Giải pháp cho các ngân hàng thương mại Việt Nam thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 Luận văn thạc sĩ

Lúc này, chính các ngân hàng s tr thành nhân t gây ra kh ng ho ng tài chính... Tuy nhiên, SEC đã không.

Tôi tên ào Th M Linh, h c viên Cao h c l p êm 3–K16 tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh, chuyên ngành Ngân hàng

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a tôi Các s li u nêu trong

lu n v n là nh ng s li u trung th c và đ c tôi x lý, phân tích ch a t ng đ c công

b trong b t k công trình nào

Tp H Chí Minh, ngày … tháng … n m 2010

ào Th M Linh

Bi u đ 1: Di n bi n thay đ i giá nhà trong th i k bong bóng th

tr ng nhà 21

Bi u đ 2: Di n bi n chính sách thay đ i lãi su t c b n Hoa K 22

Bi u đ 3: T c đ t ng tr ng tín d ng c a NHTM Vi t Nam qua các n m 42

Bi u đ 4: T ng tr ng huy đ ng v n toàn h th ng ngân hàng t 2007-2009 46

Bi u đ 5: Di n bi n lãi su t huy đ ng, cho vay b ng VND t 2008-2009 47

Bi u đ 6: T ng tr ng tín d ng và M2 tr c và trong kh ng ho ng 50

Bi u đ 7: T l n x u 21 ngân hàng th ng m i 2007 53

Bi u đ 8: T l n x u 21 ngân hàng th ng m i 2008 54

Bi u đ 9: T l n x u 21 ngân hàng th ng m i 2009 55

Bi u đ 10: So sánh t ng tr ng ngh a v ti m n trung bình c a 21 ngân hàng 58

quân (ROE) c a 21 ngân hàng t n m 2007-2009 62

B ng 7: T l t ng tr ng l i nhu n trên tài s n bình quân (ROA)

c a 21 ngân hàng t n m 2007-2009 63

CAR :H s an toàn v n

ERM :C ch t giá h i đoái Châu Âu

EU :Liên minh châu Âu

FED :C c d tr liên bang M

L I M U Trang

KINH DOANH C A NHTM

1.1 T NG QUAN V KH NG HO NG TÀI CHÍNH 5

1.1.1 Các lo i kh ng ho ng tài chính 5

1.1.2 Các mô hình kh ng ho ng tài chính 6

1.2 TÁC NG C A KH NG HO NG TÀI CHÍNH N HO T NG C A CÁC NHTM 9

1.2.1 Khái ni m v Ngân hàng Th ng m i 9

1.2.2 Các ho t đ ng kinh doanh c a NHTM 11

1.2.2.1 Ho t đ ng huy đ ng v n 11

1.2.2.2 Ho t đ ng c p tín d ng 12

1.2.2.3 Các ho t đ ng khác 13

1.2.3 Tác đ ng kh ng ho ng đ n ho t đ ng c a NHTM 14

1.2.3.1 Tác đ ng đ n ho t đ ng huy đ ng v n 15

1.2.3.2 Tác đ ng đ n ho t đ ng tín d ng 15

1.2.3.3 Tác đ ng đ n các ho t đ ng khác 16

HO T NG KINH DOANH C A NHTM VI T NAM

2.1 TH C TR NG C A KH NG HO NG TÀI CHÍNH TOÀN C U 18

2.1.1 Nguyên nhân 18

2.1.1.1 Chính sách ti n t n i l ng và chính sách nhà cho ng i có thu nh p th p 18

2.1.1.2 Kh ng ho ng cho vay nhà đ t và kh ng ho ng tín d ng 19

2.1.1.3 Ch ng khoán hóa các kho n vay trên th tr ng cho vay th ch p b t đ ng s n 25

2.1.1.4 Buông l ng qu n lý, giám sát đ i v i ho t đ ng tài chính 25

2.1.1.5 òn b y tài chính t ng cao 28

2.1.2 Tác đ ng c a kh ng ho ng tài chính đ i v i n n kinh t th gi i 29

2.1.3 Tác đ ng c a kh ng ho ng tài chính đ i v i n n kinh t Vi t Nam 33

2.1.3.1 i v i t ng tr ng kinh t 33

2.1.3.2 i v i h th ng tài chính – ngân hàng 34

2.1.3.3 i v i v n đ u t c a n c ngoài 35

2.1.3.4 Ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán – B t đ ng s n 36

2.1.3.5 i v i th tr ng hàng hoá và d ch v 37

2.2 TÁC NG C A KH NG HO NG TÀI CHÍNH TOÀN C U N HO T NG C A CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 38

2.2.1 H th ng NHTM Vi t Nam 38

2.2.2 Ho t đ ng ngân hàng tr c kh ng ho ng 41

2.2.3.2 Ho t đ ng tín d ng 49

2.2.3.3 Các ho t đ ng khác 56

2.2.3.4 Các ch tiêu l i nhu n 59

2.3 C H I VÀ THÁCH TH C TH I K H U KH NG HO NG 65

2.3.1 C h i 65

2.3.2 Thách th c 69

CH NG 3: GI I PHÁP CHO CÁC NHTM TH I K H U KH NG HO NG TÀI CHÍNH TOÀN C U 2008 3.1 GI I PHÁP CHO NGÂN HÀNG NHÀ N C VÀ CHÍNH PH 73

3.1.1 Hoàn thi n môi tr ng pháp lý 73

3.1.2 Nâng cao hi u qu chính sách ti n t 75

3.1.3 Nâng cao n ng l c c a các c quan qu n lý tài chính ti n t 76

3.1.4 C i cách h th ng tài chính – ngân hàng 77

3.1.5 Xây d ng h th ng phòng ng a r i ro 79

3.2 GI I PHÁP CHO CÁC NHTM 82

3.2.1 T ng v n cho các NHTM 82

3.2.2 Nâng cao ch t l ng tín d ng 83

3.2.3 Nâng cao n ng l c đ i ng cán b qu n lý đi u hành 86

3.2.4 Nâng cao n ng l c qu n tr r i ro 87

K T LU N

TÀI LI U THAM KH O

L I M U

Lý do nghiên c u

Ngày nay, khi mà toàn c u hóa n n kinh t th gi i và khu v c di n ra m t cách

m nh m và sâu r ng thì s ph thu c kinh t c a m i qu c gia vào ph n còn l i c a

th gi i càng tr nên kh ng khít h n M i s bi n đ ng c a n n kinh t th gi i l p t c

nh h ng đ n ho t đ ng kinh t c a m i qu c gia

Trong các l nh v c thì l nh v c tài chính ngân hàng là l nh v c nh y c m nh t

c a n n kinh t , nó ch u nh h ng tr c ti p và đ u tiên tr c nh ng bi n đ i c a n n kinh t th gi i Chính vì v y, cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u, mà nguyên nhân

xu t phát t n n kinh t l n nh t th gi i là M , đã l p t c tác đ ng làm cho n n tài chính toàn c u b r i vào kh ng ho ng, hàng lo t ngân hàng các n c b phá s n

Các ngân hàng th ng m i Vi t Nam c ng không n m ngoài tác đ ng c a cu c

kh ng ho ng tài chính toàn c u M c dù không b tác đ ng l n d n đ n phá s n nh các ngân hàng t i M , EU, … nh ng các ngân hàng th ng m i n c ta c ng b tác

c u nh ng th i c và thách th c h u kh ng ho ng đ i v i các ngân hàng th ng m i t

đó đ ra các gi i pháp

M c tiêu nghiên c u

tài nghiên c u tác đ ng c a kh ng ho ng tài chính toàn c u n m 2008 đ i

v i ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam có m t s m c tiêu nghiên c u

ch ch t nh sau:

- Khái quát lý lu n kh ng ho ng tài chính

- Phân tích nguyên nhân c a kh ng ho ng và s tác đ ng đ i v i kinh t th gi i

di n gi i, suy lu n đ đ a ra nh n xét phù h p nên t t y u đ tài ph i s d ng ph ng pháp này u đi m c a ph ng pháp này khi s d ng là d dàng th c hi n, đ ng th i

có th phát huy nh ng nhân t ch quan trong nh n xét v n đ

Th hai là ph ng pháp mô t , so sánh S d ng ph ng pháp này trong nghiên

c u s cho ta th y đ c cái nhìn t ng đ i hoàn ch nh v các v n đ c n xem xét Hi n nay ph ng pháp nghiên c u này r t th ng xuyên đ c s d ng khi đánh giá c ng

nh phân tích s li u mang tính ch t t ng đ i, tuy t đ i c v t ng th , không gian và

th i gian

Ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng, th ng kê và phân tích h i quy c ng đ c

s d ng trong công trình nghiên c u này Do vi c nghiên c u ti n hành thu th p th ng

kê nên ph ng pháp này s đ c khai thác tri t đ Có ph ng pháp này trong công trình nghiên c u s giúp các nh n xét đánh giá có c s và khoa h c h n

Ph m vi nghiên c u và s li u

tài đi vào nghiên c u ho t đ ng các ngân hàng th ng m i Vi t Nam trong

đó t p trung vào ho t đ ng tín d ng, ho t đ ng huy đ ng v n và các ch s l i nhu n

Th i gian thu th p s li u nghiên c u th ng kê c a đ tài giai đo n t 2007 là giai đo n

tr c kh ng ho ng, n m 2008 là giai đo n kh ng ho ng đ n n m 2009 là giai đo n sau

kh ng ho ng S l ng các ngân hàng th ng m i đ c thu th p l y s li u phân tích

là 21 ngân hàng trong đó có 3 ngân hàng th ng m i nhà n c 18 ngân hàng th ng

m i c ph n

Ý ngh a

Ý ngh a th c ti n c a đ tài mang l i hai đóng góp c b n sau Th nh t, phân tích tác đ ng c a kh ng ho ng s d ng các s li u vi mô c a các ngân hàng th y đ c

nh tác đ ng c a kh ng ho ng nh h ng đ n ho t đ ng kinh doanh c a NHTM gây ra

r i ro trong kinh doanh và l i nhu n b s t gi m nghiêm tr ng Tr c đây

đã có nhi u phân tích, nh ng t p trung vào nh ng v n đ v mô, v th ng m i song ph ng Vi t M và s tác đ ng c a kh ng ho ng đ n th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam Th hai, đ tài phân tích th c tr ng ho t đ ng c a các ngân hàng k t sau

kh ng ho ng và nh ng ch ng trình hành đ ng cho các ngân hàng th i k h u kh ng

ho ng

đ ng đ n ho t đ ng kinh doanh c a NHTM Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp cho các NHTM Vi t Nam th i k h u kh ng ho ng tài chính toàn c u n m 2008

K t lu n

Kh ng ho ng ti n t : là hi n t ng giá tr đ n v ti n t qu c gia b suy gi m giá

tr so v i ngo i t m t cách nghiêm tr ng và nhanh chóng Chính ph tr nên vô cùng khó kh n khi ki m soát t giá h i đoái và khi ngân hàng trung ng c g ng can thi p

t giá đ b o v giá tr c a ti n t thì d tr ngo i h i c a qu c gia b m t đi quy mô

l n

c tr ng c a kh ng ho ng ti n t là "n n đói ti n" hay là s "r i lo n" toàn b

l u thông ti n t , và s m t giá đ ng ti n Kh ng ho ng ti n t , v i ý ngh a là kh ng

ho ng th tr ng tín d ng ng n h n, th ng gây ra kh ng ho ng th tr ng v n (t b n)

là n i c p phát các kho n tín d ng dài h n, d n đ n kh ng ho ng tài chính - ti n t

Kh ng ho ng tài chính là s th t b i c a m t hay m t s nhân t c a n n kinh t trong vi c đáp ng đ y đ ngh a v , b n ph n tài chính c a mình D u hi u c a kh ng

ho ng tài chính là:

- Các NHTM không hoàn tr đ c các kho n ti n g i c a ng i g i ti n

- Các khách hàng vay v n, bao g m c khách hàng đ c x p lo i A c ng không

th hoàn tr đ y đ các kho n vay cho ngân hàng

- Chính ph t b t giá h i đoái c đ nh

Khi x y ra hi n t ng m t cân đ i nghiêm tr ng gi a tài s n có và ngh a v ph i thanh toán v s l ng, th i h n, ch ng lo i ti n thì có th x y ra kh ng ho ng tài chính Nh v y kh ng ho ng tài chính là khái ni m bao trùm đ c s d ng chung cho

m i lo i kh ng ho ng g n v i m t cân đ i v tài chính và th ng là g n v i ngh a v

ph i thanh toán l n h n nhi u ph ng ti n dùng đ thanh toán t i m t th i đi m nào

đó Chính vì v y, kh ng ho ng tài chính có đ c đi m c a kh ng ho ng "thi u" ch không gi ng kh ng ho ng "th a" di n ra trong n n kinh t th tr ng t nhi u n m nay

g i N u vi c rút ti n t lan r ng s gây ra kh ng ho ng ngân hàng mang tính h

th ng C ng có th hi n t ng không lan r ng, nh ng lãi su t tín d ng đ c t ng lên

do lo ng i v s thi u h t trong ngân sách Lúc này, chính các ngân hàng s tr thành nhân t gây ra kh ng ho ng tài chính

Kh ng ho ng n qu c gia: là tình tr ng m t qu c gia ph i đ ngh th ng th o

l i v các kho n th a thu n vay n , hoãn tr lãi và v n g c, hay nói cách khác qu c gia

đó r i vào tình tr ng không th chi tr

1.1.2 Các mô hình kh ng ho ng tài chính

D a trên nh ng đ c đi m và tính ch t c a các cu c kh ng ho ng tài chính đã n

ra, ng i ta đã xây d ng nên 3 mô hình kh ng ho ng c b n

Mô hình kh ng ho ng ti n t th nh t, mô hình này đ c P Krugman (1979) xây d ng và ch y u đ c tr ng cho các cu c kh ng ho ng cán cân vãng lai trong đi u

ki n t giá c đ nh b các ho t đ ng đ u c t n công Mô hình này x y ra m t s

n c có n n t ng kinh t v mô quá y u kém, ngân sách thâm h t tr m tr ng, cung ti n

t ng quá m c (có th do Chính ph in ti n đ bù đ p thâm h t ngân sách) khi n l m phát gia t ng; nh ng đi u này d n đ n cán cân vãng lai thâm h t tr m tr ng Tr c nguy c đ ng n i t b gi m giá, Chính ph bu c ph i liên t c can thi p b ng cách bán ngo i t ra th tr ng đ duy trì t giá c đ nh Khi l ng d tr ngo i h i gi m xu ng

m t m c th p nh t đ nh nào đó, các cu c t n công mang tính đ u c b t đ u x y ra, cùng v i các đi u ki n n n t ng kinh t v mô quá y u kém và th m chí là s gia t ng

c ng th ng v chính tr và xã h i, đ n m t th i đi m nào đó, Chính ph bu c ph i

ch m d t ch đ t giá c đ nh và chuy n sang th n i t giá làm cho đ ng n i t b

m t giá liên t c và kh ng ho ng ti n t x y ra Mô hình này đ c th hi n rõ nh t trong các cu c kh ng ho ng m t s n c châu M - Latinh vào cu i nh ng n m 1970, đ u

nh ng n m 1980 và trong nh ng n m 1990

Mô hình kh ng ho ng th h th hai đ c Obstfeld (1994 và 1995) xây d ng

Kh ng ho ng d ng này còn đ c g i là kh ng ho ng t phát sinh, có th x y ra

nh ng n c có m c đ y u kém v tài chính và v mô v a ph i, song cam k t duy trì

ch đ t giá c đ nh c a Chính ph b suy y u do các bi n pháp b o v t giá quá t n kém (ch ng h n do th t ch t ti n t , lãi su t b đ y lên cao, gây tác đ ng x u t i t ng

tr ng kinh t và t o vi c làm) Tr c tín hi u đó, các nhà đ u c có th bán tháo đ ng

n i t đ mua ngo i t Nh ng s c ép này bu c Chính ph không còn cách nào khác là

ph i t b ch đ t giá c đ nh đ th c thi chính sách ti n t m r ng tr c nh ng

cu c t n công quy mô c a gi i đ u c ti n t , và h u qu là kh ng ho ng bùng phát

Bi n th khác c a mô hình kh ng ho ng th h th hai xu t phát t tình tr ng thông tin không hoàn h o và m t đ i x ng Trong đi u ki n m t ho c m t s ngân hàng có

kh ng ho ng, tình tr ng này d n đ n hành vi bày đàn, gây ho ng lo n tài chính và d n

