Vận dụng quan điểm dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh vào dạy học “ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu

SỞ GD & ĐT THANH HÓA TRƯỜNG THPT NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG VÀ TRÍ THÔNG MINH CỦA HỌC SINH VÀO DẠY HỌC TÁC PHẨM “ CHIẾC T

SỞ GD & ĐT THANH HÓA TRƯỜNG THPT NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG

VÀ TRÍ THÔNG MINH CỦA HỌC SINH VÀO DẠY HỌC TÁC PHẨM “ CHIẾC

THUYỀN NGOÀI XA” CỦA NGUYỄN MINH CHÂU

Người thực hiện : HOÀNG THỊ HUYỀN Chức vụ : Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Môn Ngữ văn

THANH Ho¸ NĂM 2013

A ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Do yêu cầu của xã hội đối với dạy học văn hiện nay.

Đã nhiều năm gần đây, dạy học văn trở thành nỗi bức xúc của toàn xã hội, điều này vừa là niềm vui, cũng là nỗi buồn, sự lo lắng cho toàn ngành giáo dục nói chung, mỗi giáo viên dạy văn nói riêng

Vui vì điều đó chứng tỏ bộ môn ngữ văn vẫn chiếm một vị trí quan trọng trong nền giáo dục quốc dân Buồn vì môn Ngữ văn nói chung, dạy học văn nói riêng không đáp ứng được những đòi hỏi chính đáng của xã hội, đặc biệt, hiện trạng chất lượng học tập và thi cử hiện nay của HS làm không ít người

lo ngại…cần xem xét lại phương pháp giảng dạy văn học trong nhà trường hiện nay

1.2 Do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học văn nói riêng.

Từ những đòi hỏi như trên đối với môn văn trong nhà trường hiện nay, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học môn văn là nhu cầu thiết thực và tất yếu

Trong một lần phát biểu, cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhấn mạnh:

“Phải làm thế nào cho giờ giảng văn trở thành một giờ hấp dẫn, một giờ

sôi nổi, một giờ hứng thú đối với học sinh, để sau giờ đó, học sinh còn say sưa nghĩ thêm, tìm tòi và hiểu thêm Phải suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo để có cách dạy văn tốt nhất”.

Từ những vấn đề đó cho thấy, phương pháp dạy học truyền thống không làm được như vậy, thậm chí còn làm mất dần tính chủ động, sáng tạo của học sinh, không bồi dưỡng được nhiều cho tâm hồn nhạy cảm của các em,

và đặc biệt không khai thác, phát triển được trí thông minh tiềm ẩn trong các em.

1.3 Do yêu cầu từ phía bản thân bộ môn.

Ngữ văn là một môn khoa học, nhưng là khoa học của nghệ thuật, khoa học xã hội Bản thân văn học là sản phẩm của trí tuệ và tình cảm, cảm xúc nội tâm bên trong chủ thể mỗi nhà văn…Cho nên, bản thân văn học yêu cầu người tiếp nhận nó cũng phải bằng trí thông minh, óc sáng tạo, tích cực, chủ động Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, trí thông minh của học sinh không chỉ là một hướng dạy mới, hiện đại, mà còn là con đường để bồi dưỡng, nâng cao trí thông minh cho học sinh, giúp học sinh tự tin vào năng lực của bản thân, chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong cảm thụ và tiếp nhận văn học

Nguyễn Minh Châu là nhà văn lớn trong nền văn học dân tộc Đặc biệt

ông là người “ mở đường tinh anh và tài năng” người “ đi được xa nhất”,

đặt những viên gạch đầu tiên làm nền móng cho công cuộc đổi mới văn học

nước nhà.Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” là một minh chứng cho quá

trình đổi mới nghệ thuật ấy của Nguyễn Minh Châu, lựa chọn tác giả Nguyễn Minh Châu và tác phẩm này của ông nhằm khai thác những cách tân nghệ thuật của tác giả làm dữ kiện để phát huy tính tích cực, chủ động, trí thông minh của học sinh

Với tất cả những lí do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài “Vận dụng quan

điểm dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh vào dạy học “ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu” như

là một niềm say mê, một hướng tìm tòi nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy của bản thân, đồng thời hi vọng góp một tiếng nói nhỏ bé vào công cuộc đổi mới phương pháp dạy học văn trong nhà trường hiện nay

