Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH trong giảng dạy KTCN tại trường Đại học Hùng Vương

Trong quá trình giảng dạy nếu áp dụng một số biện pháp nêu trong đềtài, hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học sẽ tốt hơn, từ đó tạo động cơ,hứng thú học tập cho sinh viên, nâng cao ch

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Lý luận dạy học hiện đại đã đa ra quan điểm dạy học thứ ba: quan điểmlấy vai trò của phơng tiện dạy học (PTDH) là trung tâm của quá trình dạy học,bên cạnh quan điểm lấy ngời học hoặc ngời thầy làm trung tâm Điều đó chothấy vai trò của PTDH ngày càng đợc nâng cao và mức độ sử dụng các phơngtiện hiện đại ngày càng thờng xuyên hơn PTDH trải qua từng giai đoạn pháttriển đã làm thay đổi quá trình dạy học(QTDH), đem lại nhiều lợi ích to lớncho ngời học và ngời dạy Với sự đa dạng hoá, hiện đại hoá nh hiện nay, cónhiều loại PTDH để giáo viên lựa chọn, sử dụng nhằm trợ giúp cho ngời họctiếp cận tri thức khoa học một cách dễ dàng và hứng thú

Trong dạy học nói chung việc sử dụng PTDH là rất cần thiết Đặc biệtcàng có nhiều ý nghĩa hơn đối với dạy học kỹ thuật Từ mục tiêu, chơng trìnhdạy học kỹ thuật cho thấy đối tợng nghiên cứu của ngành học là rất rộng, đadạng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau và có mối liên hệ chặt chẽ với các khoahọc khác Một đặc thù quan trọng nữa của dạy học kỹ thuật là có khá nhiềumôn học có nhiều thời gian học tại các phòng thí nghiệm, xởng thực hành

Vai trò to lớn của PTDH không thể phủ nhận đợc Tuy nhiên việc sửdụng PTDH không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích nh mong muốn Việc sửdụng không đúng cách hoặc quá lạm dụng PTDH đều có khả năng đem lại kếtquả xấu cho ngời dạy và ngời học Vấn đề sử dụng hợp lý các PTDH đã đợc

đề ra, trong đó có nhiều ý kiến đóng góp khác nhau của các chuyên gia trong

và ngoài ngành giáo dục Là một cá nhân hoạt động trong ngành giáo dục đâythực sự là vấn đề tôi rất quan tâm Đặc biệt là trong điều kiện hoạt động nghềnghiệp hiện nay Với mong muốn đóng góp một số ý kiến về vấn đề sử dụngPTDH trong dạy học bộ môn, đồng thời khảo nghiệm quá trình dạy học của

bản thân, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “ Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH trong giảng dạy KTCN tại trờng Đại học Hùng Vơng”

làm đề tài nghiên cứu khoa học của mình

2 Mục đớch và nhiệm vụ nghiờn cứu.

2.1 Mục đớch

Trờn cơ sở lý luận và nghiờn cứu thực tiễn, Đề xuất một số biện phỏpnhằm nõng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học trong giảng dạy Kỹthuật cụng nghiệp tại trường đại học Hựng Vương

2.2 Nhiệm vụ

- Nghiên cứu cơ sở lí thuyết của đề tài.

- Nghiên cứu thực trạng sử dụng PTDH trong giảng dạy KTCN ởtrường Đại học Hùng Vương

- Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH tronggiảng dạy KTCN ở trường ĐH Hùng Vương Tiến hành thực nghiệm một sốbiện pháp nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đó

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

3.1 Đối tượng nghiên cứu.

Việc sử dụng phương tiện dạy học trong giảng dạy Kỹ thuật côngnghiệp

3.2 Phạm vi nghiên cứu.

Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học trong giảng dạy Kỹ thuật côngnghiệp tại trường đại học Hùng Vương

4 Phương pháp nghiên cứu.

4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó phân tích khái quát, tổng hợp phục vụ cho cơ sở lý luận đặt ra của đề tài

4.2 Phương pháp điều tra thực tế.

Phỏng vấn, điều ta bằng phiếu khảo sát

4.3 Phương pháp thực nghiệm.

Tổ chức thực nghiệm một số biện pháp nhằm kiểm chứng tính khả thi

và hiệu quả của các biện pháp đó

4.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Tổ chức trao đổi, lấy ý kiến của các chuyên gia, những người có kinhnghiệm trong vấn đề sử dụng PTDH trong giảng dạy KTCN

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

4.1 Ý nghĩa khoa học.

Trong quá trình giảng dạy nếu áp dụng một số biện pháp nêu trong đềtài, hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học sẽ tốt hơn, từ đó tạo động cơ,hứng thú học tập cho sinh viên, nâng cao chất lượng dạy và học

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Đề tài đánh giá thực trạng sử dụng phương tiện dạy học trong giảngdạy Kỹ thuật công nghiệp tại trường đại học Hùng Vương.

- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học trong giảng dạy Kỹ thuật công nghiệp tại trường đại học Hùng Vương

6 Bố cục của đề tài.

6.1 Đề tài gồm có 3 chương, đề cương như sau:

Chương 1 - CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Vai trò của phương tiện dạy học

1.2 Các loại phương tiện dạy học

1.3 Vấn đề sử dụng hợp lý phương tiện dạy học

Chương 2 - THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

TRONG GIẢNG DẠY KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

2.1 Thực trạng phương tiện dạy học hiện có sử dụng trong giảng dạy kỹ thuật công nghiệp

2.2 Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học

Chương 3 - MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC TRONG GIẢNG DẠY KỸ THUẬT CÔNG

NGHIỆP TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

3.1 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học trong giảng dạy kỹ thuật công nghiệp tại trường Đại học Hùng Vương3.2 Thực nghiệm sư phạm

6.2 Nội dung :

CHƯƠNG 1- CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Vai trò của phương tiện dạy học.

1.1.1 Khái niệm phương tiện dạy học.

- Phương tiện:

Theo từ điển Tiếng Việt: phương tiện là cái được dùng để đạt mục đích.[9]

Phương tiện theo tiếng La-tin là “medium” có nghĩa là ở giữa, trunggian liên kết giữa người gửi và người nhận Phương tiện vừa có tính hàmchứa, tính vị trí, vừa có chức năng chuyển giao, liên kết trong quan hệ giữangười gửi và người nhận.

