SKKN Sử 9: Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh trong giảng dạy Lịch sử trường THCS

TấN SÁNG KIẾN: được gọi là giải phỏp hữu ớch: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS.. Nhng việc sử dụng hệ thống câu hỏi tro

CỘNG HềA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phỳc

Gia Phỳ, ngày 23 thỏng 3 năm 2011

Họ và tờn tỏc giả: ĐÀO MẠNH THẮNG

Sinh ngày: 07 thỏng 03 năm 1980

Chức vụ: Giỏo viờn

Nơi cụng tỏc: Trường THCS số 1 Gia Phỳ

Trỡnh độ chuyờn mụn: Cao đẳng Văn- Sử

Cỏc điều kiện chủ yếu để xột cụng nhận sỏng kiến như sau:

1 TấN SÁNG KIẾN: (được gọi là giải phỏp hữu ớch):

SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC

SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS

điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Muốn thế phải đổi mới phơngpháp, biện pháp dạy và học Ngời giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt cáchoạt động của học sinh từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, từ cách ổn địnhlớp, kiểm tra bài cũ đến cách học bài mới, củng cố, dặn dò Những hoạt động đógiúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo vàngày càng yêu thích, say mê môn học

Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử?

Có rất nhiều biện pháp, ví nh: Phơng pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phơng pháphớng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, vởbài tập, tiến hành công tác ngoại khoá Nhng việc sử dụng hệ thống câu hỏi trongdạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một trong những biện pháp rất quantrọng, rất có u thế để phát triển t duy của học sinh Quá trình hoạt động chung,thống nhất giữa thầy và trò sẽ làm cho học sinh nắm vững hơn những tri thức, hìnhthành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách cho các

em Mặt khác nhằm giảm bớt số lợng học sinh học yếu kém môn Lịch sử trong nhà

Mẫu số 6

trờng và phát huy hết năng lực của học sinh khá giỏi; giúp các em nắm chắc đợckiến thức bài học và hiểu sâu hơn các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử.

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Đây là một vấn đề tơng đối mới và còn đang gây ra rất nhiều tranh cãi Trớc đó cómột số tài liệu hớng dẫn tuy nhiên để phù hợp với đối tợng học sinh vùng miền còn

là vấn đề cha thống nhất mặc dù có buổi hội thảo, tham luận đề cập tới vấn đề nàymong muốn giáo viên có phơng pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập bộ môn lịch

sử, tạo sự hứng thú, tích cực giảm số học sinh yếu kém các em nắm bắt bài mộtcách tốt nhất, có hiểu biết sâu rộng về các sự kiện nhân vật lịch sử bồi dỡng kĩ năng,hình thành nhân cách cho các em và môn lịch sử trở thành môn học yêu thích củacác em học sinh nên vấn đề làm thế nào để các em có hiểu biết sâu và rộng, kĩ bàihọc là vấn đề đang đặt ra với bậc học hiện nay

3

mục đích và Nội dung nghiên cứu :

Nhằm góp phần vào việc đổi mới phơng pháp dạy học nói chung, dạy học

lịch sử nói riêng, tôi chọn đề tài: Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích“Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích

cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trờng THCS số 1 Gia Phú .”

Với việc nghiên cứu đề tài, tôi mong muốn có đợc những giờ dạy học hiệuquả tốt hơn, học sinh tích cực chủ động hơn trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thứccủa bài học

4 ĐốI t ợng nghiên cứu.

Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy

Căn cứ vào NQ số 40/2000/QH10 về đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông

đã khẳng định mục tiêu của đổi mới phơng pháp là : Xây dựng nội dung nhằm nângcao chất lợng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhânlực phục vụ cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc, phù hợp với thực tiễn vàtruyền thống Việt nam

Căn cứ vào dặc trng cơ bản của môn học ở trờng phổ thông : Học lịch sử làquá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ của xã hội, để hiểu về hiệntại và chuẩn bị cho tơng lai nó khác với môn học khác vì lịch sử không thể trực tiếpquan sát và không thể khôi phục lại trong phòng thí nghiệm, mặt khác lịch sử nó

tồn tại một cách khách quan không thể thông qua bằng phấn đoán hay suy luận đểbiết lịch sử.

Đai-ri nhà giáo dục Liên Xô cũ đã từng nói: ô Dạy lịch sử cũng nh bất cứ dạycái gì đòi hỏi ngời thầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắt buộccác trí nhớ làm việc, bắt nó ghi chép rồi trả lại ằ Nh vậy mục đích của việc dạy họcLịch sử ở trờng là không chỉ giúp cho học sinh hình dung đợc quá khứ biết và ghinhớ các sự kiện, hiện tợng của Lịch sử mà quan trọng hơn là hiểu đợc lịch sử tức làphải nắm đợc bản chất của sự kiện

Trong phát triển t duy của học sinh, việc sử dụng các thao tác lôgic có ýnghĩa rất quan trọng Thông thờng giáo viên sử dụng các thao tác chủ yếu nh sosánh để tìm ra sự giống nhau và khác nhau về bản chất các sự kiện ), Phân tích vàtổng hợp ( giúp học sinh khái quát các sự kiện ), quy nạp, diễn dịch Để thực hiệnnhững thao thao tác nh vậy có thể dùng nhiều cách, nhiều phơng tiện khácnhau( đồ dùng trực quan, tài liệu giải thích ) song việc hỏi và trả lời phù hợp vớitrình độ yêu cầu của học sinh, đa lại kết quả tốt Hỏi và trả lời chính là đặt tìnhhuống có vấn đề rồi tìm cách giải quyết vấn đề Hỏi và trả lời không phải là sự đánh

đố mà là giúp các em hiểu sâu sắc lịch sử hơn, phát huy đợc tính tích cực của họcsinh trong học tập

2 Cơ sở thực tiễn :

Những kết quả nghiên cứu tâm sinh lí của HS và điều tra xã hội học gần đâytrên thế giới cho thấy thanh thiếu niên có những thay đổi trong sự phát triển tâmsinh lí, đó là sự thay đổi gia tốc Trong điều kiện phát triển của các phơng tiệntruyền thông, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lu Nhìn chung hiện nay cácchơng trình môn học đặc biệt môn lịch sử có sự tinh giản, tập trung vào kiến thức,

kĩ năng cơ bản và thiết thực, tích hợp với nhiều mặt giáo dục Hình thức tổ chức dạyhọc rất đa dạng nhng ở một bộ phận HS có tâm lí ngại học và thực tế mấy năm gần

đây các kì thi chuyên nghiệp cho thấy tỉ lệ HS đạt điểm đối môn lịch sử là thấp vìviệc ghi nhớ các sự kiện, hiện tợng, nhân vật lịch sử ở các em hạn chế Học sinh cha

độc lập suy nghĩ để trả lời một câu hỏi mà phải đọc trong sách giáo khoa hay chỉnêu đợc mốc thời gian mà không diễn tả đợc thời gian đó nói lên sự kiện gì Việchọc sinh tìm đợc phơng pháp học phù hợp để chiếm lĩnh kiến thức từ bài giảng vàgiáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử đa ra đợc hệ thống câu hỏi và sử dụng câu hỏi

đó nh thế nào cho phù hợp là vấn đề cần phải quan tâm Nhằm giảm bớt số lợng họcsinh yếu kém và nâng cao chất lợng dạy và học của nhà trờng, bản thân tôi nhậnthức đợc điều đó và cố gắng đa ra các phơng pháp học tập phù hợp trong việc sửdụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh trong tiết dạy học lịchsử’’

Chơng ii:

Thực trạng dạy và học môn lịch sử ở trờng THcs

số 1 gia phú 1.u điểm :

* Về phía giáo viên :

Đại đa số giáo viên đều cố gắng thay đổi phơng pháp giảng dạy của mìnhtheo hớng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phơng pháp dạy học

nh phơng pháp trực quan, phơng pháp nêu và giải quyết vấn đề, phơng pháp tờngthuật, miêu tả, kể chuyện, phơng pháp đàm th

Giáo viên đã tích cực hớng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thức chonhau và thông qua hoạt động này những học sinh yếu kém đợc hoạt động một cáchtích cực dới sự hớng dẫn của giáo viên và các bạn khá giỏi Từ đó, học sinh nắmchắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện tợng lịch sử

Trong quá trình giảng dạy, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và ph ơngtiên dạy học nh tranh ảnh, bản đồ, sa bàn, mô hình và từng bớc ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học lịch sử.

2 Hạn chế :

* Về phía giáo viên :

Vẫn còn một số ít giáo viên cha thực sự thay đổi hoàn toàn phơng pháp dạyhọc cho phù hợp với từng tiết dạy, cha phát huy đợc tính tích cực trong hoạt độngcủa học sinh tạo điều kiện cho các em suy nghĩ , chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức

Do đó nhiều học sinh cha nắm vững đợc kiến thức mà chỉ học thuộc một cách máymóc, trả lời câu hỏi thì nhìn vào sách giáo khoa và phát âm lại kiến thức

Một số giáo viên cha nêu câu hỏi nhận thức đầu giờ học tức là sau khi kiểmtra bài cũ giáo viên vào bài luôn mà không giới thiệu bài qua việc nêu câu hỏi nhậnthức, điều này làm giảm bớt sự tập trung, chú ý bài học của học sinh ngay từ hoạt

hệ thống câu hỏi gợi mở vấn đề

Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động một số học sinhkhá, giỏi trả lời, cha có câu hỏi giành cho đối tợng học sinh yếu kém Cho nên đối t-ợng học sinh yếu kém ít đợc chú ý và không đợc tham gia hoạt động, điều này làmcho các em thêm tự ti về năng lực của mình và các em cảm thấy chán nản môn học

Học sinh chỉ trả lời đợc những câu hỏi dễ, đơn giản (nh trình bày), còn một sốcâu hỏi tổng hợp, phân tích, giải thích, so sánh thì còn rất lúng túng khi trả lời hoặctrả lời chỉ mang tính chất chung chung

* Điều tra cụ thể :

Bản thân tôi đợc phân công giảng dạy môn lịch sử trong nhà trờng Trongquá trình giảng dạy với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môncủa học sinh vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết dạy.Việc điều tra đợc thựchiện thông qua hỏi đáp với những câu hỏi phát triển t duy học sinh ở trên lớp, kiểmtra 15 phút, kiểm tra 45 phút

Kết quả điều tra tôi nhận thấy đa số học sinh chỉ trả lời đợc những câu hỏimang tính chất trình bày, còn những câu hỏi giải thích tại sao, so sánh, đánh giánhận thức thì các em còn rất lúng túng khi trả lời Do vậy kết quả điều tra cũngkhông cao Cụ thể :

lịch sử

1 Nêu câu hỏi

* Đối với giáo viên :

Trớc khi bớc vào bài mới, giáo viên nên nêu ngay câu hỏi định hớng nhận thứccho học sinh Các câu hỏi nêu vấn đề đa ra vào đầu giờ nhằm động viên sự chú ý,huy động các năng lực nhận thức của học sinh vào việc theo dõi bài giảng để tìmcâu trả lời Những câu hỏi này là những vấn đề cơ bản của bài học mà học sinhphải nắm Đơng nhiên, khi đặt câu hỏi không yêu cầu học sinh trả lời ngay mà chỉsau khi giáo viên đã cung cấp đầy đủ sự kiện thì học sinh mới trả lời đợc

Ví dụ :

 Khi dạy bài 5.“Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchCông xã Pa ri 1871” ( sách giáo khoa lịch sử 8 trang 35).Giáo viên nêu câu hỏi đầu giờ : Vì sao nói “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchCông xã Pa ri là một hình ảnhthu nhỏ của nhà nớc kiểu mới – nhà nớc của dân, do dân ,vì dân” để hiểu

rõ vấn đề đó các em cần phải tự mình tìm hiểu kĩ vấn đề này, cách tốt nhất

là tìm hiểu nguyên nhân,diễn biến từ đó rút ra ý nghĩa của Công xã Pa ri

Gv: Gọi hs đọc sgk và hỏi: Nguyên

nhân nào đa đến cuộc khởi nghĩa ngày

18-3 ?

Mâu thuẫn không thể hòa giữa quần

chúng với chính phủ t sản, nhân dân

chống lại sự đầu hàng, sự phản bội lợi

ích đấu tranh của t sản Pháp để bảo vệ tổ

quốc, Chi e cho quân đánh úp đồi Mông

Mác nơi tập trung đại bác Quốc dân

H: Tính chất và ý nghĩa của cuộc khởi

lật đổ chính quyền của giai cấp t sản,

giai cấp vô sản lãnh đạo)

- Tính chất: Khởi nghĩa ngày 18-3 làcuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thếgiới

ý nghĩa : lật đổ chính quyền của giai cấp

t sản, đa giai cấp vô sản lên nắm chínhquyền

b.Công xã thành lập:

- Ngày 26-3-1871 tiến hành bầu cử hội

đồng công xã

Gv: Em có nhận xét gì về tổ chức bộ

máy công xã?Tổ chức cơ quan công xã

có gì khác so với tổ chức bộ máy cơ

quan t sản?

- Hs: Đầy đủ chặt chẽ, đảm bảo quyền

làm chủ của nhân dân, vì dân, phục vụ

quyền lợi của nhân dân Còn chính

quyền t sản chỉ phục vụ quyền lợi của t

sản

- Hs: Dựa vào đoạn chữ in nhỏ SGK trả

lời

H:Căn cứ vào đâu khẳng định Công xã

Pa- ri là Nhà nớc kiểu mới?

II/ Tổ chức bộ máy & chính sách của Công xã Pa Ri.

+ Kinh tế: Giao quyền làm chủ xí

nghiệp cho công nhân, quy định lơng tốithiểu , chế độ lao động, xoá nợ hoặchoãn nợ cho nhân dân

+ Giáo dục: Thi hành chính sách giáo

dục bắt buộc

=>Chứng tỏ Công xã Pa- ri là Nhà nớckiểu mới

Sau khi khia thác xong phần trên GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Vì sao nói

“Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchCông xã Pa ri là một hình ảnh thu nhỏ của nhà nớc kiểu mới – nhà nớc củadân, do dân ,vì dân” ? Lúc này HS nhanh chóng trả lời câu hỏi từ việc rút raqua các phần trên

 Hoặc khi dạy bài 7: Các nớc Mĩ La tinh (lịch sử lớp 9 sách giáo khoa trang29) để phần chuyển ý sang mục II gây đợc sự chú ý cho học sinh chúng ta

có thể nói: Trong cơn bão táp của cách mạng Mĩ La tinh thì hình ảnh đất n

-ớc Cu Ba đẹp nh một dãi lụa đào, đang bay lên giữa màu xanh của trời biển

Ca ri bê với nắng vàng rực rỡ, đó chính là Cu Ba hòn đảo của tự do – hòn

đảo anh hùng Vậy hòn đảo anh hùng này đã tiến hành cuộc đấu tranh giảiphóng dân tộc nh thế nào và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Cu Ba

đạt đợc kết quả gì ? Chúng ta chuyển sang mục II “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchCu Ba – Hòn đảo anhhùng ”

Trong quá trình dạy học, chúng ta vẫn tuân thủ trình tự cấu tạo của sách giáokhoa, chuẩn kiến thức kĩ năng, song cần khai thác nhấn mạnh, giúp học sinh trả lờicâu hỏi nêu trên Học sinh trả lời đợc câu hỏi này tức là đã nắm và hiểu đợc kiếnthức chủ yếu của bài ngoài ra giáo viên còn tích hợp vấn đề môi trờng, tấm gơng

đạo đức Hồ Chí Minh vào bài giảng tạo sự sinh động hứng thú bồi dỡng phẩm chất

đạo đức hình thành nhân cách cho các em qua mỗi bài học

* Đối với học sinh:

Câu hỏi loại này thờng là câu hỏi có tính chất bài tập muốn trả lời phải huy

động kiến thức cơ bản của toàn bài Chính vì vậy học sinh phải chuẩn bị bài và trảlời trớc các câu hỏi cuối mục ở nhà , chú ý, tập trung cao độ theo dõi bài giảng ,chọn lọc sự kiện và trình bày trên lớp

2.Xác định mối liên hệ , xâu chuỗi giữa câu hỏi với các sự kiện , hiện tợng trong bài học.

Một trong những biện pháp s phạm là xác lập mối liên hệ giữa câu hỏi các sựkiện, hiện tợng lịch sử trong bài.

Ví dụ :

Sau khi học xong bài 13: “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchTổng kết lịch sử thế giới từ sau năm 1945 đến nay” Chúng ta có thế tổ chức trò chơi ô chữ để cho các em xâu chuổi các sự kiện,hiện tợng lịch sử lại với nhau để các em khắc sâu hơn kiến thức và có hứngthú học tập thông qua các câu hỏi gợi ý

Hệ thống câu hỏi cho trò chơi

Ví dụ lịch sử 9: Câu hỏi:

Câu 1: Gồm 6 chữ cái với 1 từ chìa khoá: Đây là nớc XHCN đầu tiên nằm giữa

vòng vây của các nớc TBCN? Liên Xô

-Câu 2: Gồm 22 chữ cái với 3 từ chìa khoá: Đây là PT phát triển mạnh mẽ ở các

nớc á, Phi, MLT sau chiến tranh TG thứ hai? - Đấu tranh giải phóng DT –

Câu 3: Gồm 8 chữ cái với 2 từ chìa khoá: Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu sự

tồn tại cuối cùng của CN thực dân Nam Phi? -

Apacthai-Câu 4: Đây là tên viết tắt củ hiệp hội các nớc Đông Nam á (Gồm 5 chữ cái với 1

từ chìa khoá)? -

ASEAN-Câu 5: Gồm 2 chữ cái với 1 từ chìa khoá: Đây là nớc khởi đầu cuộc CM KHKT

lần thứ hai? - Mĩ –

Câu 6: Gồm 14 chữ cái với 2 từ chìa khoá: EU là tên viết tắt của tổ chức nào?

-Liên Minh Châu Âu –

Câu 7: Gồm 14 chữ cái với 2 từ chìa khoá: Đây là cuộc chiến không tiếng súng

luôn gây ra tình trạng căng thẳng trên TG? - Chiến tranh lạnh –

Câu 8: Gồm 16 chữ cái với 2 từ chìa khoá: Đây là một trong những thành tựu

quan trọng của cuộc CMKHKT lần thứ 2? - Công cụ sản xuất mới –

GV yêu cầu HS tìm từ chìa khoá nếu HS không tìm đợc GV gợi ý

? Đây là một trong các giai đoạn phát triển của lịch sử TG? - Thế giới hiện đại–

T h ế g i ớ i h i ệ n đ ạ i

Từ h ng dọc “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchàng dọc “ thế giới hiện đại ”

Những kiến thức này đợc sắp xếp trình diễn trên màn hình,(viết lên bảng phụhoặc trên khổ giấy to ) để các em có thể quan sát đợc câu hỏi và hệ thống kiến thức,học sinh tự tìm ra câu trả lời, tìm ra mối liên hệ giữa chúng Trong học sinh sẽ cócuộc tranh luận đâu là từ chìa khoá của ô chữ và học sinh rẽ phát hiện ra chìa khoá

là “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchThế giới hiện đại” Cách lập bảng nh vậy hợp với cách sử dụng câu hỏi sẽ có

hiệu quả không chỉ về nắm kiến thức mà còn có tác dụng giáo dục , rèn luyện kĩnăng, kĩ xảo, phát triển t duy cho học sinh và giúp các em tránh nhàm chán trongcác tiết học

Việc xây dựng bảng các sự kiện qua các câu hỏi trò chơi và mối liên hệ giữachúng là một trong những biện pháp giúp học sinh nhớ ngay sự kiện cơ bản ở trênlớp, đồng thời kích thích tính tích cực học tập của các em

3 Xây dựng hệ thống câu hỏi ở trên lớp:

Trong quá trình giảng dạy ở trên lớp, giáo viên còn phải biết đặt ra và giúp

học sinh giải quyết các câu hỏi có tính chất nhận thức kiến thức Một hệ thống câuhỏi tốt nêu ra trong qúa trình giảng dạy phải phù hợp với khả năng của các em, kíchthích t duy phát triển Đồng thời tạo ra mối liên hệ bên trong của học sinh và giữahọc sinh với giáo viên Tức là mỗi câu hỏi đa ra, mỗi học sinh và cả giáo viên phảithấy rõ vì sao trả lời đợc ? Vì sao không trả lời đợc ? Câu hỏi quá khó hay cha đủ sựkiện, t liệu để các em trả lời

Trong sách giáo khoa, thờng sau mỗi mục, mỗi bài có từ 1 đến 3 câu hỏi ,những câu hỏi này là cơ sở để giáo viên xác định kiến thức trong sách , đồng thời bổsung để xây dựng hệ thống câu hỏi của bài Câu hỏi phải có sự chuẩn bị từ khi sọangiáo án, phải có dự kiến nêu ra lúc nào ? Học sinh sẽ trả lời nh thế nào ? Đáp án rasao? Rõ ràng việc sử dụng câu hỏi trong dạy học còn là một nghệ thuật Những câuhỏi đặt ra bắt buộc học sinh phải suy nghĩ, phải kích thích đợc lòng ham hiểu biết ,trí thông minh, sáng tạo của học sinh Đặc biệt là giúp học sinh yếu kém tích cựchoạt động và dần dần hình thành kiến thức cơ bản cho các em qua hệ thống câuhỏi , từ đó các em có hứng thú học tập và xây dựng bài hơn

Thông thờng trong quá trình giảng dạy chúng ta thờng đặt ra nhiều loại câuhỏi, căn cứ vào tính chất, đặc điểm của các kiến thức lịch sử, chúng ta có các loạicâu hỏi.Cụ thể:

* Loại câu hỏi về sự phát sinh các sự kiện, hiện tợng lịch sử mà chúng ta

th-ờng hỏi về nguyên nhân , bối cảnh hay hoàn cảnh lịch sử của sự kiện, hiện tợng lịch

sử và thờng áp dụng cho đối tợng học sinh yếu kém.

Ví dụ:

 Nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô

và Đông Âu? (Bài 2 Lịch sử 9 trang 9)

 Nguyên nhân bùng nổ chiến tranh thế giới lần thứ hai? (Bài 21 Lịch sử 8trang 105)

Loại câu hỏi này thờng xuất hiện vào phần đầu bài giảng Bởi vì bất kì một sựkiện, hiện tợng lịch sử nào đều xuất hiện trong hoàn cảnh lịch sử nhất định, đều cónguyên nhân phát sinh của nó Đây cũng là một đặc điểm t duy của lịch sử cần hìnhthành từng bớc cho học sinh

 Loại câu hỏi về quá trình, diễn biến, phát triển của sự kiện hiện tợng

lịch sử nh diễn biến của các cuộc khỡi nghĩa , diễn biến các cuộc cách mạng.

