
1.3.3.2 Ph ng th c cho vay
Vi c cho vay c a NHCSXH đ c th c hi n theo ph ng th c y thác cho các t
ch c tín d ng, t ch c CT&XH theo h p đ ng y thác ho c tr c ti p cho vay đ n
ng i vay Cho vay đ i v i ng i nghèo c n c vào k t qu bình xét c a T ti t
ki m và vay v n (TK&VV) T TK&VV là t ch c do các t ch c CT&XH ho c
c ng đ ng dân c t nguy n thành l p trên đ a bàn chính c a xã, đ c y ban nhân dân c p xã ch p thu n b ng v n b n Ho t đ ng c a T TK&VV do NHCSXH
h ng d n
1.3.3.3 c đi m
Cho vay h nghèo có nhi u đi m khác bi t so v i cho vay thông th ng là nó không
ph i th ch p tài s n và đ c mi n l phí làm th t c vay v n nh ng ph i là thành viên t TK&VV, đ c t bình xét, l p thành danh sách đ ngh vay v n có xác nh n
c a UBND c p xã và ph i có tên trong danh sách h nghèo xã (ph ng, th tr n)
s t i theo chu n h nghèo do B Lao đ ng- Th ng binh và xã h i (BL TB&XH) công b t ng th i k Ng i vay ti n có th ti p t c vay l i nhi u l n khi tr h t n
c và đ c nâng v n khi h vay có nhu c u đ s n xu t, ch n nuôi , n u ch a thoát
Trang 20nghèo i v i cho vay ng n h n (t 1 n m tr xu ng) đ c cho vay l u v nhi u
k khi đ n h n Ng i vay có th cùng lúc vay nhi u ch ng trình tín d ng khác nhau và đ c u đãi v lãi su t (lãi su t cho vay th p h n lãi su t th tr ng)
Cho vay h nghèo không d a vào vi c đánh giá s h u v t ch t c a m t con ng i
mà nó d a trên vi c đánh giá n ng l c c a m t con ng i M c tiêu bao quát cho vay thông th ng là làm t ng h t m c l i nhu n M c tiêu cho vay h nghèo là đem
l i d ch v tài chính cho h , đ giúp h v t qua đói nghèo, t o ra thu nh p và v ng
ch c tài chính, c i thi n đ i s ng, góp ph n th c hi n ch ng trình m c tiêu qu c gia X GN và vi c làm, n đ nh xã h i ó là m c tiêu t ng h p, t t m nhìn kinh t
và xã h i
i v i các Ngân hàng Th ng m i ho t đ ng vì m c tiêu l i nhu n thì khách hàng
c a h là t t c m i ng i có nhu c u và đ đi u ki n Còn đ i v i NHCSXH thì khách hàng c a h là nh ng ng i nghèo, cho vay h nghèo đ góp ph n th c hi n
ch ng trình X GN Do đó ngu n v n cho vay có hi u qu là m t v n đ mà NHCSXH r t quan tâm
¬ Khái ni m
Hi u qu tín d ng h nghèo xét trên các khía c nh:
- Th c hi n bình xét dân ch , công khai, v n đ n đ y đ , đúng đ a ch h nghèo c n vay v n (h nghèo có s c lao đ ng, có kh n ng SXKD nh ng thi u v n) và đ c
s d ng đúng m c đích
Trang 21- Quy mô tín d ng: quy mô tín d ng đ i v i h nghèo đ c th hi n t tr ng d n tín d ng đ i v i h nghèo, doanh s cho vay, thu n , s ti n vay đ i v i m t h T
tr ng d n cao, doanh s cho vay, thu n l n th hi n ho t đ ng tín d ng ngân hàng đã đáp ng t t nhu c u v n cho h nghèo
- Ch t l ng tín d ng: ch t l ng tín d ng đ i v i h nghèo th hi n m c đ an toàn tín d ng, kh n ng hoàn tr và hi u qu s d ng v n tín d ng c a ng i vay
N u t l n quá h n trong t ng d n h nghèo th p, cho th y các kho n tín d ng
đ i v i h nghèo an toàn, lành m nh T l n quá h n cao, ph n nh s r i ro các kho n tín d ng
- Kh n ng b o toàn v n: khi ngân hàng cho h nghèo vay v n đ phát tri n SXKD Ngân hàng tính toán đ c kh n ng thu h i v n (c g c và lãi), sau khi tr các chi phí thì v n có lãi T đó ngân hàng có th duy trì và m r ng ho t đ ng ph c v c a mình
- M c đ đáp ng nhu c u v n h p lý cho h nghèo, h tr h nghèo phát tri n kinh
t , t ng thu nh p v n lên thoát kh i đói nghèo, hoà nh p c ng đ ng
- S h nghèo thoát kh i đói nghèo nh vay v n, s vi c làm đ c gi i quy t thông qua vay v n NHCSXH
¬ Tiêu chí đánh giá hi u qu cho vay h nghèo
Hi u qu tín d ng là m t ch tiêu t ng h p đ c đánh giá liên quan đ n l i ích c a khách hàng vay v n, ngân hàng và n n kinh t - xã h i Trong lu n v n này chúngtôi xin đi sâu đánh giá c th v hi u qu cho vay h nghèo c a NHCSXH
- Hi u qu kinh t
i v i h nghèo, hi u qu cho vay c a ngân hàng đ i v i h nghèo đ c th hi n doanh s vay, tr g c, lãi đúng h n, t l n quá h n th p, r i ro trong s d ng v n
th p Vi c s d ng v n c a h nghèo vào SXKD nh th nào? N u l i nhu n thu
đ c sau khi tr h t chi phí mà có lãi thì đánh giá hi u qu s d ng v n cao và
