KẾT QUẢ BẢO TỒN VÀ THỤ TINH CHO NGỰA BẰNG TINH CỌNG RẠ NGHIÊN CỨU VÀ SẢN XUẤT TẠI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VÀ PTCN MIỀN NÚI Vũ Đình Ngoan, 1 Đào Đức Thà, Đặng Đình Hanh, Nguy n Đức Chuyên,
Trang 1KẾT QUẢ BẢO TỒN VÀ THỤ TINH CHO NGỰA BẰNG TINH CỌNG RẠ NGHIÊN CỨU VÀ SẢN XUẤT TẠI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VÀ PTCN
MIỀN NÚI
Vũ Đình Ngoan, 1 Đào Đức Thà, Đặng Đình Hanh, Nguy n Đức Chuyên, Nguyễn Hữu Trà, Đào Quang Hợp
Trung tâm Nghiên cứu và PTCN miền Núi.;
1
Viện chăn Nuôi
TÓM TẮT Nghiên cứu sản xuất và bảo tồn tinh dịch ngựa ñông lạnh dạng cọng rạ ñược tiến hành tại Trung tâm Nghiên cứu và phát triển chăn nuôi miền núi (Bá Vân - Thái Nguyên) năm 2009 Kết quả bảo tồn tinh cọng rạ ngựa cho thấy, hoạt lực tinh trùng sau giải ñông ổn ñịnh ở các thời gian bảo tồn 12 tháng, 24 tháng (P<0,05) Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông tinh ngựa ñạt A >35% Tinh ñông lạnh sau bảo tồn ñược sử dụng ñể dẫn tinh cho ngựa cái cho kết quả thụ thai từ 25-50% Kết quả thụ thai bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo cho ngựa ñạt 50% ñược tiến hành ở thời ñiểm khi nang trứng chín căng mọng (nang trứng thời kỳ 4) dẫn tinh 1 liều, ñến khi nang trứng bắt ñầu xẹp xả dẫn tinh 1 liều kết thúc
1 Đặt vấn
Việc áp dụng thụ tinh nhân tạo (TTNT) cho ngựa tại Việt Nam ở mức gần như mới mẻ, chưa ñược áp dụng phổ biến trong sản xuất Để nâng cao tầm vóc cũng như chất lượng ñàn giống và tăng ñàn là một việc làm cần thiết Do vậy TTNT cho ngựa
là vô cùng cần thiết trong công tác lai tạo Nghiên cứu sản xuất và bảo tồn tinh cọng
rạ ngựa là nhu cầu vô cùng cần thiết và bức xúc của sản xuất, ñặc biệt trong công tác lưu trữ nguồn gen giống vật nuôi ñể phục vụ công tác lai tạo giống ở nước ta
TTNT giúp cho việc xuất nhập khẩu và thương mại giống một cách dễ dàng, tránh cận huyết và dịch bệnh, tránh sự chênh lệch về khối lương cơ thể, ñiều ñó ñem lại hiệu quả kinh tế cao cho chăn nuôi Tuy vậy, ở Việt Nam vấn ñề TTNT cho ngựa chưa ñươc ñầu tư nghiên cứu ứng dụng nhiều
Với nhu cầu trên chúng tôi thực hiện ñề tài: Nghiên cứu sản xuất và bảo tồn tinh cọng rạ ngựa, với mục ñích:
- Sản xuất tinh ñông lạnh cọng rạ ngựa có chất lượng cao phục vụ sản xuất
- Bảo tồn và nhân nhanh nguồn gen quý của ngựa giống tốt vào sản xuất
2 Vật li u và phương pháp nghiên cứu
2.1 Vật liệu, th i gian và a i m nghiên cứu
Tinh ñông lạnh cọng rạ ñược nghiên cứu, sản xuất với sự kết hợp giữa Trung tâm nghiên cứu & phát triển chăn nuôi miền núi, Bộ môn sinh lý sinh hóa và tập tính
Trang 2ậ nuôi (Viện chăn nuôi) năm 2009, với 300 liều tinh ngựa ñược bảo tồn trong Nitơ lỏng -196 0 C Hoạt lực của tinh trùng tiến thẳng sau giải ñông ≥35%, số lượng tinh trùng trong một cọng rạ ≥160 triệu con
