BÀI DỰ THI CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI SỨ MÔI TRƯỜNG BAYER VIỆT NAM 2006-RÁC THẢI SINH HOẠT MỘT PHẦN CỦA CUỘC SỐNG

Khái niệm Chất thải rắn – CTR cịn gọi là rác là các chất rắn bị loại ra trong quá trình sống, sinh hoạt, hoạt động sản xuất của con người và động vật.. Cho nên, CTR sinh hoạt rác thải

BÀI DỰ THI CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI SỨ MÔI TRƯỜNG BAYER

VIỆT NAM 2006

RÁC THẢI SINH HOẠT

MỘT PHẦN CỦA CUỘC SỐNG

PHAN VŨ AN

KHOA MÔI TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA, TP.HCM

TP.HCM, 06.2006

Rác thải sinh hoạt Một phần của cuộc sống

Rác là một phần tất yếu của cuộc sống, khơng một hoạt động nào của cuộc

sống khơng sinh ra rác Xã hội ngày càng phát triển, số lượng rác ngày càng nhiều và

dần trở thành một mối đe dọa thật sự đối với cuộc sống Nếu khơng giải quyết vấn đề

rác thải một cách hợp lý, chẳng mấy chốc, cuộc sống của chúng ta sẽ ngập tràn trong

rác Chúng ta sẽ làm gì để khơng phải sống trên núi rác? Hãy hành động từ hơm nay

I RÁC THẢI SINH HOẠT LÀ GÌ ?

1 Khái niệm

Chất thải rắn – CTR ( cịn gọi là rác) là các chất rắn bị loại ra trong quá trình

sống, sinh hoạt, hoạt động sản xuất của con người và động vật CTR phát sinh từ các

hộ gia đình, khu cơng cộng, khu thương mại, khu xây dựng, bệnh viện, khu xử lý chất

thải… Trong đĩ, CTR sinh hoạt chiếm tỉ lệ cao nhất Số lượng, thành phần chất

lượng rác thải tại từng quốc gia, khu vực là rất khác nhau, phụ thuộc vào trình độ phát

triển kinh tế, khoa học, kỹ thuật

Bất kỳ một hoạt động sống của con người, tại nhà, cơng sở, trên đường đi, tại

nơi cơng cộng…, đều sinh ra một lượng rác đáng kể Thành phần chủ yếu của chúng

là chất hữu cơ và rất dễ gây ơ nhiễm trở lại cho mơi trường sống nhất Cho nên, CTR

sinh hoạt (rác thải sinh hoạt) cĩ thể định nghĩa là những thành phần tàn tích hữu cơ

phục vụ cho hoạt động sống của con người, chúng khơng cịn được sử dụng và vứt trả

lại mơi trường sống

Bảng 1: Thống kê khối lượng rác trong giai đoạn 1997 - 2002

Năm 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Khối lượng

rác (tấn) 970.209 980.662 1.063.573 1.180.989 1.368.000 1537.979

Tấn/ngày 2.658 2.686 2.916 3.235 3.747 4.216

Nguồn: HOWADICO, 08.2002

Bảng 2: Thành phần rác thải sinh hoạt (tham khảo)

Thành phần chất thải % khối lượng

Rau, thực phẩm thừa, chất hữu cơ dể phân hủy 64.7

Cây gỗ 6.6 Giấy, bao bì giấy 2.1

Plastic khó tái chế 9.1 Cao su, đế giày dép 6.3

Vải sợi, vật liệu sợi 4.2

Thành phần khác 5.4

Nguồn: HOWADICO, 06.2002

Hình 1 : Rác thải sinh hoạt – Một phần của cuộc sống

2 Tác động môi trường của rác thải sinh hoạt

CTR gây ô nhiễm toàn diện đến môi trường sống: không khí, đất, nước

Gây hại sức khỏe: CTR có thành phần chất hữu cơ cao, là môi trường tốt cho

các loài gây bệnh như ruồi, muỗi, chuột, gián… qua các trung gian có thể phát triển

mạnh thành dịch

Ô nhiễm nước:

Rác sinh hoạt không được thu gom, thải vào kênh, rạch, sông, hồ… gây ô

nhiễm môi trường nước bởi chính bản thân chúng Rác nặng lắng làm nghẽn đường

lưu thông, rác nhẹ làm đục nước, nylon làm giảm diện tích tiếp xúc với không khí,

giảm DO trong nước, làm mất mỹ quan, gây tác động cảm quan xấu đối với người sử

dụng nguồn nước Chất hữu cơ phân hủy gây mùi hôi thối, gây phú dưỡng hóa nguồn

nước

Nước rò rỉ trong bãi rác đi vào nguồn nước ngầm, gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, như ô nhiễm kim loại nặng, nồng độ nitrogen, phospho cao, chảy vào sông hồ gây ô nhiễm nguồn nước mặt

Ô nhiễm không khí

Bụi trong quá trình vận chuyển lưu trữ rác gây ô nhiễm không khí

Rác hữu cơ dễ phân hủy sinh học Trong môi trường hiếu khí, kị khí có độ ẩm cao, rác phân hủy sinh ra SO2, CO, CO2, H2S, NH3… ngay từ khâu thu gom đến chôn lấp CH4 là chất thải thứ cấp nguy hại, gây cháy nổ

Ô nhiễm đất:

Nước rò rỉ trong bãi rác gây ô nhiễm đất

II BIỆN PHÁP NÀO CHO RÁC THẢI SINH HOẠT

Chúng ta có thể chia thành 2 loại biện pháp như sau:

U Biện pháp kỹ thuật

U Biện pháp quản lý

Biện pháp kỹ thuật để xử lý CTR ngày nay rất phát triển với nhiều kỹ thuật tiên tiến và hiệu quả Ở Việt Nam, hiện nay có công nghệ Seraphin rất hữu hiệu trong phân loại và xử lý CTR.Trong bài tiểu luận này, tôi không đề cập đến các giải pháp

kỹ thuật để xử lý CTR mà chủ yếu sẽ đề cập đến các biện pháp mang tính chất quản

lý để có thể quản lý CTR hiệu quả

Biện pháp quản lý:

1 Nhìn từ góc độ kinh tế, con người gây ô nhiễm bởi vì đó là cách rẻ tiền nhất

để giải quyết một vần đề rất thực tế là làm thế nào thải bỏ các phế phẩm sinh ra sau khi sản xuất và sử dụng hàng hóa Điều này có nghĩa là, môi trường suy thoái do động cơ lợi nhuận Cách thức xây dựng nền kinh tế và thể chế kinh tế có thể hướng con người đến việc đưa ra những quyết định gây ô nhiễm môi trường

9 Giải pháp đơn giản nhất cho vấn đề này là giáo dục, tuyên truyền, nâng cao ý thức, đạo đức môi trường cho mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ

9 Xây dựng hệ thống trường sinh thái (eco-school) để giáo dục học sinh (mô hình eco-school tại Anh) Giáo dục cho học sinh từ trong Nhà trường, từ nhỏ, và cha

mẹ, người lớn phải là người làm gương Trong chương trình học tại trường, nên dành

ra giờ ngoại khóa để thực hiện vấn đề này

9 Đào tạo hệ thống cán bộ, nhân viên giám sát với những kỹ năng chuyên môn cần thiết, giúp thúc đẩy tốt hơn qua trình phân loại rác và nâng cao ý thức cộng đồng,

có phong cách làm việc chuyên nghiệp Các nhóm chuyên trách sẽ được cấp kinh phí trong suốt quá trình hoạt động

9 Thực hiện chiến dịch 3R vì môi trường phát triển bền vững, bao gồm:

Reusing (tái sử dụng) – Reducing (giảm thiểu) – Recycling (Tái sử dụng)

2 Trong nền kinh tế thị trường, có những thất bại do thị trường mang lại dẫn đến sự ô nhiễm môi trường Có thể đưa ra 3 nguyên nhân dẫn đến thất bại của thị trường dẫn đến ô nhiễm môi trường, đó là sự xuất hiện của chi phí ngoại tác, môi

trường là tài nguyên tự do tiếp cận và chất lượng môi trường là một hàng hóa công cộng

Ba nguyên nhân trên có thể đưa ra nhiều hệ quả, trong đó, một hệ quả thường gặp nhất là xuất hiện hiện tượng “ăn theo” (hiện tượng free - rider), mọi người mong muốn hưởng chất lượng môi trường sống tốt hơn nhưng không muốn trả chi phí cho việc cải thiện môi trường sống của mình và mong muốn người khác trả thay cho mình Nhiều người có cùng suy nghĩ như thế sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến vấn đề xử lý rác thải nói riêng và cải tạo môi trường nói chung Do đó, phải tìm cách khắc phục suy nghĩ này

Æ Xây dựng một thị trường “xanh”, nghĩa là một thị trường phát triển bền vững, hạn chế tối đa những thất bại của thị trường có thể gây ảnh hưởng đến môi trường Để thực hiện được điều này, cần sự ra tay hỗ trợ, điều tiết và quản lý của Nhà nước bằng chính sách, pháp luật và con người

3 Xuất phát từ ý tưởng: Rác cũng là hàng hóa, cho nên rác cũng có thể được buôn bán và sinh lợi nhuận Hiện nay, rác thải là nguồn nguyên liệu Có thể dùng rác thải chế tạo béton lót đường, đê chắn sóng Nguồn kim loại thu hồi trong rác thải rất

có giá trị, tái sử dụng là chúng có thể giảm một lượng hao phí tài nguyên khá lớn Đó

là bí quyết thành công trong việc xử lý rác thải của nhiều nước trên thế giới (tiêu biểu

là Nhật Bản…)

Mở đường cho sản xuất sạch hơn và cơ chế phát triển sạch (CDM – Clean

Development Mechanism):

9 Các công ty thu gom, mua lại các loại chai lọ mà đựng sản phẩm mà công ty

đã bán ra thị trường để tiến hành tái chế Một việc làm có thể giúp làm giảm việc thải

bỏ các chai lọ sau sử dụng là khuyến khích người tiêu dùng tiếp tục sử dụng lại chai

lọ đó, bằng cách sản xuất ra sản phẩm nhưng được chứa đựng trong các túi giấy, người tiêu dùng mua về và đổ vào các chai lọ có sẵn, so với việc thu gom, tái sử dụng chai lọ thì việc sử dụng bao bì giấy thuận tiện hơn Nhà nước có chính sách giảm thuế cho các doanh nghiệp thực hiện tốt vấn đề sản phẩm thân thiện với môi trường

9 Sản xuất nylon hữu cơ dễ phân hủy, trong các hoạt động thương mại, nylon không cho mà người tiêu dùng phải mua, điều này khiến người tiêu dùng ý thức hơn

về việc sử dụng lại các loại túi nylon có thể sử dụng lại được

9 Đối với các công ty sản xuất thiết bị tiêu dùng, sinh hoạt, buộc nhà sản xuất phải có trách nhiệm với sản phẩm hàng hóa của mình, trách nhiệm này được cụ thể hóa bằng các đạo luật, họ phải tìm cách cải thiện các sản phẩm của mình sản xuất ra (kể cả máy giặt, tivi, máy điều hòa…) sao cho dễ lắp đặt, phân loại, tái chế sau khi chúng hết thời hạn sử dụng Điều này buộc các công ty phải suy nghĩ để thay đổi, nhìn chung có thể giúp năng cao trình độ công nghệ của đất nước khi các ngành sản cuất buộc phải sản xuất thân thiện hơn với môi trường (enviromentally friendly) (mô hình của Nhật Bản)

4 Hàng năm, nước ta phải tiêu tốn đến 15.000 tỷ đồng và 5000 ha diện tích đất quanh đô thị để xử lý và chôn lấp rác thải Đây là một biểu hiện cho thấy sự yếu kém

và che lấp những khuyết điểm Nhà nước cũng đã phải chi ra rất nhiều tiền để nhập các thiết bị, công nghệ xử lý rác thải của các nước tiên tiến nhưng hiệu quả cũng không cao