Phương tiện là một cấu trúc chứa đựng và thể hiện các tín hiệu nhằmchuyển giao nội dung nhất định giữa người gửi và người nhận bằng hệ thốngcác tín hiệu thông qua các giác quan cảm nhận của con người

- Quá trình dạy học: quá trình dạy học là quá trình mà dưới sự lãnh đạo,

tổ chức, điều khiển của người giáo viên, người học tự giác, tích cực, chủ động

tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụdạy học.[3]

Các yếu tố cơ bản của quá trình dạy học gồm:

 Mục tiêu dạy học:

 Nội dung dạy học :

 Phương pháp dạy học : tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và tròtrong quá trình dạy học

 Phương tiện dạy học:

 Hình thức tổ chức dạy học:

 Công cụ kiểm tra đánh giá kết quả dạy học:

- Phương tiện dạy học:

Mặc dù mang tính đặc thù xong quá trình dạy học cũng là một quá trìnhlao động của người giáo viên, vì vậy giống như bất kỳ quá trình lao độngnào, QTDH cũng phải sử dụng những phương tiện lao động cần thiết Phươngtiện lao động sư phạm rất đa dạng, trong đó PTDH được coi là một bộ phậncủa phương tiện lao động sư phạm, được định nghĩa theo nhiều cách khácnhau Có thể nêu ra một số định nghĩa như sau:

+ PTDH là phần vật chất khách quan gồm toàn bộ những trang thiết bị,máy móc, tài liệu…phục vụ cho việc giảng dạy và học tập.[8]

+ PTDH bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp đượcdùng trong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và tiếp thukiến thức, kỹ năng, kỹ xảo.[7]

+ PTDH bao gồm các phương tiện mang tin, phương tiện kĩ thuật vàphương tiện tương tác được sử dụng trực tiếp trong quá trình dạy học để

chuyển tải nội dung, tương tác với phương pháp dạy học nhằm đạt mục tiêuxác định.[6]

+ PTDH là tập hợp những đối tượng vật chất được giáo viên (GV) sử dụngvới tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của họcsinh (HS), nó còn là nguồn tri thức phong phú để học sinh lĩnh hội kiến thức

và rèn luyện kỹ năng.[5]

+ PTDH là một cấu trúc chứa đựng và thể hiện các tín hiệu hàm chứa đầy

đủ những ý định của GV và nó có thể được sử dụng hoặc chọn lựa nhằmtruyền tải, truyền đạt nội dung đến HS và nhằm liên kết giữa học sinh, giáoviên và nội dung theo mục tiêu và phương pháp cũng như hoạch định ban đầucủa giáo viên.[4]

Như vậy có thể nhận thấy các dấu hiệu thường sử dụng trong các địnhnghĩa về PTDH:

+ Là đối tượng vật chất

+ Được GV và HS sử dụng trong QTDH

+ Gắn liền với phương pháp dạy học và đảm bảo hiệu quả dạy học

Qua tìm hiểu các định nghĩa khác nhau về PTDH và sự lĩnh hội của cánhân khi tiến hành các hoạt động dạy học, trong nghiên cứu của mình tôi sử

dụng khái niệm sau: PTDH là những đối tượng vật chất phù hợp, được giáo

viên sử dụng để tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo của người học nhằm nâng cao hiệu quả của QTDH

1.1.2 Vai trò của phương tiện dạy học.

Trong các sơ đồ mô tả các thành phần của quá trình dạy học, PTDHthường được coi là yếu tố thể hiện sự tương tác giữa phương pháp dạy họccủa GV với nội dung dạy học và với HS Trong sơ đồ 1.1 QTDH có các yếu

tố bên trong là hoạt động thống nhất của xác định mục tiêu, nội dung, phươngpháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học và công cụ đánh giá kiểm tra.Các yếu tố bên ngoài là điều kiện về con người,văn hoá, xã hội [4][6]

Sơ đồ 1.1 Các yếu tố của quá trình dạy học

Nếu xét trên phương diện nhận thức thì PTDH vừa là “trực quan sinhđộng” vừa là “phương tiện” để nhận thức và có thể là “đối tượng” chứa đựngnội dung cần nhận thức Như vậy vai trò của PTDH không chỉ dừng lại ở mức

độ “cầu nối trung gian”, được giáo viên sử dụng để điều khiển hoạt động nhậnthức của học sinh, mà nó còn là nguồn tri thức phong phú để học sinh lĩnh hộikiến thức và rèn luyện kỹ năng

Xuất phát từ luận điểm của Lê-nin về con đường nhận thức: “từ trựcquan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn,

đó là con đường nhận thức hiện thực khách quan” Khi nghiên cứu vai tròcủa PTDH, các nhà nghiên cứu còn dựa trên vai trò của các giác quan trongquá trình nhận thức và đưa ra kết quả ở bảng 1.1 và 1.2 sau:[6]

Bảng 1.1 Tỷ lệ kiến thức thu nhận được thông qua hoạt động của các giác

quan của con người

TT Hoạt động của các

giác quan

Kiến thức thunhận được(%)

Bảng 1.2 Tỷ lệ kiến thức nhớ được khi sử dụng các giác quan trong học tập

TT Hoạt động học Lượng thông tin

HS được thuận lợi Học sinh có thể tri giác trực tiếp các đối tượng nghiên cứuthông qua việc sử dụng kết hợp nhiều giác quan

Trên cơ sở phân tích trên, cho thấy PTDH có vai trò to lớn đối với quátrình dạy học Không chỉ là một yếu tố, có tác động tới tất cả các yếu tố kháccủa QTDH, mà bản thân PTDH còn hàm chứa một lượng thông tin nhất định

và đem lại nhiều lợi ích ở nhiều phương diện khác nhau Cụ thể:

- PTDH giúp học sinh dễ hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn, ghi nhớ bài tốthơn

- PTDH giúp cụ thể hoá những đối tượng, vấn đề, quá trình mang tínhtrừu tượng; đơn giản hoá và có khả năng thể hiện được những thiết bị máymóc, quá trình phức tạp; giúp khắc phục những hạn chế của lớp học bằngcách biến cái không thể tiếp cận được thành cái có thể tiếp cận được ngay tại

- PTDH tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu dạng bề ngoàicủa đối tượng và các tính chất có thể tri giác trực tiếp.

- PTDH giúp học sinh phát triển năng lực nhậ thức, đặc biệt là khả năngquan sát, tư duy, giúp học sinh tăng cường hứng thú học tập

- PTDH làm sinh động nội dung và phương pháp DH, tiết kiệm thời giangiảng giải mà vẫn đảm bảo tốt sự lĩnh hội của học sinh

1.1.3 Ý nghĩa của phương tiện dạy học trong dạy học kỹ thuật.

