Nghiên cứu về tập tính sinh hoạt, ăn uống và nhai lại của dê Bách Thảo và cừu Phan Rang nuôi tại Ninh Thuận

Phương thức chăn nuôi truyền thống của người dân là nuôi theo bầy đàn và chăn thả cả ngày trong rừng hoặc ở các bXi chăn thả.. - Số lần ngẩng đầu - Số lần kêu gọi bầy - Số lần uống nước

Nghiên cứu về tập tính sinh hoạt, ăn uống và nhai lại của dê

Bách Thảo và cừu Phan Rang nuôi tại Ninh Thuận

Nguyễn Thị Mùi, Nguyễn Đức Tưởng, Khúc Thị Huê, Phạm Trọng Đại

Trần Văn Nghĩa, Đinh Văn Bình, Nguyễn Văn Phương, Nguyễn Thị Duyên

Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây

AbStract

The research was carried out at 4 villages of 3 districts, Ninhthuan province as Ca Du-Ninh Hai (mountainous and coastal area); Phuoc Nhon and Nhon Son-Ninh Phuoc (mountainous and flat area); An Hoa-Nhon Son (mountainous-plain area) The leader of the goat herd was a doe and a ram in the sheep flock The social behaviour was not clear expression for the goat herd, but it was very close between participants in the sheep flock The rumination time was 8-10 hours/day for both goats and sheep with 25-37 periods/day and 15-20 minutes/period This activity was happened mainly during night-time and standing mastication time was longer than lying mastication time Standing activity was occurred mainly at goats and sheep pen before grazing time The lying activity of goats and sheep was concentrated at the middle day- and night-time Sheep and goats slept at two times a night: 20:00-23:00 and 0:00-4:00 with total sleeping time was 2-3 hours/day During grazing time, goats preferred medium vegetation, especially the foliages of sturbs with the height was 0.3-1.2 m Preferring vegetation of sheep was lower than 0.3 m The calling its flock behavior was frequent occurrence in sheep flock, especially at the moments of before grazing and coming back home The making water and feace activities of goats and sheep were 3-5 times/day

Đặt vấn đề

Ninh Thuận là một tỉnh cực Nam Trung bộ, chiếm giữ một vị trí địa lý quan trọng tiếp giáp với 3 vùng cao nguyên Đà Lạt, Nha Trang và thành phố Hồ Chí Minh Với tổng dịên tích

đất là 3430 km2, Ninh Thuận được chia thành 3 vùng sinh thái khác nhau là vùng đồng bằng, vùng núi và duyên hải ven biển Khí hậu của Ninh Thuận là sự kết hợp của khí hậu nhiệt đới gió mùa, khô và nóng, nhiệt độ trung bình là 27 oc, ẩm độ thấp 73% và lượng mưa trung bình là 753 mm

Ninh Thuận được mệnh danh là mảnh đất quê hương của giống cừu thịt Phan Rang và dê Bách Thảo, kiêm dụng sữa thịt (Nguyễn Thị Mai và cs, 2003) Trong những năm gần đây,

do nhu cầu thực phẩm của xX hội ngày càng tăng, nên con dê, cừu đX có được những cơ hội

để phát triển và đang là loại vật nuôi được đánh giá cao trong cơ cấu vật nuôi ở nước ta Từ vài trăm con giống ban đầu, đàn dê Bách Thảo hiện nay tại tỉnh Ninh Thuận có khoảng 76.000 con và 30.000 con cừu (Tạp chí Hội Người nuôi Dê Việt Nam, 2005

Tập tính là cơ chế tác động qua lại giữa vật nuôi và môi trường sống T.H Venelikotova và N.G Puskarxki, 1987 cho rằng “ Sinh thái học là khoa học về nơi sinh sống, nghiên cứu về

điều kiện tồn tại của các sinh vật và mối quan hệ của chúng với môi trường mà chúng sinh

sống, các phản ứng về tập tính của động vật thường phụ thuộc vào nguyên nhân sinh thái, cũng có thể thuộc bản năng”

Trong cơ cấu vật nuôi tại các trang trại và nông hộ của Ninh Thuận, số lượng đầu Dê và Cừu là nhiều nhất, sau đó mới đến các loại gia súc khác Phương thức chăn nuôi truyền thống của người dân là nuôi theo bầy đàn và chăn thả cả ngày trong rừng hoặc ở các bXi chăn thả Tuy nhiên, từ trước đến nay chưa có báo cáo nào nghiên cứu về tập tính của đàn

Dê và Cừu chăn thả nơi đây

Mục đích của nghiên cứu

- Tìm hiểu được một số tập tính sinh hoạt, ăn uống và nhai lại của Dê và Cừu nuôi theo phương thức chăn thả

- Xây dựng được quy trình chăn nuôi phù hợp cho đàn dê và cừu trong điều kiện nuôi dưỡng chăn thả và bán chăn thả ở Ninh Thuận

Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Thời gian, địa điểm và đối tượng nghiên cứu

Thời gian nghiên cứu

Đề tài được tiến hành vào khoảng thời gian từ 05/5 – 05/6/ 2005 tại tỉnh Ninh Thuận

Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được tiến hành tại 4 thôn thuộc 3 huyện của tỉnh Ninh Thuận với điều kiện sinh thái

và tiểu vùng khí hậu là khác nhau:

- Thôn Cà Đú thuộc huyện Ninh Hải: Thuộc vùng núi – duyên hải ven biển, bXi chăn là trên núi và các bXi đât trống bỏ hoang ở chân núi

- Thôn Phước Nhơn - Ninh Phước: Thuộc vùng núi đá hiểm trở, bXi chăn là trên núi và ruộng lúa bỏ hoang sau thu hoạch

- Thôn Nhơn Sơn - Ninh Phước: Thuộc vùng đồng bằng, bXi chăn ở dọc bờ mương và ruộng lúa sau thu hoạch

- Thôn An Hoà - Ninh Sơn: Thuộc vùng bán sơn địa, bXi chăn là các bXi đất và đồi bỏ hoang