Ngựa cái ñược nuôi nhốt mỗi con 1ô chuồng Áp dụng chế ñộ chăm sóc, nuôi dưỡng trong chăn nuôi ngựa giống gốc của Trung tâm nghiên cứu và phát triển chăn nuôi miền núi
Thời gian nghiên cứu: Tháng 1/2009 - 6/2011
Địa ñiểm nghiên cứu: Trung tâm Nghiên cứu và PTCN miền Núi
2.2 Nội dung nghiên cứu
- Đánh giá chất lượng tinh cọng rạ ngựa sau thời gian bảo tồn
- Tuyển chọn ngựa cái nền, theo dõi ñộng dục và TTNT bằng tinh cọng rạ
- Đánh giá kết quả thụ thai qua phương pháp thụ tinh khác nhau
2.3 Phương pháp nghiên cứu
2.3.1 Đánh giá hoạt lực tinh cọng rạ sau thời gian bảo quản
P ươn pháp giải ñông: Cọng rạ ñược giải ñông ở nhiệt ñộ là 370 C trong 50 giây
Đánh giá hoạt lực tinh trùng sau giải ñông: Chọn những cọng tinh của cùng
một con ñực, sản xuất cùng một ngày, dùng kéo cắt chuyên dụng cắt cọng rạ Dùng micropipet hút tinh dịch sau giải ñông (khoảng 0.5µl) Kiểm tra hoạt lực tinh trùng trên kính hiển vi Olympus với ñộ phóng ñại 200 - 300 lần Dùng một lamen kính khô, sạch ñậy lên giọt tinh dịch, sao cho giọt tinh dịch ñược dàn ñều ra 4 cạnh của lam kính Sau ñó, ñặt tiêu bản lên kính hiển vi và tiến hành quan sát trên vi trường ñể ñánh giá hoạt lực Trong quá trình kiểm tra hoạt lực tinh trùng, lam kính luôn phải ñược sưởi ấm ở nhiệt ñộ 37 0 C
* Tuyển chọn ngựa cái nền theo dõi ñộng dục và thụ tinh nhân tạo cho ngựa bằng tinh cọng rạ Qua số liệu theo dõi, ngựa cái ñược chọn từ ñàn giống tốt khỏe mạnh, không mắc bệnh ñường sinh dục và ñã qua 1 lần lứa ñẻ
* Thụ tinh nhân tạo cho ngựa ở thời ñiểm trước và sau khi trứng xẹp xả với số liều thụ tinh khác nhau
Xác ñịnh thời ñiểm dẫn tinh cho ngựa, Nguyễn Hữu Trà (1996) Dẫn tinh quản qua cổ tử cung, hướng về sừng tử cung bên nang trứng chín và xẹp xả Chúng tôi thí nghiệm 3 phương pháp dẫn tinh
Phương pháp 1: Khi nang trứng chín căng mọng (nang trứng thời kỳ 4), dẫn
Trang 3nh 1 liều, ñến khi nang trứng bắt ñầu xẹp xả dẫn tinh 1 liều
ươ pháp 2: Khi nang trứng chín căng mọng (nang trứng thời kỳ 4) dẫn
tinh 1 liều và khi nang trứng xẹp xả dẫn tinh 2 liều
Phương pháp 3: Khi nang trứng chín căng mọng (nang trứng thời kỳ 4) dẫn
tinh 2 liều, ñến khi nang trứng xẹp xả dẫn tinh 1 liều
* Thụ tinh nhân tạo cho ngựa ở thời ñiểm sau khi trứng xẹp xả với số liều thụ tinh khác nhau
- Khi nang trứng bắt ñầu có biểu hiện xẹp xả dẫn tinh 1 liều
- Khi nang trứng bắt ñầu có biểu hiện xẹp xả, dẫn tinh 2 liều/chu kỳ
* Phát hiện ngựa cái ñộng dục bằng phương pháp dùng ñực thí tình ñể kiểm tra
* Xác ñịnh thời ñiểm dẫn tinh: Ngựa cái ñộng dục ñược kiểm tra sự tăng trưởng của nang trứng qua trực tràng, kiểm tra 1 lần/ngày vào 8h sáng hàng ngày, ñến khi xác ñịnh nang trứng tăng trưởng ñến giai ñoạn 4 (nang tích dịch, căng mọng, tròn ñều) tăng cường kiểm tra 3 giờ/1 lần ñể xác ñịnh thời ñiểm nang trứng xẹp xả
