sang kie kinh nghiem mon dia li

Để làm được điều đó thì điều trước tiên ngành giáo dục, các thầy cô giáo phải tích cực chủ động trong công tác đổi mới phương pháp dạy học mà theo nghị quyết trung ương II khóa VIII đã k

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Trải qua thập kỉ đầu tiên của thế kỉ XXI Nhân loại đã đạt được những thành tựu vô cùng to lớn về mọi mặt Đặc biệt là các thành tựu trong lĩnh vực khoa học công nghệ thông tin, nó mang lại nhiều điều hữu ích Đó là lượng thông tin kiến thức vô cùng phong phú, sự kết nối nhanh chóng giữa các vùng miền, quốc gia trên thế giới.Từ đó làm cho thế giới hiện đại biến đổi một cách mạnh mẽ hơn và xu hướng quốc tế hóa đang diễn ra một cách quyết liệt hơn trên qui mô toàn cầu Hòa chung với xu hướng quốc tế hóa, Việt Nam ta đang nhanh chóng hội nhập vào dòng chảy của thế giới, liên tục gia nhập và trở thành những thành viên tích cực của các tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội lớn tên thế giới (ASEAN,WTO ) Trong bối cảnh đó thì vai trò của ngành giáo dục, của các thầy cô giáo là hết sức quan trọng và cần thiết, vì phải đào tạo ra nguồn lao động

có tính tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề thực tế, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực trong thời kì hội nhập Để làm được điều đó thì điều trước tiên ngành giáo dục, các thầy cô giáo phải tích cực chủ động trong công tác đổi mới phương pháp dạy học mà theo nghị quyết trung ương II khóa VIII đã khẳng định “ Phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo cho người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, các phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh” Là một giáo viên giảng dạy bộ môn địa lí ở nhà trường THCS, chúng tôi nhận thức rõ những vấn đề trên nên luôn ra sức nghiên cứu, học tập trao dồi kiến thức để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, áp dụng vào quá trình dạy học đổi mới phương pháp, qua đó chúng tôi nhận thấy rằng một trong những biện pháp đổi mới phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao là “Ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học nói chung và dạy học địa lí nói riêng, mà theo tổ chức UNESCO dự đón là sự thay đổi một cách căn bản nền giáo dục Việt Nam Nhưng qua thực tế quá trình dạy học địa lí của các giáo viên dạy học địa lí

và các đồng nghiệp ở trường, các trường bạn thì khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học nói chung và quá trình dạy học địa lí nói riêng trong thời gian qua còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu mục tiêu của ngành trong năm học 2009 -2010 là “năm của công nghệ thông tin” Từ đó chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “ Ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình soạn giảng giáo án điện tử môn địa lí ở trường THCS làm đề tài nghiên cứu khoa học trong năm học 2009 – 2010, với mong muốn rằng khi đề tài nghiên cứu thành công và

áp dụng đại trà, đồng bộ thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn địa lí nói riêng và các bộ môn khác nói chung ở nhà trường, các trường bạn trong huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh, bên cạnh đó còn nâng cao trình

độ và kĩ năng tin học của giáo viên khi thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học

2 Đối tượng nghiên cứu:

Các quá trình ứng dụng công nghệ thông tin vào soạn giáo án điện tử (thiết kế), giảng dạy giáo án điện tử (trình chiếu) bằng hệ điều hành windows

3 Phạm vi nghiên cứu:

Giờ dạy và học bộ môn môn địa lí ở các khối lớp 6,7,8,9 trường THCS Suối Đá năm học 2009 - 2010

4 Giả thuyết khoa học của đề tài:

Học sinh tiếp thu kiến thức và hình thành kĩ năng địa lí ở mức độ cao qua các giờ học giáo án điện tử, khơi dậy óc tìm tòi khám phá, sự ham thích khoa học địa lí ở học sinh, nâng cao kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học của giáo viên bộ môn địa lí nói riêng và giáo viên bộ môn khác nói chung

5 Phương pháp nghiên cứu:

a Phương pháp đọc tài liệu - Nghiên cứu lí thuyết:

- Đọc và nghiên cứu các văn bản, tham luận, chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học, các tài liệu, phần mềm tin học hỗ trợ cho công tác dạy học địa lí ở nhà trường phổ thông

b Phương pháp khảo sát điều tra:

- Khảo sát tình hình ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học của đồng nghiệp, mức độ kĩ năng ứng dụng công nghệ thông tin của đồng nghiệp trong quá trình dạy học, mức độ tiếp thu kiến thức, hình thành kĩ năng địa lí của học sinh trong quá trình ứng dụng công nghệ thông tin so với phương pháp dạy học truyền thống qua các tiết dạy, phiếu thăm dò

c Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

- Tiến hành thiết kế giáo án điện tử môn địa lí ở các khối 6,7,8,9 và dạy trình chiếu ở các tiết dạy, các khối lớp để rút kinh nghiệm về phương pháp ứng dụng

và khả năng tiếp thu của học sinh qua các giờ học bằng đèn chiếu, so sánh với hiệu quả các tiết dạy truyền thống (phấn, bảng)