Nội dung nghiên cứu

Tập tính trên bãi chăn

- Số lần và thời gian di chuyển tìm thức ăn

- Số lần và thời gian ăn thấp, ăn vừa, ăn cao

-Số lần và thời gian di chuyển tìm thức ăn

- Số lần và thời gian gặm cỏ

- Số lần ngẩng đầu

- Số lần kêu gọi bầy

- Số lần uống nước

- Số lần thải phân

- Số lần thải nước tiểu

- Tập tính bầy đàn trên bXi chăn

- Số lần ngẩng đầu

- Số lần kêu gọi bầy

- Số lần uống nước

- Số lần thải phân

- Số lần thải nước tiểu

- Tập tính bầy đàn trên bXi chăn Tập tính trong chuồng nuôi

- Số lần và thời gian đứng nhai lại

- Số lần và thời gian nằm nhai lại

- Số lần và thời gian đứng nghỉ, nằm nghỉ

- Hoạt động đi lại trong chuồng

- Số lần và thời gian ngủ

- Số lần thải phân

- Số lần thải nước tiểu

- Số lần uống nước

- Tập tính bầy đàn trong chuồng

- Số lần và thời gian đứng nhai lại

- Số lần và thời gian nằm nhai lại

- Số lần và thời gian đứng nghỉ, nằm nghỉ

- Hoạt động đi lại trong chuồng

- Số lần và thời gian ngủ

- Số lần thải phân

- Số lần thải nước tiểu

- Số lần uống nước

- Tập tính bầy đàn trong chuồng Tập tính nhai lại

- Số chu kỳ nhai lại/ ngày

- Thời gian nhai lại/ ngày

- Thời gian nhai lại/ chu kỳ nhai lại

- Khoảng cách giữa 2 chu kỳ nhai lại

- Thời gian nghỉ giữa 2 chu kỳ nhai lại

- Số chu kỳ nhai lại/ ngày

- Thời gian nhai lại/ ngày

- Thời gian nhai lại/ chu kỳ nhai lại

- Khoảng cách giữa 2 chu kỳ nhai lại

- Thời gian nghỉ giữa 2 chu kỳ nhai lại 2.3 Phương pháp nghiên cứu

Mô tả phương pháp bố trí và theo dõi

Vùng núi và duyên hải ven biển Vùng núi Vùng đồng bằng

Vùng bán sơn địa

Đặc

điểm* Đơn vị

B

chiều 14:00 – 16:30 7:00 – 15:45 14:00 – 16:30 14:00 – 16:30

D

Rau muống biển

Cỏ voi - Rau muống, cỏ voi Cây ngô, cỏ voi

F km 1 - 2 < 1 > 3 1 - 2 < 1 < 1 1 - 2 1 - 2

E: Lượng thức ăn bổ sung/con/ngày F: QuFng đường đi tới bFi chăn

Tập tính của Dê và Cừu được tiến hành theo dõi theo phương pháp của Becker và Lohrman, 1992: Mỗi vùng nghiên cứu đều có 72 giờ theo dõi liên tục mọi hoạt động của

dê và cừu ở ngoài bXi chăn và ở nhà ở mỗi vùng và mỗi đàn nghiên cứu sẽ chọn ngẫu nhiên một con dê và cừu sau đó đánh dấu để phân biệt với các con trong đàn Con dê và cừu được chọn cần đảm bảo không mang thai, không đang nuôi con, hay đang mang bệnh Biện pháp theo dõi số liệu là quan sát trực tiếp bằng mắt nếu như con dê và cừu thí nghiệm

đang ở cự li gần, hoặc dùng ống nhòm để theo dõi hành động của chúng ở cự li xa hơn Dùng đồng hồ bấm giây để đo và ghi lại thời gian mọi hành vi của dê và cừu trong thời gian tiến hành nghiên cứu Thời gian theo dõi trong ngày được chia thành 2 múi giờ: Từ 6:00 đến 18:00 là thời gian ban ngày; Và từ 18:00 đến 6:00 là thời gian ban đêm

Trong mọi trường hợp quan sát cần giữ im lặng và cự li cần thiết để tránh dê và cừu bị tác

động làm phá vỡ các tập tính của chúng

Số liệu thu thập được sẽ được mX hoá bằng các con số và xử lý bằng phần mềm Exel và Minitab version 14.0

Kết quả và thảo luận

Tập tính bầy đàn

Tập tính bầy đàn của Dê

Con đầu đàn trong bầy dê thường là con cái, khối lượng từ 35-40 kg, và thường đX sinh sản

được hai lứa trở lên Vì khi đó dê đX có đủ kinh nghiệm, khả năng lXnh đạo bầy trong quá trình đi chăn cũng như ở trong chuồng Cá thể đầu đàn không phải là con nặng nhất, già nhất hay sừng dài nhất mà cá thể đó phải có nhiều họ hàng nhất trong đàn Theo P.K Rout

& cs, 2002: “Con đứng ở vị trí thứ hai có 16 họ hàng thì con đầu đàn sẽ có 17 họ hàng trong bầy”

Trong thời gian ở chuồng nuôi, con đầu đàn luôn lựa chọn cho mình chỗ nghỉ thoải mái nhất, thường là vị trí đầu hướng gió Vị trí của các cá thể khác trong đàn dê cũng có chỗ quy định nhưng không chặt chẽ Vào ban đêm các cá thể khác trong bầy dê thường nằm tụm năm tụm ba phân chia thành các nhóm nhỏ với nhau Cách chia này được thiết lập theo một quy luật là: những con cùng một lứa tuổi sẽ tạo thành một nhóm Sau mỗi lần ngủ dậy chỉ cần một cá thể trong đàn dê tỉnh giấc là lập tức 2/3 số con trong đàn cùng tỉnh giấc theo, đồng thời kéo theo đó là một loạt thải phân hay thải nước tiểu

