ĐặT VấN Đề Chăn nuôi gia cầm là nghề truyền thống của người dân nước ta và là nguồn thu nhập quan trọng đối với các hộ gia đình nông thôn ước tính khoảng 8 triệu hộ dân nuôi gia cầm và
Trang 1TáC ĐộNG VIệC TĂNG CƯờNG AN TOàN SINH HọC CHO CáC Hộ
CHĂN NUÔI Gà THịT BáN CÔNG NGHIệP Phan Văn Luc * , Trần Thị Thu Phương, Nguyễn Ngọc Hùng, Mai Văn Quang
Trung tâm nghiên cứu và huấn luyện chăn nuôi - Viện Chăn Nuôi
* Tác giả để liên hệ: Phan Văn Lục, Bộ môn Thú y, Trung tâm nghiên cứu và huấn luyện chăn
nuôi - Viện Chăn Nuôi Tel: 04 8390525 - 034 3825582 Fax: 034 3825582
E-mail: <pvluc2002@yahoo.com>
ABSTRACT Impact of piloting bio security improvements
in medium scale commercial poultry farms in Viet Nam
Three broiler cycle production have been carried out on pilot scheme households (TD) and control households (DC) in three District of Nam Dinh Province Farming households were selected through check list and had got the same rearing condition, DOC and feed supplied Pilot scheme were received training course and bio security materials supplied before starting programm
Results show that the perception of farmers were improved by having a good economic technical index such as high viability 96% in pilot scheme compared with control 91% Feed conversion were lower 1,960 kilo in pilot scheme compared with 2,140 kilo in control per kilo body weight
All birds were free from disease specially Avian Influenza afirmed by testing 660 serum samples at 6 week old chicks were negative
Keywords: Check list, Day old chicks, Bio security, value chains and Antibody
ĐặT VấN Đề
Chăn nuôi gia cầm là nghề truyền thống của người dân nước ta và là nguồn thu nhập quan trọng đối với các hộ gia đình nông thôn ước tính khoảng 8 triệu hộ dân nuôi gia cầm và chiếm khoảng 70% tổng giá trị sản phẩm với tổng đàn gia cầm cả nước đạt 226 triệu con trong đó gà 170 triệu và vịt, ngan, ngỗng 56 triệu con Chăn nuôi gia cầm trong nhỏ lẻ khoảng 8 triệu hộ và chiếm khoảng 70% tổng giá trị sản phẩm (Olaf 2006)
Từ năm 2003 cho tới nay đã xảy ra 5 đợt dịch cúm gia cầm (Tuấn 2007) và dịch bệnh này vẫn tiếp tục xảy ra với quy mô nhỏ lẻ tẻ ở các địa phương và có nguy cơ lây lan cao tác động xấu đến nền kinh tế và sức khoẻ cộng đồng Nhà nước đã triển khai nhiều biện pháp để khống chế và tiến tới thanh toán bệnh nguy hiểm này Nước ta cũng đã nhận được nhiều chương trình tài trợ của các tổ chức quốc tế như kinh phí, vật tư kỹ thuật, đào tạo…để góp phần ngăn chăn bệnh cúm gia cầm Thông qua quỹ tại trợ của
OSRO/RAS/602/JPN chúng tôi triển khai đề tài: “Tác động việc tăng cường an toàn
xảy ra cho đàn gia cầm
MụC TIÊU
• Thực hiện và đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp an toàn sinh học đến kết quả chăn nuôi của các hộ chăn nuôi gà thịt bán công nghiệp
• Xây dựng chương trình tập huấn an toàn sinh học cho các hộ chăn nuôi gà thịt
• Xây dựng định hướng phát triển chăn nuôi gia cầm trong bối cảnh dịch cúm gia cầm
đang xảy ra ở nước ta
Trang 2NộI DUNG THựC HIệN
