QUẢN LÝ CHẤT THẢI-ĐỀ TÀI- RÁC THẢI RẮN-NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM SOÁT Ô NHIỄM CHẤT THẢI RẮN

Tại Hà Nội, theo ghi nhận của PV báo, rác ở HN được người dân vứt bỏ bất cứ chõ nào mà họ cảm thấy thuận tiện nhất, có thể là chân cột điện, bãi đất hoang, miệnh hố cống thoát nước của t

ĐỀ TÀI: RÁC THẢI RẮN_NHỮNG QUAN ĐIỂM

VÀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM SOÁT Ô NHIỄM

CHẤT THẢI RẮN

I TỔNG QUAN CHẤT THẢI RẮN

1 KHÁI NIỆM

Chất thải là những nguyên nhiên vật liệu được thải bỏ trong sản xuất và đời sống sinh hoạt hàng ngày

Rác thải bao gồm chất thải rắn như: polymer tổng hợp, nhựa, bao nilon, mảnh vỡ thuỷ tinh…Chất bán rắn như: bột nhão, bùn thải, vữa cặn dầu…

Rác thải có nhiều nguồn gốc khác nhau Nhưng chủ yếu, rác có nguồn gốc từ các hoạt động của con người, trong các hoạt động sản xuất, sinh hoạt và từ các dịch vụ phục vụ cho con người

2 PHÂN LOẠI CHẤT THẢI

Dựa vào nguồn gốc phát sinh chất thải, chúng ta phân ra:

Rác thải công nghiệp

Rác thải nông nghiệp

Rác thải sinh hoạt

Rác thải bệnh viện

Rác thải đô thị

Dựa vào tính chất rác thải có thể phân ra: rác thải hữu cơ và rác thải vô cơ Dựa vào khả năng phân huỷ của rác thải có thể

phân ra: rác thải không bị phân huỷ bởi sinh vật và rác thải có thể bị phân huỷ bởi sinh vật

3.NHỮNG QUAN ĐIỂM VỀ RÁC THẢI

Trước đây, trong những năm đầu của cuộc cách mạng công nghiệp, rác thải có số lượng nhỏ Nhiều nhà máy, xí nghiệp nằm cạnh các con sông, chất thải được xả trực tiếp ra sông, môi trường xung quanh Xử lí chất thải được xem như tống

khứ chất thải ra môi trường Đây chính là quan niệm “pha

loãng và phân tán” thời kì đó

Tuy nhiên, khi khu vực công nghiệp, đô thị tăng lên, rác thải theo đó tăng lên về số lượng Do đó, môi trường không còn khả năng tự làm sạch khi tiếp nhận nguồn thải Quan niệm

“phân tán và pha loãng” không còn phù hợp Quan niệm mới

về xử lí rác, đó là “cô đặc và nén lại” Nhưng, biện pháp này còn nhiều hạn chế Những container tự nhiên hay nhân tạo chứa rác thải có thể rò rỉ ra môi trường Kết quả là, một quan niệm khác được thay “sự phục hồi nguồn lực”

Quan điểm “ phục hồi nguồn lực” là coi rác thải là một nguồn nguyên nhiên liệu mới có thể tái chế và sử dụng Điều đó tạo lên khuynh hướng hiện đại, khuynh hướng quản lí rác thải

thống nhất, coi rác là nguồn lực để phát triển, tái chế và sử dụng lại rác thải

VD: Dùng rác thải chôn cất theo quy trình công nghệ để tạo ra phân trộn và khí mêtan

Với quan điểm này, nó được thể hiện rõ rằng, sự tăng lên của giá nguyên liệu thô, năng lượng, giá vận chuyển Và công nghệ

xử lí rác đã trở thành một trong 20 triệu ngành kinh tế của

nước Mỹ

VD: Ở thành phố Denver Colorado, những bãi đất chứa rác thải cũ được cải tạo lại và được xây dựng trở thành những bãi