Trang 22ng c l i n u vay v n v SXKD thua l thì hi u qu th p, th m chí m t v n Có nhi u tr ng h p vay v n ngân hàng v ch n nuôi, tr ng tr t, tuy đã tr h t n cho ngân hàng đúng k h n, nh ng v n b đánh giá là hi u qu th p vì ngu n đ tr n cho ngân hàng ph i đi vay ch khác, ch không ph i t ngu n thu nh p c a ng i vay Cho nên, n u ch nhìn m t m t tr n c a h vay cho ngân hàng đ đánh giá h vay s d ng v n có hi u qu là ch a đ
Hi u qu cho vay h nghèo c ng đ c đánh giá thông qua tiêu chí t su t l i nhu n,
n u t su t l i nhu n đ c t ng lên; m c s ng h nghèo đ c c i thi n t t, s h thoát nghèo b n v ng, v n lên thành h giàu thì hi u qu tín d ng t t; t l h nghèo đ c vay v n, đây là ch tiêu đánh giá v m t l ng đ i v i công tác tín
d ng T l này càng cao, m t m t th hi n ngu n v n tín d ng l n đ ph c v h nghèo M t khác, đánh giá kh n ng SXKD c a h nghèo ngày càng l n, ngu n v n
có hi u qu (n u s d ng v n không hi u qu , thì h nghèo s không có nhu c u vay)
T ng s h nghèo đ c vay v n
T l h nghèo
đ c vay v n = T ng s h nghèo trong danh sách X 100%
Lu k s h thoát nghèo l n, c ng là m t tiêu chí đ đánh giá hi u qu tín d ng đ i
v i h nghèo qua c m t th i gian
Trang 23Th hai, ch t l ng tín d ng d a vào các tiêu chí nh t l n quá h n, t l s d ng
v n sai m c đích Các tiêu chí này đ c xác đ nh theo công th c:
t i m t th i đi m nh t đ nh (th ng là cu i tháng, cu i quý, cu i n m) Trong kinh
t th tr ng, n quá h n đ i v i ngân hàng là khó tránh kh i, v n đ là làm sao đ
gi m thi u n quá h n Nh ng ngân hàng có t l n quá h n th p đ c đánh giá
ch t l ng tín d ng t t, hi u qu tín d ng cao và ng c l i
T l s d ng v n sai m c đích Ng i vay s d ng v n đúng m c đích đã tr thành nguyên t c quan tr ng c a ngân hàng nói chung Tuy v y, trong th c t đã không ít khách hàng s d ng v n sai m c đích đã cam k t v i ngân hàng, v i đ ng c thi u lành m nh và do đó d b r i ro; trong tr ng h p này ng i ta g i là r i ro đ o đ c
Trang 24Nh ng kho n vay b s d ng sai m c đích ph n l n đ u không đem l i nh hi u qu kinh t xã h i nh mong mu n c a ngân hàng
Th ba, kh n ng sinh l i NHCSXH là m t TCTD Nhà n c, ho t đ ng không vì
m c đích l i nhu n, th c hi n chính sách tín d ng u đãi đ i v i ng i nghèo và các
đ i t ng chính sách khác, nh ng ph i b o toàn v n th c hi n t t v n đ này thì NHCSXH cho h nghèo vay v n ph i thu h i đ y đ c g c và lãi đúng h n, h n ch
th p nh t v r i ro x y ra
Th t , đáp ng nhu c u v n h p lý cho h nghèo N u ngu n v n c a ngân hàng đáp ng đ y đ , k p th i nhu c u v n ngày càng t ng c a h nghèo thì đ c đánh giá hi u qu c a NHCSXH đ i v i tín d ng h nghèo cao và ng c l i
Th n m, th t c ph i đ n gi n, thu n l i, cung c p nhanh chóng, gi m b t các phí
y thác trong ho t đ ng tín d ng nh phí y thác cho các t ch c h i nh HPN, HND, HCCB, H TN các c p, đ ng th i t ng phí hoa h ng cho các t tr ng t TK&VV B i vì t tr ng t TK&VV là ng i tr c ti p thu lãi đ n t ng h vay, đôn đ c thu n khi đ n h n, n u phí hoa h ng cho t tr ng t TK&VV th p thì h không làm h t kh n ng c a mình T đó làm cho hi u qu cho vay th p Các phí này đ c xác đ nh theo công th c:
Phí y thác cho các t ch c h i = T ng s lãi th c t thu đ c x 0.045/lãi su t
Phí hoa h ng cho t tr ng t TK&VV = T ng s lãi thu đ c x 0,085/lãi su t
- Hi u qu xã h i
i v i h nghèo, t o vi c làm cho ng i lao đ ng, t đó t o thêm ngu n thu nh p cho gia đình và xã h i, góp ph n h n ch t n n xã h i, n đ nh tr t t chính tr và an toàn xã h i; gi m b t tình tr ng cho vay n ng lãi, góp ph n thay đ i b m t đ i s ng nhân dân nông thôn T o ni m tin c a nhân dân đ i v i ng và Nhà n c Th hi n
s quan tâm c a ng và Nhà n c đ i v i h nghèo
Trang 25i v i ngân hàng, n u hi u qu tín d ng cao, ngân hàng s có thêm đi u ki n đ
ph c v t t h n nhu c u vay v n c a các đ i t ng T đó s góp ph n thúc đ y kinh t , xã h i c a đ a ph ng phát tri n ây chính là s t n t i và phát tri n b n
v ng c a NHCSXH
1.3.3.5 Vai trò cho vay h nghèo
Tín d ng là công c đ ngân hàng th c hi n trung gian tài chính đ a ngu n v n đ n