* Đánh giá kết quả thụ thai: Kiểm tra thai qua trực tràng vào ngày thứ 22 - 30 sau khi thụ tinh nhân tạo
* Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu ñược xử lý bằng phương pháp thống kê miêu tả qua phương pháp kiểm tra ANOVA của phần mềm Minitab 13 Số liệu ñược hiển thị dạng Mean±SE, có sai khác về ý nghĩa thống kê (P <0,05)
3.K t quả và thảo luận
3.1 Hoạt lực tinh trùng sau thời gian bảo tồn trong nitơ lỏng
Những lô tinh sau nghiên cứu, sản xuất ñạt yêu cầu chúng tôi tiến hành bảo tồn tinh trùng ở trong nito lỏng -196 0 C Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông trong các khoảng thời gian bảo tồn ñược thể hiện bảng 1
Bảng 1 Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông ở các mốc thời gian bảo tồn
trong nito lỏng
Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông
(A, %) Tinh ñông lạnh
Thể tích cọng rạ (ml/cọng)
n Sau ñông lạnh 1-5 ngày
Sau bảo tồn
12 tháng
Sau bảo tồn
24 tháng Tinh ngựa 0.5 15 35,60 ± 0,33 35,45 ± 0,63 35,40 ± 0,65
Bảng 1 cho thấy: Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông ở các khoảng thời gian bảo tồn 1 năm, 2 năm không thay ñổi so với hoạt lực tinh trùng sau giải ñông ngay sau khi sản xuất bảo tồn 1 ngày và không có sự sai khác
Trang 4Hoạt lực tinh trùng ngựa sau giải ñông, sau thời gian bảo tồn trong nghiên cứu
ñủ ñiều kiện cho thụ tinh nhân tạo
Quyết ñịnh 2489/QĐ-BNN-CN (2010) quy ñịnh Tinh ñông lạnh ngựa sau giải ñông phải có hoạt lực tinh trùng >35%
Volkmann(1987), nghiên cứu tinh ngựa sau giải ñông có hoạt lực tinh trùng phải >30% có thể sử dụng trong thụ tinh nhân tạo
Bản H ạt lực tinh trùng sau giải ñông ñể ở 37 0 C sau các thời gian thời gian khác
nhau
Hoạt lực tinh trùng trong khoảng thời gian sau giải ñông Thời gian bảo tồn tinh
trong nito lỏng n Ngay sau
giải ñông Sau 30phút Sau 60 phút Sau ñông lạnh 1-5 ngày 15 35,60 a ± 0,33 28,71 b ± 0,54 20,45 c ± 0,66
12 tháng 15 35,45 a ± 0,63 26,51 b ± 0,49 17,40 c ± 0,55
24 tháng 15 35,40 a ± 0,65 26,44 b ± 0,58 17,52 c ± 0,67
Các chữ cái khác nhau theo hàng ngang biểu hiện sự sai khác nhau có ý nghĩa (P<0,05)
Qua bảng 2 cho thấy: Tuổi thọ phục hồi sức sống tinh trùng sau giải ñông ở các thời gian bảo tồn không có sự sai khác, có sự sai khác về hoạt lực tinh trùng sau giải ñông ñể ấm ở nhiệt ñộ 37 0 C giảm rõ rệt và có sự sai khác ở các thời gian ngay sau khi giải ñông ñến 30 phút và 60 phút
Sức sống tinh trùng sau giải ñông sau thời gian 30, 60 phút ñể ở nhiệt ñộ 37 0 C ở thời gian bảo tồn 12, 24 tháng so với hoạt lực tinh trùng sau giải ñông của tinh ñông lạnh mới sản xuất và bảo tồn có sự sai khác (P<0.05)