Từ mục tiêu, chương trình, nội dung dạy học kỹ thuật cho thấy đốitượng nghiên cứu của ngành học là rất rộng, đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vựckhác nhau: cơ khí, động lực, kỹ thuật điện, điện tử, thông tin ; tập trung ởmột số vấn đề cơ bản sau:

- Vật phẩm kỹ thuật: bao gồm các kiến thức về cấu tạo và nguyên lý hoạtđộng của các loại máy móc, thiết bị, việc sử dụng chúng trong sản xuất và đờisống Do đó sự lĩnh hội kiến thức phải xuất phát từ bản thân các vật phẩm kỹthuật

- Diễn biến của các quá trình kỹ thuật và công nghệ: bao gồm các quátrình biến đổi năng lượng, các quá trình biến đổi, gia công vật liệu Đây là cácquá trình diễn ra bên trong các cơ cấu máy móc, thiết bị cụ thể hoặc các quátrình cơ, lý, hoá xảy ra với vật liệu và năng lượng, khó có thể quan sát trựctiếp được Do đó cần thiết phải được mô tả bằng sơ đồ mang tính quy trìnhhoặc mô phỏng sinh động thông qua nhiều phương tiện khác nhau

- Thao tác kỹ thuật: quá trình này chỉ có thể lĩnh hội được khi HS quansát thao tác mẫu của GV thông qua việc thực hiện ngay trên vật thật

Tuy vậy, do hạn chế của điều kiện dạy học (thời gian, không gian, cơ

sở vật chất ) nên HS không có điều kiện được quan sát, nghiên cứu trực tiếptrên các đối tượng thực mà chủ yếu được nghiên cứu trên các mô hình, sơ đồ,hình vẽ minh hoạ Với sự hiện đại hoá của PTDH cho phép làm sinh độnghơn các sơ đồ, mô hình, hình vẽ, tác động trực tiếp lên nhiều giác quan của

HS tạo hình ảnh tương đối trọn vẹn về đối tượng nghiên cứu Do đó nhữngPTDH được sử dụng để trực quan trong QTDH kết hợp với các phương tiện

hỗ trợ khác sẽ đem lại nhiều lợi ích cho dạy học kỹ thuật Đặc biệt với sự ứngdụng công nghệ thông tin trong dạy học cho phép HS có thể quan sát, tươngtác được với nhiều đối tượng nghiên cứu mà trong điều kiện lớp học hoặcthực tế không thể quan sát được (đối tượng quá to, quá bé, quá xa, quá trình

diễn biến, biến đổi quá nhanh hoặc không thể quan sát được bằng mắtthường ).

Một đặc thù quan trọng nữa của dạy học kỹ thuật là có khá nhiều mônhọc có nhiều thời gian học tại phòng thực hành, thí nghiệm Trong dạy họcthực hành PTDH không chỉ là phương tiện mà còn là nội dung học tập Tuynhiên, với điều kiện hiện nay thì hầu như cơ sở vật chất trang bị cho cácphòng thực hành còn thiếu thốn và được xây dựng từ rất lâu, từ nhiều nguồnthiết bị cũ kĩ, khá lạc hậu Vì vậy việc giảng dạy gặp nhiều khó khăn Dó đóviệc áp dụng các phương tiện hỗ trợ hiện đại sẽ giúp giáo viên cập nhật thôngtin mới tới HS Ví dụ như sử dụng hình ảnh, băng video mô tả một loại máymóc mới, so sánh với các loại máy móc đã cũ của phòng thực hành, trên cơ sở

đó phát triển các thao tác tương ứng

Qua phân tích trên thấy rằng không chỉ đem lại nhiều lợi ích cho dạyhọc nói chung mà PTDH còn có ý nghĩa đặc biệt trong dạy học kỹ thuật

1.2 Các loại phương tiện dạy học.

1.2.1 Vấn đề phân loại phương tiện dạy học.

Các chuyên gia giáo dục đưa ra nhiều cách khác nhau về phân loạiPTDH và bản thân mỗi GV khi dạy học cũng đặt ra cho mình hệ thống phânloại PTDH một cách rõ ràng, cụ thể để tiện sử dụng Một số điểm được đưa ralàm cơ sở cho việc phân loại PTDH như sau:

- Cơ sở khoa học về con đường nhận thức của HS trong quá trình họctập

- Chức năng của các loại hình PTDH

- Quá trình phát triển của PTDH

Từ đó hình thành nhiều cách phân lọại khác nhau

- Dựa vào cấu tạo, nguyên lý hoạt động và chức năng của phương tiện.Phương tiện dạy học có thể được phân làm hai phần: phần cứng và phầnmềm.[8]

+ Phần cứng bao gồm các phương tiện được cấu tạo trên cơ sở các nguyên

lý thiết kế về cơ, điện, điện tử… theo yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng.Các phương tiện này có thể là: các máy chiếu (phim, ảnh, xinê), radio, ti vi,máy dạy học, máy tính điện tử, máy phát thanh và truyền hình… Phần cứng làkết quả tác động của sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nhiều thế kỷ

Khi sử dụng phần cứng, người giáo viên đó cơ giới hóa và điện tử hóa quátrình dạy học, mở rộng không gian lớp học và phạm vi kiến thức truyền đạt.+ Phần mềm là những phương tiện trong đó sử dụng các nguyên lý sưphạm, tâm lý, khoa học kỹ thuật để xây dựng nên cho học sinh một khốilượng kiến thức hay cải thiện hành vi ứng xử cho học sinh Phần mềm baogồm: chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệu giáo khoa…

* Dựa vào mục đích sử dụng có thể phân loại các phương tiện dạy họcthành hai loại: phương tiện dùng trực tiếp để dạy học và phương tiện dùng để

hỗ trợ, điều khiển quá trình dạy học.[8]

- Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học bao gồm những máy móc, thiết bị

và dụng cụ được giáo viên sử dụng trong giờ dạy để trình bày kiến thức, rènluyện kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh Đó có thể là:

+ Máy chiếu (truyền xạ, phản xạ), máy chiếu phim dương bản, máy chiếuphim, máy ghi âm, máy quay đĩa, máy thu hình, máy dạy học, máy tính điện

tử, máy quay phim…

+ Các tài liệu in (sách giáo khoa, sách chuyên môn, các tài liệu chép tay, sổtay tra cứu, sách bài tập, chương trình môn học…)

+ Các phương tiện mang tin thính giác, thị giác và hỗn hợp (băng ghi âm,đĩa ghi âm, các chương trỡnh phỏt thanh, tranh vẽ, biểu bảng, bản đồ, đồ thị,ảnh, phim dương bản, phim cuộn, buổi truyền hình…)

+ Các vật mẫu, mô hình, tranh lắp ghép, phương tiện và vật liệu thínghiệm, máy luyện tập, các phương tiện sản xuất…

- Phương tiện hỗ trợ và điều khiển quá trình dạy học là những phươngtiện được sử dụng để tạo ra một môi trường học tập thuận lợi, có hiệu quả vàliên tục

Phương tiện hỗ trợ bao gồm các loại bảng viết, các giá di động hoặc cốđịnh, bàn thí nghiệm, thiết bị điều khiển âm thanh, ánh sáng…

Phương tiện điều khiển bao gồm các loại sổ sách, tài liệu ghi chép về tiếntrình học tập, về thành tích học tập của học sinh

* Dựa vào cấu tạo của phương tiện có thể phân các loại phương tiện dạyhọc thành hai loại: các phương tiện dạy học truyền thống và các phương tiệnnghe nhìn hiện đại.[6]

- Phương tiện dạy học truyền thống: bảng viết, vật mẫu, mô hình, tranh vẽ,biểu bảng, bản đồ, đồ thị, băng ghi âm

- Phương tiện nghe nhìn hiện đại: máy chiếu, ti vi, máy dạy học, máy tínhđiện tử, máy phát thanh và truyền hình, phim dạy học