đ n kh ng ho ng tài chính Mô hình này có th th y trong cu c kh ng ho ng c a H

th ng ti n t châu Âu n m 1992 - 1993

Mô hình kh ng ho ng th h th ba đ c Yoshitomi và Ohno (1999) xây d ng,

đ c tr ng cho các cu c kh ng ho ng tài kho n v n trong cán cân thanh toán qu c t

Kh ng ho ng tài kho n v n th ng d n đ n kh ng ho ng kép: kh ng ho ng ti n t và

kh ng ho ng ngân hàng Vi c t do hóa tài kho n v n thi u m t trình t thích h p đã

d n đ n hai h qu là ti n đ cho cu c kh ng ho ng kép: lu ng v n đ vào t v t quá m c thâm h t cán cân vãng lai, và v n ng n h n chi m t tr ng quá l n

Lu ng v n đ vào t v t quá m c thâm h t cán cân vãng lai đã khi n cán cân thanh toán th ng d và d tr ngo i h i t ng i u này đã d n t i s bành tr ng tín

d ng, đ u t và tiêu dùng trong n c i m m u ch t đây là vi c đ u t quá m c,

đ u t kém hi u qu , đã d n t i h u qu là thâm h t cán cân vãng lai, xu t hi n n n kinh t bong bóng và m c cung d th a Khi các nhà đ u t nh n th c đ c nh ng y u kém k trên và nh ng d u hi u b t n khác nh s s t gi m b t đ ng s n và c phi u

l ng l n v n vay ng n h n b ng ngo i t đã đ c cho vay b ng n i t đ đ u t dài

h n vào nh ng d án kém hi u qu d n đ n v n đ sai l ch kép tr m tr ng B ng cân

đ i tài kho n c a các công ty c ng nh c a h th ng ngân hàng x u đi m t cách tr m

tr ng khi đ ng n i t m t giá và m t l ng v n l n c a các nhà đ u t n c ngo i b rút ra đ t ng t; đ n lúc đó, tài s n ròng c a các ngân hàng b s t gi m, d n đ n tín d ng càng b th t ch t và b ng cân đ i tài s n c a các ngân hàng càng t i t h n tr c Quá trình tác đ ng vòng xoáy và c ng h ng này gây nên kh ng ho ng bùng phát trong

m t th i gian r t ng n và đ y các n n kinh t ng p sâu vào vòng suy thoái

1.2 TÁC NG C A KH NG HO NG TÀI CHÍNH N HO T NG C A CÁC NHTM

1.2.1 Khái ni m v Ngân hàng Th ng m i

Ngân hàng th ng m i là lo i hình t ch c tín d ng tr c ti p giao d ch v i các công ty, xí nghi p, các t ch c kinh t và cá nhân b ng cách nh n ti n g i, ti n ti t

ki m r i s d ng s v n đó đ cho vay, đ chi t kh u và cung ng các d ch v ngân hàng cho các đ n v , các t ch c kinh t và cá nhân trong xã h i

Theo Lu t các T ch c Tín d ng s 47/2010/QH12 thì khái ni m NHTM đ c

hi u là lo i hình ngân hàng đ c th c hi n t t c các ho t đ ng ngân hàng và các ho t

đ ng kinh doanh khác theo quy đ nh c a Lu t này nh m m c tiêu l i nhu n

Ho t đ ng ngân hàng là vi c kinh doanh, cung ng th ng xuyên m t ho c m t

s các nghi p v nh nh n ti n g i, c p tín d ng, cung ng d ch v thanh toán qua tài kho n

Nh n ti n g i là ho t đ ng nh n ti n c a t ch c, cá nhân d i hình th c ti n

g i không k h n, ti n g i có k h n, ti n g i ti t ki m, phát hành ch ng ch ti n g i,

k phi u, tín phi u và các hình th c nh n ti n g i khác theo nguyên t c có hoàn tr đ y

đ ti n g c, lãi cho ng i g i ti n theo th a thu n

C p tín d ng là vi c th a thu n đ t ch c, cá nhân s d ng m t kho n ti n ho c cam k t cho phép s d ng m t kho n ti n theo nguyên t c có hoàn tr b ng nghi p v cho vay, chi t kh u, cho thuê tài chính, bao thanh toán, b o lãnh ngân hàng và các nghi p v c p tín d ng khác

Cung ng d ch v thanh toán qua tài kho n là vi c cung ng ph ng ti n thanh toán; th c hi n d ch v thanh toán séc, l nh chi, y nhi m chi, nh thu, y nhi m thu,

th ngân hàng, th tín d ng và các d ch v thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài kho n c a khách hàng

Ho t đ ng ngân hàng là m t lo i hình kinh doanh đ c bi t trong s các lo i hình kinh doanh trong n n kinh t th tr ng; đó là ho t đ ng kinh doanh ti n t và các d ch

v tài chính có liên quan Do v y mà NHTM có nh ng b n ch t đ c bi t riêng

Tr c h t NHTM th c ch t ch là m t t ch c kinh t B i vì nó có kh n ng t

ch v kinh t , ho t đ ng trong m t ngành kinh t nh t đ nh (ngành ngân hàng) Không

nh ng v y, các NHTM đ u có c c u t ch c b máy nh các đ n v kinh t khác và còn ph i có ngh a v n p thu cho Nhà n c C ng gi ng nh các t ch c kinh t khác, b n ch t c a NHTM là ho t đ ng mang tính ch t kinh doanh Các NHTM mu n thành l p và ho t đ ng ph i có ngu n v n ban đ u (g i là v n đi u l ), ngu n v n này

ít nh t ph i b ng m c v n pháp đ nh do chính ph quy đ nh Trong quá trình ho t đ ng thì các NHTM ph i t ch v tình hình tài chính c a mình ây là m c tiêu c b n nh

h ng xuyên su t đ n quá trình ho t đ ng c a ngân hàng

V i b n ch t ho t đ ng kinh doanh trong l nh v c ti n t , tín d ng và các d ch

v ngân hàng liên quan r ng rãi v i các ngành, các thành ph n kinh t , m i l nh v c

c a đ i s ng kinh t - xã h i đã t o nên s khác bi t v i m t doanh nghi p thông

th ng NHTM th c ch t là m t lo i hình doanh nghi p đ c bi t, hàng hóa kinh doanh

ch y u c a lo i hình doanh nghi p này là “quy n s d ng các kho n ti n t ” Ngân hàng v a là ng i cung c p đ ng v n, đ ng th i c ng là ng i “tiêu th ” đ ng v n c a khách hàng T t c nh ng ho t đ ng “mua và bán” này th ng thông qua m t s công

c và nghi p v ngân hàng Là m t doanh nghi p kinh doanh v n, NHTM luôn tìm cách t i đa hóa l i nhu n b ng cách đi vay và cho vay

V i đ c đi m là m t doanh nghi p đ c bi t thì NHTM có m t s nguyên t c kinh doanh mang nét đ c thù là:

Th nh t, các d ch v tài chính đ c cung c p tr c h t ph i đ m b o l i ích cho khách hàng và trong đó có l i ích c a chính ngân hàng

Th hai, c n ph i th c hi n các bi n pháp đ m b o ho t đ ng kinh doanh nh là

l a ch n khách hàng, đa d ng hóa tài s n đ phân tán r i ro, th c hi n ki m tra giám sát

Ngu n v n huy đ ng t ho t đ ng huy đ ng v n đ c t o ra ch y u t 2 ngu n

đó là: v n huy đ ng và v n đi vay

V n huy đ ng là ngu n v n ch y u c a Ngân hàng th ng m i, th c ch t là tài

s n b ng ti n c a các s h u ch mà ngân hàng t m th i qu n lý và s d ng, nh ng v i ngh a v hoàn tr k p th i, đ y đ khi khách hàng yêu c u Ngu n v n huy đ ng là ngu n tài nguyên to l n nh t và bao g m:

i v i ti n g i c a cá nhân và đ n v , ngoài lãi su t thì nhu c u giao d ch v i

nh ng ti n l i nhanh chóng và an toàn là y u t c b n đ thu hút ngu n ti n này i

v i ti n g i ti t ki m, ti n phát hành k phi u, trái phi u, thì lãi su t là y u t quy t

đ nh vì ng i g i ti t ki m hay mua k phi u đ u nh m m c đích ki m l i

Ngoài v n huy đ ng thì ngu n v n đi vay c ng có v trí quan tr ng trong t ng ngu n v n c a Ngân hàng Th ng m i Ngu n v n đi vay, bao g m vay c a ngân hàng Trung ng thông qua bi n pháp chi t kh u, tái chi t kh u các ch ng t có giá c a Ngân hàng Trung ng; vay c a các Ngân hàng th ng m i khác thông qua th tr ng liên ngân hàng; vay c a các ngân hàng n c ngoài

1.2.2.2 Ho t đ ng c p tín d ng

Ho t đ ng tín d ng c a Ngân hàng Th ng m i có vai trò r t l n trong vi c thúc đ y kinh t xã h i phát tri n, vì đã cung ng m t kh i l ng v n r t l n cho n n kinh t ( nhi u n c t l d n tín d ng so v i GDP x p x t 70 - 100%, có n c t

l này còn l n h n 100%) Trong ho t đ ng tín d ng Ngân hàng Th ng m i th c hi n các nghi p v chính nh : cho vay, chi t kh u, cho thuê tài chính, b o lãnh ngân hàng

Cho vay là lo i hình tín d ng nghi p v c a Ngân hàng Th ng m i trong đó Ngân hàng s cho ng i đi vay m t s v n đ s n xu t kinh doanh, đ u t ho c tiêu dùng Khi đ n h n ng i đi vay ph i hoàn tr v n và ti n lãi Ngân hàng ki m soát

đ c ng i đi vay, ki m soát đ c quá trình s d ng v n Ng i đi vay có ý th c quan tâm đ n vi c s d ng v n làm sao cho có hi u qu đ hoàn tr n Trong cho vay thì

m c đ r i ro r t l n, không thu h i đ c v n vay ho c tr không h t ho c không đúng

nghi p v theo h ng không ng ng c i ti n và hoàn thi n đ có th h n ch đ c nhi u

r i ro có th x y ra trong cho vay

Còn chi t kh u là nghi p v cho vay gián ti p mà Ngân hàng s cung ng v n tín d ng cho m t ch th và m t ch th khác th c hi n tr n cho ngân hàng Các đ i

t ng trong nghi p v này g m h i phi u, k phi u, trái phi u và các gi y t có giá khác

Cho thuê tài chính là lo i hình tín d ng trung, dài h n Trong đó các công ty cho thuê tài chính dùng v n c a mình hay v n do phát hành trái phi u đ mua tài s n thi t

b theo yêu c u c a ng i đi thuê và cho thuê trong m t th i gian nh t đ nh Ng i đi thuê ph i tr cho Công ty cho thuê tài chính ti n thuê m i quý ho c m i tháng m t l n Khi k t thúc h p đ ng cho thuê tài chính ng i đi thuê đ c quy n mua ho c kéo dài

th i h n thuê ho c tr l i thi t b cho công ty cho thuê tài chính

B o lãnh ngân hàng là nghi p v mà ngân hàng c p b o lãnh cho khách hàng

nh đó khách hàng s đ c vay v n ngân hàng khác ho c th c hi n h p đ ng kinh t

đã ký k t

S chuy n hóa t v n ti n g i thành v n tín d ng đ b sung cho các nhu c u

s n xu t kinh doanh trong n n kinh t không nh ng có ý ngh a đ i v i toàn b n n kinh

t xã h i, mà c đ i v i b n thân Ngân hàng Th ng m i b i vì nh cho vay mà t o ra ngu n thu nh p ch y u cho ngân hàng đ t đó mà b i hoàn l i ti n g i cho khách hàng, bù đ p các chi phí kinh doanh và t o ra l i nhu n ngân hàng Tuy nhiên, ho t

đ ng cho vay là ho t đ ng mang tính r i ro l n Vì v y, c n ph i qu n lý các kho n cho vay m t cách ch t ch thì m i có th ng n ng a ho c gi m thi u r i ro

1.2.2.3 Các ho t đ ng khác

Ngoài hai ho t đ ng chính là huy đ ng v n và c p tín d ng ngân hàng còn th c

hi n hàng lo t các ho t đ ng khác nh ho t đ ng đ u t , cung c p d ch v ngân hàng

Ho t đ ng đ u t là ho t đ ng mà ngân hàng dùng ngu n v n đ đ u t d i các hình th c nh : hùn v n mua c ph n, c phi u c a các công ty, xí nghi p; mua trái phi u Chính ph , chính quy n đ a ph ng, trái phi u công ty T t c m i hành đ ng

đ u t vào ch ng khoán đ u nh m m c đích mang l i thu nh p Nh ng m t khác nh

ho t đ ng đ u t mà các r i ro trong ho t đ ng ngân hàng s đ c phân tán Ngoài ra,

n u đ u t vào trái phi u Chính ph thì m c đ r i ro s r t th p Vì v y các Ngân hàng Th ng m i có xu h ng s d ng ngu n v n ngày càng t ng cho vi c đ u t vào trái phi u chính ph

Ngoài ra ngân hàng còn th c hi n các ho t đ ng kinh doanh, cung ng các d ch

v ngân hàng khác đ h tr ho t đ ng, phân tán r i ro và t o thu nh p nh :

- Ho t đ ng kinh doanh ch ng khoán, kinh doanh ngo i h i, kinh doanh mua bán vàng, b c, đá quý

- Các d ch v thanh toán, thu chi h cho khách hàng (chuy n ti n, thu h séc,

d ch v cung c p th tín d ng, th thanh toán )

- T v n tài chính, giúp đ các công ty, xí nghi p phát hành c phi u, trái phi u

- Tài tr ngo i th ng

1.2.3 Tác đ ng kh ng ho ng đ n ho t đ ng c a NHTM

Nghiên c u l ch s các cu c kh ng ho ng t tr c cho đ n nay (ph l c), cho

th y r ng m i khi kh ng ho ng x y ra nó tác đ ng làm gia t ng các lo i r i ro trong

ho t đ ng c a NHTM Các cu c kh ng ho ng có tính ch t và ph m vi l n thì tác đ ng làm r i ro trong ho t đ ng c a ngân hàng càng gia t ng c bi t l nh v c tài chính ngân hàng là l nh v c ch u s tác đ ng đ u tiên c ng nh ch u s nh h ng tr c ti p

t kh ng ho ng

1.2.3.1 Tác đ ng đ n ho t đ ng huy đ ng v n

Trong giai đo n kh ng ho ng, các ngân hàng th ng g p khó kh n v huy đ ng

v n, do vi c khan hi m ngu n v n B i l kh ng ho ng x y ra đi kèm theo đó là l m phát gia t ng, khi l m phát gia t ng NHNN s th c hi n chính sách ti n t thu h p Chính đi u đó đã d n đ n tình tr ng thi u v n trong n n kinh t Thêm vào đó khi

kh ng ho ng x y ra đ ng ti n s tr nên m t giá, do v y tâm lý ng i dân s rút ti n đ

đ u t vào các ph ng ti n c t tr có giá tr nh vàng

Tác đ ng c a kh ng ho ng làm cho các khách hàng làm n thua l , m t v n nên

l ng ti n g i ti t ki m t i các ngân hàng th i k kh ng ho ng là khan hi m v n Các ngân hàng bu c ph i t ng lãi su t huy đ ng và h lãi su t cho vay đ thu hút khách hàng, do đó đã làm t ng chi phí và gi m thu nh p c a ngân hàng ó c ng là nguyên nhân chính gây r i ro lãi su t Chính s không cân x ng gi a các k h n c a tài s n N

và tài s n Có,n u ngân hàng dùng tài s n N ng n h n đ đ u t vào tài s n Có dài h n thì khi lãi su t ng n h n t ng lên, trong khi lãi su t đ u t v n gi nguyên, ngân hàng

s g p r i ro N u thu nh p t lãi không l n h n chi phí v lãi thì ngân hàng s gi m l i nhu n và gây ra t n th t trong kinh doanh, nghiêm tr ng h n có th d n đ n b phá s n ngân hàng

