Chính sách khách hàng: ..... Các ngân hàng th ng... ó là nh ng nguyên nhân khách quan t môi tr ng kinh doanh, môi tr ng pháp lý và do h th ng thông tin.. Nguyên nhân ch quan là t phía...
Trang 2L I CAM OAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t
qu nêu trong lu n v n là trung th c và đ c trích d n đ y đ ngu n tham kh o
ho c t các tài li u đ c nêu m c các tài li u tham kh o, các Ủ ki n và đ xu t
c a tác gi ch a đ c ai công b trong b t k công trình nào khác
Thành ph H Chí Minh, ngày 22 tháng 10 n m 2010
H c viên
Nguy n ình Thi n
Trang 3M C L C
Trang
L I CAM OAN 1
DANH M C T VI T T T 6
DANH M C CÁC B NG 7
DANH M C CÁC HỊNH V 8
M U 9
1 LỦ do ch n đ tài: 9
2 M c đích nghiên c u c a đ tài: 9
3 i t ng và ph m vi nghiên c u: 10
4 Ph ng pháp nghiên c u: 10
5 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài: 10
6 B c c c a đ tài: 11
CH NG 1: C S Lụ LU N V QU N TR R I RO TệN D NG TRONG HO T NG C A NGÂN HẨNG TH NG M I 12
1.1 Tín d ng và r i ro tín d ng: 12
1.1.1 Tín d ng ngân hàng: 12
1.1.2 Phân lo i tín d ng ngân hàng: 13
1.1.2.1 C n c vào th i h n tín d ng: 13
1.1.2.2 C n c vào hình th c tín d ng: 14
1.1.2.3 C n c vào m c đ tín nhi m c a khách hàng, có 2 lo i: 15
1.1.2.4 Phân lo i theo r i ro: 15
1.1.2.5 Phân lo i khác: 16
1.1.3 R i ro ngân hàng và r i ro tín d ng: 16
1.1.3.1 R i ro trong ho t đ ng ngân hàng: 16
1.1.3.2 R i ro tín d ng: 17
1.1.4 Các nguyên nhân ch y u d n đ n r i ro tín d ng: 18
1.1.5 Các d u hi u nh n di n r i ro tín d ng: 23
1.1.6 nh h ng c a r i ro tín d ng: 24
Trang 41.1.7 Phân lo i r i ro tín d ng: 25
1.2 Qu n tr r i ro tín d ng: 26
1.2.1 Khái ni m qu n tr r i ro tín d ng: 26
1.2.2 L ng hóa và đánh giá r i ro tín d ng: 27
1.2.2.1 L ng hóa r i ro tín d ng: 27
1.2.2.2 ánh giá r i ro tín d ng: 28
1.2.3 Ph ng pháp qu n tr r i ro tín d ng: 29
1.2.3.1 Xây d ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng: 29
1.2.3.2 Xây d ng và th c hi n chính sách qu n tr r i ro tín d ng: 30
1.2.3.3 Tuân th nh ng nguyên t c tín d ng th n tr ng: 30
1.2.3.4 Ki m tra, giám sát: 31
1.2.3.5 Qu n tr r i ro tín d ng b ng bi n pháp x lý n : 31
1.2.4 B o đ m tín d ng: 32
1.3 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam: 33
1.3.1 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng t p trung: 34
1.3.2 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng phân tán: 34
1.4 Bài h c kinh nghi m và đ nh h ng áp d ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam: 35
1.4.1 Bài h c kinh nghi m: 35
1.4.2 nh h ng áp d ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NảTM Vi t Nam: 37
K t lu n ch ng 1: 39
CH NG 2: MÔ HỊNH QU N TR R I RO TệN D NG VẨ TỊNH HỊNH HO T NG TệN D NG T I NGÂN HẨNG TH NG M I C PH N QU C T VI T NAM (VIB) 40
2.1 Gi i thi u v Ngân hàng TMCP Qu c t Vi t Nam (VIB): 40
2.1.1 Tóm t t các s ki n n i b t: 40
2.1.2 S đ t ch c b máy: 41
2.1.2.1 ả i ng Qu n Tr : 42
Trang 52.1.2.2 Ban Ki m Soát: 42
2.1.2.3 Ban i u hành: 42
2.1.2.4 Các kh i, ban nghi p v , và công ty tr c thu c: 42
2.1.3 M c tiêu và chi n l c kinh doanh c a VIB: 42
2.2 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i VIB: 44
2.2.1 B máy Qu n tr r i ro: 44
2.2.2 Mô hình Qu n tr r i ro Tín d ng c a VIB: 45
2.2.3 Quy đ nh v chính sách tín d ng: 57
2.2.3.1 nh h ng tín d ng: 57
2.2.3.2 Chính sách khách hàng: 59
2.2.3.3 Các s n ph m tín d ng: 60
2.2.4 Quy trình thu h i n và x lý tài s n đ m b o: 61
2.2.5 Trích l p d phòng r i ro: 62
2.2.6 Ki m tra giám sát tín d ng đ c l p: 63
2.2.7 ả th ng thông tin qu n tr tín d ng: 64
2.3 K t qu kinh doanh v i các ch tiêu c b n: 65
2.4 Tình hình ho t đ ng tín d ng t i VIB giai đo n 2007 - 2009 65
2.4.1 Danh m c kho n vay và c c u d n tín d ng: 65
2.4.1.1 C c u d n theo nhóm n : 66
2.4.1.2 C c u d n theo lo i ti n: 66
2.4.1.3 C c u d n phân theo ngành hàng: 67
2.4.1.4 C c u d n theo khách hàng: 68
2.4.1.5 C c u d n theo k h n vay: 68
2.4.1.6 C c u d n theo khu v c đ a lý: 68
2.4.2 Tuân th các quy đ nh v b o đ m an toàn và giám sát: 69
2.4.3 ánh giá nh h ng c a mô hình qu n tr r i ro tín d ng t p trung trong ho t đ ng tín d ng c a VIB: 69
2.4.4 Nh ng u đi m và v n đ t n t i c a mô hình qu n tr r i ro tín d ng c a VIB: 71
Trang 62.4.4.1 Nh ng u đi m: 71
2.4.4.2 Nh ng v n đ còn t n t i: 73
K t lu n ch ng 2: 76
CH NG 3: NH NG GI I PHÁP HOẨN THI N MÔ HỊNH QU N TR R I RO TệN D NG T I NGÂN HẨNG TH NG M I C PH N QU C T VI T NAM (VIB) 77
3.1 Nh ng gi i pháp nâng cao n ng l c qu n tr r i ro tín d ng: 77
3.2 Nh ng gi i pháp nh m hoàn thi n mô hình QTRR tín d ng: 83
3.3 Nh ng ki n ngh nh m nâng cao n ng l c qu n tr r i ro tín d ng đ i v i h th ng NHTM: 87
3.3.1 i v i các NảTM: 87
3.3.2 i v i các NảNN: 87
3.3.3 Các quy ph m pháp lu t và các c quan liên quan: 88
K t lu n ch ng 3: 88
PH N K T LU N 89
TẨI LI U THAM KH O 90
PH N PH L C 92
Ph l c 1 Các Kh i, Ban, Vùng c a VIB: 92
Ph l c 2 S đ mô hình qu n tr r i ro c a VIB: 97
Ph l c 3 Tình hình tài chính c a VIB 98
Trang 9DANH M C CÁC HỊNH V
Trang
Hình 1.1 S đ phân lo i r i ro tín d ng 25 Hình 2.1 S đ mô hình c c u t ch c VIB 41 Hình 2.2 S đ t ch c b máy qu n tr tín d ng c a VIB 46
Trang 10M U
1 Lý do ch n đ tƠi:
Trong môi tr ng ho t đ ng nhi u th thách, các ngân hàng ph i gánh ch u r i
ro đáng k đ ki m đ c l i nhu n o l ng và qu n tr r i ro là khía c nh quan
tranh
Bên c nh yêu c u càng cao c a pháp lu t Vi t Nam v qu n tr ngân hàng, đ
h i nh p các NHTM Vi t Nam c ng đang ch n l c áp d ng các nguyên t c, chu n
m c qu c t trong vi c xây d ng mô hình qu n tr và ki m soát r i ro, đ c bi t là r i
ro tín d ng
tài “Nghiên c u mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i Ngân hàng th ng m i
c ph n Qu c t Vi t Nam” đ c ti n hành nghiên c u nh m đ a ra và phân tích
mô hình th c t đang áp d ng t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB) và t đó có th nh n di n nh ng u đi m c ng nh nh ng v n đ c n b sung
đ đ ra các gi i pháp h u ích nh m hoàn thi n mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i
qu n tr r i ro tín d ng hi n đ i
2 M c đích nghiên c u c a đ tƠi:
M c đích c a đ tài là đ a ra nghiên c u và gi i quy t các v n đ sau:
Trang 11- tài đ a ra nh ng v n đ lỦ thuy t c b n v r i ro tín d ng, qu n tr r i ro tín d ng và đ nh h ng áp d ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng c a các Ngân hàng
th ng m i Vi t Nam
- Gi i thi u, đánh giá th c tr ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng đang áp d ng
t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB) T k t qu ho t đ ng
c a VIB t n m 2007 đ n n m 2009, tác gi đ a ra nh ng đánh giá mô hình qu n
tr r i ro tín d ng đang áp d ng
- xu t m t s gi i pháp nh m hoàn thi n mô hình qu n tr r i ro tín d ng
t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB) và góp ph n nâng cao
hi u qu kinh doanh và h n ch r i ro tín d ng
3 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u:
- i t ng nghiên c u là mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i Ngân hàng
th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB)
- Ph m vi nghiên c u ch y u t p trung vào mô hình qu n tr r i ro tín d ng và
ho t đ ng tín d ng t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB) trong giai đo n t n m 2007 đ n 2009
4 Ph ng pháp nghiên c u:
Các ph ng pháp đ c s d ng trong quá trình th c hi n đ tài g m: ph ng pháp kh o sát, ph ng pháp nghiên c u th ng kê, ph ng pháp phân tích, ph ng pháp so sánh, ph ng pháp t ng h p, đ tài c ng s d ng và v n d ng các lỦ thuy t c b n, các lỦ lu n khoa h c v r i ro tín d ng và qu n tr r i ro tín d ng
5 Ý ngh a khoa h c vƠ th c ti n c a đ tƠi:
tài đ a ra nh ng v n đ lỦ lu n c b n v r i ro tín d ng, qu n tr r i ro tín
d ng và mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t
Vi t Nam (VIB)
Trên c s phân tích đánh giá mô hình qu n tr r i ro tín d ng và tình hình
ho t đ ng tín d ng t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB), đ tài nêu ra nh ng u đi m, nh ng h n ch và ki n ngh các gi i pháp hoàn thi n kh
thi
Trang 12i m n i b t nh t c a đ tài là nghiên c u chi ti t v mô hình qu n tr r i ro tín d ng đang áp d ng t i m t Ngân hàng th ng m i c ph n Vi t Nam, nh m rút
kinh nghi m và đ a ra các gi i pháp nh m hoàn thi n mô hình đang nghiên c u
6 B c c c a đ tƠi:
tài g m ph n m đ u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o, ph n ph l c
và n i dung đ tài đ c trình bày trong 3 ch ng:
- Ch ng 1: C s lỦ lu n v qu n tr r i ro tín d ng trong ho t đ ng c a
Ngân hàng th ng m i
- Ch ng 2: Mô hình qu n tr r i ro tín d ng và tình hình ho t đ ng tín d ng
t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB)
- Ch ng 3: Nh ng gi i pháp hoàn thi n mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i Ngân hàng th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam (VIB)
Trang 13CH NG 1: C S Lụ LU N V QU N TR R I RO TệN D NG TRONG
1.1 Tín d ng vƠ r i ro tín d ng:
1.1.1 Tín d ng ngân hàng:
Tín d ng là m t ph m trù kinh t khách quan nh m ph n ánh m i quan h giao
d ch gi a hai ch th , trong đó bên ch th s h u giao m t l ng giá tr b ng ti n
ho c tài s n cho bên kia s d ng và ch th s d ng có nhi m v hoàn tr v i m t
l ng giá tr l n h n l ng giá tr ban đ u sau m t th i gian đ c xác đ nh
Tín d ng ngân hàng là m t giao d ch vay m n tài s n gi a ngân hàng (bên
cho vay) và khách hàng (bên đi vay), trong đó bên đi vay đ c s d ng tài s n c a bên cho vay trong m t kho ng th i gian đ c th a thu n tr c và ph i hoàn tr vô
đi u ki n v n g c và lưi cho bên cho vay khi đ n h n thanh toán Nói m t cách khác, tín d ng ngân hàng là quan h chuy n nh ng quy n s d ng v n gi a ngân hàng và khách hàng trong m t th i h n nh t đ nh v i m t kho n chi phí nh t đ nh
B n ch t c a tín d ng là m t giao d ch v tài s n trên c s hoàn tr và có
các đ c tr ng sau:
- Tài s n giao d ch trong quan h tín d ng ngân hàng bao g m hai hình th c
là cho vay (b ng ti n) và cho thuê (b t đ ng s n và đ ng s n);
- Xu t phát t nguyên t c hoàn tr , vì v y ng i cho vay khi chuy n giao tài
s n cho ng i đi vay s d ng ph i có c s đ tin r ng ng i đi vay s tr đúng h n;
- Giá tr hoàn tr thông th ng ph i l n h n giá tr lúc cho vay, hay nói cách khác là ng i đi vay ph i tr thêm ph n lưi ngoài v n g c;
- Trong quan h tín d ng ngân hàng, ti n vay đ c c p trên c s bên đi vay cam k t hoàn tr vô đi u ki n cho bên cho vay khi đ n h n thanh toán
Vai trò c a tín d ng: góp ph n phát tri n kinh t ; góp ph n n đ nh ti n t và
n đ nh giá c ; m r ng và phát tri n các m i quan h kinh t đ i ngo i và m r ng giao l u qu c t ;
Ch c n ng c a tín d ng: t p trung và phân ph i l i tài nguyên theo nguyên
t c có hoàn tr ; ti t ki m ti n m t và chi phí l u thông; ph n ánh và ki m soát các
Trang 14ho t đ ng kinh t ;
Nguyên t c tín d ng: V n vay ph i hoàn tr đúng h n c v n l n lưi; V n vay
ph i s d ng đúng m c đích và có hi u qu ; V n vay ph i đ m b o b ng giá tr v t
t hàng hóa t ng đ ng
ảo t đ ng tín d ng c a ngân hàng đ c hi u là các nghi p v : cho vay, chi t
kh u, b o lưnh, cho thuê tài chính ho c các nghi p v tài tr v n khác c a ngân hàng cho khách hàng theo nguyên t c th a thu n và có hoàn tr
Theo Lu t các T ch c Tín d ng thì:
- Ho t đ ng tín d ng là vi c t ch c tín d ng s d ng ngu n v n t có, v n huy đ ng đ c p tín d ng;
1.1.2 Phân lo i tín d ng ngân hàng:
Vi c phân lo i tín d ng d a trên m t s tiêu th c nh t đ nh tùy theo yêu c u
c a khách hàng và m c tiêu qu n lỦ c a ngân hàng Sau đây là m t s cách phân
đ u t mua s m tài s n c đ nh, c i ti n ho c đ i m i thi t b công ngh , m r ng
s n xu t kinh doanh, xây d ng các d án có quy mô nh v i th i gian thu h i v n
nhanh
Trang 15- Tín d ng dài h n: trên 60 tháng, th ng đ c s d ng đ đáp ng các nhu
c u đ u t dài h n nh xây d ng nhà , đ u t xây d ng các xí nghi p m i, các công trình thu c c s h t ng, c i ti n và m r ng s n xu t có quy mô l n
1.1.2.2 C n c vào hình th c tín d ng:
D a vào tiêu chí này tín d ng bao g m chi t kh u, cho vay, b o lưnh, cho thuê tài chính và các hình th c c p tín d ng khác, trong đó:
- Chi u kh u: là vi c ngân hàng ng tr c ti n cho khách hàng t ng ng
v i giá tr c a m t gi y n tr đi ph n thu nh p c a ngân hàng đ s h u m t gi y
n ch a đ n h n
- Cho vay: là vi c ngân hàng giao cho khách hàng s d ng m t kho n ti n đ