ng i nghèo đ th c hi n m c tiêu tiêu qu c gia nên nó có vai trò r t quan tr ng
¬ T o đ ng l c giúp ng i nghèo và các đ i t ng chính sách khác v t qua khó kh n thoát nghèo
Trong xã h i ng i nghèo đói do nhi u nguyên nhân nh đông con, l i bi ng lao
đ ng, già y u, thiên tai d ch b nh, thi u ph ng ti n s n xu t, ch n nuôi, chính sách
c a Nhà n c, do thi u ki n th c trong SXKD ho c ng i nghèo có các k n ng mà
ch a đ c t n d ng h t H hoàn toàn có kh n ng phát tri n kinh t , SXKD, t đó gia t ng cu c s ng gia đình khi đ c ti p c n các ngu n v n v i m t c ch cho vay thích h p và linh ho t, h không ph i là nh ng ng i không có kh n ng làm n, h coi tr ng vi c đ c ti p c n tín d ng và h ch p nh n c ch lãi su t sòng ph ng
nh các đ i t ng vay khác, th m chí h t nguy n tr thêm đ đ c vay Ý th c
v n lên thoát nghèo c a h là r t l n, ti m n ng c a h đ c khai thác và có c ch cung c p d ch v tài chính thích h p cho h thì nh t đ nh h s thoát nghèo thành công và ti n đ n cu c s ng trung bình và khá gi trong t ng lai Trong th c t b n
ch t c a ng i nông dân Vi t Nam là c n cù, ti t ki m nh ng nghèo đói ch y u là
do thi u v n đ mua v t li u, cây gi ng, con gi ng, phân bón đ s n xu t, thâm canh
t o ra n ng su t và s n ph m hàng hóa, t ng thu nh p c i thi n cu c s ng Vì v y
đ i v i h v n là đi u ki n quan tr ng nh t, là đ ng l c giúp h v t qua khó kh n
đ thoát nghèo
¬ Góp ph n h n ch tình tr ng cho vay n ng lãi
Trang 26Trong cu c s ng không th đo l ng tr c đ c s khó kh n, túng thi u nh t là
ng i nghèo do hoàn c nh b t bu c nào đó, ví d nh h ph i chi dùng cho s n
xu t, chi phí cho con em đi h c, duy trì cu c s ng c a h …, h ph i đi vay, m c dù
v i lãi su t quá cao h c ng ph i đi vay đ trang tr i cu c s ng c a h Chính vì v y cho vay ng i nghèo (nh t là nông thôn) đã h n ch và đi đ n xóa b tình tr ng cho vay n ng lãi
¬ Giúp ng i nghèo nâng cao ki n th c ti p c n v i th tr ng
Dù vay v i lãi su t u đãi nh ng h ph i tr g c khi đ n h n nên khi nh n v n vay,
ng i vay ph i tính toán ch n nuôi con gì, tr ng cây gì, làm ngh gì…và làm nh
th nào đ có hi u qu kinh t , n u không tính toán k thì không th tr n i s ti n vay khi đ n h n, đa s tâm lý ng i nghèo h r t s n , nh t là n c a Nhà n c Chính vì v y h luôn h c h i v k thu t s n xu t, khuy n nông, khuy n lâm, khuy n ng , tìm tòi trao đ i kinh nghi m các gia đình khác trong nông thôn, h c h i kinh nghi m trong công tác qu n lý kinh t a s ng i nghèo t o ra s n ph m hàng hóa thông qua vi c trao đ i trên th tr ng làm cho h ti p c n đ c v i n n kinh t th tr ng m t cách tr c ti p
¬ Góp ph n vào vi c chuy n đ i c c u kinh t nông nghi p nông thôn, th c
hi n phân công l i lao đ ng
m t n n s n xu t hàng hóa có hi u qu đòi h i s d ng v n vay ph i g n li n v i chuy n giao ti n b khoa h c k thu t, khuy n nông, khuy n lâm, khuy n ng …, đó
là v n đ c t lõi hi n nay trong l nh v c nông thôn Th c ch t là t ch c l i s n su t , chuy n d ch c c u mùa v , cây tr ng, v t nuôi, đ a các lo i gi ng m i có n ng
su t cao vào áp d ng trong th c ti n s n xu t và ph i đ c th c hi n trên ph ng
di n r ng Thông qua chuy n ngu n v n đ u t vào khu v c nông thôn v a t o vi c làm trong nông nghi p là khâu đ t phá r t quan tr ng gi i quy t đ c s lao đ ng
th t nghi p l n hi n nay, t o ra nh ng s n ph m có giá tr kinh t cao và tham gia
xu t kh u…, đi u đó góp ph n vào vi c phân công l i lao đ ng trong nông nghi p
Trang 27và lao đ ng xã h i, tr c ti p góp ph n vào vi c chuy n d ch c c u kinh t nông thôn thông qua áp d ng ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t, t o ra các ngành, ngh , d ch v m i trong nông nghi p nông thôn hi n nay
¬ Góp ph n nông thôn gi m cách bi t giàu nghèo trong xã h i
th c hi n th ng l i s nghi p công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c vì m c tiêu dân giàu, n c m nh, xã h i công b ng, dân ch , v n minh Vi c X GN g n v i xây d ng nông thôn m i hi n nay là m t ch tr ng, chính sách l n c a ng và Nhà n c nh m th c hi n t ng tr ng b n v ng g n v i b o đ m công b ng và ti n
b xã h i
Tình hình nông thôn hi n nay đã có b c phát tri n m i, song bên c nh đó v n còn nhi u khó kh n trong phát tri n kinh t nông nghi p nông thôn Vì v y ngu n v n cho vay ng i nghèo trong th i gian qua đã đ c tri n khai, ph i h p ch t ch gi a các t ch c tín d ng, các t ch c CTXH đã có tác d ng t ng c ng hi u l c qu n lý
c a c p y, chính quy n trong ch đ o kinh t đ a ph ng t o ra s g n bó gi a
h i viên, đoàn viên v i các t ch c h i nh HND, HPN, HCCB, H TN, đoàn th
c a mình ây c ng là d p đ anh ch em trao đ i, giao l u, h c h i kinh nghi m l n nhau trong ch n nuôi, tr ng tr t, chuy n đ i gi ng cây tr ng v t nuôi, t o ra nh ng ngành ngh ph , nghi p v qu n lý v n, chuy n giao KHKT, kinh nghi m qu n lý kinh t c a gia đình, quy n l i kinh t c a các t ch c h i đ i v i h i viên thông qua
vi c vay v n Thông qua t TK&VV đã thông tin, tuyên truy n v chính sách tín
d ng u đãi c a ng và Nhà n c đ i v i h nghèo, t o đi u ki n đ nh ng ng i vay v n có cùng hoàn c nh ti p c n đ c ngu n v n tín d ng u đãi Qua sinh ho t
t TK&VV tình làng ngh a xóm đ c phát huy, cùng h tr nhau trong sinh ho t và
đ i s ng, làm quen v i các ho t đ ng tín d ng, vay v n giúp h nghèo đ i m i cách ngh , cách làm, h ng đ u t , bi t tính toán l i ích kinh t t v n mang l i, ti t ki m trong chi tiêu, tìm tòi h c h i kinh nghi m v s n xu t và ch n nuôi…, các gia đình khác trong nông thôn, ph bi n các ti n b KHKT, đ cùng nhau phát tri n kinh t
h gia đình đ ng đ u, xóa đ c đói, gi m đ c nghèo, đ a đ i s ng v t ch t và tinh
Trang 28th n c a ng i dân ngày càng đ c nâng cao Nh ngu n v n u đãi c a NHCSXH cho vay đ i v i h nghèo, nên đã làm thay đ i đ i s ng kinh t nông thôn, gi
v ng an ninh, tr t t xã h i, h n ch đ c nh ng m t tiêu c c, t o ra m t b m t
m i trong đ i s ng nông thôn và kinh t - xã h i, góp ph n xây d ng khu v c nông thôn ngày càng giàu đ p
1.4 Kh o sát th c tr ng cho vay h nghèo trên th gi i
1.4.1 Tham kh o mô hình cho vay h nghèo c a ngân hàng Grameen (Bangladesh)
Bangladesh là m t n c nông nghi p l c h u, di n tích t nhiên g n 143 nghìn cây
s vuông, thu c nhóm n c nghèo nh t th gi i, dân s kho ng 120 tri u ng i ,
g p 1.5 l n dân s Vi t nam Trong đó, 80% dân s sinh s ng nông thôn Dân trí
th p, nhi u ng i mù ch Balangdesh là n c đ ng b ng, thiên tai th ng xuyên
x y ra nh : bão, l l t và h n hán Do đó, đ i s ng c a đa s nông dân r t thi u
th n, vi c cho vay n ng lãi th nh hành nông thôn Trong khi đó Nhà n c Bangladesh thành l p m t y ban qu c gia ki m soát th tr ng ti n t , th tr ng
ch ng khoán, lãi su t, t giá ti n t , nh ng không th nào bu c các TCTD nêu trên cho nông dân vay, nh t là nông dân nghèo vay v n
Ngân hàng Grameen do giáo s YUNUS và các c ng s c a ông tr ng i h c kinh t Qu c gia sáng l p t n m 1976 và đ c Chính ph Bangladesh cho phép
ho t đ ng Là ngân hàng chuyên ph c v ng i nghèo, ho t đ ng nh m t ngân hàng th ng m i c ph n t bù đ p đ c chi phí, đ c Chính ph cho phép ho t
đ ng theo lu t riêng và không b chi ph i b i lu t tài chính- ngân hàng
H th ng ngân hàng Grameen g m: Ngân hàng Trung ng, tr s t i th đô Datka,
Trang 29tâm tín d ng có ít nh t 10 t tín d ng M i t tín d ng có 5 thành viên, m t thành viên làm t tr ng Nông dân nghèo mu n đ c vay ti n ngân hàng Grameen ph i
là thành viên c a ngân hàng và sinh ho t trong t tín d ng, hàng tu n, các trung tâm tín d ng h p v i các thành viên m t l n, m i thành viên ph i g i 1kata (đ n v ti n
t c a Bangladesh) c a mình t i chi nhánh ngân hàng Grameen
Tuy có m t th tr ng ng i nghèo khá đông đúc nh ng ngân hàng Grameen không
h ng i ch khách hàng Nhân viên ngân hàng đích thân t i g p các khách hàng trong các bu i h p hàng tu n Trong bu i h p bao g m t 6 đ n 8 nhóm trong cùng
m t làng, các khách hàng s góp ti n tr n hàng tu n và xin vay món n m i M i khách hàng s trình bày v công vi c làm n c a mình ti n đ n đâu, và c ng s nh n