Tác đ ng c a kh ng ho ng c ng làm gia t ng r i ro thanh toán trong ho t đ ng

c a ngân hàng và đ c bi t r t nguy hi m đ i v i ho t đ ng c a ngân hàng Khi kh ng

ho ng x y ra các khách hàng nh n th y s bi n đ ng s đi rút ti n, khi l ng rút ti n quá l n v t quá kh n ng chi tr t c th i b ng ti n m t i u đó làm cho ngân hàng

m t kh n ng thanh toán và có nguy c phá s n

1.2.3.2 Tác đ ng đ n ho t đ ng tín d ng

Tr c tiên kh ng ho ng tác đ ng làm gia t ng r i ro v ho t đ ng tín d ng c a ngân hàng Do kh ng ho ng nên m t s khách hàng c a ngân hàng b nh h ng v

ho t đ ng kinh doanh, có th d n đ n phá s n i u này làm cho khách hàng không

th c hi n ho c không có kh n ng th c hi n ngh a v đã cam k t v tr n g c và lãi cho ngân hàng Kh ng ho ng c ng tác đ ng làm cho giá tr các tài s n b o đ m ti n vay b gi m giá tr , do đó không đáp ng đ c yêu c u thu n c a ngân hàng

Thêm vào đó, s khan hi m v n t ngu n huy đ ng v n, t chính sách th t ch t

ti n t đ ki m ch l m phát làm cho ngu n v n c a ngân hàng tr nên khan hi m

i u đó nh h ng tr c ti p đ n ho t đ ng c p tín d ng c a ngân hàng Ho t đ ng tín

d ng gi m sút s làm gi m ngu n thu c ng nh l i nhu n trong ngân hàng, không

nh ng v y trong th i gian này nhi u ngân hàng có th r i vào tình tr ng thua l

1.2.3.3 Tác đ ng đ n các ho t đ ng khác

Ngoài ra, kh ng ho ng n ra không ch tác đ ng đ n ho t đ ng cho vay và huy

đ ng mà nó còn nh h ng đ n các ho t đ ng mang tính ch t tín d ng khác c a NHTM nh : ho t đ ng b o lãnh, tài tr ngo i th ng, cho thuê tài chính

Kh ng ho ng làm cho ho t đ ng c a các doanh nghi p nói riêng và n n kinh t nói chung b suy thoái, ngo i th ng gi m sút, s n xu t đình tr , th tr ng thu h p,

th t nghi p gia t ng t t c nh ng đi u đó làm cho các giao d ch qua ngân hàng c ng

gi m m nh Ngân hàng khó có th tri n khai các d ch v m i trong th i gian kh ng

ho ng Không nh ng v y ho t đ ng đ u t c a ngân hàng c ng b r i ro và làm gi m ngu n thu l i đáng k c a ngân hàng

Kh ng ho ng tác đ ng đ n các m t c a n n kinh t , nó làm bi n đ ng môi

tr ng kinh t v mô, làm cho nh p đ t ng tr ng c a n n kinh t ch m l i ây là r i

ro tác đ ng khách quan mà ngân hàng khó có th ki m soát đ c nh ng nó l i có th gây ra nh ng thi t h i l n v tài chính

K T LU N CH NG 1

L ch s các cu c kh ng ho ng đã cho th y nh ng nh h ng nghiêm tr ng đ i

v i n n kinh t Tùy theo m c đ nghiêm tr ng và ph m vi mà tác đ ng c a cu c

kh ng ho ng đ i v i n n kinh t m c đ l n hay nh Ngày nay khi mà quá trình h i

nh p kinh t toàn c u di n ra m t cách sâu r ng và m nh m thì m i khi kh ng ho ng kinh t tài chính x y ra s l p t c tác đ ng đ n h u h t các n n kinh t

L nh v c ngân hàng đ c coi là m ch máu c a n n kinh t Ngân hàng là l nh

v c b tác đ ng đ u tiên và ch u nh h ng n ng n nh t đ ng th i c ng là l nh v c

ch u r i ro nhi u nh t khi kh ng ho ng x y ra Kh ng ho ng s làm gia t ng r i ro trong ho t đ ng tín d ng, r i ro thanh toán và các r i ro khác c a ngân hàng

Gia t ng r i ro đ ng ngh a v i nguy c gi m l i nhu n, ho t đ ng kinh doanh

gi m sút, uy tín c a ngân hàng gi m sút, s c c nh tranh c ng gi m theo, nguy c ngân hàng b phá s n Chính vì v y vi c nghiên c u phân tích tác đ ng c a kh ng ho ng đ i

v i ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i đ t đó đ ra các gi i pháp giúp ngân hàng gi m thi u r i ro và h n ch tác đ ng c a cu c kh ng ho ng đ i v i h th ng NHTM là v n đ h t s c c p bách

c u v nhà đã t ng cao trong su t nhi m k c a T ng th ng Bill Clinton và c nhi m

k c a T ng th ng Bush

Nh m v c d y n n kinh t đang suy thoái sau s s p đ c a ngành công nghi p dot-com, cu i n m 2001, FED đã liên t c c t gi m lãi su t xu ng ch còn 1,75% n

n m 2002, dù n n kinh t đã ph c h i, nh ng m i lo ng i v suy thoái có th quay l i

đã khi n FED gi nguyên m c lãi su t ch đ o m c 1% trong su t hai n m 2003 và

Tính t n m 2001 khi FED b t đ u gi m m nh lãi su t đ n n m 2005, tính bình quân, giá nhà t i M đã t ng lên 54% i u này đã d n đ n tình tr ng đ u c do d đoán giá nhà s còn ti p t c t ng cao V i ni m tin giá nhà còn t ng cao, ch c n mua và bán l i

đ tr n ngân hàng mà v n có lãi, k t qu là ng i ta s n sàng mua nhà v i giá cao,

b t k giá tr th c và kh n ng tr n Khi giá nhà đ t gi m m nh, khách hàng không

tr đ c n , đã d n đ n tình tr ng n x u t ng nhanh và các ngân hàng b m t kh n ng thanh toán

2.1.1.2 Kh ng ho ng cho vay nhà đ t và kh ng ho ng tín d ng

Kh ng ho ng cho vay nhà đ t

Cho vay d i chu n t ng m nh là kh i đi m cho bong bóng b t đ ng s n L i nhu n đã t o đ ng l c khi n các ngân hàng xem nh kh n ng chi tr c a khách hàng,

đ y m nh cho vay c m c b t đ ng s n D n cho vay c m c b t đ ng s n t ng t

160 t USD (n m 2001) lên 540 t (n m 2004) và nh y v t lên 1.300 t USD vào n m

2007 c tính đ n cu i quý III/2008, h n m t n a giá tr th tr ng nhà đ t M là ti n

đi vay v i 1/3 các kho n này là n khó đòi

T l s h u nhà trên toàn n c M g n nh không đ i trong giai đo n 1980 –

1994 m c 64% N m 2004, con s này lên t i đ nh đi m (69,2%) Nhu c u t ng khi n giá nhà t ng theo Lãi su t th p, cho vay d dàng đã khuy n khích ng i dân mua nhà t ngu n vay c m c , do đó đã đ y giá nhà liên t c leo thang, t ng 10% n m

2002 và t ng bình quân trên 25%/n m giai đo n 2003 – 2005 Tính chung giai đo n t

n m 1997 đ n n m 2006, giá nhà t i M t ng 124%

Bong bóng nhà đ t kéo dài su t giai đo n 2001 – 2005 S ph c h i kinh t cùng v i xu h ng l m phát gia t ng đã thúc đ y FED t ng lãi su t tr l i n tháng 8/2005, lãi su t liên ngân hàng đ nh h ng c a M (Fed Fund Rate) đ t m c 3,75%/n m FED đã t ng lãi su t t 1% vào gi a n m 2004 lên 5,25% vào gi a n m

