TÁC ĐỘNG CỦA CÁC BIỆN PHÁP CAN THIỆP ĐẾN THAY ĐỔI NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂN NUÔI (KAP) TẠI CÁC HỘ CHĂN NUÔI GIA CẦM NHỎ LẺ NHẰM GIẢM THIỂU NGUY CƠ LÂY LAN DỊCH CÚM GIA CẦM

Mục tiêu của dự án này là: nghiên cứu một cách có hệ thống về chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ, giúp cho mọi người có cái nhìn đúng đắn hơn về hệ thống chăn nuôi này, sự khác nhau giữa chúng, va

TÁC ĐỘNG CỦA CÁC BIỆN PHÁP CAN THIỆP ĐẾN THAY ĐỔI NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH CHĂN NUÔI (KAP) TẠI CÁC HỘ CHĂN NUÔI GIA CẦM NHỎ LẺ NHẰM GIẢM THIỂU NGUY CƠ LÂY LAN DỊCH CÚM GIA CẦM

Vũ Chí Cương 1

, Trần Thị Mai Phương1, Phùng Đức Tiến1, Nguyễn Quý Khiêm2,

Nguyễn Thị Nga2 và Bạch Thị Thanh Dân2

1

Viện Chăn nuôi; 2Trung tâm nghiên cứu gia cầm Thụy Phương Tác giả liên hệ: Trần Thị Mai Phương - Viện Chăn nuôi

Tel: 01682957577; Email: maiphuongvcn@yahoo.com.vn

ABSTRACT Impact of the interventions on the KAP changes of the poultry backyaders in relation to the reduction and

management of avian influenza risk The IDRC funded project” Characteristics and dynamic of backyard poultry raising systems in five Asian countries in relation to the reduction and management of avian influenza risk” had been implemented for 3 years (2007-2010) The goals of this project were to systematically investigate the backyard poultry system in order to beter understand these backyard systems, the variations among them, their roles in rural livelihood systems, and to work with stakeholders in this sector to devise practical, equitable and sustainable options to reduce the likelihood of a human AI pandemic in Vietnam

After three years of implementing the project with many interventions, the KAP has been changed significantly The rate of householders keeping various species reduced from 33.25% to 22.40% Most of the householders built the pens for their poultry (91.28%) and these pens were far from their houses Most of the farmers cleaned their poultry pens, washed their hands and changed the clothes before and after contacting with the poultry The rate of the vaccinated birds was increased (75.41-85.88%) It was revealed that community intervention was the most effected solution in KAP changing of the backyarders at the project provinces

Key words: KAP changing; backyard poultry

ĐẶT VẤN ĐỀ Mặc dù chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ có tỷ lệ đóng góp vào GDP nhỏ ở mỗi quốc gia trong khu vực nhưng lại có ý nghĩa lớn đối với sinh kế của hộ nông dân nông thôn, không những thế, chăn nuôi nhỏ lẻ còn được coi là cuộc sống, là điểm đặc trưng của mỗi nước, là nguồn cung cấp thực phẩm có dinh dưỡng cao cũng như nguồn thu nhập của các hộ gia đình

Từ cuối năm 2003, đầu năm 2004 dịch cúm gia cầm bùng phát ở 8 nước khu vực Đông Nam

Á đã gây ảnh hưởng đến các nền kinh tế và đe dọa đối với sức khỏe con người Theo nhận định của tổ chức FAO cho rằng cúm gia cầm lần đầu tiên bùng phát từ gia cầm thương phẩm quy mô lớn, sau đó lan sang gia cầm chăn thả rồi trở thành một trong những vùng ủ bệnh Từ

đó dẫn đến khả năng tích tụ virus lớn tại vùng nông thôn của các nước Đông nam Á khiến khả năng tái nhiễm cao hơn và có nguy cơ lây nhiễm từ người sang người