1.2.2 Hệ thống phương tiện dạy học kỹ thuật.

1.2.2.1 Các phương tiện được sử dụng như một đối tượng nghiên cứu hoặc thay thế đối tượng nghiên cứu.

 Phương tiện nghe:

Phương tiện nghe là loại phương tiện tác động trực tiếp vào thính giácdưới dạng âm thanh, thông qua kỹ năng nghe và giải mã người nghe hiểuđược thông tin

Trong thực tế thì hầu hết thời gian học tập trên lớp của HS là nghe vàkết hợp với nhìn Vì vậy việc sử dụng phương tiện nghe và kỹ năng nghe làrất quan trọng

Hiện nay phương tiện nghe độc lập rất hạn chế, chủ yếu là các loạibăng, đĩa âm thanh và được sử dụng trong một số điều kiện nhất định (phạm

vi sử dụng không rộng rãi) Do đó trong dạy học kỹ thuật phương tiện nghethường được tích hợp lại với phương tiện nhìn nhằm đạt hiệu quả cao nhất

 Phương tiện nhìn:

Phương tiện nhìn là loại phương tiện tác động trực tiếp vào thị giácdưới dạng hình ảnh, thông qua giải mã người nhìn hiểu được thông tin Cụthể:

- Hình vẽ: hình vẽ là loại ngôn ngữ được xây dựng trên cơ sở những kýhiệu theo các quy ước thống nhất để biểu diễn đối tượng cần mô tả, là loạiphương tiện được sử dụng rộng rãi trong dạy học kỹ thuật theo nhiều hìnhthức khác nhau:

+ Hình vẽ dùng để minh hoạ nội dung dạy học: GV mô tả bằng lời vàminh hoạ trên các hình vẽ tương ứng Yêu cầu quan trọng nhất là sự phù hợpgiữa lời giảng của GV với sự thể hiện của hình vẽ

+ Hình vẽ dùng như một nguồn kiến thức để thực hiện phương phápđàm thoại: GV yêu cầu HS quan sát hình vẽ, đọc tài liệu và trả lời các câu hỏicủa GV, thông qua đó lĩnh hội nội dung cần nghiên cứu

+ Hình vẽ dùng như một nguồn kiến thức để tổ chức các hoạt động họctập tự lực cho HS: sử dụng “hình vẽ câm”, yêu cầu HS tự quan sát, nghiên

cứu hình và trả lời các câu hỏi của GV, thông qua đó hiểu được nội dung cầnnghiên cứu.

Hình vẽ có thể được vẽ trên bảng, in ra giấy hoặc trình bày dưới dạngtranh giáo khoa, trong đó hình vẽ trên bảng là linh động nhất GV có thể vẽmột cách tổng quát hoặc theo từng chi tiết, theo từng giai đoạn diễn biến củalời giảng

Hình vẽ có ưu điểm là đơn giản, dễ sử dụng và tiện lợi mà vẫn đem lạihiệu quả dạy học Tuy nhiên, lại có nhược điểm chung là không thể hiện đượctrạng thái động của đối tượng, không thay đổi được kích thước, khó diễn tảđược mô hình ba chiều của vật phẩm kỹ thuật

- Tranh ảnh dạy học: tranh ảnh dạy học được sử dụng như đối với hình

vẽ, bao gồm các tranh ảnh về máy móc, các bảng biểu, sơ đồ, đồ thị…Tuỳtheo nội dung của từng tranh, ảnh, GV có thể treo khi giảng bài hoặc treo cốđịnh ở một vị trí thích hợp trong lớp học Kích thước cảu tranh dạy họcthường không lớn quá khổ Ao do đó không nên đưa vào tranh quá nhiều chitiết vụn vặt hoặc thứ yếu hoặc quá màu mè không cần thiết làm phân tán chú

ý của HS Yêu cầu quan trọng nhất đối với tranh, ảnh dạy học đó là cách thức

sử dụng và kỹ năng khai thác của GV trong QTDH

- Mô hình:

+ Mô hình là một thể hiện bằng thực thể hay bằng khái niệm một số thuộctính và quan hệ đặc trưng của một đối tượng nào đó (nguyên hình) nhằm mụcđích nhận thức: dùng làm đối tượng quan sát thay cho nguyên hình hoặc làmđối tượng nghiên cứu (thực nghiệm hoặc suy diễn) về nguyên hình

+ Mô hình vật chất là những cái thay thế cho nguyên hình với những tínhchất đặc trưng: là vật thay thế, đại diện cho đối tượng gốc, phản ánh dấu hiệubản chất, quan hệ có tính phổ biến của đối tượng mà nó thay thế, do đó mangtính khái quát, trực quan về đối tượng Mô hình là một phương tiện nhận thứctrực quan độc đáo

- Vật thật: đặc trưng nhất của loại phương tiện này là tính xác thực vànguyên bản Đó là các loại máy móc, bộ phận, chi tiết thật có thể làm việcđược trong thực tế Khi sử dụng vật thật, HS có thể nghiên cứu trực tiếp trênđối tượng thực, hình thành hiểu biết một cách chân thực nhất về đối tượng cầnnghiên cứu Việc sử dụng vật thật làm PTDH phụ thuộc vào rất nhiều yếu tốnhư: kích thước của vật thật, giá thành của vật thật, sự cần thiết phải sử dụng

vật thật hay không, mức độ nguy hiểm khi dùng vật thật…Do đó vật thật chủyếu được sử dụng khi không thể sử dụng các loại PTDH khác (trong thựchành, thí nghiệm) hoặc việc sử dụng là rất dễ dàng (vật thật không nguy hại,giá cả hợp lý và dễ kiếm)

- Các loại tài liệu học tập được sản xuất bằng kỹ thuật in ấn

+ Sách giáo khoa, giáo trình, tài liệu tham khảo: đây là loại phương tiện sửdụng chữ viết để truyền đạt lượng thông tin bất kỳ, từ mô tả cấu tạo bênngoài, các cấu trúc và hiện tượng phức tạp bên trong của các quá trình, có thểtruyền đạt lượng thông tin rất lớn và không thể thiếu trong QTDH Các loạisách giáo khoa, giáo trình, tài liệu tham khảo được xem là phương tiện phục

vụ cho việc nắm lý thuyết trên lớp và tự nghiên cứu của HS Tuy nhiên, loạiphương tiện này lại ít thể hiện được tính “trực quan sinh động” của đối tượngcần nghiên cứu, mặc dù có tích hợp trong đó các loại hình vẽ mô tả Do đótrong QTDH nếu chỉ sử dụng loại phương tiện này thì hiệu quả dạy học sẽkhông cao

+ Các loại phiếu dạy học: thông thường các loại phiếu dạy học thườngđược sử dụng khi GV cần tìm hiểu năng lực cá nhân: mức độ tiếp thu bàigiảng, mức độ áp dụng kiến thức, mức độ tự học, tự nghiên cứu Đó có thể làmột bảng chỉ dẫn để HS thực hiện theo, cuối cùng đạt mục đích nào đó, hoặc

là một bài trắc nghiệm khách quan, một yêu cầu, nhiệm vụ nào đó mà HSphải thực hiện hay đơn giản là ghi các kiến thức tổng hợp cần ghi nhớ

