Trong những năm gần đây, Nghị quyết của Đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác của Nhà n-ớc, của Bộ GD&ĐT đều nhấn mạnh việc đổi mới PPDH là một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học,
Trang 1Đề tài : Sáng kiến kinh nghiệm
NÂNG CAO HIỆU QUẢ BÀI THỰC HÀNH VẬT LÍ 6:
XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG RIấNG CỦA SỎI
I Lý do chọn đề tài làm sáng kiến kinh nghiệm.
Trong những năm gần đây, Nghị quyết của Đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác của Nhà
n-ớc, của Bộ GD&ĐT đều nhấn mạnh việc đổi mới PPDH là một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học, và bậc học ở nớc ta, nhằm góp phần đào tạo những con ngời tích cực, tự giác, năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống
Vậy đổi mới mạnh mẽ PPDH là: khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nết t duy sáng tạo của ngời học, từng bớc áp dụng các phơng pháp tiên tiến và phơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học tự nghiên cứu của học sinh Bản thân tôi cũng nh các
đồng nghiệp đang nổ lực thực hiện nhiệm vụ trên
Là một giáo viên dạy bộ môn thực nghiệm vật lý, qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy t tởng chủ đạo của các sách giáo khoa vật lý phổ thông như sau:
Như vậy nội dung kiến thức mới đợc hình thành phần lớn thông qua các thí nghiệm và thực hành,
là giỏo viờn dạy vật lớ ngoài kiến thức cần truyền thụ cho học sinh thỡ cần cú kỹ năng làm thớ nghiệm và thường xuyờn vận dụng sỏng tạo thiết bị cũng như làm đồ dựng học tập để đỏp ứng nhu cầu dạy học thời đại mới
Trong qua trỡnh giảng dạy vật lớ 6 tụi thấy học kỡ I cú bài : THỰC HÀNH XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG RIấNG CỦA SỎI.(tiết 13) với dụng cụ thớ nghiệm như yờu cầu sỏch giỏo khoa thỡ người dạy và người học gặp rất nhiều khú khăn bởi dụng cụ, độ chớnh xỏc thấp và thời gian 45 phỳt là khụng đủ Trờn cơ sở đú bản thõn tụi đó cú biện phỏp khắc phục mà khụng mất đi mục tiờu của bài dạy, đẩm bảo tớnh chớnh xỏc cao hơn, đồng thời giảm thời gian lại
ii.phạm vi áp dụng và đối t ợng nghiên cứu:
- SKKN này nội dung được ỏp dụng cho bài thực hành vật lý 6 SKKN này đựợc nghiên cứu tại trờng THCS Ba Lòng
Trang 2- Số học sinh là đối tợng tham gia đề tài này là 69 em Chuyên đề này đợc thực hiện ở bài:
Thực hành: THỰC HÀNH XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG RIấNG CỦA SỎI.
III Mục đích nghiên cứu và cơ sở lí luận
1.Mục đớch nghiờn cứu : Mục đớch nghiờn cứu đề tài này để phục vụ cho tiết thực hành vật lý 6
Mục đớch : Sử dụng LỰC KẾ để thay thế cho cõn RễBECVAN TRONG BÀI : THỰC HÀNH
ĐO KHỐI LƯỢNG RIấNG CỦA SỎI
2
C ơ sở lý luận
a Quan niệm về tính tích cực học tập
Chủ nghĩa duy vật lịch sử xem tích cực là một vốn có của con ngời trong đời sống xã hội Khác với động vật con ngời không những tiếp thu những gì sẵn có trong thiên nhiên cho sự tồn tại phát triển xã hội Chủ động cải tiến môi trờng tự nhiên, cải tạo xã hội sáng tạo ra nền văn hóa ở mỗi thời đại hình thành và phát triển tính tích cực xã hội là một trong các nhiệm vụ chủ yếu của
GD nhằm đào tạo những con ngời năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng
“Tính tích cực là một hiện tợng s phạm biểu hiện ở sự gắng sức cao về những mặt trong những hoạt động học tập.”(L.V.Relvova) Học tập là một trờng hợp riêng của nhận thức “Một sự nhận thức đã đợc làm cho dễ dàng đi và đợc thực hiện dới sự chỉ đạo của GV (D.VE rđ Dniev) Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt động nhận thức của HS đặc trng ở khát vọng học tập, cố gắng, trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức Trong học tập HS phải
“khám phá” ra những kiến thức mới đối với bản thân mình, dù đó chỉ là khám phá lại những điều loài ngời đã biết Bởi vì con ngời chỉ thực sự nắm vững cái mà chính mình đã dành đợc bằng hoạt
động của bản thân HS sẽ hiểu và ghi nhớ những gì đã nắm bắt.Trải qua hoạt động nhận thức tích cực của mình trong đó các em đã phải có những cố gắng trí tuệ Đó là cha nói lên bởi một trình độ nhất định thì sự học tập tích cực sẽ mang tính nghiên cứu khoa học và ngời học cũng làm ra những kiến thức mới cho loài ngời
Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc Sự thách thức trớc nguy cơ tụt hậu trên đồng tiền vào thế kỹ XXI bằng đua tranh trí tuệ đang đòi hỏi đổi mới GD, trong đó sự đổi mới căn bản về PPDH nhằm đào tạo lớp ngời mới, năng động và sáng tạo đủ sức giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn phát triễn của đất nớc Trong bối cảnh nh vậy PPDH tích cực cần phải nhanh chóng để hội nhập với xu thế thời đại
b.Quan niệm về tớnh tớch cực của học sinh khi học cỏc tiết thớ nghiệm thực hành:
Là học sinh hai vấn đề mà giáo viên cần rèn luyện cho học sinh: 1 Tự học, 2 Sáng tạo Hai mặt đó quan hệ mật thiết với nhau Sẽ không có sáng tạo nếu không có tự học tích cực; sẽ không
Trang 3có tự học hiệu quả nếu không mài sắc trí sáng tạo Tự học để khám phá nhận thức và khai phá sáng tạo Sáng tạo để khẳng định sự tìm tòi siêu thoát trong tự học Trong các tiết thí nhiệm và thực hành, học sinh tích cực là học sinh chuẩn bị chu đáo về lý thuyết và dụng cụ, tự nghiên cứu
để làm thí nghiệm theo mục đích đề ra, đồng thời có tính sáng tạo
+ Các kỹ năng chính má giáo viên cần rèn luyện cho học sinh khi học vật lý:
- Kỹ năng thu thập thông tin
- Kỹ năng xử lý thông tin
- Kỹ năng truyền đạt thông tin
- Kỹ năng vận dụng, ghi nhớ
Bao trùm tất cả là kỷ năng tự học
Quan điểm dạy học là những định hướng mang tớnh chiến lược, cương lĩnh, là mụ hỡnh lớ thuyết của PPDH (cú thể hiểu quan điểm dạy học tương đương với cỏc trào lưu sư phạm) Vớ dụ :
- Dạy học theo mục tiờu
- Dạy học phõn húa
- Dạy học theo dự ỏn
- Dạy học giải quyết vấn đề
- Dạy học tương tỏc
- Dạy học khỏm phỏ
- Dạy học tỡnh huống
Núi cho tụi nghe - Tụi sẽ quờn
Chỉ cho tụi thấy - Tụi sẽ nhớ
Cho tụi tham gia - Tụi sẽ hiểu
Trăm nghe khụng bằng một thấy
Trăm thấy khụng bằng một làm
Ta làm - Ta sẽ học được
C Thớ nhiệm vật lớ là gỡ?
Thớ nhiệm vật lớ là quỏ trỡnh tỏc động cú chủ định,cú hệ thống của con người vào đối tượng của hiện thực khỏch quan
IV Ph ơng pháp nghiên cứu
Trang 4- Phơng pháp thống kê thực tiển.
- Phơng pháp thực nghiệm
V nội dung:
1 Th ực trạng của vấn đề :
Về mục tiờu:
1 Kiến thức:
- Giúp h/s biết cách xác định khối lợng riêng của vật rắn dựa vào công thức D =
V m
2 Kỷ năng:
- Biết cách tiến hành một bài thực hành vật lý.
- Sử dụng thành thạo cân Rôbécvan, bình chia độ để cân vật rắn không thấm nớc.