Squires (2003), với tinh ñông lạnh sau giải ñông, hoạt lực tinh trùng không thể sống ñược lâu dài trong ñường sinh sản của ngựa như tinh tươi hoặc tinh tươi pha loãng ñể lạnh Điều này chỉ ra thấy trong thực tế rằng: Tinh ñông lạnh sau gải ñông cần ñược dẫn tinh cho gia súc cái càng sớm càng tốt và dẫn tinh sau khi trứng bắt ñầu rụng cho kết quả mong muốn
3.2 Kết quả tuyển chọn theo dõi ñộng dục ngựa cái ñể thụ tinh nhân tạo
Chúng tôi ñã theo dõi một số chỉ tiêu về ñộng dục của ngựa cái trong thí nghiệm
ñể thụ tinh nhân tạo cho ngựa Kết quả ñược thể hiện ở bảng 3
Bảng 3 Kết quả tuyển ch n và theo dõi ñộng dục ở ngựa
Trang 5TT Chỉ tiêu ĐVT Ngựa lai 25%
Ca
7 Thời gian từ khi chịu ñực ñến khi trứng rụng ngày 5,52
3.3 Kết quả thụ thai ngựa bằng thụ tinh nhân tạo ở thời ñiểm trước và sau khi trứng x p xả với số liều thụ tinh khác nhau
Để xác ñịnh thụ tinh nhân tạo cho ngựa ñạt hiệu quả, chúng tôi thí nghiệm áp dụng thụ tinh nhân tạo cho ngựa với 3 phương pháp dẫn tinh Kết quả ảnh hưởng của phương pháp phối giống ñến tỷ lệ thụ thai của ngựa ñược thể hiện ở bảng 4:
Bảng 4 Tỷ lệ thụ thai của ngựa với phương pháp dẫn tinh khác nhau
Phương pháp
TTNT
Số gia súc TTNH (lượt con)
Số ngựa chửa (con)
Trung bình số liều tinh cho 1 lượt ngựa chửa
(cọng)
Tỷ lệ thụ (%)
Kết quả bảng 3 cho thấy: Thụ tinh nhân tạo cho ngựa ở thời ñiểm khi nang trứng chín căng mọng (nang trứng thời kỳ 4) dẫn tinh ñến khi nang trứng bắt ñầu xẹp
xả dẫn tinh với 3 phương pháp khác nhau cho tỷ lệ thụ thai ñạt kết quả 35,7-50% Một số kết quả nghiên cứu thụ tinh nhân tạo ngựa của một số tác giả ñã công bố:
Nguyễn Hữu Trà, (1996), ngựa cái có chu kỳ ñộng dục bình quân là 22,4 ± 0,7 ngày, thời gian ñộng dục 7-8 ngày, thời gian cần thiết ñể thụ tinh cho ngựa cái ñạt tỷ
lệ thụ thai cao chỉ kéo dài 10-12 giờ sau khi trứng rụng
Davies Morel (1999), cũng ñưa ra kết luận: Thời gian trứng còn ñủ ñiều kiện ñể thụ thai sau khi rụng trong khoảng <8h Kết quả ngựa cái ñược phối giống bằng tinh ñông lạnh cọng rạ tại Mỹ cho kết quả thụ thai 48,38%
Trang 6Jos Mottershead (2000), ñể ñạt ñược tỷ lệ mang thai hiệu quả nhất cho thụ tinh nhân tạo là thụ tinh không quá trước 12 giờ trứng rụng hoặc 6 giờ sau khi trứng rụng Squires (2003), thụ tinh nhân tạo cho ngựa bằng tinh ñông lạnh, phải thường xuyên kiểm tra buồng trứng 4-6 lần mỗi ngày và ñược thụ tinh ngay lập tức trước hoặc sau trong vòng 6 giờ rụng trứng Đây là dựa trên tiền ñề rằng: Hoạt lực tinh trùng của tinh ñông lạnh không thể sống sót lâu dài trong ñường sinh sản của ngựa như tươi hoặc làm mát bằng tinh dịch Do vậy việc xác ñịnh trứng rụng là vô cùng cần thiết ñể nâng cao tỷ lệ thụ thai