Được sự tài trợ của chính phủ Canada (Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Quốc tế IDRC), một

dự án nghiên cứu đặc điểm và động lực của hệ thống chăn nuôi gia cầm chăn thả tại 5 nước bao gồm Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia, Campuchia và Việt Nam, nhằm giảm thiểu nguy

cơ bùng phát dịch cúm, chăn nuôi gia cầm chăn thả bền vững đã ra đời Mục tiêu của dự án này là: nghiên cứu một cách có hệ thống về chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ, giúp cho mọi người có cái nhìn đúng đắn hơn về hệ thống chăn nuôi này, sự khác nhau giữa chúng, vai trò của chúng trong đời sống của người dân nông thôn, xác định các lựa chọn thích hợp nhằm giảm thiểu nguy cơ của dịch cúm gia cầm trong cộng đồng ở 5 nước châu Á

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Vật liệu

400 hộ chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ thuộc 8 xã của 4 tỉnh Hà tây, Thái bình, Thanh hóa và Long

an thuộc sector 4 (theo định nghĩa của FAO) đại diện cho các vùng khác nhau và được lựa chọn dựa theo các tiêu chí sau: Các xã lựa chọn thuộc vùng cao, vùng thấp, khoảng cách đến ổ dịch (cả với người và động vật); các xã này có các trang trại chăn nuôi gia cầm thương phẩm (gà hoặc vịt) hoặc các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ có chăn nuôi cả gà và vịt; khoảng cách đến thị trường thành phố, điều kiện vận chuyển Những tỉnh này là những địa chỉ cung cấp sản phẩm gia cầm cho thành phố, thị trấn và có kinh nghiệm trong thực hiện dự án

Nội dung nghiên cứu

Giai đoạn 1: Điều tra thực trạng tình hình chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ trước và sau khi xảy ra dịch cúm, tập huấn hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi gia cầm an toàn và phòng chống dịch cúm gia cầm tại các địa phương tham gia dự án

Giai đoạn 2: Điều tra, phân tích để đánh giá tác động của dự án giai đoạn 1 sau đó tiến hành lựa chọn giải pháp can thiệp

Giai đoạn 3: Áp dụng giải pháp và tiến hành điều tra để đánh giá tác động của dự án giai đoạn

2 sau can thiệp và thảo luận đề xuất chính sách

Phương pháp nghiên cứu

Lựa chọn 50 hộ nông dân của mỗi xã (trong tổng số 8 xã của 4 tỉnh) là các hộ chăn nuôi nhỏ

lẻ trong sector 4 (theo định nghĩa của FAO) được lựa chọn ngẫu nhiên

Điều tra thực trạng đặc điểm của hệ thống chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ: Sử dụng phương pháp tiếp cận sức khỏe sinh thái (Eco-health), (Lebel, 2003); Phương pháp điều tra có sự tham gia quan sát

và thảo luận nhóm chuyên sâu; Phỏng vấn các hộ nông dân: Kết hợp phỏng vấn các hộ nông dân và quan sát trực tiếp (sử dụng bảng câu hỏi)

Giải pháp can thiệp cộng đồng đối với người chăn nuôi chỉ thực hiện trong 4 xã thuộc 4 tỉnh trên (mỗi tỉnh chọn một xã) Thành lập nhóm triển khai tại cơ sở gồm đại diện các tổ chức xã hội tại địa phương; Nhóm đại diện trên sẽ tổ chức tập huấn theo từng nhóm nhỏ (10 hộ/nhóm), giám sát thực hành chăn nuôi an toàn Các nhóm thực hiện tại địa phương cùng với người chăn nuôi xác định mức độ thay đổi của hệ thống này đem lại hiệu quả cũng như rủi ro; Tuyên truyền về chăn nuôi an toàn và phòng chống dịch cúm gia cầm trong các cộng đồng dân cư: trường học và nơi công cộng Sử dụng hệ thống loa truyền thanh xã hàng ngày vào sáng sớm

