* Học sinh thực hiện thành thạo: Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để cảm nhận một văn bản truyện hiện đại.. 5đ Đáp án: - “Lặng
Trang 1Tuần: 15 Tiết PPCT:72 Tiếng Việt:
Bài:
Ngày dạy: 25/11/2014
1 MỤC TIÊU:
1.1/ Kiến thức:
* Học sinh biết :
+Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một đoạn truyện: “ Chiếc lược ngà”
+Tình cảm cha con sâu nặng trong hồn cảnh éo le của chiến tranh
* Học sinh hiểu :
+ Sự sáng tạo trong nghệ thuật xây dựng tình huống truyện, miêu tả tâm lí nhân vật
+ Diễn biến tâm lí của nhân vật
1.2/ Kĩ năng:
* H ọc sinh thực hiện được:
Đọc - hiểu văn bản truyện hiện đại sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước
* Học sinh thực hiện thành thạo:
Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm tự sự để cảm nhận một văn bản truyện hiện đại
1.3 /Thái độ:
* Thĩi quen :
+ Đọc và phân tích tác phẩm
+ Cảm nhận được ý nghĩa công việc mình làm trong cuộc sống
* Tính cách :
+ Giáo dục HS tinh thần vượt khó khăn, gian khổ khi làm nhiệm vụ Đồng thời biết kính yêu cha mẹ, tơn trọng tình cảm phụ tử thiêng liêng
+ Biết trân trọng và gìn giữ tình cảm gia đình
2 N ỘI DUNG HỌC TẬP:
- Tác giả, tác phẩm, tình huống nghệ thuật của truyện
- Tình cảm cha con sâu nặng ở ơng Sáu
3.CHUẨN BỊ:
CHIẾC LƯỢC NGÀ
(Trích- Nguyễn Quang Sáng)
Trang 23.1 Giáo viên:
Máy chiếu và các tư liệu về tác giả Nguyễn Quang Sáng và tác phẩm : “Chiếc lược ngà”
3.2 Học sinh:
- Bảng nhĩm.
- Đọc, tĩm tắt truyện và trả lời câu hỏi/ SGK trang 202– thực hiện làm phần luyện tập trang 203.
4 TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:
4.1 Ổn định tổ chức và kiểm diện (1’) Kiểm diện học sinh.
4.2 Kiểm tra miệng (5’)
Câu 1: Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long thuộc phương thức biểu đạt chính
nào? (2đ)
a/ Nghị luận,
b/ Miêu tả
c/ Biểu cảm
d/ Tự sự
Đáp án: d.
Câu 2: Nêu ý nghĩa của văn bản “Lặng lẽ Sa Pa” ? Qua tìm hiểu văn bản em rút ra được bài học
gì? (5đ)
Đáp án:
- “Lặng lẽ Sa Pa” là câu chuyện về cuộc gặp gỡ với nhưng con người trong một chuyến đi thực tế của nhân vật ơng họa sĩ, qua đĩ, tác giả thể hiện niềm yêu mến đối với những con người cĩ lẽ sống cao đẹp đang lặng lẽ quen mình cống hiến cho Tổ quốc (3đ)
-Qua truyện em rút ra được bài học cho bản than: Sống phải biết đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích
cá nhân; phải biết cống hiến; phải biết hi sinh; cĩ tinh thần trách nhiệm cao trong cơng việc; quan tâm đến người khác; khiêm tốn;….(2đ)
Câu 3: Nêu những hiểu biết mà em đã tìm hiểu về văn bản mà hơm nay chúng ta sẽ học như :
Tên văn bản là gì? Tác giả là ai? Trong truyện cĩ những nhân vật nào? (3đ)
Đáp án:
Tên văn bản: “Chiếc lược ngà” của tác giả: Nguyễn Quang Sáng Trong truyện cĩ những nhân
vật: Ơng Ba (Ngưởi bạn của anh sáu), Người cha(anh Sáu), Người con( Bé Thu)
* GV nhận xét chấm điểm HS.
Trang 34.3 Tiến trình bài học (33’)
*Họat động 1 (1’) Vào bài
+ M ục tiêu: GV giới thiệu vào bài mới.