Khi bắt đầu ra khỏi chuồng con đầu đàn thường đi đầu Khi ra tới bXi chăn con đầu đàn chịu trách nhiệm trong việc tìm kiếm nguồn thức ăn và định hướng hướng đi cho cả bầy Kết quả theo dõi này cũng trùng hợp với gợi ý của P.K Rout & cs, 2002: Những con động

vật có vị trí cao trong đàn sẽ quyết định hướng đi ăn của đàn Địa vị trong xX hội của đàn

có các thứ bậc được thiết lập rõ ràng và tương đối ổn định (Trích từ Small ruminant reseach

số 43-2002)

Trong quá trình ăn dê không tranh giành thức ăn của nhau, chúng luôn sống hoà thuận và cùng chia sẻ nguồn thức ăn Hiện tượng đánh nhau chỉ hay xảy ra ở những con chưa trưởng thành, đây là những cá thể còn non nớt và chúng muốn khẳng định vị trí của bản thân trước

đồng loại

Trường hợp các cá thể trong đàn gọi nhau chỉ xuất hiện khi con mẹ lạc mất con mình, hoặc một cá thể nào đó lạc

Tập tính bầy đàn của cừu

Khác với dê, con đầu đàn trong bầy cừu lại là con đực Trong một bầy cừu không căn cứ và

số lượng và kích thước của đàn, con đực có thân hình cường tráng nhất, khoẻ mạnh nhất sẽ

được suy tôn là con đầu đàn Trong thời gian di chuyển từ nhà ra tới bXi chăn, hay từ bXi chăn về nhà, con đực đầu đàn luôn đi đầu như là người chỉ huy hướng dẫn cho cả đàn đi theo

Khi ra tới bXi chăn, mọi hoạt động của đàn không tuân thủ theo sự chỉ huy của con đầu

đàn Con đực đầu đàn luôn chiếm vị trí độc tôn trong việc được quyền giao phối với các con cái trong đàn Khi ra đến bXi chăn nó chỉ chú ý đến việc bảo vệ đàn cái của mình trước

sự xâm lấn lXnh thổ của các con đực khác mà không quan tâm đến việc tìm kiếm nguồn thức ăn cho bầy của mình Thời gian gặm cỏ của con đực đầu đàn là ngắn hơn các con khác trong bầy Sự đánh nhau giữa các con đực trong bầy cừu để tranh ngôi vị đầu đàn cũng thường xuyên xảy ra

Quy luật di chuyển của đàn cừu trên bXi chăn là chỉ cần một cá thể trong bầy di chuyển ra khỏi vị trí đang gặm cỏ là cả bầy sẽ di chuyển theo Trong quá trình di chuyển và gặm cỏ, khác với con dê, cừu luôn cần mẫn và cúi đầu thấp hơn Hiện tượng ngẩng đầu lên và kêu gọi bầy xuất hiện khi các cá thể đi ăn xa hơn và bị lạc bầy Trên một bXi chăn có rất nhiều

đàn cừu khác nhau, nhưng mỗi đàn luôn có lXnh thổ riêng của mình và không trộn lẫn giữa các đàn với nhau

Tập tính cá thể

Hoạt động chủ yếu trước khi đi chăn

Khoảng thời gian này diễn ra từ thời điểm 6:00 đến 7:00 Hoạt động chủ yếu của cả dê và cừu trong giai đoạn này là đứng nghỉ và nằm nghỉ, đôi khi có xen kẽ các hoạt động nhai lại nhưng không nhiều Đặc biệt là hoạt động đứng thường tập trung vào thời điểm từ 6:45 –

7:00, tất cả các thành viên trong đàn đều tập trung dồn về phía cửa chuồng và ở trong trạng thái rất bồn chồn như là chuẩn bị tư thế sẵn sàng để ra khỏi chuồng tìm thức ăn

So với phương thức chăn thả hai buổi có bổ sung thức ăn thì đàn dê, cừu chăn thả một buổi

có biểu hiện bồn chồn rõ hơn Do dê và cừu không được bổ sung thức ăn sau khi đi chăn về lên chúng sẽ bị đói hơn so với đàn dê và cừu được bổ sung thức ăn

Sau khi mở cửa chuồng cả đàn dê và đàn cừu lao ra khỏi chuồng rất nhanh, kèm theo các biểu hiện chạy nhảy rất mừng rỡ