Trang 73.4 Kết quả thụ thai ngựa ở thời điểm sau khi trứng x p xả với số liều thụ tinh khác nhau
húng tơi tiến hành thụ tinh nhân tạo cho ngựa thử nghiệm với 2 phương pháp thụ tinh trên cùng 1 thời điểm khi nang trứng bắt đầu xẹp xả và cho kết quả được thể hiện ở bảng 5:
Bảng 5 Tỷ ệ ụ h i ủh ựhở ươa ụ a k a
Phương pháp TTNT
Số gia súc TTNH (lượt con)
Số ngựa chửa (con)
Trung bình số liều tinh cho 1 lượt ngựa chửa (cọng)
Tỷ lệ thụ (%)
Kết quả bảng 4 cho thấy, kết quả thụ tinh nhân tạo ngựa ở thời điểm khi nang trứng bắt đầu xẹp xả cho kết quả thụ thai đạt từ 25,0 -37,5% Thụ nhân tạo cho ngựa khi nang trứng đã bắt đầu xẹp xả từ 1-2 liều/chu kỳ cho kết quả thụ thai khơng hiệu quả
Đặng Đình Hanh (2008) Bước đầu sử dụng tinh cọng rạ của 2 giống ngựa đua
để thụ tinh nhân tạo cho đàn ngựa cái lai tại Trung tâm đạt tỷ lệ thụ thai 43,75% Trung bình số liều tinh/ngựa cái chửa: 2,67 liều
Vidament và cs (1997) Phân tích lĩnh vực thụ tinh nhân tạo cho ngựa rằng: Nếu thụ tinh nhân tạo với 300x10 6 tinh trùng/chu kỳ hoặc với 150x10 6 trinh trùng/chu
kỳ cho 2 lần dẫn tinh trở lên cho kết quả thụ thai được cải thiện đáng kể 34%, n =
1576 vs 26%, n = 626; (P <0.001)
Volkmann(1987), theo dõi TTNT ngựa cho thấy: Cần chẩn đốn được trứng rụng trước 48h để theo dõi và được thụ tinh cho ngựa mỗi ngày 2 lần với số lượng ít nhất là 220x10 6 tinh trùng cho đến khi trứng bắt đẫu xả
4 Kết luận và đề nghị
4.1 Kết luận
- Tinh đơng lạnh nghiên cứu và sản xuất tại Trung tâm cĩ hoạt lực tinh trùng ngựa sau giải đơng ổn định sau thời gian bảo tồn 12, 24 tháng Đủ điều kiện để sử dụng trong thụ tinh nhân tạo ngựa
- Thời điểm thụ tinh và phương pháp thụ tinh ảnh hưởng đến kết quả thụ thai ngựa
- Thụ tinh nhân tạo cho ngựa ở thời điểm khi nang trứng chín căng mọng (nang trứng thời kỳ 4), dẫn tinh 1 liều, đến khi nang trứng bắt đầu xẹp xả dẫn tinh 1 liều cho kết quả thụ thai cao nhất và hiệu quả đạt 50%
Trang 84.2 Đề n ị
Tiếp tục theo dõi thụ tinh nhân tạo bằng tinh cọng rạ ngựa trong sản xuất
Đề nghị công nhận kết quả nghiên cứu và cho phép sản xuất thử nghiệm
Tài liệu tham khảo
1. ĐặĐì H, Ngễ Hữu Trà, V Đình Ngoan, Dương Thị Thư, V Văn Tý,
Tạ Văn Cần, Đào Đức Thà (2008) Kết quả lai tạo nhóm ngựa lai phục vụ thể
thao, du lịch Báo cáo khoa học Viện chăn nuôi, 2008
2. Nguyễn Hữu Trà (1996) Xác ñịnh thời ñiểm phối giống thích hợp cho ngựa cái
nội, ngựa cái lai tại Trại thí nghiệm ngựa Bá Vân Luận văn thạc sỹ khoa học
3. Davies Morel M C G (1999) Equine artificial insemination, New York N.Y,
10016 USA, 1999
4. Jos Mottershead (2000) Frozen semen preparation and use Part 1; published in
"Canadian Morgan" Magazine, Nov/Dec 2000 issue