và chiều tối Tuyên truyền trong trường học vào các buổi dưới cờ, sinh hoạt nhóm, phát tờ rơi, treo panô, áp phích; Tham quan các mô hình điểm mà trong đó người chăn nuôi và dân làng tham gia đầy đủ vào quá trình thiết kế, thực hiện, kiểm tra và đánh giá kết quả của chính mình; Tổ chức hội thảo với các nhà làm chính sách trên cơ sở các kết quả được xác định thông qua các hoạt động can thiệp quản lý nhằm giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm; Tiến hành điều tra qua 3 đợt: Đợt 1: Trước khi có sự can thiệp của dự án Đợt 2: Tác động của

dự án giai đoạn 1 Đợt 3: Tác động của dự án giai đoạn 2

Địa điểm nghiên cứu: được tiến hành ở 8 xã thuộc 4 huyện của 4 tỉnh là: Xã Tân Hội, xã Tản Lĩnh - huyện Đan Phượng - tỉnh Hà Tây (cũ); Xã Vũ Tiến, xã Việt Thuận - huyện Vũ Thư - tỉnh Thái Bình; Xã Tân Trường, xã Hùng Sơn - huyện Tĩnh Gia - tỉnh Thanh Hoá; xã Phú Ngãi trị, xã Thuận Mỹ - huyện Châu Thành - tỉnh Long An

Thời gian nghiên cứu: Từ 6/2007 đến 6/2010

Phương pháp phân tích số liệu

Phân tích thống kê số liệu thu được bằng hai phương pháp định tính và định lượng với các phần mềm Minitab, SPSS và một số chương trình hỗ trợ khác Sai khác phần trăm được sử lý bằng chi square test Một số số liệu không phân bố liên tục áp dụng phương pháp phân tích khác Các số liệu kiểu nhị nguyên (có hoặc không) hay các số liệu không phân bố chuẩn tức là không liên tục trên trục số dùng kỹ thuật hồi quy logic nhị nguyên

Địa điểm phân tích tại Bộ môn nghiên cứu đa dạng sinh học & động vật quý hiếm, Bộ môn

Hệ thống nông nghiệp Viện Chăn nuôi

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN Đặc điểm của hệ thống chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ

Số lượng gia cầm bình quân/hộ

Số lượng gia cầm hay qui mô đàn gia cầm có biến động nhẹ qua các giai đoạn của dự án (Bảng 1) Số lượng gia cầm (vịt, gà) bình quân sau khi có tác động của dự án pha 1 tăng hơn

so với trước dự án, số lượng gà bình quân/hộ tăng từ 37,13 con lên 65,06 con; vịt tăng từ 6,52 con lên 15,02 con Sau tác động pha 2, qui mô đàn không có biến động nhiều so với pha 1 của

dự án: qui mô đàn gà bình quân là 62,46 con ; vịt 12,31con

Bảng 1 Số lượng gia cầm trong các hộ

Số lượng gà bình quân (con/hộ) Số lượng vịt bình quân (con/hộ) Địa điểm triển

khai

Trước dự

án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Trước dự

án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Theo Maltsoglou and Rapsomanikis (2005), qui mô bình quân của một đàn gia cầm ở đồng bằng sông Hồng và sông Mekông là 16 con và thậm chí còn ít hơn, kết quả này tương đương với nghiên cứu của Bugos và cộng sự (2008), theo nhóm tác giả này thì quy mô đàn bình quân là 32 con

Tỷ lệ hộ chăn nuôi các loại gia cầm

Nhìn chung, ở cả 3 miền, tỷ lệ các hộ chăn nuôi gà thường cao hơn so với tỷ lệ các hộ chăn nuôi vịt (Bảng 2) Trước dự án, tỷ lệ các hộ chỉ chăn nuôi gà chiếm phần lớn 63,7%, sau khi

có tác động của dự án tỷ lệ này có tăng lên đến 67,3%-73,7% Tỷ lệ hộ chỉ nuôi vịt kể cả trước và sau dự án không có biến động lớn, chỉ chiểm 2,5-3,5%