Nguyễn Quang Sáng là một nhà văn Nam Bộ Ơng rất am
hiểu và gắn bĩ với mảnh đất ấy Hầu như ơng chỉ viết về
cuộc sống và con người Nam Bộ trong chiến tranh và sau
hịa bình.Truyện của ơng thường cĩ cốt truyện bất ngờ, tự
nhiên, hợp lí Mà đặc biệt là những tình huống éo le trong
trong hòan cảnh chiến tranh ác liệt để thử thách và thể
hiện tình cảm con người Tiêu biểu nhất là truyện
ngắn“Chiếc lược ngà” được xây dựng trên cơ sở những
tình huống thật éo le trong những năm tháng kháng
chiến chống Mĩõ gian lao ở miền Nam, qua đó khắc sâu
tình cảm cha con của người cán bộ, chiến sĩ Hôm nay
chúng ta cùng nhau tìm hiểu
*Họat động 2 (12’)Đọc và tìm hiểu chung về văn bản
+ M ục tiêu : Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về văn
bản
- GV: giới thiệu phần đầu truyện
- GV: Hướng dẫn HS đọc: Đọc đúng giọng điệu, ngôi
kể, lối kể
+ Chú ý phân biệt lời người kể ( Anh Ba-Xưng “Tơi”) và
lời của nhân vật : Anh Sáu, bé Thu ở các đoạn cĩ lời thoại
- GV đọc mẫu 1 đọan HS đọc (từ đầu đến như bị gãy)
( Chiếu đoạn văn )
- GV: Cho HS tĩm tắt
- GV hướng dẫn HS tóm tắt (Tóm tắt: ngắn gọn, đầy
đủ)
? Tóm tắt truyện khỏang 8-10 câu ?
(Khi tĩm tắt phải đảm bảo những tình tiết chính và đúng
mạch lạc câu chuyện)
- HS : Ơng Sáu xa nhà đi kháng chiến.Mãi đến khi con gái
lên tám tuổi, ơng mới cĩ dịp về thăm nhà, thăm con Bé
Thu khơng nhận ra cha vì vết sẹo trên mặt làm ba em
khơng cịn giống với người trong bức ảnh chụp mà em
biết Em đối xử với ba như người xa lạ Đến lúc Thu nhận
ra ba, tình cha con thức dậy mãnh liệt trong em thì cũng là
lúc ơng Sáu phải ra đi Ở khu căn cứ, ơng Sáu dồn tất cả
tình yêu thương và mong nhớ đứa con vào việc làm cây
lược ngà voi để tặng cơ con gái bé bỏng Trong một trận
càn ơng đã hy sinh, trước lúc nhắm mắt ơng cịn kịp trao
cây lược cho người bạn
I Đọc - Tìm hiểu chung:
1 Đọc – tóm tắt truy ện:
* Đọc:
Chú ý phân biệt lời người kể ( Anh Ba-Xưng “Tơi”) và lời của nhân vật : Anh Sáu, bé Thu ở các đoạn cĩ lời thoại
* Tĩm tắt truyện:
Ơng Sáu xa nhà đi kháng chiến.Mãi đến khi con gái lên tám tuổi, ơng mới
cĩ dịp về thăm nhà, thăm con Bé Thu khơng nhận ra cha vì vết sẹo trên mặt làm ba em khơng cịn giống với người trong bức ảnh chụp mà em biết Em đối xử với ba như người xa
lạ Đến lúc Thu nhận ra ba, tình cha con thức dậy mãnh liệt trong em thì cũng là lúc ơng Sáu phải ra đi Ở khu căn cứ, ơng Sáu dồn tất cả tình yêu thương và mong nhớ đứa con vào việc làm cây lược ngà voi để tặng cơ con gái bé bỏng Trong một trận càn ơng đã hy sinh, trước lúc nhắm mắt ơng cịn kịp trao cây lược cho người bạn
2 Tìm hi ểu chú thích:
Trang 4- GV: Cho HS tìm hiểu chú thích.
- GV: Chiếu chân dung tác giả Nguyễn Quang Sáng Sau
đĩ mới giới thiệu tên tác giả
?-Em hãy trình bày những hiểu biết của mình về nhà
văn Nguyễn Quang Sáng? Năm sinh? Quê quán?
- HS trả lời GV Chốt ý
? Nhà văn trưởng thành trong giai đoạn nào?
- HS trả lời GV Chốt ý
? Giới thiệu về sự nghiệp văn chương của ơng?
- HS trả lời
- GV: Nhà văn Nguyễn Quang Sáng viết rất nhiều thể loại
như: Truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim và hầu như
a Tác giả - Tác phẩm:
* Tác giả:
- Nguyễn Quang Sáng sinh 1932, Quê ở Huyện Chợ Mới, Tỉnh An Giang
- Nhà văn quân đội trưởng thành trong quân ngũ từ hai cuộc kháng chiến của dân tộc
- Nguyễn Quang Sáng viết rất nhiều thể loại như: Truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim
- Tác phẩm tiêu biểu:
+ “Đất lửa”
+ “Cánh đồng hoang”
+ “Mùa giĩ chướng”
(Đã được chuyển thể thành phim)
- Đề tài: Viết về cuộc sống và con người Nam Bộ
* Tác phẩm:
- Viết vào năm 1966 khi tác giả họat động ở chiến trường Nam Bộ
Trang 5chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ.
? Nêu vài tác phẩm tiêu biểu của ơng mà em biết?
- HS trả lời
? Giới thiệu đề tài chính của Nguyễn Quang Sáng?
- GV: Chốt ý và giới thiệu các tác phẩm: truyện ngắn và
tiểu thuyết như: “Đất lửa”, “Cánh đồng hoang”, “Mùa giĩ
chướng” (Đã được chuyển thể thành phim)
- GV: cho HS tìm hiểu xuất xứ của tác phẩm.
? “Chiếc lược ngà” được viết vào năm nào?
- HS trả lời
? Nêu Vị trí của đoạn trích?
- HS trả lời
- GV: Cho HS tìm hiểu các từ ngữ khĩ
- Trong các từ ngữ khĩ các em cần lưu ý các từ ngữ nào?
- HS: trả lời
- GV: Chốt lại các từ ngữ cần lưu ý là: 1,2,6,7,11,12,15
+ (1) Hịa bình vừa lập lại: chỉ sự kiện hịa bình lập lại trên
đất nước ta theo hiệp định Giơ –ne-vơ tháng 7 năm 1954,
sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp
+(2) Vàm kinh: Vùng cửa kênh (kinh), rạch đổ ra sơng
+(6)Chơi nhà chịi: Trị chơi cất lều con của trẻ em
+(7)Thẹo: Vết sẹo
+(11)Lịi tĩi:là dây xích sắt hoặc dây chão lớn dung để
buộc tàu, thuyền,
+(12)Tập kết:Theo hiệp định Giơ –ne-vơ năm 1954,các
lực lượng kháng chiến ở phía Nam vĩ tuyến 17 tập kết ra
miền Bắcvà ngược lại, các lực lượng của đối phương ở
miền Bắc chuyển vào miền Nam
+(15)Nhắm mắt đi xuơi: chết
- GV: Cho HS tìm hiểu tình huống của truyện
? Truyện (đọan trích) tạo mấy tình huống? Nêu mục
đích của mỗi tình huống?
- Cĩ 2 tình huống:
- Nằm ở phần giữa của truyện
b.T ừ ngữ cần lưu ý : ( SGK trang 201+202))
Chú ý các từ: 1,2,6,7,11,12,15
c/ Tình hu ống truyện :
- Bộc lộ tình cảm mãnh liệt của Thu đối với cha
- Tình cảm sâu sắc của người cha đối với con
=> Tình cha con sâu nặng trong hồn cảnh éo le, ác liệt của cuộc chiến tranh
II Đọc – Tìm hi ểu văn bản:
1.Nội dung:
a Tình cảm cha con sâu nặng ở ơng
Sáu.
* Trong chuyến về thăm nhà:
Trang 6+ Cuộc gặp gỡ của 2 cha con sau 8 năm xa cách, nhưng
bé Thu không nhận ra cha, đến lúc mà em nhận ra và
bộc lộ tình cảm thắm thiết thì ông Sáu phải ra đi à Đây
là tình huống cơ bản
+ Ở khu căn cứ, ông Sáu dồn hết tình yêu thương con
vào việc làm cây lược ngà để tặng con, nhưng ông hy
sinh khi chưa kịp trao tặng quà cho con
=> Nếu tình huống thứ nhất bộc lộ tình cảm mãnh liệt
của bé Thu với cha, thì tình huống thứ hai lại biểu lộ
tình cảm sâu sắc của người cha đối với con
? Truyện có nhiều từ địa phương Nam Bộ, hãy chứng
minh và giải thích từ ngữ đó?
Liên hệ từ ngữ địa phương
*Họat động 3 (33’) Tình cha con sâu nặng ở ông Sáu.
Mục tiêu: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu tình cha con sâu
nặng của ơng Sáu
- GV: Hướng dẫn HS phân tích những tình cảm sâu nặng
của cha con ơng Sáu
- GV: chiếu đoạn trích “ Từ đầu đến xuống như bị gãy”
- Gọi HS đọc
- HS: Nhận xét, GV phân tích , chốt ý
- GV: chiếu lại đoạn in đậm.
(Đến lúc được về, cái tình người cha cứ nơn nao trong
người anh Xuồng vào bến, thấy một đứa bé độ tám
tuổi tĩc cắt ngang vai, mặc quần đen, áo bơng đỏ đang
chơi nhà chịi dưới bĩng cây xồi trước sân nhà, đốn
biết là con, khơng thể chờ xuồng cặp lại bến, anh nhún
chân nhảy thĩt lên, xơ chiếc xuồng tạt ra, khiến tơi bị
chới với Anh bước vội vàng với những bước dài, rồi
dừng lại kêu to:
? Thái độ của ơng Sáu khi mới về phép gặp được con sau
nhiều năm xa cách ra sao? Thể hiện được điều gì?
- HS: Đốn biết là con khơng thể chờ xuồng cặp lại bến,
anh bước vội vàng với những bước dài, kêu to…rồi xúc
động, bị xúc động vết sẹo lại ửng đỏ lên, giần giật trơng
rất dễ sợ, giọng run run
- GV: chiếu lại đoạn văn: “Vừa lúc ấy… xuống như bị
gãy
- GV: Nêu câu hỏi
? Lúc bị con bé từ chối, ơng Sáu đã cĩ phản ứng Cử chỉ ra
sao? Phản ứng ấy bộc lộ tâm trạng anh như thế nào? Tâm
trạng được biểu hiện bằng cách nào?
+ Háo hức, nôn nao, bước vội vàng… gặp để ôm con vào long
+ Đứng sững, mặt sầm lại, hai tay buông xuống như bị gẫy à Đau khổ, thất vọng
+ Biết con chưa nhận mình, anh khổ tâm đến mức khơng khĩc được nhưng anh vẫn kiên nhẫn chờ đợi, tìm cách gần gủi con
+ Anh Sáu sung sướng, cảm động và nghẹn ngào, trong giờ phút chia tay con gái lại nhận anh là cha
Trang 7HS: Đứng sững, mặt sầm lại, hai tay như bị gẫy -> Thể
hiện bằng cách miêu tả để nĩi lên nỗi đau khổ của anh
Sáu, nguyên nhân cốt lõi cũng vì chiến tranh phải xa cách
con nên anh mới chịu nỗi đau con khơng nhìn ra
- GV: Cho HS đọc tiếp
- GV: chiếu lại đoạn văn: “Vì đường xa… Con bé đáo
để thật”
?- Khi biết con khơng nhận anh là cha thì nha như thế
nào ?
- HS trả lời, GV phân tích chốt ý
- HS: con chưa nhận mình, anh khổ tâm đến mức khơng
khĩc được nhưng anh vẫn kiên nhẫn chờ đợi, tìm cách gần
gủi con
- GV: Cho HS đọc tiếp
- GV: chiếu lại đoạn văn: “ Đến lúc chia tay… của ba nĩ
nữa”
? Trước giờ chia tay điều gì làm anh Sáu sung sướng, cảm
động và nghẹn ngào ?
- HS: Trình bày
- Anh Sáu sung sướng, cảm động và nghẹn ngào, trong giờ
phút chia tay con gái lại nhận anh là cha
? Tình huống truyện cĩ gì đặc biệt?