5. Squires, E.L., Brubaker, J.K., McCue, P.M., Pickett, B.W (1998) Effect of sperm
number and frequency of insemination on fertility of mares inseminated with cooled semen Animal Reproduction and Biotechnology Laboratory, Colorado State University, Fort Collins 80523, USA Theriogenology 1998 Mar, 49 (4) :743-9
6. Squires, E.L., Barbacini, S., Necchi,D., Reger, H.P and Bruemmer, J.E
Simplified Strategy for Insemination of Mares with Frozen Semen In: 49th Annual Convention of the American Association of Equine Practitioners, 2003, New Orleans, Louisiana, (Ed) Publisher: American Association of Equine Practitioners, Lexington KY Internet Publisher: Publisher: International Veterinary Information Service (www.ivis.org), Ithaca, New York,USA
7. Vidament, M., Dupere, A.M., Julienne, P., Evain, A, Noue, P, Palmer, E (1997)
Equine frozen semen freezability and fertility field results Theriogenology 1997 Oct 15 Horse Institute, National Studs and I.N.R.A 37380 Nouzilly, France
8. Volkmann, D.H , van Zyl, D (1987) Fertility of stallion semen frozen in 0.5-ml
straws Department of Genesiology, Faculty of Veterinary Science, University of Pretoria, Onderstepoort, Republic of South Africa J Reprod Fertil Suppl 1987; 35:143-8
9. QĐ 2489/QĐ-BNN-CN ngày 16/9/2010 V/v Phê duyệt các chỉ tiêu ñịnh mức kinh
tế kỹ thuật chăn nuôi gia súc, gia cầm giống gốc
Phụ lục Môi trường ly tâm và môi trường ñông lạnh tinh dịch ngựa
* Môi trường ly tâm tinh dịch ngựa trong thí nghiệm
Trang 9TT Thành phần ĐVT Số
lượng
3 Lòng ñỏ trứng gà ml 5
Na-Citrate 1,425g, ñường Glucose 2,375g và 95ml nước cất, ñồng thời ñun sôi cách thuỷ 10 phút sau ñó làm nguội ñến 37 0 C và
bổ sung thêm 5ml lòng ñỏ trứng gà cho vừa ñủ 100ml, ñánh tan ñều và
ñể tủ ấm ở 37 0 C trước khi pha loãng tinh dịch
* T ầ m ô ườñô ạ ịc ự o í ệm
Trang 10QUY TRÌNH ĐÔNG LẠNH TINH CỌNG RẠ NGỰA
Bước 1
Đông lạnh sâu -196 0 C
Kiểm tra A sau ñông lạnh
Bảo tồn ở -196 0 C
Chuẩn bị ngựa cái làm giá Chuẩn bị ngựa ñực
Khai thác tinh dịch
Ly tâm tinh dịch
Cân bằng bước 1
Cân bằng bước 2
Nạp tinh vào cọng Đông lạnh -80 0 C
Kiểm tra ñánh giá V,A,C Pha môi trường ly tâm
Chuẩn bị môi trường ly tâm môi trường ñông lạnh
Kiểm tra A sau cân bằng
...4.1 Kết luận
- Tinh đơng lạnh nghiên cứu sản xuất Trung tâm cĩ hoạt lực tinh trùng ngựa sau giải đơng ổn định sau thời gian bảo tồn 12, 24 tháng Đủ điều kiện để sử dụng thụ tinh. .. data-page="8">
4.2 Đề n ị
Tiếp tục theo dõi thụ tinh nhân tạo tinh cọng rạ ngựa sản xuất
Đề nghị công nhận kết nghiên cứu cho phép sản xuất thử nghiệm
Tài liệu tham...
Số ngựa chửa (con)
Trung bình số liều tinh cho lượt ngựa chửa (cọng)
Tỷ lệ thụ (%)
Kết bảng cho thấy, kết thụ tinh nhân tạo ngựa thời điểm
