Tìm hiểu vốn tài liệu nước ngoài và tổ chức phục vụ bạn đọc tại thư viện quốc gia Việt Nam

Tìm hiểu vốn tài liệu nước ngoài và tổ chức phục vụ bạn đọc tại thư viện quốc gia Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA THÔNG TIN – THƯ VIỆN

-

BÁO CÁO KHOA HỌC

TÌM HIỂU VỐN TÀI LIỆU NƯỚC NGOÀI VÀ TỔ CHỨC PHỤC VỤ BẠN

ĐỌC TẠI THƯ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM

MỞ ĐẦU

Ngày nay, cuộc cách mạng Khoa học kỹ thuật đang diễn ra mạnh mẽ trên

toàn Thế giới.Thông tin Khoa học đã xâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực của đời

sống xã hội.Thông tin đã trở thành vấn đề sống còn trên con đường phát triển

của mỗi Quốc gia, mỗi Dân tộc Nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng, phong

phú và trở nên cấp bách hơn bao giờ hết Bên cạnh những thông tin từ nguồn tài

liệu trong nước thì những thông tin từ nguồn tài liệu nước ngoài được người

dùng tin đặc biệt quan tâm Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa VIII của

Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh phải đẩy mạnh công tác hoạt động

thông tin, phổ cập kiến thức khoa học công nghệ, đẩy mạnh các dịch vụ thông

tin phục vụ lãnh đạo, quản lý nghiên cứu khoa học và đổi mới công nghệ ở các

doanh nghiệp đặc biệt là thông tin về công nghệ phát triển và quản lý tốt mạng

lưới thu thập, xử lý thông tin về khoa học công nghệ trong và ngoài nước Để

đáp ứng nhu cầu thông tin ngày một tốt hơn, các thư viện, các trung tâm thông

tin đặc biệt là Thư viện Quốc gia Việt Nam - cơ quan thông tin đứng đầu cả

nước, ngoài việc bổ sung và tổ chức phục vụ bạn đọc từ nguồn tài liệu trong

nước thì công tác bổ sung và tổ chức phục vụ bạn đọc từ nguồn tài liệu nước

ngoài cũng được Thư viện Quốc gia đặc biệt quan tâm

Tuy nhiên, hiện nay công tác bổ sung và tổ chức phục vụ bạn đọc nguồn

tài liệu nước ngoài ở Thư viện Quốc gia Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn

Nhận thức được tầm quan trọng trên nên chúng tôi đã chọn đề tài: “Tìm

hiểu vốn tài liệu nước ngoài và tổ chức phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quốc gia

Việt Nam” Chúng tôi hy vọng đề tài này sẽ giúp người dùng tin có được cái

nhìn khái quát về Thư viện Quốc gia Việt Nam nói chung và vốn tài liệu nước

ngoài, công tác tổ chức phục vụ bạn đọc nói riêng để có đựơc những thông tin

chọn lọc, xác định được vấn đề mà mình quan tâm

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp như :