• Điều tra về điều kiện xã hội, thực trạng chăn nuôi gia cầm và bối cảnh dịch bệnh trong vùng thực hiện đề tài để lựa chọn vùng nghiên cứu thực hiện đề tài
• Thực hiện các biện pháp an toàn sinh học với nội dung sau:
- Cung cấp trang thiết bị, vật tư phù hợp cho các hộ chăn nuôi
- Kiểm soát nguồn cung cấp giống,thức ăn, quá trình chăn nuôi gia cầm: vaccine phòng bệnh, vệ sinh chuồng trại và vận chuyển tới khâu giết mổ gia cầm
- Tập huấn để nâng cao sự hiểu biết của người dân theo chương trình an toàn sinh học trong chăn nuôi
• Đánh giá kết quả chăn nuôi gia cầm theo định hướng an toàn sinh học
PHƯƠNG PHáP
Để thực hiện đề tài chúng tôi chia các hộ trong vùng nghiên cứu làm hai:
- Các hộ chăn nuôi (đối chứng) 18 hộ
- Các hộ chăn nuôi (thí điểm) theo định hướng an toàn sinh học 21 hộ
Các hộ tham gia chăn nuôi đều được lựa chọn thông qua phiếu điều tra có điều kiện chăn nuôi tương đối đồng đều, nuôi gà công nghiệp và nuôi nhốt
• Lựa chọn đối tượng nghiên cứu:
Hộ chăn nuôi đối chứng:
- Không được tập huấn và cung cấp vật tư an toàn sinh học
Hộ chăn nuôi thí diểm:
- Được tập huấn và cung cấp vật tư an toàn sinh học:
• Kiểm soát đàn gà:
- Kiểm tra nguồn cung cấp thức ăn (cám gà)
- Theo dõi tăng trọng và bệnh tật của đàn gà
- Giám sát các hộ chăn nuôi theo quy trình an toàn sinh học đã xây dựng
- Tiêm phòng các loại vaccine và kiểm tra sự đáp ứng miễn dịch của đàn gà với bệnh cúm gia cầm
• Nâng cao nhận thức cho người dân chăn nuôi:
- Mở lớp tập huấn chăn nuôi cho các hộ thí điểm trước khi triển khai chương
trình
- Mở lớp tập huấn cho các ho đối chứng sau khi kết thúc chương trình
• Phương pháp xử lý số liệu:
Bằng phương pháp thống kê sinh vật học
THờI GIAN Và ĐịA ĐIểM
• Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 5/2007 đến tháng 4/2008
• Địa điểm: Tại 3 xã thuộc tỉnh Nam Định,
KếT QUả Và THảO LUậN
• Lựa chọn địa bàn thực hiện đề tài:
Ba xã Liêm Hải, Nam Thái và Nghĩa Châu thuộc các huyện Trực Ninh, Nam Trực và Nghĩa Hưng tỉnh Nam Định là những xã thuần nông chuyên trồng lúa, kết hợp với chăn nuôi, trong đó chăn nuôi gà công nghiệp là chủ yếu nhằm tạo thêm việc làm đồng thời tăng thêm thu nhập cho người chăn nuôi Theo thống kê số liệu về ba xã số gia cầm
Trang 3chăn nuôi trong các hộ dân khá cao đạt tới 153 000 con và ba xã này cũng bị ảnh hưởng thiệt hại do dịch cúm gia cầm (bảng 1)
Tên xã Diện tích
(ha)
Dân số (ng-ời)
Tổng số gia cầm
Số gia cầm/ha
Số gia cầm/ng-ời
Nghĩa
• Xây dựng mạng lưới kiểm soát trong vùng thực hiện đề tài:
Ban chỉ đạo thiết lập mối quan hệ ngang dọc trong kênh điều khiển kiểm soát thực hiện
đề tài Ban chỉ đạo làm việc với các cơ sở cung cấp giống và thức ăn ổn định và có chất lượng Thông qua các đại lý ở các vùng triển khai đề tài thiết lập mối quan hệ với người chăn nuôi lập kế hoạch nhận gà và thức ăn kể cả thuốc thú y Các đại lý này có thể cung cấp một phần vốn thông qua mua con giống, thức ăn và nhận tiêu thụ gà thịt cho các hộ nếu các hộ có nhu cầu Ban chỉ đạo thông qua kênh hoạt động này tạo cho các hộ ổn định nguồn vào và ra bên cạnh đó ban chỉ đạo phối hợp chặt chẽ với mạng lưới thú y tỉnh, huyện và đặc biệt là thú y cơ sở, mạng lưới thú y viên triển khai công