Vấn đề cần quan tâm là tỷ lệ các hộ nuôi lẫn các loại gia cầm chiếm đến 33,25% tại thời điểm trước dự án, sau khi có tác động của dự án pha 1, tỷ lệ này giảm xuống còn 30,0% và chỉ còn 22,6% sau khi có tác động pha 2 của dự án Như vậy sau khi có tác động của dự án tỷ lệ các

hộ nuôi lẫn các giống gia cầm đã giảm 3,2-10,6%

Tỷ lệ nuôi lẫn các loại gia cầm ở 3 giai đoạn có sự sai khác đáng kể (trước dự án so với sau pha 1 của dự án P<0,05; sau pha 1 của dự án so với sau pha 2 của dự án P<0,001) Kết quả cho thấy, nhận thức của người dân về giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh đã tăng lên đáng

kể (vì nếu nuôi lẫn các loại gia cầm thì nguy cơ lây nhiếm chéo các bệnh là rất cao)

Bảng 2 Tỷ lệ hộ chăn nuôi các loại gia cầm

Giống gia

Ghi chú: Theo hàng ngang những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Nguồn gốc gia cầm

Gia cầm giống được mua từ nhiều nguồn khác nhau: Nguồn cung cấp giống gà cho chăn nuôi nhỏ lẻ từ 5 nguồn: Thương lái, từ chợ quê, từ người chăn nuôi khác trong làng, từ vùng khác

và từ trạm ấp trứng nhân tạo

Bảng 3 Nguồn gốc gia cầm Trước dự án Tác động pha 1 Tác động pha 2 Loại

gia

cầm

Nguồn gốc

Số lượng

Tỷ

lệ

Số lượng

Tỷ

lệ

Số lượng

Tỷ

lệ

Gà

Vịt

Tỷ lệ các hộ mua giống gà từ chợ chiếm từ 26,59-27,48% (tình hình này không có gì thay đổi

kể cả sau giai đoạn 2 của dự án Đây cũng là một trong những nguy cơ lây lan mầm bệnh vì con giống được bán ở chợ là từ nhiều nguồn khác nhau Trong khi đó tỷ lệ các hộ chăn nuôi mua con giống vịt ở chợ có chiều hướng giảm dần sau tác động giai đoạn 1, tuy nhiên sau đó

tỷ lệ này lại tăng lên Có thể do chủ quan vì sau nhiều năm dịch cúm gia cầm tạm lắng xuống Thực trạng trước dự án, tỷ lệ các hộ dân mua giống gà từ lò ấp chiếm 22,68%, sau khi có tác động của dự án IDRC nhận thức của người dân có thay đổi theo hướng tăng cường mua giống

từ lò ấp 24,66% (pha 1) và 36,29% (pha 2) Tương tự đối với giống vịt, lò ấp cũng là nơi cung cấp giống theo xu hướng tăng dần

Chuồng trại chăn nuôi

Một trong những đặc điểm của chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ là điều kiện chuồng trại Có rất nhiều

lý do cho việc không xây dựng chuồng trại hoặc làm chuồng trại tạm bợ: Nuôi số lượng ít, không có tiền; không cần thiết, vv Kết quả điều tra về tình hình xây dựng chuồng trại cho gia cầm qua 3 giai đoạn được thể hiện ở Bảng 4

Bảng 4 Tỷ lệ số hộ có chuồng nuôi gia cầm

Trước dự án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Ghi chú: Theo cột dọc những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Thực trạng trước khi có dự án chỉ có 70,41% số hộ có chuồng nhốt gà và 68,04% số hộ có chuồng nhốt vịt Đây cũng là tập quán của người chăn nuôi nhỏ lẻ, người chăn nuôi để gia cầm đi lại tự do trong sân, nhà, tiếp xúc với các động vật khác và thậm chí cả con người Vấn