Điều tra, phỏng vấn kết hợp với việc phân tích, thống kê, đánh giá một số tài

liệu có liên quan đến đề tài

Với khả năng và thời gian có hạn, chúng tôi chỉ có thể nghiên cứu một

mảng nhỏ trong quá trình hoạt động của Thư viện Quốc gia Việt Nam từ những

năm 90 đến nay.Tuy nhiên, báo cáo còn nhiều hạn chế, chúng tôi mong nhận

được sự đóng góp, chỉ bảo của quý thầy cô và các cơ quan ban ngành có liên

quan

NỘI DUNG

I Quá trình hình thành và phát triển của Thư viện Quốc gia Việt

Nam

Bất cứ một Quốc gia nào cũng có Thư viện Quốc gia (TVQG) Mỗi

TVQG có những chức năng, nhiệm vụ riêng của mình nhưng phần lớn các

TVQG trên Thế giới đều có chung một chức năng là thu nhận lưu chiểu các xuất

bản phẩm của dân tộc, xuất bản thư mục quốc gia về các tài liệu trên và bổ sung

đầy đủ nhất các tài liệu liên quan đến nước đó

Ở Việt Nam,TVQG với đầy đủ ý nghĩa của nó đã ra đời vào năm 1917

Tiền thân của TVQG Việt Nam là Thư viện công cộng Trung ương Đông

Dương mà vẫn thường được gọi là Thư viện Trung ương được thành lập theo

Nghị định ngày 29/11/1917 của toàn quyền Pháp Sau một thời gian chuẩn bị,

Thư viện mở cửa phục vụ vào ngày 01/09/1919

Trải qua các thời kỳ lịch sử, TVQG Việt Nam được mang nhiều tên khác

nhau Đến ngày 29/06/1957,Thủ tướng Chính phủ( Phạm Văn Đồng ) cho phép

Thư viện mang tên Thư viện Quốc gia Việt Nam Hiện nay,TVQG Việt Nam

đóng tại số 31 Tràng Thi - Hà Nội

Trong tiến trình lịch sử của mình, TVQG Việt Nam luôn được bổ sung

các chức năng Tuy nhiên các chức năng hiện tại của TVQG Việt Nam được quy

định tại Quyết định 401-TTg ngày 09/10/1976 của Thủ tướng Chính phủ “Về

chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Thư viện Quốc gia Việt Nam” như sau:

- Xây dựng và bảo quản lâu dài kho tàng ấn phẩm Dân tộc (và về dân tộc)

- Luân chuyển sách báo, tài liệu của Việt Nam và nước ngoài thông qua

hệ thống Thư viện Bộ Văn hóa để phục vụ nhân dân địa phương

- Biện soạn thư mục thống kê, tổng thư mục Việt Nam, thư mục bậc hai và

các thư mục chuyên đề tiến hành biên mục tập trung

- Hướng dẫn nghiệp vụ cho các hệ thống Thư viện, tham gia công tác đào

tạo, bồi dưỡng cán bộ, bồi dưỡng cán bộ thư viện, xây dựng kho Thư viện học,

thư mục học Việt Nam Cùng với các Thư viện phối hợp một số hoạt động thư

viện

- Trao đổi sách báo và trao đổi thư mục với nước ngoài, tổ chức mượn và

cho mượn sách báo

- Thực hiện việc thông tin khoa học về Văn hóa, về Văn hóa Nghệ thuật

Theo Quyết định 579/ TC - QĐ ngày 17/3/1997 của Bộ trưởng Bộ

VH-TT, bộ máy tổ chức của TVQG Việt Nam gồm:

- Về lãnh đạo: Có Giám đốc và các Phó GĐ đặt dưới sự lãnh đạo gián

tiếp của Bộ VH-TT

- Về tư vấn khoa học có: Hội đồng khoa học

- Mô hình bộ máy của TVQG Việt Nam có 11 phòng nghiệp vụ

Như chúng ta đã biết, TVQG Việt Nam là một trong những thư viện có

lịch sử phát triển lâu đời nhất TVQG Việt Nam có vốn tài liệu ban đầu khoảng

5000 cuốn sách Pháp Sau gần một thế kỷ hình thành và phát triển, đến nay

TVQG Việt Nam có vốn tài liệu rất phong phú và đa dạng

Theo thống kê hiện nay TVQG Việt Nam có khoảng 1,2 triệu bản sách,

với nhiều thứ tiếng khác nhau và đầy đủ các lĩnh vực

Dạng tài liệu thứ hai là Báo - Tạp chí : Hiện nay theo số liệu thống kê,

kho báo chí của TVQG Việt Nam hiện có 8257 tên với khoảng 100000 tập (đơn

vị đóng bìa)

Ngoài ra TVQG Việt Nam còn có vốn tài liệu dạng vi phim, vi phiếu có

thể do TVQG Việt Nam tự sản xuất và bổ sung

II Thực trạng vốn tài liệu nước ngoài và tổ chức phục vụ tại TVQG

Việt Nam

1 Thực trạng vốn tài liệu nước ngoài

Tài liệu dạng sách: Theo số liệu thống kê đến tháng 5/2001, tổng số sách

nước ngoài nhập vào TVQG Việt Nam:

Sách ngoại 92358 bản

Sách Pháp 45065 bản

Sách Nga 276819 bản

Sách Đông Dương 53901 bản

Sách Hoa 44230 bản

Sách Nhật, Triều Tiên 4374 bản

Báo-Tạp chí : Có nhiều thứ tiếng khác nhau

- Báo chữ Pháp có 976 tên chiếm 11,8% tổng số báo, tạp chí

- Báo chữ Anh có 2138 tên chiếm 25,9% tổng số báo, tạp chí

- Báo chữ Nga có 784 tên chiếm 9,5% tổng số báo, tạp chí

- Báo chí các nước khác (Tiếng Đức ) có 788 tên chiếm 9,6% tổng số

báo, tạp chí

- Báo chí chữ Trung Quốc, Nhật, Triều Tiên có 500 tên chiếm 6% tổng

số báo, tạp chí

- Báo chí nghiên cứu : Trong đó có báo chữ Pháp và các ngôn ngữ khác

nhập vào TVQG Việt Nam trước tháng 10/1954

Vốn tài liệu nước ngoài vi phim, vi phích : Năm 1996, TVQG Pháp còn

gửi tặng TVQG Việt Nam vi phích của 100.000 tên sách xuất bản ở Việt Nam

trước tháng 10/1954 đang được bảo quản ở TVQG Pháp (Pari)

- Phim Poritive (Phim dương bản)

Báo ngoại 111 tên (177 hộp)

Sách ngoại 878 tên ( 916 hộp )

Sách Nga 46 tên ( 63hộp )

Sách Hán 79 tên ( 141 hộp )

- Phim Negativ (Phim âm bản)

Báo ngoại 132 cuộn

Sách ngoại 549 cuộn

Sách Hán 127 cuộn

Hiện nay TVQG Việt Nam có ba nguồn chính bổ sung tài liệu nước ngoài

là mua, trao đổi sách quốc tế và biếu tặng

Từ năm 1993 đến nay TVQG Việt Nam là một trong 4 thư viện lớn được

nhà nước cấp ngoại tệ hàng năm là 100.000 USD để mua sách báo nước ngoài

Theo thống kê, số bản (cuốn) sách ngoại được mua trong các năm từ

1999- 2001 như sau:

Năm Sách Anh Sách Pháp Sách Nga Sách TQuốc Tổng

Trong những năm gần đây, số lượng sách nước ngoài nhập vào TVQG

Việt Nam từ nguồn biếu tặng có xu hướng gia tăng, nhiều tổ chức quốc tế và

nước ngoài tặng như: Các Đại sứ quán Pháp, Úc, Nhật, Séc Quỹ Châu Á của

Mỹ, Tổ chức nhịp cầu Châu Á của Mỹ, Ủy ban hợp tác khoa học Mỹ- Việt, Hội

đồng Anh

Năm 1998, Liên Hợp Quốc đã gửi tặng TVQG Việt Nam 360 cuốn sách

và 23 tên báo, tạp chí Quỹ Châu Á tặng 230 cuốn sách Nhân dịp ngày Pháp

ngữ, Đại sứ quán Thụy Sỹ đã tặng cho TVQG Việt Nam 169 cuốn sách trong số

các sách mang đến triển lãm tại Việt Nam

Đại sứ quán Ai

Cập

30 cuốn

Tchí

Đặc biệt những năm gần đây, quỹ Châu Á tặng cho TVQG Việt Nam

nhiều tài liệu chữ Anh khá mới và có giá trị khoa học, thực tiễn cao Nhờ thế mà

năm 2001, TVQG Việt Nam đã tổ chức riêng một Phòng đọc tự chọn các sách

do quỹ Châu Á tặng với hơn 3000 bản

Bên cạnh các nguồn bổ sung từ mua, biếu tặng thì quan hệ trao đổi sách

báo quốc tế vẫn được TVQG Việt Nam chú trọng Hiện nay, TVQG Việt Nam

có quan hệ trao đổi với 122 đơn vị của 32 nước khác nhau trên Thế giới, chủ

yếu là các Thư viện Quốc gia, các Viện Hàn Lâm, các Trường Đại học, các tổ

chức xã hội Nhờ trao đổi sách quốc tế mà mỗi năm thư viện đã làm lợi cho nhà

nước một lượng ngoại tệ đáng kể

Dưới đây là tình hình trao đổi sách Quốc tế của TVQG Việt Nam từ

1999-2001:

TQuốc

Tổng

Những năm gần đây, mặc dù TVQG Việt Nam có giảm số lượng đơn vị

trao đổi so với các năm trước, nhưng chất lượng lại tăng lên rõ rệt Nhờ vậy,

cùng với vốn tài liệu đầy đủ nhất về các ấn phẩm quốc văn, thư viện đã thu thập

được hàng vạn tài liệu ngoại văn có giá trị khoa học thuộc đủ các môn loại tri

thức Riêng nguồn trao đổi tài liệu ngoại văn chiếm khoảng 80% tổng số sách

ngoại nhập vào thư viện

2 Công tác tổ chức phục vụ bạn đọc tài liệu ngoại văn ở TVQG Việt

Nam

Trong những năm gần đây nhu cầu về thông tin ngày càng lớn Bên cạnh

đó vào những năm đầu của thế kỷ 21, do diện tích được mở rộng, cùng với

nguồn tài liệu phong phú và đa dạng nên TVQG Việt Nam đã có điều kiện tổ

chức phục vụ bạn đọc từ vốn tài liệu trong nước lẫn tài liệu nước ngoài ngày

một tốt hơn Điều này được thể hiện rõ ở số lượng người đến TVQG Việt Nam

làm thẻ, số lượng bạn đọc và lượt sách luân chuyển ngày một tăng

Theo thống kê tính từ khi bắt đầu làm thẻ đến đầu tháng 3/2005 thì đã có

54915 người đến làm thẻ Trong đó có 11741 người là cán bộ công nhân viên

chức (Có trình độ Đại học trở lên) và 43174 người là là sinh viên (năm thứ 3 trở

lên)

Bên cạnh đó số lượt bạn đọc và lượt sách luân chuyển tăng liên tục:

Lượt bạn

đọc

207379

TB 601 lượt/ngày

328775

TB 996 lượt/ngày

395639

TB 1100 lượt/ngày Lượt sách luân

chuyển

377430

TB 1100 lượt/ngày

563035

TB 1706 lượt/ngày

752821

TB 2100 lượt/ngày

Hiện nay TVQG Việt Nam có 3 phòng đọc tài liệu nước ngoài Đó là

phòng đọc sách Tiếng Anh do quỹ Châu Á tài trợ, phòng đọc sách Hữu nghị,

phòng đọc sách Trung Quốc (Câu lạc bộ giao lưu Văn hóa Việt-Trung), bên

cạnh đó còn có phòng đọc tài liệu quý hiếm (Luận án, sách Hán-Nôm), trong

phòng này có một số Luận án tiếng nước ngoài

Bạn đọc của các phòng đọc tài liệu nước ngoài bao gồm :cán bộ, sinh viên

và người nước ngoài trong đó bạn đọc là sinh viên chiếm một tỷ lệ rất

lớn(70-80%) Bạn đọc là cán bộ thường là những người làm công tác giảng dạy và

nghiên cứu, đối với sinh viên là những sinh viên từ năm thứ ba trở lên Vì vậy,

bạn đọc ở các phòng đọc tài liệu nước ngoài có trình độ ngoại ngữ rất cao Bạn

đọc là người nước ngoài thì phải có giấy giới thiệu của cơ quan nơi họ làm việc

hoặc phải xuất trình hộ chiếu

Phòng đọc sách Tiếng Anh do Quỹ Châu Á tài trợ có khoảng hơn 3000

bản sách Phòng bắt đầu đi vào phục vụ từ năm 2001, đây là phòng tự chọn (tổ

chức kiểu kho mở) Sách ở đây được phân loại theo khung phân loại DDC, bao

gồm đủ các lĩnh vực : Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, khoa học ứng dụng,

Văn học nghệ thuật Phòng hiện nay có 25 chỗ ngồi, bạn đọc chủ yếu là sinh

viên (Chiếm 80%)

Phòng đọc sách Hữu nghị bắt đầu đi vào phục vụ từ ngày 4/10/2004 Sách

của phòng với nhiều thứ tiếng khác nhau và đủ các lĩnh vực Sách Tiếng Nga

(sách khoa học xã hội và nhân văn, văn học nghệ thuật), Tiếng Pháp (khoa học

xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên, văn học nghệ thuật), sách Tiếng Anh

