Ảnh hưởng của thức ăn TMR đối với đàn bò cạn sữa tại Ba Vì

Kết quả thí nghiệm cho thấy lượng thức ăn ăn vào ở lô bò cho ăn thức ăn TMR có khả năng thu nhận tốt nhất, bên cạnh ñó bò ñược cho ăn khẩu phần TMR cũng thu nhận tốt hơn so với phương t

ẢNH HƯỞNG CỦA THỨC ĂN TMR ĐỐI VỚI ĐÀN BÒ CẠN SỮA TẠI BA VÌ

Nguyễn Hữu Lương, 1 Đinh V n Tuyền, Ngô Đình Tân, Đoàn Hữu Thành, 2

Mai Thị Hà, ng Thị Dương, Tăng Xuân Lưu, Vương Tu n Thực, Tr n Thị

Loan, Khuất Thị Thu Hà, Phùng Quang Trường

Trung t©m Nghiªn cøu Bò và Đồng cỏ Ba Vì

1 Bộ môn Dinh dưỡng,Thức ăn Chăn nuôi và Đồng cỏ

2

Trung tâm Giống Gia súc lớn TW

TÓM TẮT Thí nghiệm ñược thực hiện ñể xác ñịnh sự ảnh hưởng của phương thức cho ăn trên ñàn bò cạn sữa thông qua 3 phương thức cho ăn: cho ăn thức ăn và phương pháp truyền thống, cho ăn khẩu phần thức ăn TMR nhưng theo phương pháp truyền thống

và cho ăn thức ăn TMR hoàn toàn Thí nghiệm ñược kéo dài 60 ngày trên ñàn bò cạn sữa có chửa 210 ngày Kết quả thí nghiệm cho thấy lượng thức ăn ăn vào ở lô bò cho

ăn thức ăn TMR có khả năng thu nhận tốt nhất, bên cạnh ñó bò ñược cho ăn khẩu phần TMR cũng thu nhận tốt hơn so với phương thức truyền thống Việc cho ăn khẩu phần thức ăn và phương thức TMR có khả năng tăng khối lượng cơ thể tốt hơn so với ñối chứng nhưng không có sự sai khác Đặc biệt khi cho bò ăn thức ăn TMR và khẩu phần TMR thì ñiểm thể trạng có sự thay ñổi có ý nghĩa thống kê so với phương thức nuôi truyền thống hiện nay Qua nghiên cứu này có thể thấy rằng bò ñược tính toán khẩu phần và cho ăn TMR thì có khả năng ăn vào và duy trì ñiểm thể trạng tốt nhằm

có bước chuẩn bị tốt trong chu kỳ sữa tiếp theo

1 Đặt vấn ñề

Giai ñoạn có chửa cuối thường ñược xem như thời kỳ nghỉ giữa hai chu kỳ sữa, việc quản lý về bò chửa trong thời gian cạn sữa thường thiếu sự quan tâm và quản lý về dinh dưỡng (Robert và Charles, 1996) Những quyết ñịnh về dinh dưỡng

và quản lý ñưa ra trong giai ñoạn bò cạn sữa ñóng vai trò then chốt, bởi những quyết ñịnh ñó ảnh hưởng vô cùng lớn ñến năng suất sữa và sức khỏe ñàn bò trong chu kỳ tiếp theo (Dan N Waldner, 2008) Theo Robert và Charles (1996) thì nhu cầu về dinh dưỡng tăng lên ở bò chửa là cho duy trì, chửa và dự trữ thêm Các nhu cầu về năng lượng tăng ñáng kể bởi mức ñộ của hoạt ñộng và chống lại các ñiều kiện môi trường Hơn nữa duy trì nhiều loại nguyên liệu thức ăn khác nhau trong khẩu phần bò cạn sữa

có ñể cung cấp phù hợp nhu cầu về năng lượng, protein, khoáng và vitamin

Theo McNamara (2011) thì ñánh giá và quản lý ñộ gầy béo với hệ thống ñược biết là “ñiểm thể trạng” (body condition score) bởi vì ñộ gầy béo của bò ñóng vai trò quyết ñịnh trong lượng thức ăn ăn vào, khả năng sản xuất và nhiều những bệnh do rối loạn tiêu hóa Hệ thống này sử dụng nhiều mức khác nhau, như là 1 là vô cùng hốc