đ c nh ng l i khuyên b o, chia s kinh nghi m t nh ng ng i khác trong nhóm
và t nhân viên c a Grameen Các nhân viên ngân hàng Grameen c ng th ng xuyên t i th m nhà khách hàng đ n m đ c ti n tri n c a vi c kinh doanh
Cho đ n nay t ng s ng i vay t i ngân hàng Grameen là 6,61 tri u ng i T ng s cho vay kho ng 290,03 t taka (t ng đ ng 5,72 t USD), thu h i đ c kho ng 258,16 t taka (kho ng 5,07 t USD), đ t t l thu h i n m c 98,85%- m t t l
mà ngay c kh i h th ng ngân hàng th ng m i (v i nh ng quy trình th m đ nh g t gao c a mình) c ng khó mà đ t đ c c bi t, nh ng ng i t ng vay t ngân hàng Grameen hi n s h u 94% c ph n c a ngân hàng và 6% còn l i do s h u Nhà
n c Mô hình tín d ng giúp đ ng i nghèo c a ngân hàng Grameen đ n nay đ c
áp d ng 23 n c khác B ng các d ch v ti t ki m- tín d ng linh ho t, ngân hàng Grameen đã r t thành công trong vi c ti p c n đ c t ng l p nghèo nh t (đ c bi t là
ph n nông thôn không có tài s n), đ t t l thu h i n g n 100% và nâng cao v th kinh t xã h i c a khách hàng Grameen đ c bi t nh n m nh nh ng khía c nh xã h i
và con ng i trong quá trình phát tri n c a ng i nghèo, ch không ch d ng l i
ch ng trình ti t ki m- tín d ng thông th ng
Tuy nhiên, ch ng trình vi tín d ng Grameen c ng g p m t s khuy t đi m lúc ban
đ u nh : (1) chi phí đi u hành giám sát quá cao, (2) không cung c p tín d ng cho
Trang 30¬ Ch ng trình cho vay
Cho vay t ng th nh m vào các ho t đ ng kinh t đ t o ra l i t c và t o công n
vi c làm cho mình đ t làm ch ; cho vay liên h p là cho vay c nhóm không ph i
cá nhân đ h có s v n l n dành cho các ho t đ ng đ u t l n; cho vay xây nhà v i
đi u ki n ng i vay có tr n t t trong các l n vay tr c đó; cho vay k thu t nh m
m c đích đ u t s n xu t nh máy g t lúa, đào gi ng, máy xay chà lúa…
¬ Tiêu th c cho vay
i t ngph c v là các gia đình có ch a đ n 0,2 ha đ t và m c thu nh p theo đ u
ng i d i 100USD/n m Ngân hàng Grameen giúp ng i nghèo v i kho n vay nh 50-100 USD
¬ Các nguyên t c cho vay
Cho vay không c n th ch p và giao kèo pháp lý mà c n c vào lòng tin con ng i; cho vay theo nhóm, m i nhóm t i thi u có 5 thành viên, đ u tiên 2 thành viên trong
t đ c vay v n và khi tr xong n , thì 2 thành viên ti p theo đ c vay, t tr ng t tín d ng là ng i vay cu i cùng Khi t tr ng tr xong n thì l i có 2 thành viên khác đ c vay v n, quy ch này đ c l p đi, l p l i… Ng i vay c a nhóm không
ph i đ n ngân hàng đ xin vay, trái l i ngân hàng đ n g p nhóm đ ch n ng i cho vay, qua các phiên h p đ a ph ng gi a các nhóm và trung tâm cho vay; m c tiêu
Trang 31¬ Cách th c qu n lý
Grameen thi t l p m t h th ng qu n lý ch t ch Các thành viên trong t tín d ng giám sát l n nhau v s d ng v n vay đúng m c đích Hàng tu n ng i vay ph i tr
n và g i ti n ti t ki m ít nh t là 1 taka và ph i n p các kho n l phí nh : đóng góp
1 taka l p qu giáo d c tr em, kh u tr 4 % l p qu nhóm và 5% l p qu b o hi m
nh ch tài chính này bu c ng i vay ph i g n bó v i ngân hàng, n u ng i vay không tr đ c n , thì tr vào qu nhóm, qu trung tâm, qu b o hi m, ng i ra
kh i nhóm không đ c rút v n đã đóng góp
¬ Lãi su t cho vay
T i ngân hàng Grameen có 4 m c lãi su t cho vay, 20% gi m d n cho các kho n vay nh m sinh l i, 8% cho tín d ng nhà , 5% cho các kho n vay c a sinh viên và
nh ng thành viên r t khó kh n (ng i n xin) thì vay không tr lãi T t c là lãi đ n tính theo ph ng pháp kh u hao i u này có ngh a là n u 1 ng i vay 1.000 taka theo m c vay đ u sinh l i và tr đ u m i tu n trong m t n m thì ph i tr t ng c ng
Trang 321.100 taka, bao g m 1.000 taka ti n vay, và 100 taka ti n lãi trong m t n m, t ng
đ ng 10 % lãi su t đ ng lo i
Tóm l i, ch ng trình vi tín d ng c a Ngân hàng Grameen đã làm thay đ i h n di n
m o c a các làng xã, và r t thành công trong công tác gi m nghèo Bangladesh và
m t s n c đang phát tri n trên th gi i Ch ng trình này là s ph i h p áp d ng
gi a các nguyên t c kinh t và đ ng l c xã h i đ giúp ng i nghèo “t làm ch