-> Tình huống bất ngờ, cảnh ngộ éo le
- GV: Cho HS tìm hiểu tình cảm anh Sáu khi ở trong chiến
khu
- GV chiếu đoạn văn gọi HS đọc và phân tích
- GV: chiếu lại đoạn văn: “ [ ] Tơi hãy cịn nhớ buổi
chiều hơm đĩ…Tơi cúi xuống gần anh và khẽ nĩi Đến lúc
ấy, anh mới nhắm mắt đi xuơi.”
- GV: Cho HS tìm hiểu tình cảm của anh Sáu khi vào
căn cứ.
? Khi trở lại căn cứ, ơng Sáu đã thể hiện tình yêu
thương con bằng thái độ và việc làm nào?
- GV cho HS thảo luận nhĩm (5’)
- HS: Ân hận vì đã đánh con
Làm cho con một chiếc lược bằng ngà voi với tất cả tấm
lịng yêu thương con
Chiếc lược ngà như gỡ rối phần nào tâm trạng của anh
- GV:? Phân tích tình cảm cha con sâu nặng ở ơng Sáu?
- HS: Nỗi day dứt, ân hận vì đã đánh con
à Tình huống bất ngờ, éo le
* Khi ở chiến khu :
+Ơng luơn day dứt, ân hận vì đã đánh và mắng con
+ Ơng rất vui mừng khi kiếm được khúc ngà, dồn hết tâm trí vào làm cây lược và tần mẩn khắc từng nét
“Yêu nhớ tặng Thu con của ba”
với tất cả tấm lịng yêu thương con + Trong giờ phút cuối cùng, trao cây lược đưa cho người bạn để gửi cho con
à Thấm thía những mất mát đau thương, éo le mà chiến tranh mang đến cho bao người, bao gia đình
Trang 8Nhớ lời dặn của con, làm cho con chiếc lược bằng ngà với
tất cả tấm lịng yêu thương, dồn hết tâm trí vào cơng việc:
“Những lúc rỗi…yêu nhớ tặng Thu của ba”
Chiếc lược trở thành vật quý giá, thiêng liêng càng làm
cho ơng Sáu mong gặp lại con
Cảnh ngộ đau thương vì chiến trang: ơng Sáu đã hi sinh
nhưng tình cha con vẫn thấm thiết, sâu nặng, thiêng liêng
nên ơng trao lại cho người bạn chiếc lược trong giờ phút
cuối cùng của cuộc đời để mang về cho con gái -> Tình
cha con thiêng liêng, sâu nặng Chính chiến tranh gây nên
cảnh đau thương, mất mát
? Câu chuyện gợi cho em suy nghĩ gì về chiến tranh và
cuộc sống tâm hồn của người lính?
- GV liên hệ mở rộng, đặt câu hỏi, GD đạo đức HS về tình
cha con
5.Tổng kết và hướng dẫn học tập: (5’)
5.1) Tổng kết: 1/ Vẽ BĐTD với từ khĩa: “Tình cảm anh Sáu đối với bé Thu”
Đáp án: Vẽ bản đồ tư duy:
2/ ( violet) Truyện được kể theo ngơi kể thứ mấy?Người kể là ai?
a/ Ngơi thứ ba, người kể là anh Sáu
b/ Ngơi thứ nhất , người kể là anh Sáu
Trang 9c/ Ngôi thứ nhất, người kể là anh Ba
d/ Ngôi thứ nhất , người kể là bé Thu
Đáp án: c/ Ngôi thứ nhất, người kể là anh Ba
5.2) Hướng dẫn học tập:
* Đối với bài học ở tiết học này:
Học bài:
+ Tác giả, tác phẩm, phần tóm tắt
+ Nội dung bài học về tình cảm của cha con anh Sáu
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
-Soạn phần còn lại của bài: “ Chiếc lược ngà” SGK/195
+ Đọc lại văn bản
+ Tìm hiểu diễn biến tâm lí của bé Thu trước khi chưa nhận ra ông Sáu là cha + Phân tích thái độ và hành động của bé Thu khi nhận ra ông Sáu là cha
+ Nhận xét nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản
6 Phụ lục:
- Sách thiết kế bài giảng
- Sách hệ thống kiến thức Ngữ Văn 9