2006 Lãi su t t ng đã tr thành áp l c l n cho nh ng ng i vay mua nhà T i th i

gi m làm giá tr tài s n c m c gi m xu ng th p h n m c ti n vay g c đ mua nhà T

l v n c a ng i vay t ng lên, nh t là nh ng ng i vay d i tiêu chu n Trong hoàn

c nh đó, các công ty cho vay l i nhanh chóng đ y m nh ho t đ ng xi t n

N m 2007, giá nhà ti p t c gi m Doanh s bán nhà ch a bao gi “tr t d c”

2006 c ng không th bù đ p thua l c a nh ng đ nh ch tài chính ho t đ ng liên quan

đ n l nh v c này Gi a n m 2007, nh ng t ch c tài chính đ u tiên c a M liên quan

đ n tín d ng nhà th c p b phá s n Lãi su t liên t c t ng càng khi n giá nhà suy

gi m h n n a, và đã nh h ng tiêu c c c đ n l nh v c cho vay đ tiêu chu n

Bi u đ 1: Di n bi n thay đ i giá nhà trong th i k bong bóng th tr ng nhà

Ngu n: vneconomy.vn

N m 2007 có g n 1,3 tri u b t đ ng s n M b t ch thu đ th n (t ng 79% so

v i n m 2006) Ngày càng nhi u ch nhà đ t ti p t c nh n đ c thông báo t ch thu tài

s n đ th n , c th , theo th ng kê, c 519 h thì nh n đ c m t h s t ch thu tài s n

đ th n trong tháng 4/2008 Nhi u ngân hàng l n và các t ch c tài chính khác trên

th gi i (cho vay) đã báo cáo l kho ng 435 t USD t i th i đi m 17/7/2008 K t thúc

n m 2007, ngành kinh doanh b t đ ng s n M suy gi m v i h n 25 t ch c cho vay

d i chu n tuyên b phá s n

Kh ng ho ng tín d ng

Cho vay c m c d i chu n đ c xem là nguyên nhân gây ra nh ng r i lo n trong h th ng ngân hàng M , lây lan theo hi u ng dây chuy n và t đó, bùng phát thành kh ng ho ng tài chính R t nhi u ngân hàng l n M đã s p đ , m t s b sáp

nh p, m t s ph i đ i m t v i nguy c thi u h t thanh kho n, m t s ph i xin Chính

ph c u vi n…

Vi c gi m lãi su t xu ng m c th p k l c c a FED t 6,5% xu ng 1,75% vào

n m 2001 và s bùng n th tr ng nhà đ t M kéo theo s gia t ng m nh ho t đ ng cho vay c m c d i chu n T n m 2004 đ n 2006, cho vay c m c d i chu n phát tri n r t nhanh, chi m kho ng 21% t ng các kho n cho vay c m c N m 2006, t ng giá tr các kho n vay c m c d i chu n lên đ n 600 t USD (b ng 1/5 th tr ng cho vay mua nhà M )

Bi u đ 2: Di n bi n chính sách thay đ i lãi su t c b n Hoa K

Ngu n: www.federalreserve.gov

Lý do chính gi i thích cho s phát tri n nhanh và m nh c a cho vay c m c

d i chu n là vi c giá nhà t ng khi n nhà đ t tr thành m nh đ t béo b đ ki m l i nhanh chóng Các nhà đ u c đ a c đ v n vào th tr ng này đ thu l i Giá nhà càng

t ng cao, nhu c u vay ti n ngân hàng mua nhà c ng t ng cao do ng i dân lo s không

th mua đ c nhà trong t ng lai V phía ngân hàng, các ngân hàng c ng đ y m nh

cho vay mua nhà đ t b i n u ng i vay không tr đ c n thì có th bán nhà th ch p

đ thu h i v n và đ ng th i ki m l i t ho t đ ng cho vay i v i các đ i t ng vay

d i chu n, m c lãi su t, phí s cao h n bình th ng đ bù đ p r i ro cho ngân hàng Nói cách khác, s phát tri n c a ho t đ ng cho vay d i chu n cùng v i s bùng n th

tr ng nhà đ t M là h qu c a vi c lãi su t gi m xu ng m c th p k l c, các tiêu chu n cho vay n i l ng và h i ch ng “thích mua nhà” c a dân M

Cu c kh ng ho ng nhà đ t M , trong đó nh ng ng i đi vay c m c d i chu n b phá s n v i s l ng l n đã gây thi t h i cho nh ng ng i cho vay c m c và khi n cho giá nhà đ t s t gi m, đ ng th i gây ra nh ng th t thoát kh ng l cho nh ng

đ nh ch tài chính có dính dáng đ n cho vay c m c d i tiêu chu n

Lãi su t t ng lên, giá c b t đ ng s n gi m nhanh chóng đã gây khó kh n cho

ho t đ ng vay c m c d i chu n Kh ng ho ng trên th tr ng cho vay c m c d i chu n đã x y ra khi m t lo t các v t ch thu tài s n trên th tr ng này gia t ng M vào n m 2006 và lây lan thành cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u vào tháng 7/2007

u n m 2007, ch n cho vay d i chu n l n là New Century Financial s p đ

đã đ l i cho ngân hàng Barclays m t kho n thua l 900 tri u USD Tháng 2/2007, HSBC báo cáo nh ng kho n thua l kh ng l phát sinh t vi c cho vay d i chu n

th tr ng M R t nhi u ngân hàng đ u t l n c a M và nhi u ngân hàng Pháp, c, Canada… c ng ch u chung s ph n Cu c kh ng ho ng đã làm cho hàng lo t các t

ch c tài chính, ngân hàng b thi t h i n ng n , m t s công ty cho vay c m c d i tiêu chu n ph i đ đ n xin phá s n

S s p đ c a Lehman Brothers 168 n m tu i, ngân hàng cho vay d i chu n

l n nh t M , hay hàng lo t các tên tu i l n khác “lâm n n” là h qu c a ho t đ ng cho vay d i chu n Gian l n trên th tr ng cho vay c m c c ng tr thành hi m h a

v i n n kinh t M

Nh ng sai l m c a h th ng ngân hàng M trong vi c c p tín d ng quá d dãi,

nh t là c p tín d ng cho kinh doanh b t đ ng s n đã châm ngòi cho m t cu c kh ng

ho ng Trong th i đ i toàn c u hóa, khi các đ nh ch tài chính toàn c u có m i quan h tín d ng đan xen nhau, cu c kh ng ho ng tài chính c a n n kinh t l n nh t là M đã nhanh chóng lây lan sang các n c khác nh hi u ng domino

Nguyên nhân xâu xa c a cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u b t ngu n t

kh ng ho ng tín d ng và kh ng ho ng nhà đ t t i M Bong bóng b t đ ng s n càng lúc càng phình to đã khi n th tr ng nhà đ t, th tr ng tín d ng M và nhi u qu c gia khác r i vào tình tr ng nguy hi m

Th tr ng b t đ ng s n M s p đ đ c coi là nguyên nhân tr c ti p và rõ ràng

nh t c a cu c kh ng ho ng tài chính B t ngu n t vi c FED th c hi n chính sách ti n

t n i l ng t n m 2001 nh m giúp n n kinh t thoát kh i trì tr và liên t c h lãi su t

đã d n đ n vi c các NHTM c ng theo đó h lãi su t v i các kho n cho vay mua b t

đ ng s n

Nhìn chung, trong su t g n 3 n m t 2002 đ n 2005, tín d ng mua nhà gia t ng

đã đ y giá nhà lên cao, t o nên bong bóng b t đ ng s n t i M Nguyên nhân kh i t o nên bong bóng b t đ ng s n có th tóm g n trong m t s đi m chính sau:

- Chính sách h th p lãi su t c a FED b t đ u t n m 2001 nh m giúp kinh t

M thoát kh i trì tr

- Chính sách c a Chính ph M khuy n khích và t o đi u ki n cho dân nghèo

và nhóm dân da màu đ c vay ti n d dàng h n đ mua nhà (ph n l n đ c

th c hi n thông qua hai công ty đ c Chính ph b o tr là Fannie Mae và Freddie Mac)