đỗ xe

Đối với Việt Nam chúng ta, quan niệm về xử lí rác được xem như là trách nhiệm của cơ quan về môi trường, của nhà nước, mỗi người chưa có ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường Người dân chỉ quan niệm, môi trường xung quanh ta sống không có rác là được Do đó, một người có thể mang rác của nhà mình ra vệ đường, cạnh cống thoát nước hay bất cứ chỗ nào vắng vẻ để vất rác, miễn sao, xung quanh nhà mình không có rác là được rồi Quan niệm này đã ăn sâu vào ý thức của từng người Và khi làm những điều đó, họ không quan tâm

đến hậu quả đối với môi trường Hiện nay, với công nghệ xử lí rác còn hạn chế, nước ta vẫn còn một lượng lớn khối lượng rác chưa đựoc xử lí Và như vậy, rác thải là vấn đề nóng bỏng

trong việc làm ô nhiễm môi trường

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nước ta đã bắt đầu chú trọng việc tái chế và sử dụng rác thải và biến rác thải thành tiền Cụ thể tại thành phố HCM, tại hai bãi rác Tân Phước Lâp

1 và 2, thành phố đã bắt đầu xây dựng và vận hành công nghệ chôn lấp rác và thu hồi khí có ích sinh ra từ các bãi rác này Theo tính toán sơ bộ, với khối lượng rác thải rắn đô thị đã và đang được chôn lấp(3.000-3.500 tấn/ ngày),bãi chôn lấp Phước Hiệp 1 và 2 tại Củ Chi ( HCM) sẽ tạo thành khoảng 450.000-525.000 m3 khí/ngày đêm, lượng carbon có thể bán được theo chương trình tín dụng carbon CDM khoảng 17,64 triệu tấn ( tương đương 70,56 triệu USD với giá thấp nhất là 4 USD/tấn carbon theo giá quy đổi ); phát được 4.389.396 Mwh điện

( tương đương 4.389 tỷ đồng với giá bán điện la 1000đ/kwh)

4 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG RỦI RO CỦA XỬ LÍ RÁC THẢI ĐẾN MÔI TRƯỜNG

Hiện nay, rác thải được coi như là một phần tất yếu của cuộc sống, con người không thể sông, sinh hoạt và sản xuất mà

không thải ra rác Theo thời gian, lượng rác do con người thải

ra càng ngày càng lớn, tính chất, thành phần, độ độc hại của rác thải ngày càng tăng theo tiến trình phát triển của xã hội loài người Rác thải, ô nhiễm rác thải và xử lí nó đã trở thành vấn nạn lớn đối với tất cả chúng ta hiện nay

Riêng trên nước Mỹ, rác thải và việc xử lí rác thải rắn đang là vấn đề lớn Vấn đề được rut lại với lí do đơn giản, lượng rác thải được thải ra từ các đô thị là rất lớn Trong khi đó, không gian dùng cho việc xử lí và chứa rác thải ngày càng hẹp đi, chi phí cho việc xử lí rác thải là rất lớn và ngày càng tăng trong những năm gần đây

Ơ Mỹ, tất cả các các lọai rác thải công nghiệp, đô thị gây ra ảnh hưởng ngày càng tăng và gây ra nhiều khó khăn hco những nhà quản lí rác thải Mặc dù, một số lượng lớn rác thải đã được thu gom, tái chế,sử dụng và xử lí, cùng với sang kiến về công nghệ xử lí luôn được phát minh nhưng nước Mỹ vấn đứng

trong tình trạng khủng hoảng rác thải đô thị Mỗi năm, nước

Mỹ chi cho việc thu gom,xử lí rác thải hàng triêu đô la mỗi năm và đó là một trong những phí tổn lớn nhất chi cho môi trường của chính phủ