hác, t 3 – 5 là trung bình và 5 hoặc 9 (10) là béo mập Kiểm tra ñiểm thể trạng thường ñược thực hiện khi bò ñẻ, thời ñiểm nhiều sữa nhất, 1 hoặc 2 lần ở cuối kỳ tiết sữa và giai ñoạn cạn sữa Sử hệ thống này như là một phần của dinh dưỡng, sinh snar

và quản lý gia súc sẽ giúp loại trừ những thể trạng không phù hợp và nâng cao toàn

bộ khả năng sản xuất và tái sản xuất của bò sữa

Để có thể cung cấp ñầy ñủ dinh dưỡng bằng cách phối hợp nhiều loại nguyên liệu khác nhau trong thời kỳ bò cạn sữa cung ñể ñánh giá khả năng thu nhận thức ăn

và ñiểm thể trạng trong giai ñoạn này Đồng thời trên cơ sở các kết quả nghiên cứu cho bò ăn thức ăn TMR trên ñàn bò ñang khai thác sữa, bê hậu bị chúng tôi tiến hành nghiên cứu ñề tài “Ản hưởng của thức ăn TMR ñối với ñàn bò cạn sữa tại Ba Vì

Đối ượng, ñịa ñiểm và thời gian nghiên cứu

- Đối tượng: Bò lai HF cạn sữa ñang mang thai từ 210 ngày cho ñến lúc ñẻ, lứa

ñẻ từ 3 ñến 4 và có khối lượng cơ thể từ 430 - 460 kg

- Thời gian nghiên cứu từ ngày 20/11/2008 ñến ngày 09/01/2009

- Địa ñiểm tại Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì

2.2 Nội dung nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Khẩu phần và cách cho ăn

Khẩu phần thí nghiệm ñược trình bày ở bảng 1

B ng 1 Khẩu phần của bò cái lai HF c:n sữa có chửa =
  y

Giá trị dinh dưỡng của khẩu phần

- % VCK -

Lô 1 Cho ăn khẩu phần và phương pháp cho ăn truyền thống; Lô 2 Khẩu ph7n TMR nhưng cho ăn theo phương pháp truyền thống; Lô  Cho ăn thức ăn TMR hoàn toàn

2.2.2 Phương pháp phân tích thành phần hoá học

Thành phần hoá học của các mẫu thức ăn ñược phân tích tại phòng Phân tích thức ăn và sản phẩm chăn nuôi, Viện chăn nuôi theo các phương pháp phân tích hiện ñang ñược áp dụng tại phòng phân tích này

2.2.3 Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm chia làm 3 lô (bảng 2) và ñược cho ăn theo từng cá thể:

- Lô thí nghiệm 1 (lô ñối chứng): ñược ăn khẩu phần giữ nguyên của gia ñình

và cho ăn theo phương pháp truyền thống tức là thức ăn tinh và thức ăn thô cho ăn riêng rẽ

- Lô thí nghiệm 2: Bò ñược cho ăn khẩu phần TMR nhưng cho ăn theo phương pháp truyền thống (tinh và thô riêng rẽ) có mức năng lượng và protein ñáp ứng ñủ nhu cầu cho từng cá thể theo tiêu chuẩn của NRC (2001)

- Lô thí nghiệm 3: Bò ñược cho ăn hoàn toàn bằng khẩu phần TMR, có mức năng lượng và protein ñáp ứng ñủ nhu cầu cho từng cá thể theo tiêu chuẩn của NRC (2001)

B ng 2 Bố trí bò thí nghiệm

Theo dõi các chỉ tiêu sau:

- Lượng thức ăn ăn vào và thừa ra: ñược xác ñịnh thông qua cân tổng lượng thức ăn cho ăn và lượng thức ăn thừa trong suốt thời gian thí nghiệm

- Thay ñổi khối lượng bò: Bò ñược cân 2 lần trong 2 ngày liên tục vào buổi sáng trước khi cho ăn tại các thời ñiểm bắt ñầu ăn bằng cân ñiện tử ñại gia súc (model 200 weighing system của hãng Ruddweigh – Autralia Pty.Ltd)