- S bi n đ i các kho n cho vay thành các công c đ u t khi n th tr ng tín

d ng đ ph c v th tr ng b t đ ng s n không còn là sân ch i duy nh t c a

các NHTM hay các công ty chuyên cho vay th ch p b t đ ng s n, mà đã hình thành m t sân ch i m i cho các nhà đ u t , có kh n ng huy đ ng dòng

v n t kh p n i đ vào, k c t n c ngoài

- N n đ u c quá m c liên quan đ n các kho n vay th ch p mua nhà

- S th t b i trong vi c qu n lý r i ro c a Chính ph , các đ nh ch tài chính, các doanh nghi p…

2.1.1.3 Ch ng khoán hóa các kho n vay trên th tr ng cho vay th ch p b t

đ ng s n đ c ch ng khoán hóa và bán ra th tr ng tài chính trên di n r ng, không

ch M mà còn ra nhi u qu c gia khác trên th gi i Các t ch c tài chính (NHTM, ngân hàng đ u t , công ty ch ng khoán…) gom các h p đ ng cho vay b t đ ng s n làm tài s n đ m b o đ phát hành ra th tr ng tài chính qu c t v i tên g i “Ch ng khoán đ m b o b ng tài s n th ch p” (Mortgage Backed Securities – MBS)

2.1.1.4 Buông l ng qu n lý, giám sát đ i v i ho t đ ng tài chính

Chính s buông l ng qu n lý và giám sát c a các c quan ch c n ng đ i v i

ho t đ ng tài chính, đ c bi t là đ i v i các ho t đ ng c a các t ch c tài chính phi ngân hàng, cùng v i vi c không tuân th k lu t th tr ng là “th ph m” gây ra kh ng

ho ng

N m 1999, d i s c ép c a các NHTM, vào cu i nhi m k c a T ng th ng Bill Clinton, đ o lu t b c t ng l a Glass-Steagall ( o lu t ch m d t s k t h p gi a hai

mô hình ngân hàng th ng m i và kinh doanh ch ng khoán; phân bi t kh t khe gi a

ho t đ ng NHTM và ho t đ ng c a ngân hàng đ u t ; tách b ch rõ ràng gi a ho t đ ng cho vay truy n th ng c a NHTM và ho t đông cho vay, đ u t có đ r i ro cao c a ngân hàng đ u t ) đã đ c s a đ i, xóa m ranh gi i gi a các NHTM, ngân hàng đ u

t và công ty b o hi m Vi c thay th đ o lu t Glass-Steagall b i đ o lu t Leach-Bliley đã cho phép các NHTM đ c tham gia vào các l nh v c kinh doanh m o

Glamm-hi m nh ngGlamm-hi p v ch ng khoán hóa và bán các kho n vay b t đ ng s n o lu t Glamm-Leach-Bliley cho phép s tái h p gi a ngân hàng đ u t và NHTM, do đó, đã hình thành nên các t p đoàn ngân hàng t ng h p

Mô hình t p đoàn ngân hàng t ng h p đã đ c m t lo t các tên tu i áp d ng

nh Citigroup, JP Morgan Chase, UBS, Credit Suisse, Deutsche Bank… Các t p đoàn ngân hàng t ng h p ngày nay th ng có ti n thân là ho t đ ng NHTM, sau v n ra

ho t đ ng ngân hàng đ u t thông qua t ng tr ng sinh h c (t xây d ng) ho c t ng

tr ng c h c (mua bán, sáp nh p) Chính vi c không tách b ch ho t đ ng c a NHTM chuyên th c hi n nh ng ho t đ ng cho vay an toàn v i ngân hàng đ u t chuyên th c

hi n nh ng nghi p v r i ro cao đã ph n nào khuy n khích nh ng ho t đ ng đ u c ;

t o đi u ki n cho nh ng mâu thu n, xung đ t v l i ích phát tri n…

Vi c v c d y n n kinh t và c g ng duy trì m c t ng tr ng cao, FED đã duy trì chính sách ti n t n i l ng i u này đã góp ph n t o nên m t môi tr ng kinh doanh d dàng, đ c thúc đ y b i lãi su t th p, s d i dào c a thanh kho n và thi u

v ng các tiêu chu n cho vay Các t ch c đi u ti t, tr c h t là U ban ch ng khoán

M (SEC) đã b nhi u ý ki n ch trích gay g t do SEC đã b qua nhi u d u hi u c nh báo v tình tr ng nguy hi m c a các t ch c tài chính SEC có nhi m v giám sát các ngân hàng đ u t , các qu đ u c và các công ty môi gi i Tuy nhiên, SEC đã không

hoàn thành t t nhi m v này, nh ng đi u t i t nh t x y ra trong các t ch c này SEC

đã không ki m soát đ c

Bên c nh đó, trong h n hai m i n m qua, nh ng yêu c u v minh b ch hóa và

n ng l c ki m tra, giám sát c a các c quan Nhà n c đã không b t k p v i nh ng bi n

đ i sâu r ng c a th tr ng K t nh ng n m 1980, các công c tài chính phái sinh và

vi c m r ng ho t đ ng ch ng khoán hóa các kho n n và đ u t nhanh chóng phát tri n M và nhi u n c trên th gi i Các lo i ch ng khoán hóa này có tác d ng giúp

t ng ngu n tài chính và phân tán r i ro, t o đi u ki n cho vi c đi vay và cho vay d dàng h n Tuy nhiên, c ch hình thành c a các s n ph m này đ c th c hi n qua nhi u l n đóng gói ph c t p, nên khó có m t c quan giám sát nào có đ y đ thông tin

đ nhìn xuyên qua các thao tác ch ng khoán đ có th đánh giá chính xác giá tr và đ

r i ro c a các kho n đ u t và tài s n n m trên s sách c a các đ nh ch tài chính Ngoài ra, trong quá trình đóng gói ch ng khoán hóa, chính các NHTM l i tr ti n cho các t ch c đ nh m c tín nhi m th c hi n x p h ng các tài s n th ch p, b i v y, r t khó cho các nhà đ u t đ có đ c thông tin chính xác v giá tr c a ch ng khoán hóa

Vi c s d ng các công c phái sinh nh MBS, CDS r ng rãi nh ng l i không ki m soát

đ c kh n ng tr n c a các nhà đ u t b t đ ng s n đã hình thành nên nh ng kho n

n x u và ti m n đ y r i ro mang tính nh h ng dây chuy n

H th ng giám sát tài chính đã t ra l ng l o và b t l c M t m ng l i có đ ràng bu c cao và nh h ng l n c a h th ng tài chính phi ngân hàng (shadow banking system) bao g m các ngân hàng đ u t , các qu đ u c , các công ty cho vay b t đ ng

s n… l i không n m d i s giám sát c a các quy đ nh ch t ch M t trong nh ng nguyên nhân c a s thi u giám sát ch t ch này là do s đánh giá ch a đúng m c v

t m quan tr ng c a h th ng tài chính phi ngân hàng

Môi tr ng thi u minh b ch và giám sát đã th i bùng bong bóng đ u c b t

đ ng s n Ngoài ra, các ho t đ ng đ u c thông qua các s n ph m tài chính phái sinh

đã không đ c ki m soát hi u qu và ch t ch , phát tri n quá m c và d n đ n s đ v dây chuy n

2.1.1.5 òn b y tài chính t ng cao

i v i các ngân hàng, đòn b y tài chính đo l ng m c đ r i ro c a ngân hàng trong vi c đáp ng s gi m giá c a tài s n ho c đáp ng các kho n n T l đòn b y tài chính đ i v i các NHTM th ng b kh ng ch m c đ nh t đ nh, nh ng đ i v i các ngân hàng đ u t , t l này cao h n r t nhi u Khác v i các NHTM, các ngân hàng

đ u t không do Ngân hàng Trung ng, mà do SEC ki m soát Nh s n i l ng c a

lu t l , các ngân hàng đ u t đã kinh doanh theo l i “đòn b y tài chính” (s d ng các kho n vay đ ki m l i nhu n cao h n so v i vi c s d ng v n ch s h u) các NHTM t l này th ng b kh ng ch m c 12x, trong khi đó, đ i v i các ngân hàng

đ u t m c này th ng trên 20x Theo quy đ nh, t n m 1975, các ngân hàng đ u t không đ c phép có t l đòn b y tài chính cao h n 15x Tuy nhiên, đ n n m 2004, Chính ph M đã xóa b quy đ nh v h n ch tài chính, cho phép các t ch c phi ngân hàng ho t đ ng v i t l vay v n l n B i v y, t n m 2004, SEC đã bãi b quy đ nh này đ i v i 5 đ i gia ph Wall là Goldman Sachs, Merrill Lynch, Lehman Brothers, Bear Stearns và Morgan Stanley n đ u n m 2008, c 5 ngân hàng đ u t l n này

đ u có t l r i ro r t cao, kho ng t trên 30x (hai đ i gia Fannie Mae và Freddie Mac

có đòn b y tài chính h n 60x)

Vi c s d ng đòn b y tài chính gi ng nh con dao hai l i, có th giúp doanh nghi p thu đ c ngu n l i nhu n l n, nh ng c ng có th l i tr thành ngu n g c d n

đ n thua l , phá s n… Nh m theo đu i m c tiêu l i nhu n, các t ch c tài chính c a

M đã nâng đòn b y, làm t l đòn b y tài chính t ng quá cao Vi c gia t ng đòn b y

c ng đ ng ngh a v i vi c gia t ng r i ro

H u qu c a vi c l m d ng quá đà đòn b y tài chính b t ngu n t ho t đ ng cho vay d i chu n M Vi c n bong bóng b t đ ng s n đã làm gia t ng tình tr ng m t

kh n ng tr n , tr n n … Các MBS theo đó b m t giá tr , và vi c MBS b m t giá l i làm cho đ nh ch tài chính thi u v n vì m c đòn b y tài chính lúc này b đ y lên quá cao Các đ nh ch tài chính bu c ph i gi m t l đón b y tài chính, đi u này l i đ y các con n vào tình tr ng c ng th ng Bên c nh đó, các đ nh ch tài chính còn tìm cách h

t l đòn b y tài chính m t ph n thông qua bán tháo các MBS, và h qu l i làm giá các MBS gi m sâu h n n a Khi đó t l đòn b y tài chính thêm x u đi, t ng thêm áp

l c ph i c i thi n t l này ây chính là vòng lu n qu n c a bài toán gi m t l đòn

b y tài chính

òn b y tài chính quá cao là nguyên nhân chính cho s ra đi c a Bear Stearns, Freddie Mac và Fannie Mae, Lehman Brothers và Merrill Lynch, trong khi s s p đ

c a các đ nh ch tài chính này là ngòi n c a cu c kh ng ho ng, d n đ n s kh ng

ho ng ni m tin c a th tr ng; d n đ n s h th p tín nhi m và s lao đao c a AIG;

d n đ n làn sóng rút ti n c trên ph và trên m ng, gây ra kh ng ho ng thanh kho n cho các NHTM, đ c bi t là các ngân hàng liên quan đ n cho vay b t đ ng s n nh Wamu và Wachovia… ây s là m t dây chuy n domino ch y xuyên qua các qu c gia, các khu v c kinh t , các châu l c, và khó có h i k t n u nh không có s can thi p

m nh m c a các Chính ph toàn c u Có l đây s là m t bài h c l n v đòn b y tài chính: tác d ng c a đòn b y tài chính và cân nh c nh ng m t trái khi s d ng đòn b y tài chính trong th c ti n

2.1.2 Tác đ ng c a kh ng ho ng tài chính đ i v i n n kinh t th gi i

ng tr c làn sóng h i nh p kinh t di n ra vô cùng m nh m , các n n kinh t

th gi i, đ c bi t là các n n kinh t các n c phát tri n có s liên k t ch t ch v i nhau Trong đó h i nh p v tài chính gi a các n n kinh t càng sâu r ng và ch t ch h n bao

gi h t Các th tr ng tài chính gi a các qu c gia có s k t n i ch t ch v i nhau Chính vì v y khi n n tài chính M b kh ng ho ng đã l p t c tác đ ng đ n các th

tr ng tài chính c a các n c phát tri n, sau đó lan r ng ra toàn câu, gây nên nh ng

h u qu vô cùng l n Kinh t th gi i r i vào suy thoái sâu r ng và ph i m t nhi u n m

n a n n kinh t th gi i m i có th h i ph c nh giai đo n tr c kh ng ho ng

Hoa k là th tr ng nh p kh u quan tr ng c a nhi u n c, do đó khi kinh t suy thoái, xu t kh u c a nhi u n c b thi t h i, nh t là nh ng n c theo h ng xu t

kh u ông Á M t s n n kinh t đây nh Nh t Ban, ài Loan, Singapore và H ng Kong r i vào suy thoái Các n n kinh t khác đ u t ng tr ng ch m l i

Châu Âu v n có quan h kinh t m t thi t v i Hoa K ch u tác đ ng nghiêm

tr ng c v tài chính l n kinh t Nhi u t ch c tài chính đây b phá s n đ n m c tr thành kh ng ho ng tài chính m t s n c nh Iceland, Nga Các n n kinh t l n nh t khu v c là c và Ý r i vào suy thoái, và Anh, Pháp, Tây Ban Nha c ng đ u gi m

t ng tr ng Khu v c đ ng Euro chính th c r i vào cu c suy thoái kinh t đ u tiên k

t ngày thành l p

Các n n kinh t M Latinh c ng có quan h m t thi t v i kinh t Hoa K , nên

c ng b nh h ng tiêu c c khi các dòng v n ng n h n rút kh i khu v c và khi giá d u

gi m m nh Ecuador ti n đ n b v c c a m t cu c kh ng ho ng

Kinh t các khu v c trên th gi i t ng ch m l i khi n l ng c u v d u m cho

s n xu t và tiêu dùng gi m c ng nh giá d u m gi m i u này l i làm cho các n c

xu t kh u d u m b thi t h i ng th i, do lo ng i v s b t n đ nh x y ra đã làm cho n n đ u c l ng th c n ra, góp ph n d n t i giá l ng th c t ng cao trong th i gian cu i n m 2007 đ u n m 2008, t o thành m t cu c kh ng ho ng giá l ng th c toàn c u Nhi u th tr ng ch ng khoán trên th gi i g p ph i đ t m t giá ch ng khoán nghiêm tr ng Các nhà đ u t chuy n danh m c đ u t c a mình sang các đ n v ti n t

m nh nh dollar M , yên Nh t, franc Th y S đã khi n cho các đ ng ti n này lên giá

so v i nhi u đ n v ti n t khác, gây khó kh n cho xu t kh u c a M , Nh t b n, Th y

S và gây r i lo n ti n t m t s n c bu c h ph i xin tr giúp c a Qu Ti n t

Qu c t IMF Hàn Qu c r i vào kh ng ho ng ti n t khi đ ng won liên t c m t giá t

đ u n m 2008

B ng 1: T ng tr ng kinh t th gi i và các n c qua các n m

Cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u có ngu n g c t kh ng ho ng tín d ng,

kh ng ho ng cho vay th ch p, kh ng ho ng n d i chu n c a các ngân hàng và các

t p đoàn tài chính kh ng l M đã lan t a nhanh chóng t i t t c các qu c gia các khu v c, nh h ng t i t t c các l nh v c tài chính, kinh t , th ng m i, đ i s ng, xã

h i trên ph m vi toàn c u S đ v dây chuy n trong ngành tài chính M đã lan qua

i Tây D ng, t i châu Âu, sang châu Á và tr thành “c n sóng th n th k ”

Tác đ ng c a kh ng ho ng kinh t toàn c u đã khi n hàng lo t các v n đ y u kém và t n t i c a kinh t th gi i đ c b c l ra ph m v qu c gia, khu v c và th

gi i Th c t cho th y tình hình kh ng ho ng đã di n ra trên ph m vi r ng, tác đ ng

l n và chuy n t kh ng ho ng cho vay c m c d i chu n sang kh ng ho ng kinh t , tài chính Tr m tr ng h n, th gi i không ch đ i m t v i cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u, mà cu c kh ng ho ng tài chính l n này còn x y ra trong b i c nh th gi i

ph i đ i m t v i các cu c kh ng ho ng khác, đó là cu c kh ng ho ng n ng l ng,

kh ng ho ng khí h u và kh ng ho ng l ng th c