đề này đã được dự án quan tâm và tìm cách cải thiện: Sau 3 năm thực hiện dự án, bằng các biện pháp tuyên truyền tập huấn, thảo luận, can thiệp của cộng đồng tỷ lệ hộ có chuồng nhốt

gà đã tăng lên và đạt đến 91,28% và hộ có chuồng nhốt vịt cũng đạt 84,15% Sự sai khác này

là đáng kể p<0,001 Điều đó chứng tỏ qua hoạt động dự án, người chăn nuôi đã nhận thức được và đầu tư điều kiện chuồng trại để giảm nguy cơ dịch bệnh

Vị trí chuồng trại

Làm chuồng trại gần nhà ở là tập quán và thói quen của người chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ Có nhiều lý do để giải thích cho việc này: Sợ mất trộm, thói quen, không thấy có gì bất tiện… Tuy vậy sau khi tham gia vào dự án, tình trạng này đã được cải thiện (Bảng 5)

Thời điểm trước và sau dịch cúm, tỷ lệ hộ xây dựng chuồng nuôi gà gần nhà chiếm 94,27%; chuồng nuôi vịt gần nhà 96,7% Sau 3 năm tham gia dự án, các hộ đã có ý thức hơn trong việc xây dựng chuồng trại cách xa nhà ở, đảm bảo sức khỏe cho gia đình Tỷ lệ này chỉ còn 61,76% đến 43,20% đối với gà và 46,75% đến 26,09% đối với vịt Sự sai khác này có ý nghĩa thống kê P<0,001 Tác động của các giải pháp can thiệp của dự án là rất rõ ràng, nhận thức của các hộ chăn nuôi đã tăng lên rõ rệt và hành vi của họ đã bắt đầu thay đổi

Bảng 5 Tỷ lệ các hộ có chuồng nuôi gia cầm xa nhà ở

Giai đoạn

Trước dự án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Ghi chú: Theo cột dọc những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Mức độ thất thoát gia cầm do dịch bệnh

Đối với chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ, tỷ lệ chết do dịch bệnh thường rất cao, số liệu điều tra (Bảng 6) cho thấy: Người dân đều cho rằng tỷ lệ chết gia cầm do dịch bệnh chiếm dưới 40% trong tổng số Trước dự án, có nhiều hộ (12,04-14,89%) cho rằng tỷ lệ gia cầm chết do dịch bệnh có thể lên đến 70-100% Điều này cho thấy người chăn nuôi nhỏ lẻ đã chủ động phòng bệnh để giảm được đáng kể gia cầm chết do dịch bệnh gây ra

Bảng 6 Tỷ lệ gia cầm chết bình quân/năm

Tỷ lệ thất thoát

Trước dự án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Biện pháp phòng ngừa dịch bệnh

Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ dịch bệnh trong chăn nuôi nhỏ lẻ còn rất hạn chế (Bảng 7) Trước dự án có rất nhiều hộ chăn nuôi không tiêm phòng vaccine cho gia cầm (55,76% đối với gà và 37,37% đối với vịt) Sau 3 năm tham gia dự án, tỷ lệ này giảm đi đáng kể p<0,001,

cụ thể như sau: sau tác động của dự án pha 1 tỷ lệ này chỉ còn 8,07% đối với gà và 13,83% đối với vịt Sau khi kết thúc pha 2 của dự án ta thấy số hộ không sử dụng vaccine chỉ còn 1,09% đối với gà và không còn hộ dân nào không tiêm phòng cho vịt

Mặt khác người dân đã biết kết hợp sử dụng thuốc và vaccine để phòng bệnh cho gia cầm Điều này chứng tỏ rằng dự án đã đi đúng hướng, người chăn nuôi nhỏ lẻ đã biết tự bảo vệ đàn gia cầm của mình, giảm thiểu khả năng lây lan dịch bệnh