mình” Rõ ràng ch ng trình vi tín d ng Grameen có th áp d ng Vi t Nam đ giúp nh ng ng i nghèo kh v t qua các khó kh n đ i s ng tri n miên, ch vì h thi u ph ng ti n, v n li ng c n thi t đ sinh ho t, ho c không có c h i áp d ng k thu t tân ti n đ t ng gia s n xu t H n n a, hi n t ng cho vay n ch đen, ng n
h n v i lãi su t r t cao x y ra th ng xuyên b t c n i nào trong n c, t thôn quê
đ n thành th Do đó, c n có chính sách thích h p đ khuy n khích áp d ng tri t đ các nguyên t c vi tín d ng c a ngân hàng Grameen trong hoàn c nh đ t n c, nh m đáp ng nhu c u c p thi t c a các gi i nghèo, kém may m n hi n nay, c ng nh
gi m b t hi n t ng cho vay tiêu c c d y đ y trong n c, trong khuynh h ng hi n
đ i hóa và h i nh p th gi i c a đ t n c
Ngân hàng Grammeen đ c đánh giá là t t, có lãi l n, ngu n v n t ng tr ng nhanh, n quá h n th p, đ c Chính ph đánh giá cao và có d lu n t t trên th gi i Ngân hàng Grammeen đã góp ph n cho nông dân nghèo thoát nghèo và n đ nh xã
h i Qua phân tích kinh t l ng ph c t p, phân tích s b cho th y ngân hàng Grameen đã t o ra m t s l i ích c các h gia đình và p thôn c p đ h gia đình, nh ng l i ích t s tham gia ch ng trình bao g m các thay đ i trong thu
nh p, vi c làm, tích l y tài s n và các ch s phúc l i khác
1.4.2 Bài h c kinh nghi m cho Vi t nam
Nghèo đói là nguyên nhân d n đ n dân trí th p, b nh t t, kh ng b , cao h n là b t hòa gi a các t ng l p dân c trong n c ho c gi a n c này v i n c khác và chi n tranh c c b có th x y ra Vì v y giúp đ cho ng i nghèo đ u c n thi t ai c ng
Trang 33nên làm Nh ng khi ti n hành trên m t quy mô l n, cho c qu c gia thì ch có lòng nhân ái thôi thì ch a đ Ph i có trí tu , ph i h c h i kinh nghi m đ tìm nh ng gi i pháp lâu dài, t o nên nh ng con ng i t ch , t tin, s ng có nhân ph m Do đó mà chi n l c X GN là m t chi n l c mà c c ng đ ng qu c t đang quan tâm, b i vì
nó không ch có ý ngh a kinh t - xã h i mà còn mang đ m tính nhân v n, nhân đ o sâu s c Do đó ngân hàng cho ng i nghèo không ch th c hi n m t qu c gia mà
h u h t các n c trên th gi i, ngay c m t s n c phát tri n Trong đó m c tiêu
X GN là nhi m v tr ng tâm và đ c th c hi n theo h ng th tr ng Theo Giáo
s Yunus cho r ng ngân hàng th gi i là chi c đ u tàu tiên phong c a t t c các ngân hàng ph i thay đ i h ng đi Xây d ng ngân hàng t lý thuy t đ n hành đ ng
mà trong đó l y m c tiêu qu c gia là c t lõi T th c t ho t đ ng c a các ngân hàng
ph c v cho ng i nghèo và k t h p v i đi u ki n kinh t c th Vi t Nam chúng
ta có th áp d ng m t s bài h c kinh nghi m vào Vi t Nam
Th nh t, v quy mô T TK&VV, m i t nên t 20- 30 thành viên, các thành viên
ph i li n canh, li n c Các t viên đóng góp ti n g i ti t ki m b t bu c và ti t ki m
t nguy n;
Th hai, NHCSXH nên t ch c l i c c u b máy nhân s g n g i v i ng i nghèo,
hi u bi t nông thôn và tâm huy t v i ng i nghèo h n;
Th ba, v c ch lãi su t cho vay, nên th c hi n theo c ch lãi su t cho vay th c
d ng và ph i t bù đ p đ c chi phí và kinh doanh ph i có lãi, nên xóa b c p bù
Trang 34NHCSXH cho vay không vì m c tiêu l i nhu n mà vì m c đích X GN góp
ph n th c hi n m c tiêu X GN thì m t trong nh ng gi i pháp quan tr ng là đ u t
v n cho h nghèo thông qua tín d ng u đãi c a NHCSXH
Tín d ng đ i v i h nghèo c a NHCSXH nh m th c hi n ch tr ng X GN c a
ng và Nhà n c Nó có vai trò h t s c quan tr ng trong vi c gi i quy t vi c làm,
c i thi n thu nh p, nâng cao đ i s ng cho ng i nghèo, góp ph n ng n ch n cho vay
n ng lãi nông thôn Vi c nâng cao hi u qu cho vay đ i v i h nghèo c a NHCSXH là yêu c u khách quan; v a giúp h nghèo vay v n thoát kh i đói nghèo,
n đ nh xã h i; đ ng th i nâng cao uy tín v th c a NHCSXH trong h th ng Ngân hàng Vi t Nam
Trong lu n v n này đã đ a ra m t s ch tiêu, bao g m các nhóm đ nh tính và đ nh
l ng đ đánh giá hi u qu tín d ng đ i v i h nghèo c a NHCSXH Nh ng v n đ
đ c đ c p trong ch ng 1 s là ti n đ c b n cho vi c nghiên c u các ch ng
ti p theo c a lu n v n
Trang 35CH NG 2
TH C TR NG CHO VAY H NGHÈO T I CHI NHÁNH NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ H I T NH TÂY NINH