 Ví dụ :

 Hãy trình bày diễn biến chiến dịch Biên giới thu đông 1950 ( Bài 26Sách Lịch sử 9 trang 110)

 Trình bày quá trình hoạt động của Nguyễn ái Quốc trong thời gian

ở Pháp (Bài 16 lịch sử lớp 9 trang 61)

Tuy đây là câu hỏi ít suy luận song lại đòi hỏi trí nhớ, phải biết nhiều sự kiện địadanh, nhân vật để giúp học sinh phát triển trí nhớ nên cần phải chia câu hỏi thànhnhiều câu hỏi nhỏ, đồng thời lập các bảng niên biểu, mối liên hệ giữa các sự kiện

* Câu hỏi nêu lên đặc trng bản chất của các hiện tợng lịch sử, bao gồm sự

đánh giá và thái độ của học sinh đối với các hiện tợng lịch sử ấy Loại câu hỏi này thờng dùng cho học sinh khá giỏi khi thảo luận để bổ trợ kiến thức cho các đối tợng yếu kém.

Ví dụ :

*Tại sao nói, ngay sau khi ra đời nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ở vào

tình thế “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích Ngàn cân treo sợi tóc” ? ( Bài 24 SGK LSử 9 trang 96 )

 Tại sao Nguyễn Tất Thành lại ra đi tìm đờng cứu nớc? Hớng đi của Ngời cógì mới so với các nhà yêu nớc chống Pháp trớc đó? ( Bài 30 SGKLSử 8trang 148)

 Tại sao nói từ năm 1858 đến năm 1884 là quá trình triều đình Huế đi từ đầuhàng từng bớc đến đầu hàng toàn bộ trớc quân xâm lợc (bài 25 lịch sử lớp 8trang 124)

Thờng thì những câu hỏi này khó đối với học sinh, nó đòi hỏi các em phải biếtphân tích, đánh giá, biết bày tỏ thái độ của mình đối với sự kiện, hiện t ợng lịch sử Học sinh rất ngại trả lời những câu hỏi này, tuy nhiên giáo viên cần kiên trì đa thêmnhững câu hỏi gợi mở giúp các em trả lời câu hỏi của mình

Ví dụ :

 Khi dạy bài 23 – Tổng khởi nghĩa cách mạng Tháng 8 năm 1945

Câu hỏi nhận thức: Tại sao khi phát xít Nhật đầu hàng đồng minh, Đảng ta quyết

định Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc?

Câu hỏi gợi mở: Chủ trơng khởi nghĩa vũ trang đề ra trong hội nghị TW lần thứVIII ( tháng 5- 1941) là gì? Các yếu tố nào ( về thời cơ cách mạng ) đã xuất hiện

đầy đủ ở nớc ta lúc bấy giờ cha?

* Loại câu hỏi tìm hiểu kết quả, nguyên nhân dẫn đến kết quả đó và ý nghĩa lịch sử của sự kiện với dạng câu hỏi này cũng dùng cho đối tợng hoạ sinh yếu kém

để các em tự phát hiện và chiếm lĩnh đợc kiến thức cơ bản và giúp các em hoạt

động liên tục trong quá trình học tập.

Lịch sử chính là quá trình phát triển liên tục, đan xen nhau giữa các sự kiệnhoặc một hiện tợng hay một quá trình lịch sử nào đó Cần cho học sinh thấy rõ đợckết quả của sự vận động đó, nguyên nhân thắng lợi hay thất bại và ảnh hởng của nó

đối với quá trình phát triển lịch sử

* Loại câu hỏi đối chiếu , so sánh giữa sự kiện , hiện tợng lịch sử này với sự kiện, hiện tợng lịch sử khác mà các em đã học Đây là loại câu hỏi khá khó đối với học sinh trung học cơ sở ( Ưu điểm của loại câu hỏi này là vừa giúp cho học sinh cũng cố ôn tập lại kiến thức cũ vừa tiếp nhận kiến thức mới và áp dụng khi hoạt

động thảo luận nhóm để các em bổ trợ kiến thức cho nhau và cùng nhau giải quyết vấn đề.

Ví dụ:

 Khi học bài 29 “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích Cả nớc trực tiếp chiến đấu chống Mĩ cứu nớc ( 1965 –1973)” ( Lịch sử 9 trang142) Có câu hỏi : Chiến lợc “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích Chiến tranh cụcbộ” và “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tíchchiến tranh đặc biệt” của Mĩ ở Miền Nam có điểm gì giống nhau vàkhác nhau?

 Khi dạy bài 9 Nhật Bản ( Lịch sử 9 trang36) có câu hỏi so sánh sự giốngnhau và khác nhau trong chính sách đối ngoại của Mĩ và Nhật Bản sauchiến tranh thế giới lần thứ 2

 So sánh hoàn cảnh, nội dung, tác dụng của chính sách cộng sản thời chiếnvới chính sách kinh tế mới của Lê- nin và Đảng Bôn-sê-vích.(lịch sử 8 trang82)

Tóm lại :Các loại câu hỏi nêu trên tạo thành một hệ thống câu hỏi hoàn chỉnh, giúp

cho học sinh trong quá trình học tập lịch sử phát hiện ra nguyên nhân , diễn biến,kết quả và ý nghĩa của một sự kiện hay một quá trình lịch sử Những câu hỏi đógiáo viên vận dụng nhuần nhuyễn trong các tiết dạy không chỉ cho các em biết đợccác sự kiện mà đi sâu hiểu bản chất của sự kiện, nó không chỉ đòi hỏi học sinh nhớcác sự kiện lịch sử cơ bản mà phải suy nghĩ nhận thức sâu sắc bản chất của sự kiệnlịch sử

4 Vận dụng hệ thống câu hỏi phát huy tính tích cực của học sinh vào một mục cụ thể :

 Thiết kế câu hỏi gợi mở để giải quyết câu hỏi nhận thức

( Mục VI: Hiệp định Sơ bộ (6 –3 – 1946 )và Tạm ớc Việt –Pháp (14 -9 -1946)– Bài 24 “Sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích Cuộc đấu tranh và bảo vệ xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân(1945- 1946) – Lịch sử lớp 9 tiết 2)

Giáo viên tổ chức cho học sinh tìm hiểu sự bắt tay hòa hoãn giữa Tởng và Phápqua Hiệp ớc Hoa – Pháp (28-2-1946), theo hiệp ớc này Pháp nhờng cho Tởngmột số quyền lợi về kinh tế trên đất Trung Quốc và đợc vận chuyển hàng hóa quacảng Hải Phòng vào Hoa Nam không phải đóng thuế Ngợc lại, Pháp đa quân ramiền Bắc thay thế quân Tởng làm nhiệm vụ giải giáp khí giới quân Nhật Điều này

vi phạm trắng trợn chủ quyền của dân tộc ta, coi Việt Nam là món hàng để trao

đổi Trớc tình hình đó, Đảng ta có chủ trơng, sách lợc gì để đối phó? Giáo viên đa

ra câu hỏi nhận thức:

Câu hỏi nhận thức Dự kiến trả lời Câu hỏi gợi mở

2 1946) Việc làm này buộc Đảng ta phải lựa chọn 1trong 2 con đ ờng hành động.

1 Việc Pháp và T ởng

kí hiệp định chính trị 28.2 1946 đặt ra cho

đảng ta lựa chọn 1 trong 2 con đ ờng nào?

2 Đảng ta đã lựa chọn con đ ờng nào ? Vì sao?

Đảng ta đã lựa chọn con đ ờng thứ 2 vì đất

n ớc ta lúc này vô

cùng khó khăn không thể một lúc

đánh nhau với nhiều

kẻ thù , hơn nữa lúc này Pháp đ a quân ra miền Bắc với danh nghĩa chính thống.