 Phương tiện nghe nhìn:

Mỗi loại hình PTDH đều có thế mạnh và hạn chế riêng Để bổ sung chonhau nhằm phát triển tối đa năng lực nhận thức của người học thông qua việc

sử dụng kết hợp nhiều giác quan, người ta tích hợp phương tiện nghe và nhìnthành một loại hình gọi là phương tiện nghe nhìn

+ Phim dạy học: so với các loại PTDH nghe hoặc nhìn thì phim dạyhọc có nhiều khả năng thể hiện hơn Đặc biệt là có sự kết hợp giữa âm thanh

và hình ảnh một cách sống động, chân thực Phim dạy học có khả năng ghi lạicác đối tượng thực, các quá trình thực mà trên thực tế chúng ta không thểquan sát được Do đó khi sử dụng có thể phát triển năng lực nhận thức của HSmột cách toàn diện

+ Truyền hình dạy học:

Cựng với sự phát triển của ngành truyền hình người ta đó sử dụng rộngrãi truyền hình trong dạy học Truyền hình được sử dụng như một phươngtiện có hiệu quả cao và có được những ưu điểm:

+ Có tất cả các ưu điểm của phim dạy học

+ Làm băng ghi hình rẻ và dễ dàng hơn làm phim nhựa rất nhiều

+ Dễ dàng bổ sung những tư liệu mới vào băng ghi hình

+ Sử dụng truyền hình trong dạy học đơn giản, không cần phòng tối, có thểđiều khiển từ xa và thay đổi hình và tốc độ chuyển hình theo ý muốn của giáoviên

Truyền hình dạy học được sử dụng theo hai cách: truyền hình dạy họckhông có sự điều khiển trực tiếp của giáo viên và truyền hình dạy học tại lớp

và có sự hướng dẫn của giáo viên

 Truyền hình dạy học không có sự điều khiển trực tiếp của giáo viên

Đó là các buổi phát hình của trung tâm truyền hình của thành phố, khuvực hay của trung tâm phát hình của trường phát đi Nội dung của các buổiphát hình có thể là truyền thực tiếp hoặc phát lại những giờ dạy của các giáoviên dạy giỏi, các chuyên gia hay các thợ lành nghề

Các buổi truyền hình rất thuận lợi cho việc tiến hành các bài giảngthuyết trình Học sinh nghiên cứu trước các tài liệu Trong buổi truyền hìnhngười ta tổng kết và giới thiệu cho học sinh một cách trực quan các đối tượng

và quá trình mà học sinh không thể tìm hiểu ngay tại lớp Các trung tâmtruyền hình có thể sử dụng kho lưu trữ quốc gia để cung cấp cho học sinhnhững tư liệu mà nhà trường không thể có được

Hiện nay với truyền hfnh và các phương tiện của công nghệ thông tinngười ta đó giải quyết nhiều vấn đề về dạy học từ xa, hội thảo từ xa giữa cácnhà khoa học ở các lục địa khác nhau mà không cần phải tập trung tại một địađiểm

 Truyền hình dạy học có sự điều khiển trực tiếp của giáo viên

Sự phát triển của kỹ thuật video đó giúp cho giáo viên có một phươngtiện nghe nhìn có hiệu quả sử dụng cao trong dạy học trên lớp Khác với các

buổi truyền hình, ở đây giáo viên có thể chủ động hơn trong việc cung cấp cácthông tin cần thiết cho bài giảng tại những thời điểm thích hợp xen kẽ với bàigiảng của giáo viên và sự thảo luận của học sinh.

Trên băng hình cú thể cho học sinh quan sát đối tượng cả về bề ngoàilẫn về cấu tạo bên trong và quá trình hoạt động của đối tượng Trong giờ dạythực hành băng ghi hình giúp cho gíao viên hướng dẫn cho học sinh từng thaotác đơn giản, phân tích hoạt động của người thợ và máy móc để học sinh nắmvững kỹ năng, kỹ xảo làm việc Đối với những quá trình xảy ra quá nhanh thìnhờ kỹ thuật video giáo viên có thể cho tạm dừng để quan sát một giai đoạn

cụ thể nào đó Đặc biệt, trong các thí nghiệm vật lý thì video có thể thay thếcho việc chụp ảnh hoạt nghiệm và dựng làm nguồn cung cấp số liệu từ các thínghiệm

Băng ghi hình cũng được sử dụng trong việc theo dõi, đánh giá họcsinh và phát hiện những sai sót mà họ mắc phải trong quá trình thực hành,thảo luận

+ Các loại phần mềm dạy học:

Các phần mềm ứng dụng chuyên dùng cho việc dạy học được gọi làphần mềm dạy học Đây là phương tiện chứa đựng chương trình để thiết kếbài dạy và ra lệnh cho máy tính thực hiện các yêu cầu về nội dung và phươngpháp dạy học theo mục tiêu đã định Tuỳ theo từng nội dung dạy học cụ thể

mà có thể xây dựng các phần mềm dạy học tương ứng, với các chức năng sau:trình diễn các nội dung mới, ôn tập các nội dung đã học, rèn luyện củng cố kỹnăng, kiểm tra kiến thức của HS

Hiện nay, bảng dạy học cũng được nghiên cứu phát triển để phục vụnhu cầu sử dụng ngày càng cao của người dạy và người học

- Các loại máy chiếu: máy chiếu là loại PTDH được sử dụng ngày càngnhiều trong dạy học, dùng để trình diễn từng phần của nội dung dạy học lênmàn chiếu Tuỳ vào cấu tạo của từng loại máy chiếu mà có khả năng trìnhchiếu khác nhau.

+ Máy chiếu bản trong (Overhead Projector): được dùng để phóng to vàchiếu văn bản, hình ảnh tĩnh có trên phim nhựa trong suốt lên màn hình đểphục vụ việc trình bày Loại máy chiếu này có hạn chế rất lớn là không trìnhdiễn được hình ảnh động, khó tác động trực tiếp vào đối tượng được trìnhchiếu và không chiếu được tài liệu in ấn

+ Máy chiếu phản xạ (Opaque Projector): dùng để thu nhận, phóng to vàchiếu các tài liệu in ấn và những mẫu vật nhỏ lên màn hình để phục vụ việctrình bày Loại máy chiếu này có hạn chế tương tự như máy chiếu bản trong,chỉ khác là chiếu tài liệu in ấn (máy chiếu bản trong chiếu phim nhựa trongsuốt)

+ Máy chiếu đa phương tiện (Multimedia Projector): dùng để phóng to vàtrình diễn trên màn hình các nội dung từ các nguồn tín hiệu điện khác nhauhoặc từ các thiết bị điện tử So với các loại máy chiếu khác thì đây là loại cónhiều tính năng ưu thế hơn cả Ngoài tính năng nổi trội là kết nối được vớinhiều loại phương tiện khác thông qua tín hiệu điện mà các loại máy chiếukhác không có, máy chiếu đa phương tiện còn có thể chiếu các tài liệu in ấn

và vật thể thông qua camera được đặt trên máy Như vậy máy chiếu đaphương tiện là một tích hợp hoàn hảo, đặc biệt khi kết hợp với máy tính điện

tử đã tạo nên khả năng trình diễn lý tưởng

- Các thiết bị âm thanh: thiết bị âm thanh được sử dụng trong dạy họcchủ yếu là mic, thiết bị khuếch đại âm thanh và loa Đây là loại phương tiệnđược sử dụng để hỗ trợ cho GV trong quá trình giảng bài khi mà lời nói của

GV không đủ lớn để tới được tất cả HS hoặc để trình diễn âm thanh trong cáchình ảnh động, các phim video bao gồm cả hình ảnh và âm thanh

- Máy tính: máy tính là một thiết bị mở đường cho việc ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học Và với ứng dụng này thì máy tính trở thànhcông cụ hỗ trợ đắc lực cho quá trình dạy học thông qua một số khả năng sau:+ Khả năng biểu diễn thông tin: máy tính có thể cung cấp thông tin dướidạng văn bản, đồ thị, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, âm thanh

+ Khả năng giải quyết một khối thống nhất các quá trình thông tin, giaolưu, điều khiển trong dạy học.

+ Khả năng mô hình hoá các đối tượng: máy tính có khả năng mô phỏngnhiều vấn đề, hiện tượng không thể truyền tải được bởi các mô hình thôngthường

+ Khả năng lưu trữ và khai thác thông tin: máy tính có khả năng lưu trữmột lượng thông tin cực lớn, cho phép lập những ngân hàng dữ liệu Các máytính có thể kết nối với nhau tạo thành mạng cục bộ hay liên kết toàn cầu chophép truy cập thông tin ở khắp mọi nơi

- Đa phương tiện trong dạy học: đó là sự kết hợp đồng bộ, sử dụng hợp

lý nhiều phương tiện trong một thời điểm dạy học theo quan điểm hệ thống

Có nghĩa là kết hợp nhiều loại phương tiện với nhau một cách hợp lý, trọnvẹn và mang tính hệ thống, đồng bộ Về mặt giao tiếp người dùng đa phươngtiện không nhận thông tin một cách bị động mà thông qua đa phương tiện cóthể điều khiển, điều chỉnh, khai thác và lựa chọn thông tin theo mục đích dayhọc

Ngày nay, với sự hỗ trợ của máy tính điện tử và các phương tiện hiệnđại khác, vai trò của đa phương tiện trong dạy học các môn kỹ thuật và dạynghề ngày càng tỏ ra ưu thế, mở ra hướng mới trong việc thiết kế và thựchiện các bài giảng, đặc biệt là các nội dung mang tính trừu tượng

1.3 Vấn đề sử dụng hợp lý phương tiện dạy học.

1.3.1 Yêu cầu đối với phương tiện dạy học.

Mỗi loại PTDH sẽ có những yêu cầu riêng, song để đánh giá chất lượngcủa một PTDH, người ta thường sử dụng một số tiêu chí sau: tính khoa học sưphạm, tính khoa học kỹ thuật, tính thẩm mỹ, tính kinh tế, tính nhân trắc học.[5]

- Tính khoa học sư phạm:

+ PTDH phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình, sách giáo khoa

và phương pháp dạy học, thúc đẩykhả năng tiếp thu của HS

+ PTDH có tác dụng thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp dạy họctích cực và các hình thức tổ chức dạy học tiên tiến.

+ Nội dung và cấu tạo của PTDH phải đảm bảo các đặc trưng của việcdạy lý thuyết, thực hành và các nguyên lý sư phạm

+ Các PTDH hợp thành bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ mang tính hệthống về nội dung, bố cục và hình thức sử dụng

- Tính khoa học kỹ thuật:

+ PTDH phải đảm bảo phản ánh đúng bản chất của đối tượng

+ Chất lượng vật liệu dùng chế tạo phải đảm bảo tuổi thọ cao, an toàntin cậy cho việc sử dụng và bảo quản

+ PTDH phải thể hiện được các thành tựu mới nhất của khoa họcchuyên ngành hay trình độ công nghệ của nghề

+ Có tài liệu hướng dẫn cụ thể bằng tiếng Việt kèm theo

3.2.2 Điều kiện đảm bảo sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học.

1.3.2.1 Một số yêu cầu về môi trường sư phạm.

Môi trường sư phạm nhà trường bao gồm môi trường vật chất và tinhthần Ở đây chỉ đề cập tới môi trường vật chất hay cơ sở vật chất phục vụ choviệc dạy học, cụ thể là lớp học

- Phòng học thông thường:

+ Phòng học phải đủ diện tích cho GV và HS tiến hành hoạt động dạy

và học một cách thuận lợi nhất Đảm bảo cho GV có thể tiếp xúc với từng HS

ngay trong giờ học khi cần thiết HS ở mọi vị trí có thể quan sát được GV và

sự trình diễn của các PTDH

+ Ánh sáng trong phòng phả được đảm bảo có sự kết hợp hài hoà giữaánh sáng tự nhiên với ánh sáng nhân tạo Có phương tiện để che tối và điềukhiển ánh sáng trong phòng ở mức độ nhất định khi việc sử dụng PTDH cóyêu cầu

+ Màu sắc trong phòng phải hài hoà, đáp ứng được yêu cầu về tâm,sinh lý của người học và có thể dùng làm nền cho các bộ phận trình chiếu

- Phòng học đa phương tiện: Đây là loại phòng học trong đó đã có sựchuẩn bị sẵn nhiều loại PTDH phù hợp, đặc biệt là các loại phương tiện hiệnđại Việc xây dựng phòng học đa phương tiện giúp cho GV không phải mangcác PTDH cồng kềnh, nặng nhọc khi lên lớp (máy chiếu, màn chiếu, máytính, thiết bị âm thanh…) và thuận tiện, linh hoạt khi sử dụng Loại phòng họcnày có thể xây dựng bằng cách cố định các PTDH trong một phòng học thôngthường hoặc di chuyển phòng chứa PTDH đến các phòng học thông thườngkhi cần thiết

1.3.2.2 Yêu cầu đối với việc sử dụng phương tiện dạy học.

Việc lựa chọn và đánh giá PTDH cần phải căn cứ vào các yêu cầu đối vớiPTDH như đã nêu ở mục trên và quan trọng còn phải phù hợp với điều kiệndạy học cụ thể, đó là mục tiêu bài dạy và các nhiệm vụ học tập; là đặc điểmnội dung bài học, thời gian, trình độ HS, không gian lớp học và phương phápdạy học

Mỗi loại PTDH có những đặc điểm riêng và yêu cầu cụ thể khi sửdụng.Tuy nhiên, việc lựa chọn, sử dụng PTDH đầu tiên phải tuân theo một sốnguyên tắc sau[3]:

- Đảm bảo an toàn và độ tin cậy:

+ Đảm bảo an toàn điện khi sử dụng

+ An toàn cho thị giác và thính giác

+ Phải đảm bảo việc sử dụng PTDH sẽ chắc chắn đem lại hiệu quả tốt hơn

- Nguyên tắc vừa sức:

+ Sử dụng PTDH đúng lúc (đúng thời điểm và trình tự quan sát):

Sử dụng phương tiện có ý nghĩa giúp cho quá trình nhận thức của ngườihọc trở nên dễ dàng, thuận lợi hơn, người học lĩnh hội được tri thức nhanhhơn và ghi nhớ lâu hơn Trong quá trình dạy học, một trong những nguyên

nhân làm giảm hiệu quả của quá trình nhận thức làlàm phân tán sự chú ý củangười học, làm cho người học không tập trung vào nội dung kiến thức đangnghiên cứu Vì vậy, khi sử dụng PTDH tuyệt đối không được để nó ảnhhưởng không tốt đến sự tập trung chý ý của người học, mà ngược lại phải thuhút được sự chú ý Muốn vậy, PTDH phảI được xuất hiện đúng vào lúc mànội dung, phương pháp bài giảng cần đến nó Cần đưa PTDH vào theo đúngtrình tự bài giảng đã định sẵn, tránh việc trưng bày hàng loạt trên bàn, trên giátrong một giờ học khi chưa cần sử dụng tới.

Một vấn đề quan trọng nữa là cần phân biệt thời điểm sử dụng tong loạiPTDH Cần nghiên cứu kỹ nội dung, xác định phương pháp tốt nhất và PTDHphù hợp nhất với tong phần nội dung và phù hợp với diễn biến tâm lý của HStrong từng tiết học

+ Sử dụng PTDH đúng chỗ:

Sử dụng PTDH đúng chỗ nghĩa là phải để PTDH ở một vị trí vừa tiện cho

sự trình bày của GV vừa đảm bảo cho mọi HS ở mọi vị trí lớp đều có thểquan sát rõ ràng được Vị trí trình bày PTDH phảI đảm bảo các yêu cầu chung

và riêng của nó về điều kiện ánh sáng, âm thanh, thông gió hay các yêu cầukhác

+ Sử dụng PTDH đúng cường độ:

Để thực hiện nguyên tắc này cần phải có sự kết hợp hợp lý giữa nội dung,phương pháp và PTDH sao cho phù hợp với trình độ và tâm lý lứa tuổi củaHS

Mỗi loại PTDH có mức độ sử dụng trên lớp khác nhau, nếu kéo dài việctrình diễn PTDH một cách không cần thiết hoặc ding lặp đI lặp lại một loạiPTDH trong một buổi dạy sẽ gây nên sự nhàm chán ở HS

Việc áp dụng các loại PTDH hiện đại cũng phải tính dến trình độ lứa tuổicủa HS, không để tình trạng học quá tải, đặc biệt là lứa tuổi nhỏ Đồng thờiphải tính đến sự ảnh hưởng của phương tiện nghe nhìn hiện đại tới thính giác

và thị giác Đối với lứa tuổi sinh viên, tâm sinh lý và trình độ có khả năng đápứng lâu dài với việc sử dụng PTDH nói chung và PTDH hiện đại nói riêng.Tuy nhiên cũng cần xác định cường độ hợp lý Nếu một môn học mà luônđược trình diễn hoàn toàn thông qua máy tính cùng các thiết bị hiện đại cũng

dễ gây nên sự nhàm chán Vì vậy cần có sự lựa chọn, kết hợp nhiều PTDHtrong quá trình dạy học và tính toán hợp lý cường độ sử dụng của mỗi loại

- Đảm bảo tính hiệu quả:

Ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc trên, thì việc sử dụng PTDH cũng phảitrính đến hiệu quả sử dụng Mặc dù không thể phủ nhận vai trò của PTDHsong nếu không xác định đúng đắn sẽ đem lại kết quả không tốt trong QTDH

Do đó khi sử dụng PTDH phải nghiên cứu kỹ, sử dụng một cách hợp lý nhằmđạt kết quả như mong muốn

Điều quan trọng của việc sử dụng hợp lý là đảm bảo tính hệ thống, đồng

bộ khi sử dụng kết hợp nhiều loại PTDH, không để các PTDH mâu thuẫn, loạitrừ lẫn nhau, mà chỉ khắc phục những hạn chế của nhau Đồng thời phải đảmbảo sự tương tác trong dạy học PTDH dù hiện đại đến đâu cũng không thểthay thế được vai trò của GV, trước hết là phương pháp dạy học và kỹ thuậtdạy học của GV Việc sử dụng PTDH không thể theo một chiều mà phải tínhđến sự “tương tác” với HS, nghĩa là làm cho HS không thụ động tiếp nhậnPTDH mà có thể tác động trở lại PTDH để hoàn thiện quá trình nhận thức củamình

Chương 2 - THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

TRONG GIẢNG DẠY KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

2.1 Thực trạng phương tiện dạy học hiện có sử dụng trong giảng dạy kỹ thuật công nghiệp.

Để đi vào phân tích tình hình sử dụng phương tiện dạy học trong dạy

học các môn KTCN, đề tài điểm qua một số nét đặc thù liên quan đến việcgiảng dạy KTCN như sau:

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là việc sử dụng PTDH trong giảng dạycác học phần KTCN, tuy nhiên trong chương trình có một số học phần có nộidung mang tính chất tương đối như nhau (> 60% nội dung) giữa các học phầnKTCN và một số học phần khác (điện kỹ thuật, điện tử học, cơ khí ), và giáoviên KTCN cũng được phân công giảng dạy các học phần đó, do vậy đề tài có

sự mở rộng đối tượng nghiên cứu để tăng tính khách quan

- Các học phần KTCN được giảng dạy đều thuộc ngành phụ: CĐ KTCN; ĐH Kỹ thuật nông nghiệp-KTCN-KTGĐ

Lý Số lượng giáo viên có thể tham gia giảng dạy các học phần KTCNkhông nhiều Theo thống kê của chúng tôi, hiện tại có 07 giáo viên KTCN, 01

Kỹ thuật viên(quản lý thiết bị thực hành) và 04 giáo viên ngành vật lý đãgiảng dạy các học phần có nội dung tương tự KTCN

- Về mặt quản lý các giảng viên, cán bộ không thuộc một bộ môn riêng,trong đó 03 giảng viên làm việc tại các phòng chức năng, còn lại thuộc Bộmôn Lý-KTCN

2.1.1 Tình hình trang bị phương tiện dạy học trong giảng dạy kỹ thuật công nghiệp.

Để tìm hiểu thực trạng PTDH hiện có có thể sử dụng trong giảng dạyKTCN, chúng tôi tiến hành khảo sát thực tế phòng thực hành và lấy ý kiếncủa cán bộ giảng dạy và cán bộ quản lý phòng thực hành, quản lý Bộ môn vàthu được các kết quả sau:

- Các PTDH được trang bị (có thể sử dụng) để giảng dạy các học phầnKTCN

Bảng 2.1 Thống kê các loại PTDH hiện có dùng trong giảng dạy KTCN

trải dây quấn

25 Thước kiểm tra

Tỷ lệ(%)