tác kiểm tra điều kiện nuôi dưỡng, vệ sinh thú y, lịch tiêm phòng và giấy xuất nhập
Sơ đồ 1:. Hệ thống chỉ đạo nuôi gà thịt
Hệ THốNG CHỉ ĐạO NUÔI Gà THịT
• Kết quả thực hiện quy trình kiểm soát đàn gà:
Đầu mối
Người thu mua
TY xã
TY huyện
Đại lý
Nhóm chỉ đạo
Trang 4Kiểm soát con giống:
Yêu cầu các hộ nông dân mua con giống tại các trại giống tốt đủ tiêu chuẩn, gà có giấy chứng nhận tiêm vaccine Trovăc Chọn gà cùng một lứa để nuôi tập chung
Kiểm soát vệ sinh thú y:
Các hộ nông dân chăn nuôi gia cầm đã được đề tài cung cấp thiết bị dụng cụ để phục vụ cho công tác chăn nuôi theo định hướng an toàn sinh học (bảng 2)
Tổ chức các lớp tâp huấn cho người chăn nuôi thực hiện các quy trình về vệ sinh thú y thông qua thực hiện các công việc sau:
Vệ sinh chuồng trại trước khi nhập gà
Bảng 2: Cung cấp các thiết bị an toàn sinh học
(cấp tr-ớc)
Hộ đối chứng (cấp sau)
- Duy trì điều kiện vệ sinh trong quá trình nuôi
- Sử dụng quần áo bảo hộ và sát trùng trước và sau khi ra vào trại
- Hạn chế khách thăm quan
Kết quả, người chăn nuôi đã thực hiện và duy trì các hoạt động an toàn sinh học mà trước đó không thực hiện (bảng3)
Một số hình ảnh về cải thiện điều kiện an toàn sinh học trong các hộ chăn nuôi Nhà nuôi được sửa chữa lại và phát quang khu vực xung quanh chuồng nuôi
Trang 5
Chuẩn bị chuồng trước khi nuôi Sát trùng tay trước khi vào chuồng
Kiểm soát dịch bệnh và sử dụng thuốcphùng:
Qua kiểm tra theo dõi các đợt nuôi các đàn gà đều an toàn với các bệnh nguy hiểm như Niucatxon, Gumboro và Cúm Các bệnh thông thường như bệnh cầu trùng và các bệnh
về hô hấp cũng thấy xuất hiện nhưng ở mức độ nhẹ và can thiệp thuốc kịp thời nên không gây tỷ lệ hao hụt đáng kể
Tỷ lệ nhiểm cầu trùng ở lô đối chứng 5,5 % cao hơn ở lô thí điểm 2,8%, tỷ lệ bệnh
đường hô hấp ở lô đối chứng là 2,2% trong khi đó lô thí điểm là 0,9% Lượng thuốc dùng ở lô đối chứng cũng cao hơn lô thí điểm 31% (500 đồng /con)
Đàn gà trong thời kỳ nuôi theo dõi an toàn với bệnh cúm và bệnh Niucatxon, mặc dù trong quá trình triển khai chương trình đã xảy ra 3 ổ dịch cúm ở các huyện khác của tỉnh Nam Định
Trước khi xuất chuồng chúng tôi tiến hành kiểm tra huyết thanh, nếu phát hiện có kháng thể cúm trong máu gà đồng nghĩa với việc có virrut cúm lưu hành trong đàn Qua hai đợt lấy huyết thanh kiểm tra tổng số 660 mẫu ở độ tuổi (6 tuần) thời gian này trong huyết thanh gà đã hết miễn dịch thụ động từ mẹ và cũng là thời điểm trước khi xuất chuồng, đều cho kết quả âm tính, Kết quả này cũng trùng hợp với kết quả theo dõi lâm sàng, đàn gà khoẻ mạnh không có biểu hiện về bệnh (Bảng 5)
Kháng thể cúm
Trang 6Đối chứng 270 0 270
Đàn gà chuẩn bị xuất chuồng Gà được lấy máu kiểm tra KT cúm
Gà thịt được xuất đi giết mổ Xuất gà bằng phương tiện xe máy
Kết quả chăn nuôi theo quy trình an toàn sinh học:
Đề tài đã triển khai 3 đợt chăn nuôi gà thịt ở các hộ, theo dõi bao gồm 21 hộ thí điểm (TĐ) và 18 hộ đối chứng (ĐC) với tổng số gà là 44.000 con vào các tháng 7- 9/07, 10-12/07 và 2-4/08 Kết quả so sánh giữa hai lô chăn nuôi cho thấy: tỷ lệ nuôi sống đạt 96% lô (TĐ) và 91% lô (ĐC), thời gian xuất bán bình quân ở lô (TĐ) là 50 ngày trong khi đó ở lô (ĐC) là 51,7 ngày với khối lượng gà đạt được của cả 2 lô là 2700 gam Chỉ
số tiêu tốn thức ăn trên 1 kg khối lượng ở lô (TĐ) đạt 1960 ± 90 gam trong khi đó ở lô
đối chứng cao hơn 2140 ± 160 gam Lợi nhuận thu được cho 1 gà ở lô (TĐ) 13.000
đồng cao hơn lô (ĐC) 10.000 đồng (bảng 6)
Khối l-ợng (gam)
TĂ tiêu tốn
Tỷ lệ
NS (%)
Số ngày
Thí
Đối
Trang 7* Chuỗi giá trị sản xuất gia cầm
Chúng ta biết rằng trong ngành sản xuất gia cầm có mối quan hệ mật thiết thông qua chuỗi giá trị sản xuất Chuỗi giá trị đó bao gồm nguồn vào ( con giống, thức ăn, thuốc thú y) và đầu ra ( gà giống, trứng, gà thịt và sản phẩm chế biến) giữa chúng được hình thành mối liên kết thông qua người chăn nuôi, dịch vụ và người tiêu dùng) Nuôi gà thịt theo định hướng tăng cường an toàn sinh học nằm trong chuỗi giá trị sản xuất gia cầm đó Như vậy thông qua chuỗi giá trị sản xuất gia cầm việc cung cấp con giống và thức ăn đã được kiểm soát tốt thông qua việc xây dựng các nhà đại lý chiến lược ở các nơi có nhu cầu nuôi gà cao Thú y sẽ kiểm soát thông qua các nhà cung cấp này dễ dàng hơn Việc cung cấp thông tin dịch bệnh nhanh và chính xác sẽ giúp các nhà chăn nuôi chủ động trong việc phòng chống và hạn chế được thiệt hại (Lục 2007)
Chuỗi giá trị sản xuất gia cầm được kiểm soát tốt sẽ giúp nhà nước trong việc xây dựng chiến lượ phòng chống bệnh có hiệu quả đặc biệt là bệnh cúm gia cầm
Qua đánh giá thực hiện chuỗi giá trị sản xuất này cần lưu ý thêm một số điểm:
Cần nghiên cứu thêm việc giải quyết đầu ra nhất là khâu tiêu thụ gà thịt phải chăng cần xây dựng thêm lò giết mổ và đầu tư phương tiện vận chuyển chuyển gia cầm
Lượng chất thải từ các hộ nuôi gà là rất lớn và chưa có biện pháp xử lý tốt là vấn đề cần
được quan tâm, và nghiên cứu
Vấn đề kiểm dịch trước khi xuất gà ra thị trường nên được tiến hành một cách triệt để, tuy vậy hiện nay vẫn còn là vấn đề nan giải
KếT LUậN Và Đề NGHị Kết luận:
• Nhận thức của người chăn nuôi về an toàn sinh học phòng bệnh cho gia cầm được tăng lên
• Người chăn nuôi đã áp dụng các biện pháp an toàn sinh học vào thực tế sản xuất nên
đạt tỷ lệ nuôi sống cao và tiêu tốn thức ăn giảm thu nhiều lơi nhuận
• Các đợt chăn nuôi đều an toàn dịch bệnh đặc biệt với cúm gia cầm
Đề nghị:
• Mô hình cần được nhân rộng
• Thiết lập các Hội chăn nuôi, Hệ thống thú y tại địa phương để:
- Chia sẽ thông tin về con giống, thức ăn dịch bệnh và thị trường tiêu thụ
- Có thông tin dịch bệnh nhanh và chính xác
- Kiểm soát vận chuyển và kiểm dịch
TàI LIệU THAM KHảO
• Nguyễn Anh Tuấn (2007) Cúm gia cầm tiêu hủy và chinh sách hỗ trợ của Chính phủ Việt Nam
• Olaf T và Phan Văn Lục (2006) Quy hoạch lại ngành chăn nuôi gia cầm ở Việt Nam
• Phan Văn Lục và Tim Percell (2007) Tác động kinh tế của dịch cúm gia cầm độc lực cao Các chính sách an toàn sinh học liên quan trong ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam