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1.1 Sự cần thiết của ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học:

Thực hiện theo yêu cầu của nghị quyết hội nghị ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam lần II khóa VIII “Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học nhằm tạo nguồn nhân lực có chất lượng, phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” và nghị quyết của kì họp thứ VIII Quốc hội khóa X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, với yêu cầu tăng cường tính thực tiễn và kĩ năng thực hành, năng lực

tự học, khắc phục khuynh hướng “Hàn lâm hóa” việc dạy và học ở trường học, từng bước áp dụng, bổ sung những tành tựu khoa học công nghệ hiện đại vào quá trình dạy học Để đáp ứng yêu cầu trên và thực hiện mục tiêu đổi mới giáo dục, trong những năm qua toàn ngành giáo dục cả nước đã không ngừng nổ lực thực hiện nhiều biện pháp nhằm thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng đào tạo như đổi mới chương trình sách giáo khoa ở các cấp, đổi mới phương pháp dạy học, cách đánh giá xếp loại mới nhằm đào tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng, có kĩ năng đáp ứng yêu cầu hội nhập Trong đó biện pháp không thể thiếu được và đang triển khai là ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học mà trong năm học 2009 – 2010 Bộ giáo dục và đào tạo đã quyết định chủ đề của năm học là “Năm học ứng dụng công nghệ thông tin” Sở giáo dục và đào tạo Tây Ninh đã ban hành công văn số 2465/SGDĐT-VP qui định về việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học của giáo viên

và học sinh là không thể thiếu được và xem năm học 2009 – 2010 là “Năm học ứng dụng công nghệ thông tin”

Thật vậy, hiện nay trong dạy học nói chung và dạy học địa lí nói riêng ở nhà trường phổ thông đang đứng trước những thách thức to lớn, khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, sự bùng nổ thông tin làm cho lượng kiến thức của con người tăng lên nhanh chóng, thông tin ngày càng dễ tiếp cận hơn nhờ các phương tiện thông tin đại chúng và các mạng tin học Trong điều kiện đó, ngành giáo dục, các trường học – các thầy cô giáo không thể tiếp tục duy trì chức năng truyền đạt kiến thức và thông tin mà thay vào đó là phải tạo cơ hội cho học sinh phát triển khả năng tìm kiếm thông tin, quản lí, tổ chức thông tin, kiến thức của bản thân mình qua các phương tiện thiết bị hiện đại (máy vi tính), từ đó tác động đến tình cảm, mang lại niềm vui, tạo được hứng thú học tập cho các em Bên cạnh đó cho các em tận dụng được công nghệ mới nhất, khắc phục lối dạy truyền thống, truyền thụ một chiều các kiến thức có sẳn theo phương pháp giảng dạy truyền thống, thiết bị truyền thống “phấn, bảng” trong thời gian qua Cho nên việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực trong giai đoạn hiện nay, nhất là đối bộ môn địa lí cấp THCS thì việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học là rất cần thiết và sẽ mang lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học đổi mới phương pháp

1.2 Công nghệ thông tin với việc đổi mới phương pháp dạy học địa lí

Công nghệ thông tin đã và đang xâm nhập vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục, công nghệ thông tin đã góp

phần nâng cao hiệu quả của công tác dạy và học Áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học là góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo, hình thành nhiều kĩ năng mới cho học sinh, nâng cao năng lực nhận thức của giáo viên, rèn luyện các phản ứng nhanh nhạy, cũng như các kiến thức tin học giúp giáo viên có thể ứng dụng trong các hoạt động khác của đời sống

a Quan niệm dạy học bằng công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin đã ảnh hưởng sâu sắc tới giáo dục và đào tạo trên nhiều khía cạnh, trong đó có cả việc đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới công nghệ dạy và công nghệ học Các thuật ngữ này được hiểu theo đúng nghĩa công nghệ

Đổi mới phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin là một chủ đề lớn được UNESCO chính thức đưa ra thành chương trình trước ngưỡng cửa của thế kỉ 21 Dạy học thực chất là quá trình thực hiện việc phát và thu thông tin Học là quá trình tiếp thu thông tin có định hướng, có sự tái tạo phát triển thông tin Vì vậy những người dạy (hay máy phát tin) đều nhằm mục đích là phát ra lượng thông tin lớn liên quan đến môn học, đến mục đích dạy học Thông tin được hiểu càng có giá trị thì kết quả thu được sẽ càng gây ra bất ngờ lớn, lượng thông tin càng lớn, người học càng thấy thú vị Vì vậy cùng một bài học dược viết dưới dạng văn bản nếu đơn thuần ta chỉ truyền đạt nôi dung văn bản tới người học thì lượng thông tin sẽ rất ít, người học không hứng thú, hoặc nếu chỉ truyền đạt thông tin bài học theo một chiều, không có sự hỏi đáp khi tin tức chưa được tiếp nhận đúng thì thông tin mà người học thu được sẽ méo mó, sai lệch dẫn đến người học hiểu sai vấn đề

Đổi mới phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin là phương pháp làm tăng giá trị lượng thông tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn

Theo UNESCO thì dạy học bằng công nghệ thông tin là tập hợp gắn bó chặt chẽ những phương pháp, phương tiện và kĩ thuật học tập, đánh giá được nhận thức và được sử dụng tùy theo mục tiêu đang theo đuổi và có liên hệ với những nội dung giảng dạy và những tiện ích của người học

Đối với người dạy sử dụng một công nghệ phù hợp có nghĩa là biết tổ chức quá trình học tập, đảm bảo sự thành công của quá trình đó Hay nói một cách khác, dạy học bằng công nghệ thông tin được hiểu là việc dạy và học được thực hiện dưới sự hỗ trợ của các phương tiện kĩ thuật như máy tính điện tử, máy chiếu người dạy bằng sự hiểu biết của mình về tin học, biết cách sử dụng và khai thác các phần mềm giáo dục liên quan đến môn học để thiết kế bài giảng, phục vụ cho công tác chuyên môn Đối với học sinh, đối tượng tiếp nhận thông tin, được làm quen với các phương tiện, kĩ thuật hiện đại, biết thêm các kiến thức về tin học và quan trọng hơn cả là thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin, lượng thông tin tiếp nhận được nhiều hơn, dễ hiểu, dễ nhớ hơn

b Ưu điểm của công nghệ thông tin trong dạy học địa lí

Công nghệ thông tin nếu hiểu theo nghĩa đơn thuần nó là các công cụ máy móc, kĩ thuật do con người sáng tạo ra để phục vụ cho nhu cầu phát triển của mình Nếu chúng ta không biết cách khai thác và sử dụng thì nó là những vật vô

tri vô giác, ngược lại nếu chúng ta biết sử dụng nó thì sẽ đưa ta đến những chân trời mới trong con đường chinh phục tri thức

Máy vi tính là một phương tiện kĩ thuật có nhiều thế mạnh, nó có khả năng lưu trữ thông tin rất lớn mà không một bộ óc con người nào có thể làm được Khả năng lưu trữ cực kì phong phú, bao gồm các loại thông tin như dạng chữ, số, hình ảnh, đồ họa, âm thanh Đây được coi là điểm tối ưu của máy tính điện tử Khả năng xử lí thông tin của máy ví tính rất hữu ích Chúng ta có thể xử

lí nhiều dạng thông tin bằng nhiều hình thức khác nhau phục vụ một hay nhiều mục đích của người sử dụng Nhờ có máy vi tính, chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, bằng công thức ta có thể xử lí hàng ngàn phép toán một cách chính xác và hiệu quả, công tác này rất hữu dụng trong giảng dạy địa lí khi ta xử lí số liệu để thành lập bản đồ, biểu đồ

- Khả năng cung cấp thông tin: Một máy vi tính nối mạng có thể cung cấp

cho ta cả thế giới, thông qua mạng Internet có thể khai thác, tìm kiếm thông tin cần thiết liên quan đến bài học Nếu có mạng nội bộ (mạng lan, mạng war ) Giáo viên và học sinh có thể trao đổi, cập nhật thông tin liên quan đến nội dung bài trong quá trình học tập Tính ưu việc của máy vi tính là tiết kiệm thời gian, thực hiện dạy học từ xa, dạy học cá thể hóa hay các cá nhân có thể tự học và cập nhật mọi biến đổi trên thế giới một cách nhanh chóng

- Khả năng phát triển tri thức: Máy vi tính tăng cường thêm trí thông minh

cho con người Phát huy tính suy luận khả năng tìm tòi, khám phá, học hỏi của người học

Trong quá trình dạy học, máy vi tính cùng với các phần mềm hỗ trợ giảng dạy, các dữ liệu, tư liệu làm cho bài học trở nên sinh động, tiết kiệm được nhiều thời gian và nó là một phần quan trọng trong quá rình đổi mới phương pháp dạy học

Như vậy máy vi tính có những đặc tính ưu việc không chỉ phục vụ cho quá trình dạy học mà còn phục vụ cho quá trình phát triển của con người

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Mục tiêu của môn địa lí trong trường THCS

Môn địa lí trong trường THCS góp phần làm cho học sinh có được những kiến thức phổ thông cơ bản cần thiết về Trái Đất, môi trường sống của con người, về những hoạt động của con người trên bình diện quốc gia, quốc tế, bước đầu hình thành thế giới quan khoa học, tư tưởng, tình cảm đúng đắn và làm quen với việc vận dụng những kiến thức địa lí để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh, phù hợp với yêu cầu của đất nước, với xu thế của thời đại

Học xong chương trình địa lí THCS học sinh đạt được những yêu cầu dưới đây:

* Về kiến thức:

- Có những kiến thức phổ thông cơ bản cần thiết về môi trường sống của con người (các thành phần của môi trường và tác động qua lại giữa chúng) về các hoạt động của con người (quần cư, các hoạt động sản xuất chính của con người trên Trái Đất)

- Nắm được một số đặc điểm tự nhiên, dân cư, và các hoạt động kinh tế của con người ở những khu vực khác nhau trên Trái Đất Qua đó thấy được sự đa dạng của tự nhiên, mối tương tác giữa các thành phần của môi trường tự nhiên, giữa môi trường với con người, thấy được sự cần thiết phải kết hợp khai thác tài nguyên thiên nhiên và phát triển môi trường bền vững

- Hiểu biết tương đối vững chắc các đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên dân cư kinh tế xã hội và những vấn đề về môi trường của quê hương, đất nước

* Về kĩ năng:

- Sử dụng tương đối thành thạo các kĩ năng địa lí (trước hết là kĩ năng quan sát, nhận xét, phân tích các hiện tượng tự nhiên, kinh tế, xã hội, kĩ năng sử dụng bản đồ, biểu đồ và lập sơ đồ đơn giản) để tìm hiểu địa lí địa phương và tự bổ sung kiến thức địa lí cho mình

- Sử dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng địa lí thường xảy ra trong môi trường học sinh đang sống và vận dụng một số kiến thức kĩ năng địa lí vào cuộc sống, sản xuất ở địa phương

- Hình thành và rèn kĩ năng thu thập, xử lí tổng hợp và trình bày lại thông tin địa lí

* Về thái độ tình cảm:

- Có tình yêu thiên nhiên và con người trong lao động, tình cảm đó được thể hiện qua việc tôn trọng tự nhiên và các thành phần kinh tế, văn hóa của Việt Nam, của các nước trên thế giới

- Có niềm tin vào khoa học, có ý thức tìm hiểu cách giải thích khoa học về các hiện tượng và sự vật địa lí

- Tham gia tích cực vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ ,cải tạo môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ quê hương đất nước

2.2 Khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào thực tiễn quá trình dạy học

Dạy học là một hoạt động phải dựa trên các nguyên tắc giáo dục của Đảng và Nhà Nước trong mổi thời kì nhất định Muốn đổi mới phương pháp dạy

và học phải dựa trên chính sách, nghị quyết và quan trọng hơn là thấy được hiệu quả của phương pháp dạy học mới Mục tiêu của môn học địa lí là phải giúp cho học sinh hiểu được những kiến thức cơ bản về tự nhiên, kinh tế, xã hội cũng như các mối liên hệ của chúng với nhau đồng thời góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh Vậy muốn đạt được mục tiêu và nâng cao chất lượng dạy và học của môn địa lí cần giải quyết các vấn đề sau đây:

+ Trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về tự nhiên, kinh tế, xã hội, các mối liên hệ địa lí

+ Kiến thức địa lí phải gắn với thực tế

+ Đưa môn địa lí xích lại gần với khoa học địa lí

+ Dạy học địa lí phải đưa ra các mô hình hóa, sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh,âm thanh đoạn video

Máy vi tính có thể hỗ trợ giáo viên ở tất cả các mặt liên quan đến quá trình giảng dạy địa lí như:

a Tìm và tra cứu thông tin:

Trước khi thết kế bài bài giảng giáo viên phải nghiên cứu rõ nội dung bài giảng, sau đó tìm kiếm, cập nhật các thông tin liên quan Để có một lượng thông tin lớn, chính xác, máy vi tính cho phép giáo viên khai thác các phần mềm địa lí như: Phần mềm các trang web kinh tế, xã hội văn hóa, giáo dục có liên quan đến địa lí Để có được những hình ảnh, âm thanh, thông tin, số liệu mới nhất làm tăng tính trực quan và tính thực tế cho bài học

b Thiết kế bài giảng:

Giáo viên dựa vào nội dung bài học kết hợp với lượng thông tin thu được

có liên quan đến bài học, thiết kế bài giảng phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, chuẩn kiến thức, thời lượng cũng như điều kiện thực tế của nhà trường, góp phần đổi mới phương pháp dạy học Máy vi tính hỗ trợ giáo viên bằng các phần mềm trình diễn như POWERPOINT, VIOLET, kết hợp với một số phần mềm khác

c Tiến trình dạy học trên lớp:

Địa lí là một môn học không thể thiếu bản đồ, biểu đồ, các tranh ảnh trực quan Máy vi tính sẽ giúp giáo viên khai thác, xây dựng các loại bản đồ, biểu đồ phục vụ cho tiến trình dạy học, khi dạy đến các nội dung cần đưa ra bản đồ, hình ảnh thì chì cần mở tập tin chứa bản đồ thay vì phải treo bản đồ, vẽ thủ công các tranh ảnh, bản đồ, biểu đồ do đó tiết kiệm được thời gian và giúp cho giáo viên, học sinh có nhiều thời gian hơn để học tập và nghiên cứu những nội dung khác của bài

d Đánh giá kết quả học tập của học sinh:

Ngoài việc hỗ trợ giảng dạy, công nghệ thông tin còn giúp giáo viên đánh giá kết quả học tập của học sinh thông qua việc xây dựng hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm, phiếu học tập, thành lập các trò chơi rèn luyện trí nhớ trên máy tính, qua đó làm cho hình thức đánh giá, kiểm tra của giáo viên phong phú hơn

và học sinh cũng hứng thú hơn

e Tự học, tự nghiên cứu:

Ngoài các giờ học trên lớp, tất cả các giáo viên và học sinh có thể khai thác các phần mềm địa lí ở nhà, truy cập thông tin trên internet để mở rộng và rèn luyện thêm kĩ năng tin học cũng như củng cố, cập nhật, tìm hiểu tri thức

2.3 Tình hình ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học địa lí và tính cấp thiết của đề tài:

Ở các nước phát triển trên thế giới đã ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học từ rất sớm, việc dạy và học chủ yếu diễn ra trên máy vi tính, lượng thời gian học trên lớp rất ít, thay vào đó là thời gian tự học, phương pháp này đã rèn cho học sinh tác phong tự học, tự nghiên cứu ở mức độ cao, từ đó học sinh biết cách hành động một cách hợp lí, lĩnh hội tri thức, hình thành kĩ năng một cách vững vàng Ở nước ta hiện nay, do sự phát triển chưa đồng bộ về kinh

tế xã hội, cơ sở vật chất kĩ thuật giữa các vùng miền, nhất là giữa các thành thị

và nông thôn, vùng sâu vùng xa nên việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học còn nhiều hạn chế Ở Tỉnh Tây Ninh, tại nhiều trường THCS, giáo viên và học sinh chưa có kiến thức gì về máy vi tính, về tin học nên việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học theo mục tiêu của Bộ, ngành giáo dục Tây Ninh sẽ gặp nhiều khó khăn Để nắm bắt tình hình ứng dụng công

nghệ thông tin vào quá trình dạy học địa lí ở một số trường THCS địa phương, chúng tôi đã có cuộc khảo sát (phiếu thông tin) với kết quả như sau:

* Bảng 1 : Kết quả khảo sát tình hình ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy

học địa lí ở một số trường THCS trong huyện Dương Minh Châu năm học 2008 -2009

tử / học kì Chưa thực

hiện Chưa

biết thấp

Tr bình khá cao

* Bảng 2: Kết quả khảo sát mức độ và hiệu quả hoạt động học của học sinh

trong giờ học địa lí bằng phương tiện truyền thống (phấn, bảng) ở trường THCS Suối Đá so với tiết dạy bằng giáo án điện tử (máy vi tính, đèn chiếu)

của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học, đã mạnh dạn nghiên cứu và áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học địa lí, qua đó

để rút kinh nghiệm và trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp trong quá trình

áp dụng, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học theo mục tiêu chung của Ngành

Từ đó nhân rộng kinh nghiệm này cho các đồng nghiệp trong trường, huyện, tỉnh trong quá trình dạy học để góp phần thực hiện mục tiêu “Tin học hóa trường học” của Bộ ngành giáo dục trong năm học 2009 -2010 Đó là sự cần thiết của đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình thiết kế và giảng dạy giáo án điện tử môn địa lí trường THCS”

3 Nội dung của vấn đề

3.1 Các phần mềm ứng dụng để khai thác giảng dạy địa lí:

a Phần mềm hệ thống Windows:

Là một hệ điều hành bao gồm một bộ chương trình để liên kết và điều khiển mọi hoạt động các bộ phận của máy tính (ỗ đĩa, máy in bàn phím, con chuột, màn hình ), nó tạo ra lệnh để con người có thể trực tiếp ra lệnh cho máy, nhờ hệ điều hành mà các chương trình ứng dụng khác nhau mới hoạt động được, nếu không máy tính chỉ là một phần cứng vô dụng Windows là một phần mềm được sử dụng rộng rãi không những ở lĩnh vực kinh tế xã hội mà còn ở lĩnh vực giáo dục Nó có khả năng khai thác để dạy học như văn bản, tính toán, biểu đồ 3 chiểu, xử lí hình ảnh, video, âm thanh Từ những tính năng này, nó được khai thác để xây dựng các phần mềm dạy học nói chung và phần mềm dạy học địa lí nói riêng

c Chương trình trình diễn Powerpoint:

Là một phần mềm chuyên thiết kế để trình diễn Đối với bộ môn địa lí,

chương trình Powerpoint có thể tạo ra những slide mới làm cho việc giảng dạy

trên máy vi tính cũng tương tự như dùng các giấy tờ trong giáo án nhưng nó có nhiều ưu điểm về các hiệu ứng dịch chuyển trang, nối kết, truy cập thông tin từ bất cứ tiệp nào trong cùng hệ thống máy vi tính, cũng như các hiệu ứng về màu sắc, âm thanh

d Chương trình trình diễn Violet:

Violet là một phần mềm công cụ giúp cho giáo viên có thể tự xây dựng

được các bài giảng trên máy tính một cách nhanh chóng và hiệu quả so với các công cụ khác Violet chú trọng hơn trong việc tạo ra các bài giảng có âm thanh, hình ảnh chuyển động và tương tác rất phù hợp với học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông Violet được viết tắt cụm từ tiếng anh: Visual & Online lesson Editer for teachers (công cụ soạn thảo bài giảng trực tuyến dành cho giáo viên) Violet có đầy đủ các chức năng dùng để tạo các trang nội dung bài giảng như cho phép nhập các dữ liệu, văn bản, công thức, các file dữ liệu, sau đó lắp ghép các dữ liệu, sắp xếp thứ tự, căn chỉnh hình ảnh, tạo các hiệu ứng chuyển

động và biến đổi, thực hiện các tương tác với người dùng Riêng đối với việc xử

lí những dữ liệu Muntimedia, violet mạnh hơn so với Powerpont, ví dụ như cho phép thể hiện và điều khiển các file Flash hoặc cho phép tạo tác quá trình chạy của các đoạn phim

e Mạng truyền thông đa phương tiện ( Internet)

Internet là một hệ thống thông tin toàn cầu có thể được truy nhập công cộng gồm các mạng máy tính được liên kết với nhau Hệ thống này truyền thông tin theo kiểu nối chuyển gói dữ liệu (packet switching) dựa trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn hóa (giao thức IP) Hệ thống này bao gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của các doanh nghiệp, của các viện nghiên cứu và các trường đại học, của người dùng cá nhân và các chính phủ trên toàn cầu Chúng cung cấp một khối lượng thông tin và dịch vụ khổng lồ trên Internet

Mạng Internet mang lại rất nhiều tiện ích, hữu dụng cho người sử dụng, một trong các tiện ích phổ thông của Internet là hệ thống thư điện tử (email), trò chuyện trực tuyến (chát), máy truy tìm dữ liệu (Search engine) các dịch vụ thương mại và chuyển ngân, các dịch vụ về y tế, giáo dục như là chữa bệnh từ

xa hoặc tổ chức các lớp học ảo

3.2 Quá trình ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học địa lí ở trường THCS Suối Đá

a Qui trình sử dụng một số phần mềm ứng dụng trong dạy học địa lí:

* Qui trình thiết kế một giáo án điện tử bằng chương trình Microsoft powerpoint

Khi tiến hành thiết kế một bài giảng điện tử bằng powerpoint ta cần thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Tìm hiểu nội dung bài dạy: Đây là việc làm đầu tiên khi giáo

viên thiết kế một bài giảng Giáo viên cần tìm hiểu rõ nội dung sách giáo khoa

để xác định kiến thức cơ bản, dung lượng kiến thức cũng như yêu cầu phát triển

tư duy và rèn luyện kĩ năng để đưa ra phương hướng dạy học đúng đắn

Bước 2: Thu thập tài liệu bổ sung, mở rộng kiến thức, sưu tầm tài liệu,

nguồn tư liệu để bổ sung kiến thức, sách báo tài liệu tham khảo, các phần mềm tra cứu hay tra cứu thông tin trên mạng phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh Từ đó góp phần mở rộng kiến thức và làm phong phú thêm nội dung bài giảng, đảm bảo yếu tố cập nhật

Bước 3: Xây dựng kịch bản thiết kế trên máy: Là khâu quan trọng trong

việc ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế các bài giảng Trong phần kịch bản này giáo viên sẽ thể hiện toàn bộ ý tưởng của mình trong đó: Dự kiến việc thể hiện nội dung bài giảng bằng các khái niệm và hệ thống khái niệm, các hiện tượng, sự vật, quy luật hay các tiểu kết Hệ thống hóa, khái quát hóa nội dung, một vấn đề khoa học bằng ngôn ngữ và hình ảnh (bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh …) theo một trình tự lôgic, chặt chẽ phù hợp với nội dung, trình độ nhận thức của học sinh và lí luận dạy học của bộ môn

Bước 4: Thể hiện kịch bản trên máy tính

Đây là bước làm ra sản phẩm của kịch bản được viết thể hiện ý đồ của toàn bộ kịch bản đã viết ra

Bước 5: Điều chỉnh kịch bản cho phù hợp với nội dung và thời lượng bài

học Cũng như khả năng về kĩ thuật của người biên tập và xây dựng Sau đó có thể ghi vào đĩa CD để tiện sử dụng và vận chuyển

Bước 6: Viết bản hướng dẫn (kĩ thuật sử dụng và phương pháp giảng dạy

cho giáo viên và học sinh)

* Các nguyên tắc chủ yếu khi xây dựng bài giảng điện tử:

- Dùng các phông chữ, khung, nền tương tự nhau trong suốt bài giảng, không nên các kiểu chữ rườm rà hay quá nhiều phông chữ trong slide

- Giáo viên nên đưa một ý tưởng chính vào mỗi slide

- Các dạng đồ họa cần phải lựa chọn cẩn thận, nếu không nó sẽ gây phân tán tư tưởng, tạo nên những quá trình tư duy lệch lạc của học sinh

* Các thao tác cơ bản khi thiết kế bài giảng địa lí bằng Microfoft powerpoint:

 Khởi động powerpoint

- Có rất nhiều cách khởi động Powerpoint, sau đây là một số cách:

=> Nhấn nút Star trên thanh Taskbar đưới đáy màn hình, sau đó chọn

Program Microsoft powerpoint

=> Kích đúp vào biểu tượng của Powerpoint trên màn hình

 Thoát khỏi powerpoint

=> Nhấn nút Close ở góc bên phải mản hình

Líc vào biểu tượng

Màn hình powerpoint xuất hiện khi nhấp vào biểu tượng trên dektop

 Màn hình powerpoint

Líc vào dấu x màu đỏ ở góc phải màn hình để thoát khỏi chương tình powerpoint

Thoát nhưng

không lưu

Trước khi thoát khỏi chương trình, nếu File đang thiết kế có sự thay đổi nội dung

mà chưa lưu trữ trên đĩa, Powerpoint sẽ cho xuất hiện thông báo nhắc nhở :

Lưu và thoát

Hủy bỏ lệnh thoát

 Tạo bản trình chiếu mới

=> Mở thực đơn file, chọn New chọn biểu tượng New trên thanh công cụ, màn hình xuất hiện hộp thoại New Presentation, chọn Blank Presentation:

=> Màn hình xuất hiện hộp thoại slide layout:

=> Trong hộp thoại này chọn định dạng slide phù hợp với nội dung trình chiếu

 Định dạng bản trình chiếu bằng slide master:

- Để giúp cho người xây dựng bài

giảng nhất quán trong thiết kế và

không mất thời gian vào việc định

dạng các đối tượng trong từng slide

trong bản trình chiếu, ta sử dụng

bằng Slide Master, đây là định dạng

giúp cho bản trình chiếu thống nhất

về cách thể hiện từ màu nền, màu

chữ, cỡ chữ, cách hiển thị cho các

đối tượng bên trong mỗi slide

Chúng ta tiến hành như sau:

=> Mở thực đơn View/Master/Slide Master

- Màn hình xuất hiện slide mẫu như sau:

- Ở slide mẫu này chúng ta chỉ định dạng lại chữ, màu nền, hiệu ứng chuyển động cho các đối tượng trong slide, hiệu ứng chuyển trang mà không nhập các nội dung của văn bản vào đây

=> Định dạng màu nền cho bản trình

chiếu: Mở thực đơn format, chọn

Background, màn hình xuất hiện hộp

thoại Background:

Chúng ta có thể định dạng màu nền cho các slide bằng cách nhấn vào

More colors (xuất hiện thêm nhiều màu nữa) hoặc Fill Effects và chọn kiểu

màu nền thích hợp ( Giáo viên cần chú ý khi chọn màu nền, làm sao để khi biểu hiện đối tượng chữ trên slide học sinh dễ quan sát, không nên chọn màu sắc trung tính làm màu nền vì chúng ta sẽ gặp khó khăn khi chọn màu chữ và làm cho bản trình chiếu thiếu rõ ràng)

=> Định dạng phông chữ: Chọn nội

dung cần định dạng, mở thực đơn

Format, chọn Font:

- Màn hình xuất hiện hộp thoại Font

để hiệu chỉnh lại kiểu chữ (Font

style), cỡ chữ (Size), mầu chữ

(Color)… giáo viên có thể định

dạng lại chữ ở phần nội dung bằng cách tương tự

=> Áp dụng hiệu ứng hoạt hình cho phần trình bày trong trong slide (Custom

Animation)

- Chọn đối tượng muốn tạo hiệu ứng hoạt hình

- Chọn slide Show/Custom Animation khi đó bên phải màn hình xuất hiện một hộp thoại Custom Animation

- Tại bảng hộp thoại này chọn chế độ

Antrance => xuất hiện thêm cột

menu cấp thứ 2, chọn More effects

- Xuất hiện hộp thoại Add Entrace

Effect => Chọn hiệu ứng phù hợp

=> OK

Trang 19

=> Khi định dạng xong chúng ta

đóng thanh Slide Master View bắng

cách nhấn vào nút Close Master

View để trở lại bản trình chiếu

Nếu không thấy thanh Slide

Master View xuất hiện trên màn

hình ta có thể gọi ra bằng cách mở

thực đơn View, chọn Toolbars,

chọn Customize xuất hiện bảng

thoại Customize, khi đó chúng ta

tích chọn vào ô trống đằng trước

dòng Slide Master View

Sau khi định dạng chuẩn màu nển, kiểu chữ, cỡ chữ… cho toàn bộ bản

trình chiếu, chúng ta có thể định dạng lại bản trình chiếu bằng cách gọi lại Slide

Master và tiến hành định dạng lại một nội dung bất kì, khi đóng Slide Master View lại, các định sạng sẽ tự động áp dụng cho tất cả các slide trong bản trình

chiếu

 Chèn đối tượng văn bản vào slide

Trường hợp chọn mẫu bố cục có sẳn trong slide layout:

Click chuột vào đây để

- Khi đã lựa chọn được hiệu ứng hoạt hình cho đối tượng, ở

hộp thoại Custom Animation các nút dùng để hiệu chỉnh các

thuộc tính của kiểu chuyển động được bật sáng Ta có thể hiệu chỉnh các thuộc tính của chuyển động như:

+Start: hiệu ứng xuất hiện When click – khi nhấn chuột,

With Previous – xuất hiện đồng thời khi slide được trình

chiếu, After Previous – xuất hiện sau một khoảng thời gian + Direction (hoặc Property): Hướng chuyển động

+ Speed: Tốc độ chuyển động

Có thể dùng các nút tăng hay giảm để thay đổi để thay đổi thứ

tự xuất hiện của các nội dung trên slide

- Nhấn nút Preview để xem trình bày thử

- Nhấn nút Remove để loại bỏ các hiệu ứng chuyển động đã

chọn bằng cách đánh dấu hiệu ứng đó và nhấn chuột vào nút

Remove

- Chúng ta tiến hành nhập văn bản vào các slide vào mục Click to add Atitle,

Click to add text, Click to add Subtitle…ở những slide đã định dạng sẵn Còn

đối với các slide có định dạng blank hoặc muốn chèn thêm các đối tượng chữ, chúng ta có thể tiến hành nhập văn bản một cách tùy ý bằng cách:

-=> Chọn thực đơn Insert/Text Box hoặc nhấn vào nút (Text Box) trên thanh Toolbar Options dưới đáy màn hình

=> Nhập dữ liệu vào trong Text box

=> Muốn di chuyển nội dung các văn bản, nhấn vào đoạn văn bản cần di chuyển, quanh đoạn văn bản xuất hiện một khung, đưa trỏ chuột đến khung, nếu trỏ chuột biến thành mũi tên bốn mũi thì nhấn giữ và kéo chuột đến khu vực muốn thay đổi và nhả chuột ra

 Thêm một slide mới vào bản trình chiếu

=> Để bản trình chiếu ở chế độ Slide sorter view

=> Đưa trỏ chuột đến đoạn cần chèn thêm slide, nhấn nút trái chuột

=> Mở thực đơn Insert / New slide

=> Hộp thoại New slide xuất hiện, chọn mẫu cho slide mới rồi nhấn OK

 Xóa một slide

=> Để bản trình chiếu ở chế độ Slide sorter view

=> Chọn slide cần xóa

=> Nhấn phím Delete trên bàn phím hoặc mở thực đơn Edit chọn Delete slide

 Ghi bản trình bày vào ổ cứng

=> Chọn thực đơn File, chọn Save (hoặc Ctr + s), màn hình sẽ hiện lên hộp thoại Save, chọn đĩa muốn ghi bản trình chiếu tại hộp Save in và nhập tên của file vào hộp file name rồi nhấn save

Click chuột vào đây

để nhập tiêu đề phụ Khung Placehold

(khung giữ chỗ)

 Mở một bản trình chiếu trong ổ cứng

=> Mở thực đơn file, chọn Open (hoặc Ctr+O), màn hình hiện lên hộp thoại

Open, chọn thư mục chứa file trong Look in, chọn file cần mở rồi nhấn Open

 Các hiệu ứng đặc biệt

* Chèn hình ảnh vào các slide:

Khi thiết kế bài giảng địa lí bằng chương trình Powerpoint, đôi khi những

định dạng để chèn hình ảnh có sẵn trong các slide layout không phù hợp với mục đích thể hiện của giáo viên, khi đó giáo viên có thể chọn layout cho slide muốn chèn hình ảnh là dạng Blank và tiến hành chèn các hình ảnh vào slide với

các thao tác như sau:

=>Chọn Slide muốn chèn hình ảnh vào

Chọn thực đơn Insert, chọn Picture