Biểu đồ 1: Hoạt động trước khi đi chăn

Thời gian

2

1

6h50 6h25

6h15 6h10

3

4

* Ghi chú

Màu xanh nhạt: Đứng nhai lại Màu đỏ: nằm nghỉ Màu tím: Đứng nghỉ

Xanh thẫm Nằm nhai lại Màu vàng: Ăn thức ăn bổ sung

1 Vùng núi và duyên hải v en biển chăn thả hai buổ/ ngày và nghỉ trưa ở chuồng

2 Vùng núi chăn thả cả ngày không nghỉ trưa ở chuồng

3 Vùng đồng bằng chăn thả hai buổi/ ngày và nghỉ trưa ở chuồng

4 Vùng bán sơn địa chăn thả hai buổi/ ngày và nghỉ trưa ở chuồng

Hoạt động trong thời gian nghỉ trưa

Đối với phương thức chăn thả 2 buổi/ngày, trong thời gian buổi trưa từ 10:00 đến 14:00, dê cừu được nhốt trong chuồng và được bổ sung thức ăn Trừ thời gian dê và cừu đứng ăn thức

ăn bổ sung sau khi đi chăn về từ 30 đến 60 phút, hầu hết các hoạt động của dê và cừu trong

thời gian nghỉ trưa là diễn ra ở tư thế nằm, con vật ít đi lại Sau khi lên chuồng dê và cừu tìm chỗ nằm ổn định rồi bắt đầu nhai lại, trong giai đoạn này chúng nhai lại với chu kỳ ngắn và thời gian nhai lại nhanh Xen giữa các chu kỳ nhai lại là thời gian nghỉ dài Thời gian mà dê và cừu nằm nghỉ là từ 12:00 đến 13.30 Lúc này cũng là thời điểm nóng nhất trong ngày, nhiệt độ môi trường có thể lên đến 39-400C Do đó, dê và cừu sẽ ngừng hoạt

động để tránh mất sức

Cũng giống như hoạt động trước khi đi chăn vào buổi sáng, trước khi chăn vào buổi chiều

dê và cừu cũng thường đi lại và tập trung ra phía trước để sẵn sàng đi chăn Khi mở cửa dê

và cừu lao nhanh ra tới bXi chăn để nhanh chóng được ăn sau thời gian nghỉ trưa để lấy lại sức

Đối với phương thức chăn thả cả ngày thì dê và cừu không có thời gian nghỉ trong chuồng

Đối với dê, bXi chăn thả thường là ở trên núi và những vùng đồi gò có các cây bụi và cây cao, trong thời gian nghỉ chưa dê vẫn tiếp tục tìm kiếm thức ăn hoặc là sẽ tìm đến nằm nghỉ và nhai lại dưới những tán cây to để tránh nắng

Biểu đồ 2: Hoạt động trong thời gian nghỉ trưa Trên bXi chăn Đứng nghỉ Nằm nhai lại Đứng nhai lại Nằm nghỉ

3

12:25 10:15

12:43

12:18 11

11:10

14 13

12 11

10 9

1

2

13:10

14 13:30

10:10 10:50

11

13

13:50 14

Thời gian

1 Vùng núi chăn hai buổi 2 Vùng đồng bằng chăn hai buổ i

3 Vùng Bán sơn địa chăn hai buổi

Hoạt động trên bFi chăn

Bảng 1: Mô tả hoạt động trên bXi chăn của dê và cừu Hoạt

động Chăn thả hai buổi có bổ sung thức ăn Chăn thả một buổi không bổ sung thức ăn

Chạy

nhảy

Chỉ xuất hiện lúc

mới thả ra và lúc

chuồng

Chỉ xuất hiện lúc mới thả ra và lúc

chuồng

Chỉ xuất hiện lúc mới thả ra và lúc

chuồng

Chỉ xuất hiện lúc mới thả ra và lúc

chuồng

Tìm

thức

ăn

Thường xuất hiện

trong thời gian

chăn thả, đặc biệt

là lúc mới ra đến

bXi chăn

Thường xuất hiện trong thời gian chăn thả, đặc biệt

là lúc mới ra đến bXi chăn Tuy nhiên tần suất xuất hiện ít hơn

dê

Thường xuất hiện trong thời gian chăn thả, đặc biệt

là lúc mới ra đến bXi chăn

Thường xuất hiện trong thời gian chăn thả, đặc biệt

là lúc mới ra đến bXi chăn

Ăn

thức

ăn

Dê ăn thức ăn

không miệt mài và

không cố định lâu

ở một chỗ như

cừu Tầm thảm

thực vật ưa thích

là từ 0.3 – 1.0 m

Ra đến bXi chăn cừu thường chịu khó gặm Tuy nhiên số lần di

nguồn thức ăn là nhiều hơn so với chăn thả cả ngày

Dê ăn thức ăn không miệt mài

và không cố định lâu ở một chỗ như cừu Tầm thảm thực vật ưa thích là từ 0.3 – 1.0 m

Ra đến bXi chăn cừu thường chịu khó miệt mài gặm ngay cho

đến khi lùa về chuồng

Ngẩng

đầu

Tập chung vào lúc

mới ra và lúc gần

về Rất ít khi

quan sát bầy

Lúc mới ra, lúc gần về và rải rác trong quá trình đi chăn kết hợp với tiếng kêu gọi bầy

Rất ít khi ngẩng

đầu để quan sát bầy

Lúc mới ra, lúc gần về và rải rác trong quá trình đi chăn Kết hợp với tiếng kêu gọi bầy

Uống

nước

Không được uống

trong quá trình đi

chăn

Uống 1 – 2 lần ở các vũng nước

đọng

uống trong quá

trình đi chăn

Uống 1 – 2 lần ở các vũng nước

đọng Nhai

lại

xuất hiện

Nhai lại vào buổi trưa từ 12:00 – 13:00

Đứng

buổi trưa

Tậo trung vào buổi trưa từ 12-13.30

Tiểu

Lúc mới thả và rải

rác trong quá trình

chăn thả

Lúc mới thả và rải rác trong quá

trình chăn thả

Lúc mới thả và rải rác trong quá

trình chăn thả

Lúc mới thả và rải rác trong quá trình chăn thả Phân

Lúc mới thả và rải

rác trong quá trình

chăn thả

Lúc mới thả và rải rác trong quá

trình chăn thả

Lúc mới thả và rải rác trong quá

trình chăn thả

Lúc mới thả và rải rác trong quá trình chăn thả

Thảm thực vật ở bXi chăn thả cho dê ăn được chia làm 3 loại: thảm thực vật thấp là những cây bụi và cỏ có chiều cao < 20 cm; thảm thực vật trung bình là tầng cây bụi có chiều cao

từ 0.3 – 1.2 m; thảm thực vật cao là những cây có chiều cao > 1.2 m Kết quả nghiên cứu ở bảng 3 chỉ rằng: Tần suất ăn cũng như thời gian ăn của dê tập trung chủ yếu ở thảm thực vật tầng trung bình ở mức trung bình là 21-29 lần/ngày, chiếm tổng thời gian là 210- 210 phút Trong khi đó thời gian và số lần dê ăn ở thảm thực vật thấp và cao là 25- 77 phút/ ngày và 7- 10 lần

Tổng thời gian ăn/ ngày chăn thả cũng có sự khác biệt giữa 2 phương thức chăn thả Cụ thể thời gian ăn ở phương thức chăn thả cả ngày là dài hơn (342.8 phút/ngày) so với phương thức chăn thả nửa ngày (266.7 – 301 phút/ngày)

Bảng 2: Hoạt động ngoài bXi chăn của dê Hoạt

Vùng núi (chăn 2 buổi)

Vùng núi (chăn cả ngày) (chăn 2 buổi) Đồng bằng (chăn 2 buổi) Bán sơn địa

Ăn thấp

phút/ngày 32,7a ± 1,4 54,7b ±3,5 35,6a ± 1,5 53,5b ± 2,7

± 0,4

± 0,6

Ăn vừa

phút/ngày 208,3a ± 8,9 201b ± 10,9 205,4a ± 8,8 210,4a ± 9,0

Ăn cao

phút/ngày 35,9a ± 4,5 77,1b ± 2,2 25,7a ± 1,2 37,5a ± 1,3

± 11,0 301,4ab

± 14,3

± 0,2 Thải

Nước

(a, b, c, d thể hiện sự sai khác giữa các số trung bình theo hàng ngang ở mức xác suất p < 0,05)

Tổng thời gian gặm cỏ/ ngày của cừu cũng không khác nhiều so với con dê (200 – 375 phút/ngày và 266-342 phút/ngày) ở 2 phương thức chăn thả thì tập tính gặm cỏ của cừu cũng có sự khác biệt ở phương thức chăn thả 2 buổi/ ngày có bổ sung thức ăn thì thời gian gặm cỏ là thấp hơn (199- 228 phút/ngày) so với phương thức chăn thả cả ngày không bổ sung thức ăn (375 phút/ngày)

Ngược lại, tập tính trên bXi chăn của cừu cũng có những điểm khác biệt so với con dê Hầu hết thời gian chăn thả cừu đều thu nhận thức ăn ở thảm thực vật thấp (<20cm) Cừu luôn cặm cụi cúi đầu gặm và chỉ ngẩng lên khi đX đi ăn quá xa với bầy của mình Số lần ngẩng

đầu và kêu tìm bầy là nhiều hơn ở cừu, số lần thải phân và nước tiểu là tương đối giống nhau giữa dê và cừu (2-5 lần)

Bảng 3: Hoạt động ngoài bXi chăn của cừu Tập tính Đơn vị (chăn 2 buổi) Vùng núi (chăn cả ngày) Vùng núi Đồng bằng (chăn 2

buổi)

Bán sơn địa (chăn 2

Đi tìm thức ăn

Gặm cỏ

Theo Abijaode (2000) cho rằng thời gian ăn trong ngày khoảng 6-9 giờ Theo Kinsgian ( 1991) cho rằng ăn khác nhau có biến động lớn phụ thuộc vào chất lượng thức ăn, dạng thức ăn và kiểu cho ăn, 75% tập chung ăn vào ban ngày Vì vậy, ở vùng nào mà dê và cừu

được bổ sung thức ăn ở nhà thì vào cuối mỗi buổi chăn dê và cừu thường ngóng đàn hay xem chủ đi chăn có chuẩn bị lùa về hay không ở vùng núi chăn một buổi không bổ sung thức ăn thì dê và cừu rất chịu khó tìm thức ăn và không muốn về chuồng Ngoại trừ những con có con theo mẹ mới có hành động ngẩng đầu nên còn những con khác hầu như không ngẩng đầu trong suốt thời gian trên bXi chăn

Hoạt động sau khi đi chăn trở

Hàng ngày dê và cừu được lùa về chuồng vào khoảng 16:30 Đối với phương thức chăn thả

2 buổi một ngày Khi về gần đến chuồng chúng lao nhanh lên chuồng uống nước, sau đó

đứng chờ nhà chủ cho ăn thức ăn bổ sung Khoảng thời gian từ 17:00 đến 18:00, hoạt động

ăn cỏ, uống nước và nghỉ ngơi là hoạt động chủ yếu của dê, cừu Sau khi ăn cỏ xong con vật bắt đầu nhai lại, lúc này thời gian/ chu kỳ nhai lại thường ngắn Thời gian nghỉ giữa 2 lần nhai lại không ổn định do trong giai đoạn này chưa ổn định về chỗ nằm chúng vẫn còn nhốn nháo tìm chỗ mà mỗi con đX định sẵn

Không giống như phương thức chăn 2 buổi, hoạt động của dê, cừu ở phương thức chăn thả cả ngày lại có sự khác biệt Sau khi về nhà chúng đi thẳng lên chuồng và nằm nghỉ sau đó chúng bắt đầu nằm nhai lại Do một ngày đi quá nhiều nên khi về chuồng mọi hành động của chúng đều diễn ra ở tư thế nằm là chủ yếu