s d ng vào m c đích và th i gian nh t đ nh theo th a thu n v i nguyên t c có hoàn
tr c g c l n lưi, bao g m các lo i sau:
Th u chi: là vi c ngân hàng cho phép ng i vay đ c chi v t s d ti n
g i thanh toán c a mình đ n m t gi i h n và trong kho ng th i gian xác đ nh Gi i
ho ch s n xu t kinh doanh, nhu c u v n và nhu c u vay v n c a khách hàng
Cho vay luân chuy n: là nghi p v cho vay d a trên luân chuy n c a hàng hoá Ngân hàng cho doanh nghi p vay đ mua hàng và s thu n khi bán hàng
Cho vay tr góp: là hình th c tín d ng mà khách hàng tr g c làm nhi u l n trong th i h n tín d ng đư tho thu n
- B o lưnh: là vi c ngân hàng cam k t d i hình th c th b o lưnh v vi c
th c hi n các ngh a v tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không th c
hi n đúng ngh a v nh cam k t Phân theo m c tiêu có các lo i b o lưnh nh sau:
B o lưnh d th u: là cam k t c a ngân hàng v i ch đ u t (hay ch th u)
v vi c tr ti n ph t thay cho bên d th u n u bên d th u vi ph m các quy đ nh d
Trang 16th u
B o lưnh th c hi n h p đ ng: là cam k t c a ngân hàng v vi c chi tr t n
th t thay khách hàng n u khách hàng không th c hi n đ y đ h p đ ng nh cam
k t, gây t n th t cho bên th ba
B o lưnh ti n ng tr c: là cam k t c a ngân hàng v vi c s hoàn tr ti n
ng tr c cho bên th h ng b o lưnh n u bên đ c b o lưnh không tr
B o lưnh vay v n: là cam k t c a ngân hàng đ i v i ng i cho vay (t ch c tín d ng, các cá nhân…) v vi c s tr g c lưi đúng h n n u khách hàng (ng i đi vay) không tr đ c
B o lưnh thanh toán: là cam k t c a ngân hàng v vi c s thanh toán ti n theo đúng h p đ ng kinh t cho ng i th h ng n u khách hàng c a ngân hàng không thanh toán đ
- Cho thuê tài chính: là vi c ngân hàng mua tài s n cho khách hàng thuê v i
th i h n sao cho ngân hàng ph i thu g n đ (ho c thu đ ) giá tr c a tài s n cho thuê
và có lưi H t h n thuê, khách hàng có th mua l i tài s n đó
- Các hình th c c p tín d ng khác: th ghi n , bao thanh toán, L/C,…
1.1.2.4 Phân lo i theo r i ro:
Cách phân lo i này giúp ngân hàng th ng xuyên đánh giá l i tính an toàn c a các kho n tín d ng, trích l p d phòng t n th t k p th i, đ c phân lo i thành 5 nhóm theo quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN ngày 22/04/2005 c a Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c:
Trang 17 Nhóm 1: n đ tiêu chu n, bao g m n trong h n đ c đánh giá có kh
n ng thu h i đ g c và lưi đúng h n và các kho n n có th phát sinh trong t ng lai nh các kho n b o lưnh, cam k t cho vay, ch p nh n thanh toán;
Nhóm 2: n c n chú Ủ, bao g m n quá h n d i 90 ngày và n c c u l i
th i h n tr n ;
Nhóm 3: n d i tiêu chu n, bao g m n quá h n t 90 ngày đ n 180 ngày và n c c u l i th i h n tr n quá h n d i 90 ngày;
Nhóm 4: n nghi ng , bao g m n quá h n t 181 ngày đ n 360 ngày và
n c c u l i th i h n tr n quá h n t 90 ngày đ n 180 ngày;
Nhóm 5: n có kh n ng m t v n, g m n quá h n trên 360 ngày, n c
c u l i th i h n tr n trên 180 ngày và n khoanh ch Chính ph x lỦ
Cách phân lo i này cho th y tính đa d ng trong s n ph m tín d ng c a ngân
hàng và cho phép ngân hàng theo dõi r i ro và sinh l i g n li n v i nh ng l nh v c tài tr đ có chính sách lưi su t, b o đ m, h n m c, chính sách qu n lỦ phù h p
1.1.3 R i ro ngân hàng và r i ro tín d ng:
1.1.3.1 R i ro trong ho t đ ng ngân hàng:
R i ro trong ho t đ ng ngân hàng là nh ng bi n c không mong đ i khi x y
ra d n đ n s t n th t v tài s n ho c uy tín c a ngân hàng Các ngân hàng th ng
Trang 18d ng hi u qu các ngu n l c c a ngân hàng
- R i ro tín d ng là r i ro phát sinh liên quan đ n ho t đ ng c p tín d ng cho
toán m t ph n ho c toàn b ngh a v thanh toán ho c thanh toán không đúng h n
đ c quy đ nh t i h p đ ng
- R i ro th tr ng là r i ro phát sinh do nh ng thay đ i b t th ng v giá
nh lưi su t, t giá h i đoái, giá ch ng khoán và giá các tài s n khác do Ngân hàng
n m gi trong quá trình ho t đ ng kinh doanh ho c theo các giao d ch b o đ m
ho c các giao d ch có tài s n b o đ m t ng t khác;
- R i ro lưi su t là r i ro t vi c có nh ng thay đ i b t l i lên l i nhu n k
v ng t lưi trong các n m ho t đ ng hi n t i và t ng lai gây ra b i s thay đ i v lưi su t và s chênh l ch gi a tài s n và ngu n v n c a ngân hàng
- R i ro thanh kho n là r i ro lu ng ti n ra kh i ngân hàng b t th ng, ho c phát sinh do chênh l ch k h n gi a tài s n có và n , ho c không k p ho c không
th chuy n hóa tài s n thành ti n đ đáp ng k p th i các nhu c u chi tr ; là tình
tr ng ngân hàng không đáp ng đ c nhu c u s d ng v n kh d ng, có th gây thua l , làm đình tr ho t đ ng kinh doanh ho c làm m t kh n ng thanh toán d n
đ n phá s n
- R i ro ho t đ ng là r i ro d n đ n t n th t do nguyên nhân con ng i,
nh ng thi u sót ho c v n hành không t t quy trình, h th ng n i b ho c do các s
ki n khách quan bên ngoài C u thành r i ro ho t đ ng g m có: gian l n n i b ; gian l n t bên ngoài; n i quy và an toàn n i làm vi c; khách hàng, s n ph m và thông l kinh doanh; thi t h i v v t ch t; gián đo n kinh doanh và các s c h
th ng; th c hi n, chuy n giao và qu n lỦ quy trình
Trang 19ây là r i ro l n nh t và th ng xuyên x y ra, có th khi n ngân hàng r i vào tr ng thái tài chính khó kh n nghiêm tr ng
“R i ro tín d ng trong ho t đ ng ngân hàng c a t ch c tín d ng là kh n ng
x y ra t n th t trong ho t đ ng ngân hàng c a t ch c tín d ng do khách hàng không th c hi n ho c không có kh n ng th c hi n ngh a v c a mình theo cam
k t.” - theo Quy t đ nh s 493/2005/Q -NHNN ngày 22/4/2005 c a Th ng đ c
Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam;
R i ro tín d ng là lo i r i ro phát sinh trong quá trình c p tín d ng c a ngân
hàng, bi u hi n trên th c t qua vi c khách hàng không tr đ c n ho c tr n không đúng h n cho ngân hàng
R i ro tín d ng là kh n ng ti m n có th gây t n th t v v n và thu nh p cho Ngân hàng phát sinh khi đ i tác không đáp ng đ c m t ph n ho c toàn b các đi u kho n c a H p đ ng tín d ng hay không th c hi n đ y đ nh đư th a thu n theo các đi u kho n c a H p đ ng tín d ng;
R i ro tín d ng xu t hi n trong quá trình cho vay, chi t kh u gi y t có giá, cho thuê tài chính, b o lưnh ngân hàng, bao thanh toán và các hình th c c p tín
d ng khác c a ngân hàng
1.1.4 Các nguyên nhân ch y u d n đ n r i ro tín d ng:
Trong quan h tín d ng có hai đ i t ng tham gia là ngân hàng cho vay và
ng i đi vay Ngân hàng và ng i đi vay ho t đ ng tuân theo s chi ph i v i nh ng
đi u ki n c th c a môi tr ng kinh doanh Môi tr ng kinh doanh là đ i t ng
th ba có m t trong quan h tín d ng R i ro tín d ng xu t phát t môi tr ng kinh doanh g i là r i ro do nguyên nhân khách quan R i ro xu t phát t ng i vay và ngân hàng cho vay g i là r i ro do nguyên nhân ch quan S ti p c n các y u t , nguyên nhân gây r i ro sau đây giúp chúng ta nhìn nh n m t cách đ y đ , toàn di n,
trong kinh doanh c a NHTM m t cách h u ích, thi t th c h n
- R i ro tín d ng do nguyên nhân khách quan:
Quá trình t do hoá tài chính và h i nh p qu c t có th làm cho n x u gia
Trang 20t ng khi t o ra m t môi tr ng c nh tranh gay g t, khi n h u h t các doanh nghi p
th ng xuyên ph i đ i m t v i nguy c thua l và quy lu t ch n l c kh c nghi t c a
th tr ng
R i ro t môi tr ng kinh doanh:
S c nh tranh gi a các NHTM trong n c và các ngân hàng n c ngoài có
ti m l c m nh (v v n, quy mô, công ngh , s n ph m, ch t l ng d ch v ) khi n cho các ngân hàng trong n c g p ph i nguy c r i ro các khách hàng có ti m l c tài chính l n s b các ngân hàng n c ngoài thu hút
N n kinh t VN v n còn l thu c quá nhi u vào s n xu t nông nghi p và công nghi p ph c v nông nghi p (nuôi tr ng, ch bi n th c ph m và nguyên li u), v n
r t nh y c m v i r i ro th i ti t và giá c th gi i, nên d b t n th ng khi th
tr ng th gi i bi n đ ng x u
Hàng l u, hàng gi làm điêu đ ng các doanh nghi p trong n c và các ngân hàng đ u t v n cho các doanh nghi p này Các m t hàng kim khí đi n máy, g ch men, đ ng cát, v i vóc, qu n áo, m ph m,… là nh ng ví d tiêu bi u cho tình hình hàng l u n c ta
S c nh tranh và l i nhu n k v ng đ i v i các nhà đ u t làm chuy n d ch
v n t ngành này qua ngành khác Vi c thi u quy ho ch và đi u ti t h p lỦ c a Nhà
n c d n đ n s gia t ng v n đ u t quá m c vào m t s ngành, d n đ n kh ng
ho ng th a, lưng phí tài nguyên qu c gia
R i ro do môi tr ng pháp lý:
Các chính sách, quy đ nh c a pháp lu t v ho t đ ng ngân hàng v n đang trong quá trình hoàn thi n đ ti p c n các chu n m c, quy t c qu c t Nhi u khi các quy đ nh pháp lu t đ c ban hành d a trên Ủ chí ch quan c a c quan ban hành thay vì d a trên các c n c khoa h c;
S kém hi u qu c a c quan pháp lu t c p đ a ph ng:
Vi c th c thi pháp lu t đ h tr ho t đ ng ngân hàng ch a hi u qu , đ c bi t
là trong vi c c ng ch thu h i n Theo quy đ nh thì trong tr ng h p khách hàng không tr đ c n , NHTM có quy n x lỦ tài s n b o đ m đ thu h i n vay Tuy
Trang 21nhiên trên th c t , các NHTM không th c ng ch bu c khách hàng bàn giao tài
s n đ m b o cho ngân hàng đ x lỦ n u khách hàng không h p tác mà ph i x lỦ
t n đ ng dù có tài s n b o đ m
S thanh tra, ki m tra, giám sát ch a hi u qu c a NHNN:
Ho t đ ng thanh tra ngân hàng và n ng l c cán b thanh tra, giám sát ch a theo k p s phát tri n c a h th ng Ngân hàng N i dung và ph ng pháp thanh tra, giám sát ch m đ i m i, kh n ng ki m soát th tr ng ti n t và giám sát r i ro còn
y u Thanh tra ngân hàng ch y u x lỦ v vi c đư phát sinh, ít có kh n ng ng n
ch n, c nh báo phòng ng a r i ro và vi ph m Nh ng sai ph m v cho vay, c p tín
d ng m t s NHTM có th đư đ c ng n ch n n u b máy thanh tra phát hi n và
x lỦ k p th i
R i ro do h th ng thông tin:
Nh ng thách th c cho h th ng ngân hàng là vi c thi u thông tin t ng x ng
đ làm c s trong vi c m r ng và ki m soát tín d ng cho n n kinh t , do đó n u các ngân hàng ch y m r ng tín d ng trong đi u ki n môi tr ng thông tin ch a cân
x ng s gia t ng nguy c n x u cho h th ng ngân hàng
Vi t Nam ch a có m t c ch công b thông tin đ y đ , đáng tin c y v doanh nghi p và ngân hàng Trung tâm thông tin tín d ng ngân hàng (CIC) c ng ch cung
c p thông tin v tình hình ho t đ ng tín d ng nh ng ch a ph i là c quan đ nh m c tín nhi m doanh nghi p m t cách đ c l p và hi u qu , thông tin cung c p còn đ n
đi u, ch a đáp ng đ c đ y đ yêu c u tra c u thông tin
- R i ro tín d ng do nguyên nhân ch quan:
R i ro do các nguyên nhân t phía khách hàng vay:
Do s thay đ i c a chính sách, pháp lu t nh h ng b t l i đ n ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p;
S d ng v n sai m c đích, không có thi n chí trong vi c tr n vay:
a s các doanh nghi p khi vay v n ngân hàng đ u có các ph ng án kinh doanh c th , kh thi S l ng các doanh nghi p s d ng v n sai m c đích, c Ủ
Trang 22l a đ o ngân hàng đ chi m đo t tài s n không nhi u Tuy nhiên nh ng v vi c phát sinh l i h t s c n ng n , liên quan đ n uy tín c a các cán b , làm nh h ng x u
đ n các doanh nghi p khác
Kh n ng qu n lỦ kinh doanh kém:
Khi các doanh nghi p vay ti n ngân hàng đ m r ng quy mô kinh doanh, đa
ph n là t p trung v n đ u t vào tài s n v t ch t ch ít doanh nghi p nào m nh d n
đ i m i cung cách qu n lỦ, đ u t cho b máy giám sát kinh doanh, tài chính, k toán theo đúng chu n m c Quy mô kinh doanh phình ra quá to so v i t duy qu n
lỦ là nguyên nhân d n đ n s phá s n c a các ph ng án kinh doanh đ y kh thi mà
l ra nó ph i thành công trên th c t
Tình hình tài chính doanh nghi p y u kém, thi u minh b ch:
Quy mô tài s n, ngu n v n nh bé, t l n so v i v n t có cao là đ c đi m chung c a h u h t các doanh nghi p Vi t Nam Vi c ghi chép các s sách k toán
v n ch a đ c các doanh nghi p tuân th nghiêm ch nh và trung th c Khi cán b ngân hàng l p các b n phân tích tài chính c a doanh nghi p d a trên s li u do các
nhân vì sao ngân hàng v n luôn xem n ng ph n tài s n th ch p nh là ch d a cu i cùng đ phòng ch ng r i ro tín d ng
R i ro do các nguyên nhân t phía ngân hàng:
Do các quy trình, quy đ nh thi u ch t ch , ch a đ y đ ; b máy qu n tr và
ki m soát r i ro ho t đ ng ch a hi u qu ;
Cho vay và đ u t v n quá nhi u vào m t doanh nghi p ho c m t ngành kinh t ho c m t đ a bàn nào đó;
Do thi u am hi u th tr ng, thi u thông tin ho c phân tích thông tin không
đ y đ d n đ n cho vay ho c đ u t không h p lỦ;
Do không phát hi n khách hàng vay v n thi u n ng l c pháp lỦ, n ng l c
tài chính, ;
L ng l o trong công tác ki m tra n i b các ngân hàng:
Ki m tra n i b có đi m m nh h n thanh tra NHNN tính th i gian vì nó
Trang 23nhanh chóng, k p th i ngay khi v a phát sinh v n đ và tính sâu sát c a ng i ki m tra viên, do vi c ki m tra đ c th c hi n th ng xuyên cùng v i công vi c kinh
doanh
B trí cán b thi u đ o đ c và trình đ chuyên môn nghi p v :
o đ c c a cán b là m t trong các y u t t i quan tr ng đ gi i quy t v n đ
ki m soát r i ro tín d ng M t cán b kém v n ng l c có th b i d ng thêm,
nh ng m t cán b tha hóa v đ o đ c mà l i gi i v m t nghi p v thì th t vô cùng nguy hi m khi đ c b trí trong công tác tín d ng
Thi u giám sát và qu n lỦ sau khi cho vay:
Các ngân hàng th ng có thói quen t p trung nhi u công s c cho vi c th m
đ nh tr c khi cho vay mà l i l ng quá trình ki m tra, ki m soát đ ng v n sau khi
ch đ ng đ đ m b o s đ c hoàn tr Theo dõi n là m t trong nh ng trách nhi m quan tr ng nh t c a cán b tín d ng nói riêng và c a ngân hàng nói chung Vi c theo dõi ho t đ ng c a khách hàng vay nh m tuân th các đi u kho n đ ra trong
h p đ ng tín d ng gi a khách hàng và ngân hàng nh m tìm ra nh ng c h i kinh doanh m i và m r ng c h i kinh doanh
S h p tác gi a các NHTM còn l ng l o, vai trò c a CIC ch a th c s hi u
qu :
Trong qu n tr tài chính, kh n ng tr n c a m t khách hàng là m t con s c
th , có gi i h n t i đa c a nó N u do s thi u trao đ i thông tin, d n đ n vi c nhi u ngân hàng cùng cho vay m t khách hàng đ n m c v t quá gi i h n t i đa này thì
r i ro chia đ u cho t t c ch không ch a m t ngân hàng nào
Trong tình hình c nh tranh gi a các NHTM ngày càng gay g t nh hi n nay, vai trò c a CIC là r t quan tr ng trong vi c cung c p thông tin k p th i, chính xác
đ các ngân hàng có các quy t đ nh cho vay h p lỦ
Tóm l i, r i ro tín d ng có th phát sinh do r t nhi u nguyên nhân ch quan
ho c khách quan ó là nh ng nguyên nhân khách quan t môi tr ng kinh doanh, môi tr ng pháp lý và do h th ng thông tin Nguyên nhân ch quan là t phía
Trang 24khách hàng vay và ngân hàng cho vay
Các bi n pháp phòng ch ng r i ro có th n m trong t m tay c a các NảTM
nh ng c ng có nh ng bi n pháp v t ngoài kh n ng c a riêng t ng ngân hàng, liên quan đ n v n đ n i t i c a b n thân n n kinh t đang chuy n đ i, đang đ nh
h ng mô hình phát tri n i v i các ngân hàng kh n ng phát hi n và h n ch
r i ro tín d ng ph thu c vào n ng l c c a b máy qu n tr r i ro tín d ng N ng
l c qu n tr r i ro tín d ng c a ngân hàng ph thu c vào chuyên môn c a cán b tín d ng, cán b phê duy t tín d ng và các ngu n l c ki m tra giám sát c a ngân hàng Do v y bi n pháp phòng ng a r i ro tín d ng sâu s c nh t v n là các bi n pháp liên quan đ n vi c đào t o, b trí cán b và c ch ki m tra, giám sát hành vi
c a cán b trong quá trình x lý công vi c Th c hi n t t các bi n pháp này có th cho r ng con đ ng qu n tr r i ro tín d ng c a ngành ngân hàng coi nh đã đi
- Thay đ i tài kho n ngân hàng; s d tài kho n t i ngân hàng gi m;
- Thay đ i trong thái đ , thói quen cá nhân c a nh ng ng i ch ch t c a công ty; thay đ i trong thái đ đ i v i ngân hàng ho c cán b ngân hàng, đ c bi t là khi h t o c m giác thi u tính h p tác; nh ng nhân v t ch ch t c a công ty m
ho c ch t; nh ng thay đ i trong qu n lỦ, quy n s h u ho c nh ng nhân v t ch
Trang 25- Nh c y vào ch m t khách hàng ho c m t nhà cung c p, t p trung doanh
s vào m t m t hàng nh t đ nh; áp d ng chính sách chi t kh u b t bình th ng;
nh ng thay đ i trong chính sách mua bán ch u; xu t hi n nh ng th a hi p cho
nh ng kho n ph i thu; s thay đ i đáng k v giá tr c a t ng đ n đ t hàng ho c
nh ng dây chuy n s n xu t chính, quy n phân ph i s n ph m ho c ngu n cung c p;
m t m t hay nhi u khách hàng có n ng l c tài chính t t ho c m t nhà cung ng
chính
1.1.6 nh h ng c a r i ro tín d ng:
- i v i n n kinh t :
Ho t đ ng ngân hàng liên quan đ n ho t đ ng c a các doanh nghi p và các cá
kinh doanh c a các doanh nghi p, doanh nghi p thi u v n s g p khó kh n đ s n
xu t kinh doanh d n đ n đ i s ng công nhân g p khó kh n S kh ng ho ng t h
th ng ngân hàng nh h ng r t l n đ n toàn b n n kinh t Nó làm cho n n kinh t
b suy thoái, giá c t ng, s c mua gi m, th t nghi p t ng, xư h i m t n đ nh
M t khác, m i liên h v ti n t , đ u t gi a các n c phát tri n r t nhanh nên tác đ ng do kh ng ho ng r i ro tín d ng t i m t n c c ng nh h ng tr c ti p đ n
n n kinh t các n c có liên quan Ngày nay n n kinh t m i qu c gia đ u ph thu c vào n n kinh t khu v c và th gi i, do đó h th ng ngân hàng c a m t qu c gia g p khó kh n c ng nh h ng đ n n n kinh t th gi i Kinh nghi m cho th y
cu c kh ng ho ng tài chính châu Á (1997), cu c kh ng ho ng tài chính Nam M
Trang 26(2001-2002) và cu c kh ng ho ng tài chính M (2007) đư làm suy thoái n n kinh t toàn c u
m t kh n ng thanh kho n, làm m t lòng tin ng i g i ti n, nh h ng đ n uy tín
c a ngân hàng, và có th b Ngân hàng Nhà n c đ a vào ki m soát đ c bi t ho c b phá s n, sáp nh p
i v i cán b nhân viên, do ngân hàng g p khó kh n trong kinh doanh nên
ch đ phúc l i, thu nh p s b h n vì th nh ng ng i có n ng l c s thuyên chuy n công tác, càng gây khó kh n cho ngân hàng
Trang 27R i ro tín d ng có th phân thành r i ro danh m c và r i ro giao d ch
- R i ro danh m c bao g m r i ro n i t i và r i ro t p trung:
R i ro n i t i: xu t phát t y u t riêng bi t m i ch th đi vay hay t ngành kinh t
R i ro t p trung: là r i ro xu t phát t vi c cho vay t p trung vào m t s khách hàng, m t s ngành kinh t ho c m t s lo i s n ph m tín d ng ho c m t khu
b o và m c cho vay trên giá tr c a tài s n đ m b o
R i ro nghi p v là r i ro liên quan đ n công tác qu n lỦ kho n vay và ho t
đ ng cho vay, bao g m c vi c s d ng h th ng x p h ng r i ro và k thu t x lỦ các kho n vay có v n đ
1.2 Qu n tr r i ro tín d ng:
1.2.1 Khá i ni m qu n tr r i ro tín d ng:
Ch p nh n và qu n tr r i ro là nguyên t c c b n trong kinh doanh ngân hàng; Tuy nhiên, ngân hàng c n ph i tính đ n kh n ng ch p nh n r i ro trong chi n l c kinh doanh c a mình và c n hi u th u đáo, đo l ng và ki m soát r i ro trong ph m
vi kh n ng s n sàng ng phó đ i v i nh ng b t l i có th ch p nh n đ c
Qu n tr r i ro tín d ng là quá trình nh n d ng, phân tích nhân t r i ro, đo
l ng m c đ r i ro, trên c s đó l a ch n tri n khai các bi n pháp phòng ng a
và qu n lý các ho t đ ng tín d ng nh m h n ch và lo i tr r i ro trong quá trình
c p tín d ng
Qu n tr r i ro tín d ng chính là vi c xây d ng h th ng qu n lỦ và các chính
Trang 28sách qu n tr r i ro thích h p đ i v i ho t đ ng tín d ng nh m tuân th các quy đ nh
c a pháp lu t, nh n di n, c nh báo và đ ra các bi n pháp h n ch s xu t hi n c a
r i ro tín d ng, gi m thi u nh ng thi t h i khi chúng phát sinh, đ ng th i xác đ nh
s t ng quan h p lỦ gi a các ngu n l c c a ngân hàng v i m c đ m o hi m có
th khi s d ng v n ngân hàng cho nghi p v c p tín d ng Qu n tr r i ro t t chính
là m t ngu n l i th c nh tranh và là m t công c t o ra giá tr , c ng góp ph n t o
ra các chi n l c kinh doanh hi u qu h n
1.2.2 L ng hóa vƠ đánh giá r i ro tín d ng:
1.2.2.1 L ng hóa r i ro tín d ng:
L ng hóa r i ro tín d ng là vi c xây d ng mô hình thích h p đ l ng hóa
m c đ r i ro c a khách hàng, t đó xác đ nh ph n bù r i ro và gi i h n tín d ng an toàn t i đa đ i v i m t khách hàng c ng nh đ trích l p d phòng r i ro Sau đây
- Mô hình đi m s Z (Z – Credit scoring model):
ây là mô hình do E.I Altman dùng đ cho đi m tín d ng đ i v i các doanh nghi p vay v n i l ng Z dùng làm th c đo t ng h p đ phân lo i r i ro tín
d ng đ i v i ng i đi vay và ph thu c vào:
Tr s c a các ch s tài chính c a ng i vay
T m quan tr ng c a các ch s này trong vi c xác đ nh xác su t v n c a
ng i vay trong quá kh
T đó Altman đư xây d ng mô hình đi m nh sau:
Z = 1,2X1 + 1,4X2 + 3,3X3 + 0,6X4 + 1,0X5
Trong đó:
X1 = H s v n l u đ ng / t ng tài s n;
X2 = H s lưi ch a phân ph i / t ng tài s n;
X3 = H s l i nhu n tr c thu và lưi / t ng tài s n;
X4 = H s giá tr th tr ng c a t ng v n s h u/giá tr h ch toán c a n ; X5 = H s doanh thu / t ng tài s n;
Tr s Z càng cao, thì xác su t v n c a ng i đi vay càng th p Ng c l i,
Trang 29khi tr s Z th p ho c là m t s âm thì đĩ là c n c x p khách hàng vào nhĩm cĩ nguy c v n cao Theo mơ hình cho đi m Z c a Altman, b t c cơng ty nào cĩ
đi m s th p h n 1,81 ph i đ c x p vào nhĩm cĩ nguy c r i ro tín d ng cao
- Mơ hình đi m s tín d ng tiêu dùng:
Các y u t quan tr ng liên quan đ n khách hàng s d ng mơ hình đi m s tín
d ng bao g m: H s tín d ng, tu i đ i, tr ng thái tài s n, s ng i ph thu c, s
h u nhà, đi n tho i c đ nh, s tài kho n cá nhân, th i gian cơng tác
1.2.2.2 ánh giá r i ro tín d ng:
Các ch s th ng đ c s d ng đ đánh giá r i ro tín d ng là:
- T l n quá h n:
vay cho nợ dư Tổng
hạn quá nợ Dư
hạn quá
nợ lệ
N quá h n (non performing loan – NPL) là kho n n mà m t ph n ho c tồn
b n g c và / ho c lưi đư quá h n
T ng d n cho vay là t t c các kho n cho vay, ng tr c, th u chi và cho thuê tài chính; Các kho n chi t kh u, tái chi t kh u th ng phi u và các gi y t cĩ giá khác; Các kho n bao thanh tốn; Các hình th c tín d ng khác
Thơng th ng t ng d n cho vay c a ngân hàng đ c chia thành 3 nhĩm:
Nhĩm d n c a các kho n tín d ng cĩ ch t l ng th p: là nh ng kho n cho vay cĩ m c đ r i ro l n nh ng cĩ th mang l i thu nh p cao cho ngân hàng
ây là kho n tín d ng chi m t tr ng th p trong t ng d n cho vay c a ngân hàng
Nhĩm d n c a các kho n tín d ng cĩ ch t l ng t t: là nh ng kho n cho
Trang 30vay cĩ m c đ r i ro th p nh ng cĩ th mang l i thu nh p khơng cao cho ngân hàng ây c ng là nh ng kho n tín d ng chi m t tr ng th p trong t ng d n cho vay c a ngân hàng
Nhĩm d n c a các kho n tín d ng cĩ ch t l ng trung bình: là nh ng kho n cho vay cĩ m c đ r i ro cĩ th ch p nh n đ c và thu nh p mang l i cho ngân hàng là v a ph i ây là kho n tín d ng chi m t tr ng áp đ o trong t ng d
n cho vay c a ngân hàng
- H s r i ro tín d ng:
% 100 x
có sản tài Tổng
vay cho nợ dư Tổng dụng
tín ro rủi
số
H s này cho th y t tr ng c a kho n m c tín d ng trong tài s n cĩ, kho n
m c tín d ng trong t ng tài s n càng l n thì thu nh p s l n nh ng đ ng th i r i ro tín d ng c ng r t cao
- Ch tiêu d n trên v n huy đ ng: cho bi t cĩ bao nhiêu đ ng v n huy
đ ng tham gia vào d n :
100%
xđộng huy
Vốn
nợDưđộng
huyvốntrên
nợthusốDoanh
nợthusố
- Ch tiêu vịng quay v n tín d ng: dùng đ đo l ng t c đ luân chuy n v n
c a tín d ng ngân hàng, nĩ cho th y th i gian thu h i n nhanh hay ch m:
quân bình
nợ Dư
nợ thu số Doanh dụng
tín vốn quay
Trang 31b máy giám sát và b máy x lỦ r i ro
Quy đ nh đi u ki n nhân s trong tuy n d ng, b nhi m cán b nhân viên
th c hi n các công vi c trong b máy c p tín d ng, qu n tr r i ro và x lỦ r i ro;
Xây d ng và hoàn thi n các đ nh h ng, chính sách, quy ch , quy trình và
h ng d n nghi p v liên quan đ n ho t đ ng và qu n tr r i ro tín d ng
H th ng đào t o cán b đ đáp ng yêu c u kinh doanh ngân hàng;
H th ng thông tin tín d ng, báo cáo qu n tr và c nh báo r i ro;
- Mô hình qu n tr r i ro có th có nhi u hình th c tùy thu c vào quy mô c a ngân hàng, m c đ h ng ch u các lo i r i ro khác nhau và đ ph c t p trong t ch c
c a ngân hàng M t mô hình qu n tr r i ro đúng đ n là ph i g n k t đ c mô hình
qu n tr r i ro đó v i m c tiêu và chi n l c t ng th c a ngân hàng
1.2.3.2 Xây d ng và th c hi n chính sách qu n tr r i ro tín d ng:
- Xây d ng ph ng pháp xác đ nh và đo l ng r i ro tín d ng có hi u qu , bao g m: cách th c đánh giá v kh n ng tr n c a khách hàng, chu n hoá h p
đ ng tín d ng, h p đ ng b o đ m, phân lo i tài s n b o đ m theo kh n ng thu h i
- Xây d ng và th c hi n đ ng b h th ng các quy ch , quy trình n i b v
qu n tr r i ro; trong đó đ c bi t chú tr ng vi c xây d ng chính sách khách hàng vay
v n, s tay tín d ng, quy đ nh v đánh giá, x p h ng khách hàng vay, đánh giá ch t
l ng tín d ng và x lỦ các kho n n x u
1.2.3.3 Tuân th nh ng nguyên t c tín d ng th n tr ng:
- Th c hi n đúng các quy đ nh c a pháp lu t v cho vay, b o lưnh, cho thuê tài chính, chi t kh u, và b o đ m ti n vay
Trang 32- Th c hi n t t vi c th m đ nh khách hàng và kh n ng tr n tr c khi quy t đ nh tài tr
- Phân tán r i ro trong cho vay b ng cách không d n v n cho vay quá nhi u
đ i v i m t khách hàng ho c m t ngành, l nh v c kinh t có r i ro cao
- Phòng ng a r i ro do t p trung tín d ng là vi c qu n lỦ danh m c tín d ng,
đ t ra các h n m c cho vay đ i v i khách hàng hay nhóm khách hàng vay, ngành ngh , l nh v c, đ a bàn cho vay
- M r ng tín d ng trung và dài h n m c thích h p, đ m b o cân đ i th i
h n cho vay v i th i h n c a ngu n v n huy đ ng
- Trích l p d phòng nh m t o ngu n đ bù đ p t n th t r i ro tín d ng Áp
d ng các nguyên t c d phòng khác nhau d a theo vi c phân lo i n vay có kh
n ng gây t n th t m c đ khác nhau Ph i có chính sách tín d ng h p lỦ và duy trì các kho n d phòng đ đ i phó v i r i ro
- B o hi m ti n vay, ngh a là ngân hàng chuy n toàn b r i ro cho c quan
b o hi m chuyên nghi p
1.2.3.4 Ki m tra, giám sát:
Ki m tra và giám sát là các ho t đ ng th ng xuyên đ c th c hi n tr c khi
cho vay, trong khi cho vay và sau khi cho vay:
- S d ng mô hình CAMEL (v n, tài s n, qu n lỦ, thu nh p, thanh kho n) đ đánh giá Ho c
- S d ng mô hình CAMELS (v n, tài s n, qu n lỦ, thu nh p, thanh kho n
và th nghi m ch u đ ng c c đi m) (Capital, Assets, Management, Earnings,
Liquydity and Stress testing)
- Ki m tra trong quá trình phát vay, sau cho vay, báo cáo hàng tháng và hàng
quý, giám sát kh n ng tr n Có h th ng báo cáo đ nh k
Trang 33t n th t khi x y ra r i ro;
- X lỦ n quá h n, n x u là công vi c th ng xuyên c a các Ngân hàng
nh m thu h i các kho n n không đ c thanh toán đúng h n, do đó Ngân hàng c n
có quy đ nh, quy trình chu n hóa công vi c; M i cán b nhân viên th c hi n công
vi c c p tín d ng c ng là m t nhân viên x lỦ n , ngoài ra ngân hàng c n có b
ph n chuyên môn đ c l p đ th c hi n vi c x lỦ các kho n n có v n đ ;
- i v i các tr ng h p chây tr n vay, các TCTD c n áp d ng các bi n pháp kiên quy t, đúng pháp lu t đ thu h i n vay, k c vi c x lỦ tài s n th ch p,
c m c ho c kh i ki n
1.2.4 B o đ m tín d ng:
B o đ m tín d ng là s b o đ m cho ngân hàng r ng có m t ngu n v n khác
đ hoàn tr ho c b o chi khi không thu h i đ c n
- Vai trò c a vi c b o đ m tín d ng:
B o đ m tín d ng là m t hình th c b o đ m cho tr ng h p khách hàng không tr n ho c cho các tình hu ng b t kh kháng
B o đ m tín d ng nh m đ m b o khách hàng không đi ch ch m c đích vay
v n đư xác đ nh, ng n ng a gian l n
Các ngân hàng coi b o đ m tín d ng là ngu n thu n th hai khi ngu n thu
th nh t không thanh toán đ c
Th ch p: là vi c bên đi vay ph i chuy n các gi y t ch ng nh n s h u
ho c quy n s d ng (đ i v i đ t đai) các TSB sang cho ngân hàng n m gi trong
th i gian cam k t
B o đ m b ng th ch p cho phép bên đi vay s d ng TSB ph c v cho ho t
Trang 34đ ng kinh doanh Các tài s n th ch p bao g m máy móc, trang thi t b , nhà c a đ t đai,… th ng c ng k nh và vi c bán, chuy n nh ng không đ n gi n
C m c : là vi c bên đi vay ph i chuy n quy n ki m soát TSB sang cho ngân hàng trong th i gian cam k t
C m c thích h p v i nh ng tài s n ngân hàng có th ki m soát và b o qu n
t ng đ i ch c ch n, đ ng th i vi c ngân hàng n m gi không nh h ng đ n quá trình ho t đ ng c a bên đi vay, nh các ch ng khoán, h p đ ng ti n g i, s ti t
ki m…
- R i ro tín d ng và b o đ m tín d ng:
Do tính ch t ho t đ ng c a các doanh nghi p r t đa d ng, đ m r ng tín d ng
g n v i h n ch r i ro đòi h i ngân hàng ph i s d ng đ ng th i nhi u lo i TSB
và hình th c b o đ m, v n d ng thích ng v i đi u ki n c a m i khách hàng i
v i khách hàng và lo i cho vay có r i ro cao thì áp d ng lo i b o đ m có r i ro th p
và ng c l i
1.3 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam:
hình t ch c qu n tr r i ro, mô hình đo l ng r i ro và mô hình ki m soát r i ro
đ c xây d ng và v n hành m t cách đ y đ , toàn di n và liên t c trong ho t đ ng
qu n lý tín d ng c a ngân hàng
Mô hình qu n tr r i ro tín d ng ph n ánh m t cách h th ng các v n đ v c
ch , chính sách, quy trình nghi p v nh m thi t l p các gi i h n ho t đ ng an toàn
và các ch t ki m soát r i ro trong m t quy trình th c hi n nghi p v ; các công c
đo l ng, phát hi n r i ro; các ho t đ ng giám sát s tuân th và nh n di n k p th i các lo i r i ro m i phát sinh và các ph ng án, bi n pháp ch đ ng phòng ng a, đ i phó m t khi có r i ro x y ra
Hi n nay Vi t Nam đang có hai mô hình ph bi n đ c áp d ng ó là mô
hình qu n tr r i ro tín d ng t p trung và mô hình qu n tr r i ro tín d ng phân tán
Trang 351.3.1 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng t p trung:
Mô hình này có s tách bi t m t cách đ c l p gi a 3 ch c n ng: qu n tr r i
ro, kinh doanh và tác nghi p S tách bi t gi a 3 ch c n ng nh m m c tiêu hàng
đ u là gi m thi u r i ro m c th p nh t đ ng th i phát huy đ c t i đa k n ng chuyên môn c a t ng v trí cán b làm công tác tín d ng
Xây d ng chính sách qu n tr r i ro th ng nh t cho toàn h th ng
Thích h p v i ngân hàng quy mô l n
- i m y u:
Vi c xây d ng và tri n khai mô hình qu n tr t p trung này đòi h i ph i đ u
t nhi u công s c và th i gian
i ng cán b ph i có ki n th c c n thi t và bi t áp d ng lỦ thuy t v i
th c ti n
1.3.2 Mô hình qu n tr r i ro tín d ng phơn tán:
Mô hình này ch a có s tách b ch gi a ch c n ng qu n tr r i ro, kinh doanh
và tác nghi p Trong đó, phòng tín d ng c a ngân hàng th c hi n đ y đ 3 ch c
n ng và ch u trách nhi m đ i v i m i khâu chu n b cho m t kho n vay
Trang 36li u chi nhánh báo cáo lên ho c qu n lỦ gián ti p thông qua chính sách tín d ng
1.4 BƠi h c kinh nghi m vƠ đ nh h ng áp d ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam:
1.4.1 BƠi h c kinh nghi m:
- Chúng ta đư có quá nhi u bài h c t th c t v nh ng t n th t t ho t đ ng tín d ng có nguyên nhân t vi c qu n tr r i ro ch a hi u qu , có th đi m qua vài
v án đi n hình:
N m 1997, các doanh nghi p thu c 2 nhóm Epco và Minh Ph ng n 6 Ngân hàng Th ng m i: Công th ng Vi t Nam (Incombank – “Vietinbank”), Ngo i th ng Vi t Nam (Vietcombank), Ngân hàng Th ng m i c ph n xu t nh p
kh u Vi t Nam (Eximbank), Sài Gòn Công th ng Ngân hàng; Ngân hàng Th ng
m i c ph n i Nam; Ngân hàng Th ng m i c ph n Gia nh, t ng s ti n g n 6.000 t đ ng và 32,6 tri u USD Trong khi theo đ nh giá c a tòa án t i th i đi m xét x tr giá tài s n b o đ m ch là 2.232 t đ ng
N m 2008, ngày 14/8, c nh sát Thành ph H Chí Minh đư kh i t , b t giam ông Nguy n Công nh, nhân viên Phòng tín d ng thu c Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (Agribank) chi nhánh Ch L n, v t i “vi ph m quy
đ nh v cho vay trong ho t đ ng c a các t ch c tín d ng” Nguy n Công nh đư
l p báo cáo th m đ nh đ chi nhánh Agribank Ch L n cho công ty Thành Phát (do
v ch ng Tr n Th Hà - Hà V n Hòa làm Giám đ c, Phó Giám đ c) vay 18 t đ ng
và 3.000 l ng vàng làm d án, dù đ n v này không đ kh n ng Th c t , Công ty Thành Phát không đ đi u ki n, kh n ng tài chính, không có v n t có tham gia d
án Th nh ng, nh v n l p báo cáo th m đ nh và đ ngh ngân hàng duy t cho Công ty Thành Phát vay t ng c ng c vàng là trên 42 t đ ng Sau đó, v ch ng Hà
- Hòa chi ra h n 23 t ti n đ n bù, chi 2,4 t n p thu chuy n m c đích s d ng đ t 6,3 t tr lưi vay, còn l i chi m đo t h n 10 t đ ng (Ngu n: vnExpress.net-
15/08/2008);
- Theo báo cáo c a Ngân hàng Nhà N c thì: t n m 1999 Ngân hàng Nhà
n c đư th c hi n c c u l i các NHTMCP, trong đó có vi c thanh lỦ và gi i quy t
Trang 37h u qu c a s đ v t nh ng v b o lưnh ho c cho vay sai quy đ nh d n đ n m t
kh n ng chi tr nh : Ngân hàng Nam ô, Ngân hàng V ng Tàu; th c hi n sáp
nh p nh NHCP Qu ô, đ a vào ki m soát đ c bi t nh VP Bank, Eximbank, Vi t Hoa, Hàng H i, Gia nh… Vi c c c u l i các NHTMCP th i k này đ c coi nh
là cu c “c i cách ngân hàng Vi t Nam l n th nh t’’
- án tái c c u Ngân hàng th ng m i c ph n t i Vi t Nam đ c ti n hành n m 1998 đư thu g n 52 ngân hàng c ph n, trong đó có nhi u ngân hàng m
y u, xu ng còn 36 ngân hàng kho m nh, n x u các ngân hàng c ph n tr c tái
c c u trên 20% hi n ch còn kho ng 2,5%, m t t l r t th p so v i các ngân hàng
- Tuy nhiên các chuyên gia c ng cho r ng các s li u hi n có v h th ng ngân hàng có th ch a ph n ánh h t tình hình V i các khó kh n c a n n kinh t và
s đình đ n trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, t l n x u có
th cao h n và r i ro th c t s l n h n đ i v i h th ng ngân hàng, nh t là khi
đ c đo l ng b ng các chu n m c qu c t
nh ngh a n x u c a Vi t Nam t i Quy t đ nh 493/2005/Q -Ngân hàng Nhà n c ngày 22/4/2005 c a Ngân hàng Nhà n c nh sau: “N x u là nh ng kho n n đ c phân lo i vào nhóm 3 (d i chu n), nhóm 4 (nghi ng ) và nhóm 5 (có kh n ng m t v n).”
Nh v y n x u đ c xác đ nh theo 2 y u t : (i) đư quá h n trên 90 ngày và (ii) kh n ng tr n đáng lo ng i ây đ c coi là đ nh ngh a c a VAS
Còn theo đ nh ngh a n x u c a Phòng Th ng kê - Liên h p qu c, “v c
Trang 38b n m t kho n n đ c coi là n x u khi quá h n tr lưi và/ho c g c trên 90 ngày;
ho c các kho n lưi ch a tr t 90 ngày tr lên đư đ c nh p g c, tái c p v n ho c
ch m tr theo tho thu n; ho c các kho n ph i thanh toán đư quá h n d i 90 ngày
nh ng có lỦ do ch c ch n đ nghi ng v kh n ng kho n vay s đ c thanh toán
đ y đ ”
Nh v y, n x u v c b n c ng đ c xác đ nh d a trên 2 y u t : (i) quá h n trên 90 ngày và (ii) kh n ng tr n nghi ng ây đ c coi là đ nh ngh a c a IAS đang đ c áp d ng ph bi n hi n hành trên th gi i
Ví d : K t qu ki m toán c a Công ty Ki m toán qu c t Ernst & Young t i
m t NảTM đ c coi là có n x u cao nh t n m 2005 theo VAS là 14,86%, theo IAS
39 là 31,4%
M t s NHTM Vi t Nam đư b t đ u ngh đ n ho c xem xét l i các tiêu chí cho vay thông qua vi c tri n khai áp d ng chính sách x p h ng tín d ng c ng nh khung
c b n trích l p d phòng (x p h ng n x u ti m tàng) Tuy nhiên, quan ni m qu n
tr r i ro này v n ch đang xu t hi n r t ch m ch p trong ngành tài chính và ngân hàng trong n c
1.4.2 nh h ng áp d ng mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam:
- Nghi p v và ho t đ ng ngân hàng th ng b giám sát, đi u ti t ch t ch
t t c các th tr ng, tuy nhiên th c t cho th y b t ch p các c p đ giám sát và đi u
ti t, các ngân hàng trên toàn th gi i v n ph i luôn đ i m t v i kh ng ho ng
- Có th nh n th y r ng kh n ng QTRR c a các NHTM Vi t Nam nhìn chung th ng kém phát tri n và kém tinh vi h n nh ng th tr ng khác m c dù nhi u NH TMQD và NH TMCP đang ngày càng nh n th c rõ h n v QTRR trong
th i gian g n đây Tuy nhiên đi u quan tr ng là các NHTM c n ph i ti p t c đ u t vào công vi c QTRR đúng cách trong m t th tr ng đang ngày càng ph c t p và nhi u thách th c
- Ban lưnh đ o c a NHTM ph i có trách nhi m đ m b o r ng h đang có
nh ng h th ng và quy trình đ t t đ nh n di n, xác đ nh và đánh giá r i ro nh m
Trang 39qu n lỦ và gi m nh tác đ ng c a nh ng r i ro đó
nhân viên t các c s c a doanh nghi p “nh m t n n t ng”, b ph n qu n tr r i
ro và sau cùng là b ph n ki m soát n i b Các ngân hàng c n ph i truy n bá m t thông l m nh m đ có th đ a vi c qu n tr r i ro vào m i c p Các nhân viên
ph i tr thành nh ng nhà qu n tr r i ro
- Xu t phát t đòi h i th c ti n c a ho t đ ng tín d ng, theo khuy n cáo c a
y ban Basel và tuân th thông l qu c t , c n c vào các đi u ki n chung v pháp
lỦ, th tr ng, công ngh , con ng i, mô hình các NHTM Vi t Nam đ c khuy n ngh nên áp d ng mô hình qu n tr r i ro t p trung
Basel II bao g m nh ng khuy n ngh v lu t và quy đ nh ngành ngân hàng,
đ c ban hành b i y ban Basel v giám sát ngân hàng (Basel Committee on
Banking Supervision – BCBS) Basel II s d ng khái ni m “ba tr c t”:
r i ro h th ng, r i ro chi n l c, r i ro danh ti ng, r i ro thanh kho n và r i ro pháp lỦ, mà hi p c t ng h p l i d i cái tên r i ro còn l i (residual risk)
B n nguyên t c đ xem xét giám sát:
Ngân hàng nên có m t quy trình xác đ nh m c đ v n n i b theo m c r i
Trang 40ro và chi n l c duy trì m c v n c a h
Các giám sát viên nên xem xét và đánh giá vi c xác đ nh m c đ v n n i
b và chi n l c c a ngân hàng, c ng nh kh n ng giám sát và đ m b o tuân th t
Tr c t th III làm gia t ng m t cách đáng k các thông tin mà m t ngân hàng
ph i công b Ph n này đ c thi t k đ cho phép th tr ng có m t b c tranh hoàn thi n h n v v th r i ro t ng th c a ngân hàng và cho phép các đ i tác c a ngân hàng đ nh giá và tham gia chuy n giao m t cách h p lỦ
t , nêu ra m t s ph ng pháp phân tích r i ro tín d ng tài c ng đư nêu lên
nh ng v n đ tr ng y u trong vi c qu n tr r i ro tín d ng, nh ng bài h c kinh nghi m và vi c áp d ng các mô hình qu n tr r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t
2 d i đây