VD: Nước Mỹ, mỗi năm tại các khu vực thành thị thải ra 640 triệu kg chất thải rắn Mỗi ngày, một khối lượng rác thải ra có thể bao phủ 1,6 triệu km2 đất với chiều sâu khoảng 3m

Tại Việt Nam, mỗi ngày một lượng rất lớn rác thải được thải ra

từ các đô thị lớn, lượng rác thải này từ rất nhiều nguồn khác nhau Chúng có thể được sinh ra trong các hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, sinh hoạt và các dịch vụ khác

Nhưng, chủ yếu lượng rác thải được sinh ra từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt

Tại Hà Nội, theo ghi nhận của PV báo, rác ở HN được người dân vứt bỏ bất cứ chõ nào mà họ cảm thấy thuận tiện nhất, có thể là chân cột điện, bãi đất hoang, miệnh hố cống thoát nước của thành phố… Và nó gây ra ô nhiễm môi trường tại các hệ thong sông lớn chảy qua HN như sông Nhuệ-Đáy và các con sông nhỏ chảy trong nội thành như: sông Tô Lịch, Kim

Ngưu… Và gây mất mĩ quan đô thị Theo ước tính của sở Tài Nguyên thành phố HN mỗi ngày thành phố thải ra khoảng 4 triệu tấn rác thải khác nhau

Tại thành phố HCM, mỗi ngày thành phố thải ra trên 6 triệu tấn rác thải, chỉ một phần nhỏ trong số này được thu gom và

xử lí, con lại chúng được thải trực tiếp ra môi trường xung

quanh Và tại các bãi chôn lấp rác thải của thành phố, do công nghệ xử lí cung như công tác quản lí các bãi rái tại đây, nước

rò rỉ, khí thải và mùi hôi thối đang gây ra tác động rất xấu đến môi trường xung quanh

II NHỮNG LƯU Ý TRONG CÔNG NGHỆ XỬ LÍ RÁC THẢI

1 VỊ TRÍ VIỆC XỬ LÍ

Việc chọn nơi xử lí rác thải là rất quan trọng, nó góp phần

quyết định hiệu quả của việc xử lí và những tác động đến môi trương có thể có xảy ra do rủi do của công tác xử lí gây ra Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xử lí rác đảm bảo vệ sinh là:

Bản đồ địa hình nổi

Tầng nước ngầm dưới nơi xử lí

Lượng mưa tại nơi xử lí rác thải

Loại đất và đá nơi xử lí rác

Vị trí chọn nơi xử lí rác tải là nơi điều kiện tự nhiên đảm bảo

sự an toàn cho việc xử lí rác thải Đó là những rủi do trong quá trình xử lí là nhỏ nhất hay có thể chấp nhạn được trong phạm

vi môi trường cho phép Vị trí tốt nhất được chọn cho việc xử

lí chấ thải là các vùng đất khô cằn, cách li nguồn nước ngầm một cách tương đối, lượng nước rỉ rác hay chảy tràn ra ít và không thấm tới nguồn nước ngầm và nơi xử lí xa khu dân cư Tại những nơi ảm ướt, độ ẩm cao, vị trí chọn chôn lấp rác thải

là vùng đất sét và lượng cát và phù xa Với vùng đất như vậy, lượng nước rỉ rác được tạo ra sẽ được truyền dẫn bằng sức nước chậm tới môi trường xung quanh và một phần lượng

nước rỉ rác sẽ được trao đổi các ion trong đất được hoà tan và hấp thụ được giảm đi mức độ độc hại

VD: Khi rác thải được chon lấp trong vùng đá Aquifer, sự ô nhiễm không khí và nước rỉ rác được giảm đi nhờ bộ lọc tự nhiên

Tại vùng đá vôi, nơi có độ dốc lớn và được bao bọc bởi sỏi, cát

và đá sẽ có độ truyền dẫn nước cao Do đó, lượng nước thải

chảy ra từ rác thải nhanh chóng ngấm vùng nước ngầm phía dưới hay lan nhanh sang vùng lân cận

Do vậy, những nguyên tắc chung lạ chọn vùng xử lí rác chon lấp rác thải là:

Những lớp đá vôi hay những hầm đá có sự đổ gãy cao và có nhiều cát

Những vùng ngập lụtbị tràn ngập nước theo định kì bởi nước

bề mặt siên cũng được xem như nơi có thể chấp nhận được cho việc sử lí rác thải

Tại vùng có vật liệu truyền dẫn cao với mực nước cao không nên chọn nơi chon lấp

Tại nơi có địa hình gồ ghề, vị trí chọn cho việc chôn lấp gần đầu máng nước nơi mà lượng nước bề mặt là nhỏ nhất

Nhưng lớp đất sét nếu được giữ khô ráo cũng có thể dung

trong việc chon lấp rác thải

Khu vực đồng bằng, nơi mà đất nhiều cát và sét có sức truyền dẫn bằng sức nước nhỏ là nơi tốt nhất cho việc chon lấp rác thải

Đây là một số nguyên tắc cần thiết trong việc chọn lựa cho việc chon lấp rác thải Việc chon lấp rác tại nơi đó ít ảnh

hưởng tới chế độ địa chất và thuỷ văn Trong từng vùng cụ thể, chúng ta nên có chế độ quan trắc cụ thể, rõ rang và kiểm tra những yếu tố khác cùng với công tác đành giá tác động đến môi trường của việc chon lấp để có thể chọn lựa vùng phù hợp Qua đó chúng ta có được những khu vực không nên đặt các khu xử lí, chôn lấp rác thải là: khu vực đồng bằng gần cửa

sông, đầm lầy, vùng đất dẽ xảy ra sụt lở, nằm trong vùng kiến tạo địa mảng dẽ xảy ra động đất và đặc biệt không xây bãi chôn lấp gần các sân bay

2 NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG TẠI NƠI

XỬ LÍ RÁC THẢI

Những tác động đến môi trường tại các bãi chôn lấp rác thải thường có nguyên nhân do chu trình xử lí, công nghệ xử lí

không hợp hay do công tác quản lí tại các bãi rác này Tại địa điểm được chọn dung để chôn lấp rác thải, nếu không được quan trắc hợp lí, nơi chôn lấp rác được tiếp xúc với nguôn

nước ngầm Nước rỉ rác mang theo các chất ô nhiễm thâm qua đất và làm bẩn nguồn nước Môt nguyên nhân khác có thẻ xảy

ra đó là lương nước chảy tràn tại các bải rác lớn, dòng nước chảy tràn sẽ mang theo chất ô nhiễm chảy tràn trên bề mặt gây

ô nhiêm nguồn nước mặt và môi trưông xung quanh

Với công nghệ xử lí lạc hậu, không thích hợp cũng có thể gây

ô nhiễm môi trương xung quanh Cụ thể đó là môi trương đất tại nơi chôn lấp, môi trường nước và nguôn không khí tại các bãi chôn lấp Tại các bãi chôn lấp rác thải, nếu không được xây

bờ ngăn chắn nước rỉ rác, nước rỉ rác tại bãi chôn lấp hay cả nước chảy tràn bề mặt sẽ mang chất ô nhiễm phát tán ra môi trường Nguyên nhân thứ hai đó là, lượng đất và bề dày đất dung để phủ bề mặt rác thải sau mỗi ngày chôn lấp không hợp

lí, khôn gđủ độ dày khiến khí ô nhiễm và mùi phát sinh từ bãi rác sẽ được phát tán ra môi trương gây ô nhiễm bầu khí quyển VD: Tại các bãi rác, mùi hôi thối được phân huỷ từ chất hữư

cơ hay khí dễ cháy như metan hay nhiều loại khí phát sinh khác nếu không được ngăn chặn sẽ bị thoát ra ngoài môi

trường không khí

Cũng với bề dày đất phủ không hợp lí cung công tác quản lí rác không đảm bảo khiên các bãi rác bị xâm nhập bởi sinh vật như chuột côn trùng…cũng khiến phát sinh chất ô nhiễm ra môi trường xung quanh