2.1 KHÁI QUÁT TH C TR NG ÓI NGHÈO T I T NH TÂY NINH
2.1.1 Vài nét v kinh t - xã h i t nh Tây ninh
2.1.1.1 i u ki n t nhiên
T nh Tây Ninh thu c khu v c mi n ông Nam B , có 9 huy n (th ) v i 95 xã,
ph ng, th tr n Trong đó, có 20 xã ti p giáp biên gi i Campuchia Di n tích đ t t nhiên là 4.029,6 km2 (s li u th ng kê n m 2003) Trong đó đ t nông nghi p là 2.867km2, đ t lâm nghi p là 410,7km2
Dân s 1.066.402 ng i (s li u th ng kê 01/04/2009), dân t c chính là Kinh (98%), ngoài ra còn có các dân t c thi u s nh : Khmer, Hoa, Ch m…V i v trí đ a lý n m gi a các trung tâm kinh t – th ng m i
là thành ph H Chí Minh và Phnôm Pênh (Campuchia), giao đi m quan tr ng gi a
h th ng giao thông qu c t và qu c gia, thông th ng v i các vùng kinh t có nhi u
ti m n ng phát tri n, là đi u ki n thu n l i đ t nh phát tri n kinh t – xã h i Tây Ninh có khí h u nhi t đ i gió mùa Nhi t đ quanh n m cao, biên đ dao đ ng nhi t
nh Ch đ m a, n ng, gió th hi n r t rõ gi a mùa m a và mùa khô M t khác Tây Ninh n m sâu trong l c đ a, ít ch u nh h ng c a bão và nh ng y u t b t l i khác
2.1.1.2 i u ki n kinh t - xã h i
Trong nh ng n m g n đây n n kinh t c a t nh Tây Ninh phát tri n t ng đ i toàn
di n và liên t c GDP c a t nh t ng bình quân 14% (n m 2009), thu nh p bình quân
đ u ng i đ t 1.390 USD/n m là r t khá, c c u kinh t chuy n d ch theo h ng tích c c, giá tr s n xu t nông-lâm-th y s n t ng bình quân 7%, công nghi p t ng 16,8%, d ch v t ng 21,5%, t l lao đ ng qua đào t o đ t 45% n nay các ngành kinh t m i nh n phát tri n không ng ng và n đ nh, ngành nông nghi p đã quy
ho ch các vùng cây công nghi p ng n ngày và dài ngày n đ nh nh vùng chuyên
Trang 36canh mía 18.850 ha, vùng chuyên canh cây mì 49.195 ha, vùng chuyên canh cao su 70.706 ha, vùng chuyên canh cây đ u ph ng 21.276 ha, đi u này đã t o đ c ngu n nguyên li u ch đ ng cho công nghi p ch bi n xu t kh u i đôi v i phát tri n
tr ng tr t, ngành ch n nuôi có b c phát tri n khá, đã t o nhi u gi ng v t nuôi có
n ng su t cao đ a vào s n xu t đ i trà, t ng b c đ a ngành ch n nuôi chi m m t t
l t ng x ng trong l nh v c s n xu t nông nghi p c a Tây Ninh Ngành công nghi p và ti u th công nghi p ngày càng phát tri n v ng ch c đã xây d ng đ c h
th ng các nhà máy ch bi n nông s n t i các vùng chuyên canh nh : các nhà máy
đ ng, các nhà máy ch bi n b t c mì, các nhà máy ch bi n m cao su, t ng b c xây d ng các khu công nghi p trong t nh Trong l nh v c th ng m i và du l ch, đã tri n khai các d án thu c khu th ng m i trong n c và khu th ng m i qu c t
t o đi u ki n cho c dân biên gi i hai n c trao đ i, buôn bán hàng hóa T p trung phát tri n khu kinh t c a kh u M c bài, các trung tâm th ng m i n i đ a, các ch
đ u m i, ch biên gi i…, đ thu hút đ u t vào l nh v c công nghi p Tuy nhiên c
c u kinh t c a Tây Ninh, ngành công nghi p v n còn khiêm t n, ch a phát tri n
m nh; h t ng c s , nh t là h t ng giao thông, c u đ ng ph c v cho phát tri n công nghi p còn y u kém; đ i s ng c a ng i dân, nh t là ng i dân vùng nông thôn, biên gi i còn nhi u khó kh n, thi u th n
Theo s li u th ng kê đ n 31/12/2009 Dân s c a Tây Ninh có 1.066.402 ng i,
m t đ dân s trung bình 264 ng i/km2
, l c l ng lao đ ng n m 2009 là 696.235
ng i (t ng bình quân hàng n m 1.02%), lao đ ng tr chi m t l khá cao, nhóm
tu i t 15 – 34 là 43,38%, ch t l ng lao đ ng ngày càng đ c c i thi n, t l lao
đ ng qua đào t o ngh t ng lên liên t c t 23,12% n m 2005 lên kho ng 40% n m
2009 V c u lao đ ng thì c c u lao đ ng chuy n d ch theo h ng tích c c, t ng t
l lao đ ng trong khu v c công nghi p, d ch v , gi m t l trong khu v c nông nghi p Lao đ ng Tây Ninh ch y u là nông nghi p, nông thôn chi m trên 65%, trong khi đó trên 17% l c l ng lao đ ng trong khu v c này luôn thi u vi c làm,
ch a qua đào t o kho ng 60%, trình đ chuyên môn, ý th c t ch c, tác phong công
Trang 37nghi p ch a cao, ngành ngh đào t o ch a đáp ng nhu c u th tr ng, thi u lao
đ ng k thu t chuyên môn cao
2.1.2 Th c tr ng đói nghèo t i t nh Tây Ninh