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng

- Những đổi mới tư duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu sau 1975

- Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa”

- Học sinh lớp 12 trường THPT Nga Sơn năm học 2012- 2013

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp

- Phương pháp thực nghiệm

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận

1.1 Bản chất của quan điểm dạy học phát huy tính tích cực, chủ động

và trí thông minh của HS

Từ điển Tiếng việt cho rằng “ tích cực” là: tỏ ra chủ động, có những hoạt

động nhằm tạo ra những sự biến đổi, thay đổi và hăng hái, tỏ ra nhiệt tình đối với nhiệm vụ, công việc… Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động của

HS là người giáo viên sử dụng phương pháp có tác dụng phát huy tính tích

cực của người học để họ tự giác, tích cực, tự lực, sáng tạo trong quá trình học tập.

Dạy học phát triển trí thông minh của HS là kiểu dạy học nhằm phát huy cao độ trí tuệ, tinh thần độc lập, tự chủ của HS dựa trên những suy đoán khoa học, tư duy lôgic và những liên tưởng, tưởng tượng.

Mục đích của quan điểm dạy học này là nhằm thức dậy trí thông minh và

sự tích cực, chủ động của HS trong quá trình tiếp thu và vận dụng kiến thức Dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh đặt

ra những yêu cầu sau đây

* Đối với người dạy:

- GV phải dạy học một cách thực sự thông minh và sáng tạo, phải xử lí thật nhanh, thật khéo léo những tình huống sư phạm nảy sinh trong tiết dạy

- Phải chuẩn bị thiết kế bài dạy thật kĩ và tốt, phải chuẩn bị được hệ thống câu hỏi khơi dậy trí thông minh, kích thích trí tò mò và lòng ham hiểu biết của các em

- Về phương pháp, người GV phải dùng phương pháp nêu vấn đề để HS tranh luận, thảo luận một cách công bằng, dân chủ giúp các em tự phát hiện

ra chân lí, làm cho giờ học sôi nổi, ngay cả những kết luận mà GV đưa ra cũng phải thuyết phục các em, tuyệt đối tránh sự áp đặt, gò ép

* Đối với người học

Thế kỉ XVIII- XIX chủ nghĩa Mác- Lênin ra đời đã khẳng định ngoại lực

dù là yếu tố vô cùng quan trọng nhưng cũng chỉ là yếu tố có vai trò hỗ trợ tạo điều kiện thúc đẩy mà thôi, còn nội lực mới là yếu tố đóng vai trò quyết định đến sự phát triển của bản thân sự vật, sự phát triển đó sẽ đạt đến đỉnh điểm khi và chỉ khi có sự kết hợp, cộng hưởng giữa hai yếu tố nội lực và ngoại

Như vậy có thể xác định việc coi học sinh là chủ thể sáng tạo, là yếu tố nội lực quyết định quá trình vận động và phát triển của bản thân học sinh là quan điểm có cơ sở khoa học và lí luận sâu sắc Với quan điểm này lối học thụ động dần sẽ mất ưu thế mà thay vào đó là hướng tiếp cận độc lập, chủ động, sáng tạo Đặc biệt trong dạy và học môn văn, môn học của cảm xúc lại càng cần những thái độ, những tình cảm cá nhân chứ không phải và không thể là những rung động dây chuyền, những rung động của người dạy truyền sang cho người học

1.3 Cơ sở tâm lí học

Lứa tuổi HS THPT ở khoảng 15-18 tuổi Theo sự phân chia của các nhà tâm lí thì đây là giai đoạn đầu của tuổi thanh niên HS khối 12 đã lớn lên về thể lực cũng như trí tuệ, đặc điểm tâm lí lứa tuổi này là các em rất thích tranh luận, rất muốn được thể hiện và bộc lộ kiến thức của mình, các em cũng rất muốn được quan tâm, được tôn trọng, nói chung khả năng sáng tạo của các em rất dồi dào và mong muốn bộc lộ rất lớn Quan điểm dạy học phát huy tính tích cực, chủ động và trí thông minh của HS đã làm được điều đó

2 Thực trạng của việc vận dụng quan điểm dạy học phát huy tính tích cực, chủ động và trí thông minh của HS

2.1 Thực trạng của giờ dạy- học văn hiện nay

Về phía giáo viên:

- Đa số GV đều có ý thức trong việc đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy, học văn

- Tuy nhiên trong thực tế còn nhiều lung túng: GV còn nặng về diễn giảng, hoặc hỏi rồi tự trả lời; sử dụng câu hỏi thiên về tái hiện, ít có câu có khả năng rèn luyện trí thông minh, chủ động cho HS

Về phía HS

- HS chỉ tái hiện kiến thức một cách thụ động, vì thế trong giờ đọc-hiểu phần lớn hoạt động của HS vẫn dừng lại ở mức độ ghi chép chứ chưa có ý thức tham gia vào các hoạt động dạy học, HS ngại phát biểu ý kiến…giờ văn trở nên mệt mỏi, nặng nề

- Trong giờ học, qua bài kiểm tra HS tỏ ra dựa dẫm vào GV hoặc tài liệu tham khảo, chứ chưa chú ý phát huy năng lực độc lập suy nghĩ

2.2 Tình hình dạy học tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu.

2.2.1 Khó khăn

* Về phía tác giả và tác phẩm.

Đây là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu trong sự nghiệp đổi mới của ông, vì thế tiếp cận với những cái mới, chệch khỏi thói quen xưa nay vốn có không phải là chuyện dễ dàng

Tác phẩm mới, nằm trong chương trình SGK mới, với phương pháp dạy học hiện đại nên chắc chắn sẽ có nhiều bỡ ngỡ Toàn bộ tác phẩm có dung lượng khá dài, với 3 tiết, nếu GV khai thác rộng sẽ không sâu, ngược lại chỉ đi sâu một số nội dung trọng tâm sẽ dễ phá vỡ tính chỉnh thể của tác phẩm và dễ trượt khỏi ý đồ nghệ thuật của nhà văn

* Về phía GV và HS

Tiếp cận cái mới mà lại là cái mới trong nghệ thuật là cả một vấn đề nan

giải Nhiều thầy cô xuýt xoa tiếc cho “ Mảnh trăng cuối rừng” và bỡ ngỡ trước “ Chiếc thuyền ngoài xa” Vì thế GV không thật sự chú tâm và cẩn

thận thì dễ dẫn HS đi đến những dị ứng hoặc phản tiếp nhận

2 2.2 Thuận lợi

* Về phía tác giả và tác phẩm

Dù nhiều triết lí, nhiều khái quát nghệ thuật nhưng tác phẩm rất gần gũi với ngôn ngữ thời đại ngày nay và cuộc sống đời thường, vì vậy vẻ đẹp nổi bật của nó chính là sự trong sáng, giản dị nhưng vẫn rất khái quát, đa nghĩa

Vì cùng thời đại nên không có khoảng cách quá lớn giữa nhà văn, tác phẩm và bạn đọc học sinh về ngôn ngữ, tư duy nghệ thuật, hoàn cảnh và môi trường sống… bởi thế sẽ có những đồng nhất thẩm mĩ

Tác phẩm mới, phương pháp dạy học hiện đại sẽ tạo ra những kích thích mạnh mẽ, làm tăng hứng thú dạy của GV và hứng thú tiếp nhận của HS Hứng thú sẽ dẫn đến say mê, say mê sẽ giúp cả GV và HS làm việc hiệu quả hơn

Từ những khó khăn và thuận lợi trên, bản thân tôi thấy, vận dụng quan điểm dạy học phát huy tính tích cực, trí thông minh của HS khi dạy truyện

ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” có những ưu điểm sau:

- Đây là hướng dạy học phù hợp với đòi hỏi về năng lưc con người trong thời điểm hiện nay và yêu cầu đào tạo của nhà trường

- GV và HS phải làm việc thực sự, hoạt động triệt để trong giờ học

- Cả người học và người dạy đều phải phát huy tinh thần dân chủ, sẵn sàng tham gia tranh luận để đi đến chân lí

3 Những biện pháp dạy học phát huy tính cực, chủ động và trí thông minh của học sinh vận dụng vào dạy học “ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu

3.1 Đọc- hiểu văn bản.