Sốlượng

Tỷ lệ(%)

Như vậy xét về dạy lý thuyết có thể nói được trang bị tương đối đầy

đủ, nhưng xét về dạy thực hành thì còn thiếu nhiều Có 63,6% cán bộ, giảngviên được hỏi cho rằng PTDH trang bị cho dạy lý thuyết là tương đối đầy đủ

và có 72,7% cho rằng PTDH thực hành thiếu nhiều Theo thống kê của chúngtôi có hơn 60 đầu mục các PTDH có thể dùng trong giảng dạy KTCN, baogồm trong giảng dạy cơ khí, kỹ thuật điện, kỹ thuật điện tử, phương pháp dạyhọc tuy nhiên số lượng/đầu mục lại không nhiều,rất nhiều đầu mục có 01chiếc Chính vì vậy sử dụng làm PTDH lý thuyết thì đáp ứng được, nhưngkhông thể sử dụng để dạy thực hành Thực tế cho thấy, hàng năm khi gặp cáchọc phần thực hành nhà trường phải gửi sinh viên đi học tập nhờ ở các cơ sở

khác Đây thực sự là vấn đề nan giải, song lại có những nguyên nhân kháchquan mà khó giải quyết ngay được Do đó trong đề tài nghiên cứu khoa học,chúng tôi đi sâu vào mảng dạy lý thuyết và các kết quả chủ yếu dựa trênnghiên cứu vấn đề dạy lý thuyết.

Việc tìm hiểu mức độ đáp ứng của PTDH cũng chủ yếu dựa trên việc giảng dạy các học phần lý thuyết và thu được kết quả ở bảng 2.3:

Bảng 2.3 Đánh giá về mức độ đáp ứng của phương tiện dạy học

-Căn cứ vào số liệu trên và thực tế khảo sát tình trạng cũ hay mới, còn

sử dụng được hay không và những khó khăn khi sử dụng, có thể thấy các loạibảng viết, giáo trình, bài giảng, máy chiếu, máy tính là những phương tiệnđáp ứng cao nhất so với nhu cầu sử dụng, song cũng chưa đạt mức độ caonhất Có 90 % giảng viên được hỏi cho rằng bảng viết đáp ứng tốt Còn giáotrình, bài giảng, máy chiếu, máy tính đạt mức khá là 70 - 80 % Các loại khác

ở mức không đáng kể Thực tế cho thấy tất cả các phòng học của trường đều

được trang bị bảng từ Đây là loại bảng đang được sử dụng phổ biến và cónhiều ưu điểm Số lượng đầu sách phục vụ cho nhu cầu dạy và học của giáoviên, học sinh là khá phong phú Có hơn 40 đầu sách, bài giảng các loại đượctrang bị Tuy nhiên số lượng/đầu sách của nhiều loại không nhiều, nên có thờiđiểm nhu cầu mượn và đọc của sinh viên cao thì khó đáp ứng đủ so với nhucầu sử dụng Riêng tranh ảnh thì hầu như không có Tuy nhiên việc này có thểkhắc phục bằng cách giáo viên giảng dạy tự trang bị và thông qua các thiết bịhiện đại trình diễn cho SV quan sát, khai thác Đối với vật thật và mô hình,việc mang tới lớp học còn gặp phải một số khó khăn Thông thường là quácồng kềnh hoặc nặng Một lý do khác nữa là giáo viên hiện nay sử dụng ngàycàng nhiều các PTDH hiện đại, các PTDH truyền thống như tranh ảnh, sơ đồ,

mô hình sẽ ít hơn và việc đầu tư mua sắm cho loại hình này cũng ít đi

2.2.2 Chất lượng và tính đồng bộ của phương tiện dạy học.

Khi được hỏi về tính đồng bộ của PTDH, hầu hết giáo viên trả lời đạt ởmức trung bình Các PTDH không được sắp xếp theo bộ, theo học phần mộtcách đầy đủ và chưa chú trọng đến tính đặc thù cũng như tầm quan trọng củamôn học Điều này được thể hiện ở bảng 2.4:

Bảng 2.4 Đánh giá về tính đồng bộ và chất lượng của PTDH

Bảng 2.5 Đánh giá về việc bảo quản PTDH

Kết quả Tốt Khá Trung bình Kém

-Bảng 2.5 trên cũng thể hiện rằng hơn 80% giảng viên và hơn 70% sinhviên được hỏi cho rằng ý thức bảo quản PTDH của mình là tốt Còn lại ở mứckhá, trung bình và kém là không So sánh các kết quả trên và hỏi ý kiến củacán bộ, giảng viên chúng tôi có thể kết luận nguyên nhân chủ yếu là do kháchquan, nguyên nhân chủ quan không nhiều Các PTDH hiện có tại phòng thựchành chủ yếu là các mô hình, vật thật, sơ đồ mạch với kết cấu chủ yếu bằngkim loại, trải qua nhiều năm sử dụng và ít có điều kiện được chăm sóc, kiểmtra phần lớn đều bị han gỉ, đứt gãy và hư hỏng một phần Cán bộ chuyên mônphụ trách phòng thực hành không có, giáo viên sử dụng xong thì cất vào tủ vàhầu như các thiết bị này không được kiểm tra kỹ về tình trạng kỹ thuật Một

số mô hình, sơ đồ được trang bị từ rất lâu và hiện tại không còn hoạt độngđược, mất đi giá trị trình diễn Nguyên nhân chủ quan thuộc về ý thức củagiáo viên và sinh viên trong quá trình sử dụng khó có thể đánh giá trực tiếpđược Hiện tại chưa có thống kê nào về việc kiểm tra tình trạng PTDH sau khi

sử dụng, kể cả những PTDH bị hư hỏng nặng sau một quá trình giáo viên sửdụng Điều này chỉ có thể giải thích là sự tác động một cách từ từ làm choPTDH không bị hư hỏng ngay mà sẽ bị ảnh hưởng theo thời gian sử dụng.Lấy một ví dụ cụ thể là quá trình sử dụng máy chiếu Nếu việc tắt, mở khôngtheo đúng quy định có thể không gây hỏng ngay, nhưng theo thời gian sẽ có

sự tác động lên bóng đèn chiếu và gây hỏng từ từ Bất kỳ giáo viên nào đượchỏi cũng sẽ không chắc chắn được việc sử dụng của mình lúc nào cũng đúngnguyên tắc

Trao đổi với các cán bộ, giảng viên, chúng tôi có thể kết luận một sốnguyên nhân chính sau dẫn đến tình trạng chất lượng của PTDH không đượcnhư mong muốn và vấn đề bảo quản chưa được đánh giá cao:

+ Bị hao mòn, oxy hóa trong quá trình cất giữ và sử dụng

+ Ý thức của giáo viên và sinh viên trong quá trình sử dụng

+ Thiếu phương tiện bảo quản, chăm sóc kỹ thuật

+ Để lâu không sử dụng