Bảng 7 Biện pháp phòng ngừa dịch bệnh

Lựa chọn cách phòng bệnh

Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ Trước dự án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Ghi chú: Theo cột dọc những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Thực hành của người chăn nuôi ( tỷ lệ số hộ)

Trong chăn nuôi nhỏ lẻ, người dân thường ít được quan tâm và đầu tư (tiền vốn, công lao động), chăn nuôi thường mang tính tận dụng, chính vì vậy việc thực hành các biện pháp vệ sinh là điều mà họ ít quan tâm nhất

Cụ thể, trước dự án, tỷ lệ những người không bao giờ rửa tay bằng xà phòng chiếm 34,725%

- 54,00% Sau khi tham gia dự án, ý thức người chăn nuôi được nâng cao, tỷ lệ này giảm đi chỉ còn 7,63%-10,98%, sự sai khác giữa 3 giai đoạn là đáng kể p< 0,001

Bảng 8 Thực hành rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với gia cầm (%)

Trước dự án Tác động pha 1 Tác động pha 2 Thực hành

Ghi chú: Theo hàng ngang những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Tương tự như vậy đối với việc thực hành thay quần áo bảo hộ lao động, trước dự án tỷ lệ người không bao giờ thay quần áo bảo hộ rất cao (Bảng 9) Tỷ lệ các hộ không bao giờ thay quần áo bảo hộ trước dự án là 45,69%- 54,46%, kết thúc pha 1 của dự án, tỷ lệ này giảm chỉ còn 24,42% và 24,47%, sau 3 năm tham gia dự án, tỷ lệ này chỉ còn 11,68% - 17,07% Sự sai khác giữa các giai đoạn tác động có ý nghĩa thống kê với p<0,001

Bảng 9 Sự thay đổi hành vi thay quần áo bảo hộ* của người chăn nuôi

Trước dự án Tác động pha 1 Tác động pha 2 Thực hành

Ghi chú: Theo hàng ngang những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê (P<0,05)

* Quần áo riêng để dùng khi lao động (không nhất thiết là bộ quần áo bảo hộ màu xanh)

Thực hành thay dép, ủng của người chăn nuôi cũng diễn biến theo chiều hướng tích cực (Bảng 10) Trước dự án, tỷ lệ các hộ không bao giờ thay ủng hay sử dụng dày dép riêng trong chăn nuôi chiếm tới 46,60% - 56,44% Kết thúc pha 1 của dự án tỷ lệ này là 21,2-29,35% Đặc biệt sau khi kết thúc 3 năm của dự án, tỷ lệ này chỉ còn 10,9% - 14,81% Sự sai khác giữa 3 giai đoạn là rất rõ p<0,001

Bảng 10 Sự thay đổi hành vi thay dép, ủng của người chăn nuôi

Trước dự án Tác động pha 1 Tác động pha 2 Thực hành

Ghi chú: Theo hàng ngang những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Tiếp cận dịch vụ thú y

Từ nhận thức được tầm quan trọng của biện pháp phòng dịch bệnh, người chăn nuôi đã biết tiếp cận các dịch vụ thú y để mua vacxin, thuốc thú y phòng bệnh cho gia cầm

Trước dự án, tỷ lệ hộ tiếp cận dịch vụ thú y là 82,29% khi nuôi gà và 3,74% khi nuôi vịt Sau khi dự án tác động các giai đoạn thì tỷ lệ người dân tìm đến dịch vụ thú y đã là 95,43%; 98,91% khi nuôi gà và 90,70%; 100% khi nuôi vịt Sự sai khác về tỷ lệ tìm đến dịch vụ thú y giữa tác động của pha 1 so với trước dự án là rõ rệt p<0,001, giữa pha 1 và pha 2 của dự án p<0,05

Bảng 11 Tiếp cận dịch vụ thú y của người chăn nuôi

Giai đoạn Tiếp cận?

Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ

Trước dự án

Tác động pha 1

Tác động pha 2

Ghi chú: Theo cột dọc những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Xử lý phân gia cầm

Không dọn phân và vệ sinh chuồng trại thường xuyên cũng là một trong những đặc điểm của chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ, vì số lượng gia cầm ít, gia cầm thả tự do lượng phân thải ra không nhiều cho nên người dân không quan tâm đến việc dọn phân Kết quả điều tra được thể hiện ở Bảng 12

Bảng 12 Xử lý phân gia cầm Trước dự án Tác động pha 1 Tác động pha 2

Xử lý

Trước dự án có đến 17,89% số hộ không bao giờ dọn phân gia cầm, sau khi có sự tác động bằng nhiều hình thức của dự án như: tập huấn, tuyên truyền, tham quan, giám sát…thói quen của người chăn nuôi đã dần thay đổi, kết quả điều tra sau pha 1 của dự án, tỷ lệ các hộ không bao giờ dọn phân chỉ còn 7,63% và sau pha 2 của dự án tỷ lệ này là 9,9% Tuy chưa thật triệt để song cũng thấy được sự thay đổi đáng kể về ý thức vệ sinh phòng bệnh của người chăn nuôi

Xử lý gia cầm chết

Thói quen vứt xác gia cầm chết bừa bãi gây ô nhiễm môi trường sinh thái và nguy cơ lây lan dịch bệnh cao thường thấy ở những hộ chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ đặc biệt là trước dịch cúm gia cầm Sau nhiều năm kinh nghiệm và nhờ sự tác động của công tác tuyên truyền, nhận thức của người chăn nuôi đã được nâng cao hơn Tuy vậy đến năm 2007, trước khi chúng tôi tiến hành dự án thì tỷ lê các hộ vứt xác gia cầm chết bừa bãi vẫn còn chiếm 10,13% (Bảng 13) Sau khi có tác động của dự án ý thức người dân được nâng cao, tỷ lệ vứt xác gia cầm chết bừa bãi đã được hạn chế cụ thể sau pha 1 là 2,61%, sau pha 2 là 1,09% Người dân đã biết áp dụng các biện pháp xử lý xác gia cầm chết như: chôn, đốt, nấu chín… tỷ lệ các hộ chôn gia cầm chết tăng từ 76% đến 91,80%

Bảng 13 Xử lý gia cầm chết

Cách xử lý

Ghi chú: Theo hàng ngang những số có chữ cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa thống kê

Các biện pháp giảm thiểu nguy cơ nhiễm cúm gia cầm

Nguồn thông tin về dịch cúm

Người dân nhận được thông tin về dịch cúm gia cầm từ nhiều nguồn: TV, đài, báo, truyền thông, tờ rơi, quảng cáo….Tuy nhiên nguồn chủ yếu vẫn là từ phương tiện thông tin đại chúng (Bảng 14)

Bảng 14 Nguồn thông tin về dịch cúm gia cầm

Nguồn thông tin

Qua bảng trên ta thấy, nguồn thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng có giảm dần qua các giai đoạn, điều này có thể được giải thích như sau: hiện nay, dịch cúm gia cầm ở Việt nam

đã cơ bản được khống chế Các ổ dịch chỉ còn xuất hiện lẻ tẻ, chính vì vậy công tác truyền thông cũng không còn được tiến hành rầm rộ như trước nữa

Nhận biết kiến thức phòng dịch cúm gia cầm từ thông tin đại chúng

Người chăn nuôi đã có những kiến thức nhất định trong phòng chống dịch cúm gia cầm như: tránh tiếp xúc với gia cầm, không cho trẻ em tiếp xúc với gia cầm, đi khám bác sỹ khi có triệu chứng của bệnh cúm gia cầm… (Bảng 15) Kết quả điều tra cho thấy: sau khi tham gia dự án, nhận thức của người dân được nâng cao, người dân đã tự giác báo cho cơ quan hữu quan khi phát hiện gia cầm chết, hoặc biết thực hành rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với gia cầm Thực hiện các biện pháp