VD: Trong những năm 30-40 của thế kỉ trước, ở Long Island New York đã sản sinh ra lượng nước rỉ rác và khí thải rộng vài trăm mét và di chuyển vài trăm kilomet từ những vị trí vứt rác thải

III BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT VÀ XỬ LÍ RÁC THẢI ĐÔ THỊ

1 THIẾT KẾ QUÁ TRINH XỬ LÍ RÁC ĐẢM BẢO VỆ SINH

KHÁI NIỆM

Một chu trình xử lí rác thải đảm bảo vệ sinh là quá trinh xử lí rác thải theo công nghệ thích hợp, phù hợp từng loại rác thải nhằm hạn chế nhỏ nhất những hậu quả tác dộng của rác thải yới môi trường

Thiết kế chu trình xử lí rác đảm bảo vệ sinh là hệ thống xử lí rác phức tạp gồm nhiều vật cản lối vào Vật cản này có thẻ là lớp đất sét có độ dày thích hợp phủ lên bề mặt rác được chôn lấp Ngoài ra, lớp vật cản này có thể là lớp nhựa tổng hợp dẻo giúp ngăn cách rác được chôn lấp với môi trường bên ngoài Bên cạnh đó, công tác quan trắc xác định nơi dung để chôn lấp rác thải cũng rất quan trọng Công tác quan trắc nhằm xác định đặc điểm thỏ nhưỡng, chế độ thuỷ văn, địa hình của vùng đất chôn lấp rác thải

Cuối cùng, quá trình xử lí rác đảm bảo vệ sinh phải là một hệ thống kiểm tra định lượng và có phương sách khác để đánh giá tiềm năng ô nhiễm nước bề mặt cung như nước ngầm Công tác quan trắc kiểm tra tầng đắy nước trước khi chôn lấp cũng như sau khi đã lấp đất, quan trắc đánh giá tác động lượng nước

rỉ rác, khí gas và khí độc hại khác sau quá trinh chôn lấp Công tác kiểm tra này được làm một cách định kì và duy trì trong suốt quá trình xử lí rác thải nhằm đánh giá hiệu quả xử lí cũng như có biện pháp khắc phục rủi ro trong xử lí một cách kịp thời

Một quá trình quan trắc dựa vào 6 con đường chất thải xâm nhập vào môi trường sau:

Các khí gas bị phân huỷ trong đất và đá như: metan,

ammoniac,hidrosulfur, nito oxyt…có thể được bay hơi và xâm nhập vào khí quyển

Những kim loại nặng như: Crom, chì,sắt… được giữ lại trong đất

Nhưng chất hoà tan như: clo,nitratvaf sulfat dẽ rang xuyên qua long đất và thấm xuống dòng nước ngầm

Nước trên bề mặt được chảy tràn sữ mang các chất ô nhễm trong rác thải theo và hoà vào hệ thống nước mặt

Vài loài cây trông phát triển gần khu xử lí rác sẽ hấp thụ các chất độc trong nước thải và được lưu chuyển trong hệ sinh thái vào cơ thể đông vật và con người

Xác thực vật chứa các chất độc nó sẽ đưa các chất độc đó vào đất và môi trường thong qua các quá trình lưu thông