(khoa học tự nhiên, khoa học ứng dụng), sách Liên Hợp Quốc (khoa học xã hội

và nhân văn, khoa học tự nhiên ) Phòng được tổ chức theo kiểu kho mở - tự

chọn và sách được sắp xếp theo từng lĩnh vực, phòng có 20 chỗ ngồi Bạn đọc là

sinh viên chiếm khoảng 70% còn lại là cán bộ Bạn đọc là cán bộ chủ yếu là

những người đã công tác và học tập ở nước ngoài, đặc biệt là ở Liên Xô cũ

Phòng đọc sách Trung Quốc: Đây là phòng đọc do Đại sứ quán Trung

Quốc tài trợ Sách ở phòng đọc này không phải được lấy từ số lượng sách Hoa

của Thư viện mà đó là sách do Đại sứ quán Trung Quốc tặng Sách của phòng

gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như: Tin học, Nông nghiệp, Kỹ thuật, Y học,

Kinh tế, Văn học Trung Quốc Phòng đọc được tổ chức theo kiểu kho mở - tự

chọn, phòng có 20 chỗ ngồi, bạn đọc phần đông là sinh viên chiếm hơn 80% còn

lại là cán bộ và bạn đọc nước ngoài chiếm một lượng rất nhỏ

Phòng đọc tài liệu quý hiếm : Bao gồm sách Hán, Nôm và có luận án

bằng tiếng nước ngoài Phòng được tổ chức theo kiểu kho đóng, phục vụ theo

phiếu yêu cầu Phòng đọc tài liệu quý hiếm hiện nay có 65 chỗ ngồi, đáp ứng

ngày càng tốt hơn nhu cầu của bạn đọc Bạn đọc là sinh viên chiếm khoảng 80%

còn lại là cán bộ và một số ít là bạn đọc nước ngoài

Do nhu cầu thông tin khoa học ngoại ngày một tăng, do vậy các phòng

đọc tài liệu nước ngoài ngày càng thu hút được nhiều bạn đọc Điều này được

thể hiện rõ ở số lượt bạn đọc và số lượt sách luân chuyển ngày một tăng ở các

phòng đọc tài liệu nước ngoài

Theo thống kê của 2 tháng đầu năm 2005:

Phòng

Lượt bạn đọc

Lượt sách luân chuyển

Lượt bạn đọc

Lượt sách luân chuyển

Tài liệu quý

hiếm

Ở các phòng đọc tài liệu nước ngoài mở cửa phục vụ bạn đọc từ 8h sáng

đến 8 giờ tối, tổ chức phục vụ bạn đọc theo 2 hình thức

- Đọc theo phiếu yêu cầu: Bạn đọc tra cứu cuốn sách mình cần trên phiếu

hay trên máy tính, sau đó viết vào phiếu yêu cầu rồi đưa cho thủ thư và chờ lấy

sách Đây là hình thức phục vụ theo kiểu kho đóng, hình thức này chỉ được phục

vụ ở phòng đọc tài liệu quý hiếm

- Phương thức đọc tự chọn: Bạn đọc tự vào giá để tài liệu lấy cuốn sách

mà mình cần không phải thông qua bàn thủ thư Các phòng được tổ chức phục

vụ theo kiểu này như: Phòng đọc sách Tiếng Anh do quỹ Châu Á tài trợ, phòng

đọc sách Trung Quốc, phòng đọc Hữu nghị

III Nhận xét và kiến nghị

Từ những kết quả nghiên cứu ở trên, chúng tôi xin đưa ra một số nhận xét

và kiến nghị sau:

1 Nhận xét

Trước hết, phải thấy rằng kho tài liệu ngoại văn của TVQG Việt Nam là

một trong những kho tài liệu ngoại văn lớn với bề dầy lịch sử phát triển của

mình Không những thế nó còn đa dạng phong phú về loại hình xuất bản, ngôn

ngữ và bao gồm tất cả các môn loại tri thức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ

của TVQG Việt Nam của một nước và đã phần nào đáp ứng được nhu cầu của

độc giả về tài liệu ngoại văn

Ở TVQG Việt Nam có kho tài liệu tra cứu với hơn 4000 tài liệu, đều là bộ