3 Thái độ:Cẩn thận khi làm thí nghiệm, yêu thích môn học.
Trong tiết thực hành xỏc định kối lượng riờng của sỏi, tư tưởng chỉ đạo của sỏch giỏo khoa như sau:
TIẾT 13 - BÀI 12: THỰC HÀNH: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG RIấNG CỦA SỎI
I MỤC ĐÍCH YấU CẦU:
Biết cỏch xỏc định khối lượng riờng của một vật rắn
II CHUẨN BỊ DỤNG CỤ:
1 Giỏo viờn: Một bộ thớ nghiệm như của nhúm
2 Học sinh : Chuẩn bị cho mỗi nhúm học sinh:
- Một cõn Rụbộcvan và hộp quả cõn
- Một bỡnh chia độ cú GHĐ 100 cm3 VÀ ĐCNN 1cm3
- Một cốc nước
- 15 hũn sỏi cựng một loại
- Khăn lau, đụi đũa
3 Cỏc bước tiến hành:
B 1: Chia sỏi làm 3 phần bằng nhau Lấy bỳt dạ đỏnh dấu vào cỏc hũn sỏi để trỏnh lẫn hũn sỏi của phần nọ sang phần kia
B 2: Đo khối lượng của mỗi phần, sau đú để riờng mỗi phần, trỏnh lẫn Kết quả đo được ghi vào bảng kết quả thớ nghiệm
B 3: Đổ khoảng 50 cm3 nước vào bỡnh chia độ
B 4: Lần lượt cho từng phần sỏi vào bỡnh để đo thể tớch của mỗi phần Kết quả đo được ghi vào bảng kết quả thớ nghiệm
Trang 5III NỘI DUNG THỰC HÀNH:
A Câu hỏi chuẩn bị:
Câu 1: Khối lượng riêng của một chất là gì?
Trả lời:
………
………
………
……….…
Câu 2: Công thức tính khối lượng riêng theo khối lượng và thể tích? Nêu tên và đơn vị các đại lượng trong công thức? Trả lời: ………
………
………
………
………
Câu 3: Dụng cụ đo thể tích là gì? Dụng cụ đo khối lượng là gì? Trả lời: ……….
……
……….
……….
…
……….…
B.Kết quả thực hành:
Lần đo Khối lượng sỏi Thể tích sỏi Khối lượng riêng
của sỏi (kg/m 3 )
Theo g Theo kg Theo cm 3 Theo m 3
1
2
3
D.Nhận xét kết quả và rút ra kết luận:
Giá trị trung bình của khối lượng riêng của sỏi:
Trang 6Dtb =
3
= … kg/m3
2.Thực trạng của vấn đề:
Thuận lợi: Các dụng cụ sử dụng trong bài để thực hành, hầu hết học sinh đã sử dụng thành thạo
Trực tiếp sử dụng công thức D =V mm/v
Khó khăn:
Cân Rôbécvan và hộp quả cân không phải trường nào cũng có hoặc có thì lâu ngày cũng bị hỏng không sử dụng được
Khi sử dụng học sinh gặp khó khăn bởi học sinh mới chỉ có cơ hội một lần trong bài lí thuyết tiếp cận
Khi sử dụng phải chịu tác động của bên ngoài như gió nên không chính xác
Học sinh trong nhóm không có cơ hội để làm nhiều lần
Trong quá trình viết báo cáo học sinh phải đổi đơn vị nhiều lần
3.Biện pháp giải quyết:
a Cơ sở lí thuyết:
Từ công thức: D =
v
m
mà p = 10.m
10
p
m=
⇒
Từ đó ta có cách: Dùng lực kế để thay cho cân Rôbécvan và hộp quả cân với cách này có những ưu điểm như sau:
Lực kế được trang bị rất nhiều và học sinh đã sử dụng thành thạo, trong khi đó cân Rôbécvan hạn hẹp
Học sinh đã thành thạo khi sử dụng lực kế
Khi sử ụng lực kế thì dụng cụ nhiều nên tất cả học sinh trong mỗi nhóm đều cod coe hội để thực hành
Việc đổi đơn vị ít hơn nên học sinh ít mất thời gian mà độ chính xác cao hơn
Khi sử dụng lực kế thì ít chịu tác động của ngoại cảnh nên độ chính xác cao hơn
b Dụng cụ:
Khay đựng dụng cụ
lực kế, bình thuỷ tinh 250cm3 ĐCNN 1cm3
Sỏi 1 túi, khăn lau
c Tiến hành:
• [D] = kg/m 3 => phải đổi đơn vị
Trang 7• Đổ khoảng 50 cm 3 nước vào bình thủy tinh
• Cho sỏi vào bình thủy tinh và đo thể tích nước dâng lên
• Tính khối lượng riêng của sỏi theo công thức D= m v
Thể tích của sỏi V= V1- V2
TIẾT 13 - BÀI 12: THỰC HÀNH: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG RIÊNG CỦA SỎI
Tổng điểm
(10đ)
Chuẩn bị (1đ)
Trật tự vệ sinh (1đ)
Thao tác (2đ)
Câu hỏi (2đ)
Kết quả (2đ)
Nhận xét (2đ)
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
Biết cách xác định khối lượng riêng của một vật rắn
II CHUẨN BỊ DỤNG CỤ:
1 Giáo viên: Một bộ thí nghiệm như của nhóm
2 Học sinh :
Khay đựng dụng cụ
lực kế, bình thuỷ tinh 250cm3 ĐCNN 1cm3
Sỏi 1 túi, khăn lau
3 Tiến hành:
• Tiến hành thí nghiệm
• Cân khối lượng của một số viên sỏi
• Đổ khoảng 50 cm3 nước vào bình thủy tinh
• Cho sỏi vào bình thủy tinh và đo thể tích nước dâng lên
• Tính khối lượng riêng của sỏi theo công thức
v
m
D= Ghi vào mẫu báo cáo
A
1N
2N
3N
5N
4N 6N
Trang 8III NỘI DUNG THỰC HÀNH:
A Cõu hỏi chuẩn bị:
Cõu 1: Viết cụng thức biểu thị mối quan hệ giữa khối lượng và trọng lượng?
Trả lời:
………
………
………
……….…
Cõu 2: Điền vào chỗ trống: a.Đo trọng lượng của sỏi bằng ( dụng cụ gỡ?) ………
b.Đo thể tớch của sỏi bằng ( dụng cụ gỡ?)
B.Kết quả thực hành: Lần đo Trọng lượng và khối lượng sỏi Thể tớch sỏi Khối lượng riờng của sỏi (kg/m 3 ) Trọng lượng(N) Khối lượng(kg) Theo cm 3 Theo m 3 1 2 3 D.Nhận xột kết quả và rỳt ra kết luận: Giỏ trị trung bỡnh của khối lượng riờng của sỏi: Dtb =
3
= … kg/m3
5 Kết quả của SKKN:
Qua các năm trực tiếp giảng dạy tôi đã chú trọng đến cách tổ chức và dánh giá nh trên v o à khối 6, đã rút ngắn đợc thời gian lại, song kết quả học sinh nhận thức và tiếp thu (phản ánh qua kết quả bài thực hành) có kết quả khá khả quan, đặc biệt là đánh giá khỏ công bằng cho mọi đối t-ợng học sinh, giúp cho mọi học tham gia một cách tích cực
Thống kê điểm THỰC HÀNH MễN VẬT Lí.
BÀI: THỰC HÀNH ĐO KHỐI LƯỢNG RIấNG CỦA SỎI
10-8,5 < 8,5-6,5 < 6,5 -5 < 5 - 3,5 < 3,5 ≥5;% <5;%
Trang 96 Kết luận:
Phương pháp này đã được áp dụng nhiều tiết ở trường và qua các tiết dạy cho thấy khi thay cân
Rôbecvan bằng lực kế thì bài thực hành đem lại hiệu quả cao, đặc biệt độ chính xác cao và thời gian ngắn lại đặc biệt là thí nghiệm đơn giản nên hầu hết học sinh đều tham gia và khâu đánh giá không còn là hình thức nữa mà khách quan công bằng hơn, làm cho học sinh tích cực hơn trong tiết thực hành Bản thân tôi thiết nghĩ cần phải có phương pháp giảng dạy và đánh giá các tiết thực hành ,thí nghiệm đơn giản, dễ làm phù hợp với lứa tuổi học sinh lớp 6 để phát huy tính tích cực của học sinh nhằm đem lại hiệu quả cao trong các tiết thực hành,thí nhiệm, rất mong được sự góp ý và phê bình của quý vị
Ba Lßng, th¸ng 10 n¨m 2009
Ngêi thùc hiÖn
NguyÔn Trung
- thí nghiệm vật lí là quá trình tác động có chủ định, có hệ thống
của con người vào đối tượng của hiện thực khách quan