Dựa vào 6 con đường trên, một quá trình kiểm tra định lượng phân tích chất lượng bầu không khí tại khu vực xử lí rác phát hiện chất độc khí trước khi chúng được tích luỹ và phát tán vào môi trường, quan trắc nước bề mặt, nước ngầm trong khu vực

xử lí dòng sông suối gần khu xử lý…

2 NHỮNG BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT CHẤT THẢI RẮN

Biện pháp kiểm soát chất thải rắn tại các đô thị là công việc khó khăn và rất phức tạp Nó gồm nhiều phương pháp được kết hợp với nhau từ công tác quản lí nguồn phát thải, thu gom, hạn chế, tái chế và tái sử dụng và công đoạn cuối cung mới là xử lí rác tại các nơi tập chung rác

2.1 QUẢN LÍ NGUỒN PHÁT SINH RÁC THẢI

Quản lí nguồn phát sinh rác thải là một trong công tác rất quan trọng trong việc kiểm soát ô nhiễm chất thải rắn Công tác

kiểm soát dựa vào luật môi trường về phát sinh rác thải, thu gom và xử lí tại nguồn phát thải Bên cạnh các văn bản về luật, công tác quản lí dựa vào những văn bản, những quy định dưới luật về môi trường chất thải rắn

Trước hết, đối với những nguồn phát sinh rác thải như khu công nghiệp, xí nghiệp, nhà máy, bệnh viện… phái có hệ thông

xử lí rác theo tiêu chuẩn môi trường Các cơ sở này phải có báo cáo về công tác quản lí rác thải tại cơ sở mình thải ra, nơi tập trung, thu gom và xử lí rác Ngoài ra, các cơ sở phát thải chất thải rắn phải đóng phí gây ô nhiễm do rác thải gây ra Phí

này được tính dựa trên phí sinh thái và thuế môi trường Các

cơ quan có trách nhiệm trong việc quản lí rác thải luôn phải giám sát, kiểm tra, theo rõi thực trạng quản lí rác thải và xử lí rác các cơ sở phát sinh chất ô nhiễm

Đối với rác thải sinh hoạt, cần xây dựng chương trình giáo dục

ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường Đó là ý thức vứt rác thải đúng nơi, đung chỗ quy định, xây dựng thói quen phân loại rác, sử dụng đồ gia dụng ít gây ô nhiễm, hạn chế sử dụng đồ dung khó phân huỷ như bao nilon, tái sử dụng

đồ dung trong gia đình

2.2 HỆ THỐNG THU GOM RÁC THẢI

Hệ thống thu gom rác là một khâu rất quan trọng trong chu trình xử lí rác thải Chúng ta chỉ có thể xử lí tốt chất thải rắn khi ta thu gom hết rác thải từ các nguồn phát sinh Một hệ

thông thu gom rác bao gôm: hệ thống thùng chứa rác đặt tại các vị trí công cộng như chợ, nơi công sở, gần cổng các bệnh viện, trường học, công viên và tại các cụm dân cư Đối các khu dân cư sinh sống cần đặt một thùng rác cho 2-3 nhà Bên cạnh

đó, chúng ta phải kể đến đội ngũ công nhân viên làm việc thu gom rác thải và số lượng xe chuyên dụng dung chuyên chở rác thải Tuy nhiên, một lượng rác không nhỏ dược thu từ hệ thống thu gom rác thải từ các cống thoát nước của đô thị

Tuy nhiên, ở nước ta, hệ thống thu gom rác thải con lạc hậu, lương xe chuyên chở rác còn ít và chưa chuyên dụng, số lượng thùng rác còn hạn chế đó là nguyên nhân khiến nạn vứt rác bừa bãi của người dân Tại các khu dân cư, khu vực nhà dân sinh sống thường chưa có hệ thống thùng rác thu gom Rác từ các gia đình chỉ được đựng trong bịch nilon hay xả trực tiếp ra vệ đường, điều này gây lên lương rác không nhỏ rơi xuống các cống thải, gây tắc nghẽn hệ thống cống thoát nước đô thị, gây

ô nhiễm nguồn nước…

2.3 PHÂN LOẠI, HẠN CHẾ, TÁI CHẾ, TÁI SỬ DỤNG RÁC THẢI