2.1.2.1 S l ng, c c u và phân b h đói nghèo tây Ninh
Tây Ninh là t nh thu c khu v c mi n ông Nam B , ti m l c kinh t phát tri n
t ng đ i khá Tuy nhiên s phát tri n kinh t m i vùng v n còn khá chênh l ch
Nh t là nh ng vùng biên gi i, ng i dân s ng ch y u b ng ngh s n xu t nông nghi p, k t c u h t ng ch a đ c đ u t xây x ng nhi u, m t b ng dân trí th p, đ i
s ng v t ch t và tinh th n g p nhi u khó kh n Theo k t qu rà soát h nghèo n m
2009, s h gia đình 270.971 h , s h nghèo trên đ a bàn t nh 14.862 h nghèo, chi m t l 5,49% (14.862/270.971) gi m 4.301 h và 2,19% so n m 2008 Trong
đó s h nghèo chu n Trung ng 6.765 h , t l 2,5% (6.765/270.971) gi m 2.244
h và 1,11% so n m 2008; s h nghèo chu n li n k 8.097 h , t l 2,99% gi m 2.057 h và 1,08% so n m 2008 Trong s 14.862 h nghèo thì khu v c thành th ch chi m 1.297 h , t l 8,73%, khu v c vùng nông thôn chi m t i 13.565 h , t l 91,27% So v i k t qu đi u tra n m 2005, toàn t nh đã gi m đ c 13.338 h nghèo
(chi m t l 47,3%=(28.200-14862)/28.200) (theo báo cáo s 23/SL TBXH-TBXH
ngày 07/01/2010). Tuy nhiên, vi c đánh giá, c p nh p h nghèo m t s đ a
ph ng còn sai sót, thi u chính xác do tiêu chí đánh giá, xác minh h nghèo giai
đo n 2005-2010 không phù h p vì m c tr t giá khá cao, h ng n m ch tiêu h nghèo đ t th p so v i th c t Nhi u h nghèo th t s l i không đ c x p vào di n nghèo ch vì thu nh p nh nh h n quy đ nh, không ít h nghèo có nguy c tái nghèo
Trang 38
li n k
T ng c ng
h nghèo TW&Li n
k
Chu n Trung
ng
Chu n
li n k
Chu n trung
(Ngu n báo cáo k t qu rà soát h nghèo n m 2009, s 23/BC/SL -TBXH ngày
07/01/2010 c a S Lao ng TBXH t nh Tây Ninh)
Trang 39B ng 2.2 T l h nghèo trong t ng s h (phân tích theo khu v c)
n v : h , % Trong đó
n m
2009
S h nghèo
n m
2009
S h nghèo K.V thành
th
S h nghèo K.V c nông thôn
S h nghèo
n m
2008
T l nghèo
(Ngu n báo cáo k t qu rà soát h nghèo n m 2009, s 23/BC/SL -TBXH ngày
07/01/2010 c a S Lao ng TBXH t nh Tây Ninh)
2.1.2.2 Nguyên nhân đói nghèo t i Tây Ninh
Ngu n g c đói nghèo do nhi u nguyên nhân d n đ n, có nguyên nhân tác đ ng tr c
ti p, gián ti p ho c c hai M t s nguyên nhân ch y u nh :
¬ Do thi u v n, thi u ki n th c và k thu t làm n
Ng i nghèo không ph i là nh ng ng i không có kh n ng làm n, phát tri n s n
xu t, ho c là nh ng ng i l i bi ng! Ý th c v n lên thoát nghèo c a h là r t cao
Do h không có đ v n ho c không có v n, ph i đi làm thuê, đôi khi th t nghi p h
r i vào tình tr ng thi u n M t khác ki n th c c a h ch m t m c đ nh t đ nh
nào đó nên khi áp d ng k thu t m i đ t ng n ng xu t thì ch a mang l i hi u qu
Trang 40cao, n u có c ch cung c p d ch v tài chính thích h p cho h thì nh t đ nh h s thoát nghèo thành công và ti n đ n cu c s ng trung bình và khá gi trong t ng lai
¬ Do sinh đ nhi u nh ng đ t đai canh tác ít
Trong nh ng n m g n đây, m c dù có cu c v n đ ng ch ng trình sinh đ có k
ho ch, nh ng sinh đ th m chí không gi m mà còn ti p t c t ng, nh t là vùng nông thôn a s h gia đình nào sinh đ nhi u thì th ng r i vào hoàn c nh ng i làm thì ít, nh ng ng i n thì nhi u, do đó thu nh p bình quân trên đ u ng i th p,
d n đ n nghèo đói M t khác di n tích đ t canh tác có h n nên s n l ng thu ho ch bình quân tính trên đ u ng i ngày có xu h ng gi m khi sinh đ t ng lên
¬ V n đ s c kh e
Thi u s c lao đ ng và s c kh e kém có m i quan h t l thu n v i tình tr ng đói nghèo M t khi s c kh e y u thì không th lao đ ng đ c, mà không có lao đ ng thì không t o ra thu nh p đ nuôi đ cho b n thân mình, mà ph i d a vào ng i thân trong gia đình nông thôn m t ng i làm đ nuôi m t ng i th ng đa s là h r i vào hoàn c nh túng thi u, cu c s ng khó kh n và t t y u đói nghèo s di n ra là đi u không th tránh kh i trong cu c s ng hi n nay Ng c l i đói nghèo làm cho s c
kh e suy gi m, m t khi nghèo đói đã ng tr thì không th c i thi n đ c s c kh e
t t h n Thi u s c kh e, s c kh e kém và đói nghèo luôn tác đ ng qua l i l n nhau
Vì v y hai v n đ gi m nghèo đói và c i thi n s c kh e c n ph i đ c quan tâm h n