- Thay ñổi ñiểm thể trạng bò: Bò thí nghiệm ñược ñánh giá ñiểm thể trạng vào thời ñiểm bắt ñầu và kết thúc thí nghiệm Điểm thể trạng của bò ñược ñánh giá bằng phương pháp quan sát khung xương chậu: xương hông, xương ngồi, góc thắt lưng, dây chằng trước và dây chằng sau (Nguyễn Xuân Trạch) Thang ñiểm thể trạng ñược tính cụ thể theo thang ñiểm ở bảng 3

B ng 3 Thang tính Aiểm thể trạng bò sữa David I Byers, )

Nếu vùng chữ “V”, BCS ≤ 3,00

Nếu vùng chữ “U”, BCS≥3,25

Điểm thể trạng Dây chằng sau Dây chằng trước

2.2.4 Phương pháp xử lý số liệu

S liệu ñược thu thập và tính toán dựa trên phương pháp so sánh theo cặp của Nguyễn Văn Đức (2002)

nhận ứ ăn ủ h nghiệm

Quản lý và cho ăn một cách ñúng ñắn trong thời gian cạn sữa hoàn toàn ảnh hưởng tới lượng vật chất khô ăn vào và tỷ lệ này là yếu tố chính ảnh hưởng tới cả sản lượng sữa và thay ñổi khối lượng cơ thể bò trong những ngày ñầu của chu kỳ cho sữa (Schroeder., 2010) Chúng tôi tiến hành thí nghiệm và theo dõi khả năng thu nhận thức ăn ăn vào hàng ngày của bò cạn sữa, kết quả ñược trình bày ở bảng 4 Khi xem xét khả năng thu nhận VCK kg/con/ngày và kg tính theo % khối lượng cơ thể của bò

ở lô 3 (1,46%) cao hơn so với lô 1 và lô 2 (1,34 và 1,41%) Với cùng phương thức cho ăn (tinh thô riêng rẽ) bò ở lô có tính toán khẩu phần (lô 2) có khả năng thu nhận cao hơn so với lô 1 (cho ăn khẩu phần cơ sở) Như vậy, có thể nói, phương pháp cho

ăn TMR ñã làm tăng ñáng kể khả năng thu nhận thức ăn của bò so với phương pháp cho ăn truyền thống Điều này có thể ñược lý giải rằng: sự phù hợp với sinh lý dạ cỏ của phương pháp cho ăn TMR giúp cho hệ VSV dạ cỏ phát triển tốt hơn, dẫn ñến tiêu hóa thức ăn tốt hơn, giải phóng thể tích dạ cỏ nhanh hơn, vì vậy giúp bò có thể thu nhận thức ăn nhiều hơn

Khả năng thu nhận thức ăn của bò ở giai ñoạn cạn sữa bị hạn chế do kích thước của thai lớn, chèn ép dạ cỏ Trong giai ñoạn ñầu của quá trình cạn sữa, bò chỉ thu nhận ñược khoảng 1,8 – 2% VCK theo khối lượng cơ thể; sang ñến giai ñoạn sát ngày ñẻ (3 tuần trước khi ñẻ) bò chỉ thu nhận ñược khoảng 1,5% khối lượng cơ thể (Dan N Waldner, 2008) Theo Goran và cộng sự (2007) thì thành phần của khẩu phần

có thể có ảnh hưởng tới lượng vật chất khô ăn vào Ở thí nghiệm này khi xem xét khẩu phần thực tế của 3 nhóm bò thì lô 2 và 3 có số lượng các loại nguyên liệu thức

ăn trong khẩu phần cao hơn so với lô cho ăn theo truyền thống, vì thế ñiều này có thể khi khẩu phần có nhiều loại nguyên liệu bò có khả năng ăn vào cao hơn so với khẩu phần có ít loại nguyên liệu

B ng 4 Khả năng thu nhận của bò cạn sữa  các lô thí nghi@m

Mùa ñông Chỉ tiêu

VCK, kg tính theo % KL cơ thể 1,34 a 1,41 b 1,46 b <0,05

Khoáng, kg/con/ngày 0,70 b 0,52 a 0,53 a <0,05

Lô 1 Cho ăn khẩu phần và phương pháp cho ăn truyền thống; Lô 2 Khẩu ph n TMR nhưng cho ăn theo phương pháp truyền thống; L  Cho ăn thức ăn TMR hoàn toàn

Cũng ở bảng 4 thì lượng vật chất khô thu nhận hàng ngày của ñàn bò cạn sữa từ 6,22 ñến 6,82 kg/con/ngày hay 1,34 ñến 1,46 kg tính theo % khối lượng cơ thể Bên cạnh

ñó lượng protein thô thu nhận hàng ngày của bò thí nghiệm giao ñộng từ 660 ñến 750 g/con/ngày Và năng lượng thu nhận hàng ngày của bò ở các lô thí nghiệm từ 14,38 ñến 15,11 Mcal/ngày Theo tiêu chuẩn NRC (2001) thì ñối với bò ñang mang thai có khối lượng cơ thể 450 kg thí nhu cầu về protein là 973g/con/ngày và năng lượng lần lượt là 16,66 Mcal/ngày Kêt quả về năng lượng thu nhận hàng ngày giữa lô 1 và lô 2 không có sự sai khác nhau và ñồng thời thấp hơn lô 3 (cho ăn thức ăn TMR hoàn toàn), ñiều này có thể khẳng ñịnh rằng phương thức cho ăn cũng ñóng góp một vai trò quan trọng trong việc thu nhận thức ăn hàng ngày của bò

3.2 Khối lượng cơ thể bò

Trong giai ñoạn cạn sữa, bò cần ñược cho ăn một khẩu phần ñầy ñủ và cân bằng về chất dinh dưỡng (bao gồm cả vitamin và khoáng chất) Đặc biệt, chúng không ñược giảm khối lượng trong thời gian này, bởi việc giảm trọng có thể dẫn ñến các rối loạn trao ñổi chất như: gan nhiễm mỡ, ketosis , acidosis, ñau móng làm giảm năng suất sữa ở chu kỳ tiếp theo (Tess Clayton và Amaral-Phillips, 2010)

Ảnh hưởng của khẩu phần và cách cho ăn ñến sự thay ñổi khối lượng của bò thí nghiệm ñược trình ở ở bảng 5 Kết quả cho thấy, khối lượng bò trước thí nghiệm và khi kết thúc thí nghiệm của 3 lô không có sự sai khác có ý nghĩa thống kê (P> 0,05)

Bò ở cả 3 lô ñều tăng khối lượng trong giai ñoạn này Mức tăng lần lượt là 42,3; 43,1

và 44,8 kg/con ở lô 1, lô 2 và lô 3 Mức tăng khối lượng cũng không có sự sai khác ñáng kể giữa các lô (P>0,05)

B ng 5 SE thay ñổi khối lượng cơ thể của các bò thí nghiệm kg/con)

Khối lượng bò khi kết thúc giai ñoạn nuôi

Khối lượng bò kết thúc thí nghiệm 487,5 491,7 490,2

nhưng cho ăn theo phương pháp truyền thống; Lô 3: Cho ăn thức ăn TMR hoàn toàn;

Trong giai ñoạn bò cạn sữa, mức tăng khối lượng cơ thể bò ñược phân ñều cho

sự cải thiện ñiểm thể trạng của cơ thể và sự sinh trưởng của bê Trong giai ñoạn này, những bò có thể trạng vừa và gầy không nên tăng quá 1kg/ngày, những bò có thể trạng hơi béo nên duy trì khối lượng không ñược ñể giảm trọng (Moorepark, 2009) Như vậy, trong thời gian 50 ngày thí nghiệm, mức tăng khối lượng của bò lô 1, lô 2

và lô 3 là hợp lý, không ảnh hưởng ñến sức khỏe của bò ở chu kỳ tiết sữa tiếp theo

Trong thời gian bò cạn sữa, cần phải ñiều chỉnh khẩu phần ñể bò duy trì thể trạng ổn ñịnh, hạn chế mức tăng khối lượng quá mức, ñồng thời hiệu quả sử dụng năng lượng của bò ở giai ñoạn này cũng thấp hơn 25 % so với bò ở giai ñoạn ñang tiết sữa Vì vậy, với những bò có thể trạng gầy, cần chú ý ñiều chỉnh ở giai ñoạn cuối tiết sữa, hoặc phải cạn sữa bò trong khoảng thời gian dài hơn bình thường từ 25 – 20 ngày (Moorepark, 2009)

Điểm ể ng

Điểm thể trạng là một công cụ ñể ñánh giá mức dự trữ năng lượng của cơ thể

bò tại một thời ñiểm nhất ñịnh Điểm thể trạng ñược tính theo thang ñiểm từ 1(quá gầy) ñến 5 (quá béo) Điểm thể trạng là yếu tố ñầu tiên cần ñược quan tâm trong quản

lý bò sữa, mức giảm ñiểm thể trạng bò tại thời ñiểm sau khi ñẻ có liên quan chặt chẽ ñến khả năng sinh sản của bò sau ñó Duy trì ñiểm thể trạng của ñàn bò ở mức thích hợp cần ñược xem là chiến lược quản lý dài hạn trong chăn nuôi bò sữa, cần hạn chế tối ña việc giảm ñột ngột (sau khi ñẻ) hoặc tăng bất ngờ (khi cạn sữa) ñiểm thể trạng của ñàn bò ñể thu ñược hiệu quả tốt nhất trong chăn nuôi (Moorepark, 2009)

Sau hai lần ñánh giá trước và sau thí nghiệm, mức thay ñổi ñiểm thể trạng của

bò ở 3 lô thí nghiệm ñược trình bày tại bảng 6

B ng 6 Sự thay ñổi ñiểm thể trạng của bò thí nghiệm

Điểm thể trạng bò trước thí nghiệm 3,05 3,00 3,05 >0,05 Điểm thể trạng bò sau thí nghiệm 3,05 3,50 3,50 >0,05 Mức tăng giảm ñiểm thể trạng bò 0,00 0,50 0,45 < 0,05

Lô 1 Cho ăn khẩu phn và phương pháp cho ăn truyền thống; Lô 2 Khẩu phn TMR nhưng cho ăn theo phương pháp truyền thống; L  Cho ăn thức ăn TMR hoàn toàn

Bảng 6 cho thấy, khi bắt ñầu vào giai ñoạn cạn sữa, ñiểm thể trạng của bò ở cả

3 lô thí nghiệm ñều ở mức trung bình (3,0 – 3,25), tức là không quá gầy, không quá béo Sau thí nghiệm, bò ở cả 3 lô ñều tăng ñiểm thể trạng, mức tăng lần lượt là 0,0; 0,5 và 0,45 lần lượt ở bò lô 1, lô 2 và lô 3 Điểm thể trạng khi kết thúc thí nghiệm của

bò ở 3 lô thí nghiệm Theo một số nghiên cứu thì ñiểm thể trạng bò ở giai ñoạn cạn sữa có liên quan nhất ñịnh ñến năng suất sữa và khả năng thu nhận thức ăn của bò sau khi sinh Bên cạnh ñó, bò có ñiểm thể trạng cao hơn tại thời ñiểm ñẻ (kết thúc cạn sữa) sẽ cần ñược cung cấp khẩu phần có mức năng lượng cao hơn

Có thể cho rằng khi chọn bò ñể ñưa vào thí nghiệm thì bò ñã có ñiểm thể trang khá tốt, bên cạnh ñó việc cung cấp chất dinh dưỡng cho giai ñoạn cạn sữa này thường thấp hơn và ñược khống chế ñể bò không quá béo sẽ dẫn ñến các bệnh về rối loạn trao ñổi chất này Việc tăng ñiểm thể trạng sau khi kết thúc thí nghiệm ñã của các nhóm

bò là kết quả của việc tính toán khẩu phần áp dụng với nhu cầu theo tiêu chuẩn NRC Cùng với phương thức cho ăn hợp lý, ñàn bò ở hai lô 2 và 3 có hiện tượng tăng lên về ñiểm thể trạng so với lúc ban ñầu và so với ñối chứng, ñã khẳng ñịnh tính hợp lý của việc cho ăn thức ăn có tính toán khẩu phần của thức ăn TMR và ñây cũng là một tiền

ñề tốt ñể bò có ñiều kiện tái sản xuất trong chu kỳ mới

Pedron và cộng sự (1993) kết luận rằng, ñiểm thể trạng ở thời ñiểm bò kết thúc cạn sữa không ảnh hưởng ñến năng suất sữa Tuy nhiên, sự giảm ñiểm thể trạng sau khi sinh lại có liên quan chặt chẽ ñến sự tăng lên về sản lượng sữa Kết luận này chỉ

ra tầm quan trọng của thể trạng trong việc hỗ trợ sản xuất sữa

Waltner và cộng sự (1993) khi nghiên cứu mối quan hệ giữa ñiểm thể trạng với năng suất sữa của bò Holsteins ñã kết luận rằng, có sự liên quan giữa ñiểm thể trạng bò lúc ñẻ với năng suất sữa của 90 ngày tiết sữa ñầu tiên Nghiên cứu cho rằng, ñiểm thể trạng lý tưởng khi bò ñẻ là từ 3,0 – 4,0 Bên cạnh ñó Mitev và cộng sự 2005 cho rằng liên quan ñến khả năng sản xuất, sức khỏe của bò thì nên có ñiểm thể trạng vào khoảng 3 trước khi ñẻ

Như vậy, quản lý ñiểm thể trạng của bò trong giai ñoạn cạn sữa ñể bò có thể trạng lý tưởng khi ñẻ là ñiều vô cùng cần thiết Trong thí nghiệm này, bò ở cả 3 lô thí nghiệm ñều có ñiểm thể trạng lý tưởng trong khoảng 3,45 – 3,5 (± 0,06) khi kết thúc

50 ngày cạn sữa

4 ận ñề nghị

ận

- Việc tính toán khẩu phần theo nhu cầu của bò và thức ăn TMR có ảnh hưởng tăng tới thu nhận thức ăn hàng ngày của ñàn bò thí nghiệm so với ñối chứng

- Phương pháp cho ăn TMR có ảnh hưởng tăng ñến khối lượng cơ thể nhưng không có sự sai khác rõ rệt so với ñối chứng

- Khi cho bò ăn thức ăn có tính toán khẩu phần và thức ăn TMR ñã có ảnh hưởng rõ rệt ñến ñiểm thể trạng của bò so với phương thức cho ăn theo truyền thống

Đề nghị

- Trong chăn nuôi bò cạn sữa cần duy trì ñiểm thể trạng bò ở mức ñộ ổn ñịnh

và nên có tính toán khẩu phần theo nhu cầu về dinh dưỡng ñối với từng cá thể bò và thời gian trước khi ñẻ

i li h m kh

1 Bargo F, L D Muller, J  Delahoy and T W 2 2 Cassidy Perfomance of high producing dairy cows with three defferent feeding systems combining pasture and total mixed rations J Dairy Sci 85:2948-2963

2 Batajoo K K, and R D Shaver 1   Impact of nonfiber carbohydrate on intake digestion, and milk production by dairy cows J Dairy Sci 77:1580-1588

3 Dan N Waldner, 2008, “Dry cows feeding and management” Oklahoma Cooperative Extension Service, ANSI-4260

4. Harris, B and K C Bachman 1988 Nutritional and Management Factors

Affecting Solids-Not-Fat, Acidity and Freezing point of Milk, University of Florida, http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/DS/DS15600.pdf

- Khi cho bị ăn thức ăn có tính tốn phần thức ăn TMR ñã có ảnh hưởng rõ rệt ñến... cạn sữa

4 ận ñề nghị

ận

- Việc tính tốn phần theo nhu cầu bị thức ăn TMR có ảnh hưởng tăng tới thu nhận thức ăn hàng ngày đàn bị thí nghiệm so với. .. với nhu cầu theo tiêu chuẩn NRC Cùng với phương thức cho ăn hợp lý, đàn bị hai lơ có tượng tăng lên điểm thể trạng so với lúc ban ñầu so với ñối chứng, ñã khẳng ñịnh tính hợp lý việc cho ăn thức