Đọc là công việc đầu tiên của hoạt động tiếp nhận tác phẩm văn chương Đọc tác phẩm văn chương là việc giải quyết mối tương quan của các cấu trúc tồn tại trong tác phẩm Đó là quá trình từng bước phát hiện và khám phá nội dung ý nghĩa xã hội, con người, thời đại trong cấu trúc hình tượng thẩm mĩ trong tác phẩm Bản chất của đọc văn là hình thức sáng tạo lại văn bản Bằng cách đọc tác phẩm, các em được nâng cao trình độ, năng lực nhận thức mà nhân cách các em cũng dần dần được hoàn thiện

Bồi dưỡng năng lực đọc thông qua đọc-hiểu cho các em để các em nắm bắt, hiểu, đồng cảm với những cảm xúc của nhà văn.Việc đọc kĩ tác phẩm

sẽ giúp cho Hs giải quyết được những tình huống mà GV đặt ra Để phát huy được tính tích cực và trí thông minh của HS cần xây dựng một bầu không khí làm việc có hiệu quả, trong đó GV hoặc HS có thể đưa ra một vấn đề, một tình huống nhận thức để cả lớp cùng thảo luận HS phải tự đặt

mình vào những vị trí nhất định để tham gia giải quyết vấn đề và tự hình dung ra quan điểm của tác giả Trong bầu không khí học tập này, người học được nhận sự động viên cao, có một sự tự đánh giá mạnh mẽ, và kết quả học tập của HS được đào sâu Từ đó, các em tự học tập lẫn nhau, tự thay đổi thái độ, tình trạng học tập và tự điều chỉnh cách học của bản thân cho tốt hơn.

3.2 Phát huy tính tích cực và trí thông minh cho HS bằng cách hướng dẫn các em tìm kiếm, phát hiện, đánh giá những cái mới, cái lạ trong nội dung cũng như nghệ thuật của tác phẩm.

Cái mới lạ của “ Chiếc thuyền ngoài xa” trước hết bộc lộ ở những đổi mới

tư duy nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu: nhận thức lại mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống; nhận thức lại trách nhiệm của người nghệ sĩ; đổi mới cách nhìn con người và cuộc sống; đổi mới trong cách xây dựng nhân vật, tình huống truyện, lực chọn chi tiết… Thông qua tác phẩm, nhà văn muốn đặt ra vấn đề mang tính thời sự của văn nghệ sĩ những năm 80 của thế kỉ trước, đặc biệt là trong thời kì đổi mới, đó là vấn đề nhận thức lại mối quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống Nội dung này được thể hiện xuyên suốt toàn bộ tác phhẩm cũng như đoạn trích trong sách giáo khoa:

đoạn trích có thể chia làm 3 phần: phần đầu: Cái nhìn duy mĩ của nhân vật tôi; phần 2: sự đổ vỡ của cái nhìn duy mĩ; phần 3: sự thức tỉnh với cái nhìn

đầy bất ngờ, khám phá và sáng tạo của nhân vật tôi.

3.3 Phát huy tính tích cực và trí thông minh cho HS bằng cách hướng dẫn các em phân tích, cắt nghĩa, bình giá các biểu tượng nghệ thuật, cách xây dựng nhân vật và tạo tình huống truyện.

Trong “ Chiếc thuyền ngoài xa” có 3 yếu tố nghệ thuật sau cần phải phân tích, cắt nghĩa và bình giá một cách thấu đáo và triệt để:

3.3.1 Biểu tượng nghệ thuật

Các tác phẩm của Nguyễn Minh Châu trước cũng như sau 1975 luôn được ông chú ý xây dựng những biểu tượng có ý nghĩa khái quát cao Tuy nhiên giai đoạn sau, biểu tượng trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu không đơn nghĩa mà đa nghĩa, nhiều chiều với những hàm ý nhân sinh và triết lí

sâu sắc Trong tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” những biểu tượng đáng

chú ý là:

- Biểu tượng “ những bức ảnh”- một biểu tượng đa nghĩa:

+ Trước hết nó phản ánh thiên nhiên và cuộc sống lao động trên biển của người dân, đó là một thiên nhiên và một cuộc sống đẹp gần như toàn diện, toàn bích

+ Thể hiện một quan điểm sáng tác rất sâu sắc của Nguyễn Minh Châu: người nghệ sĩ nếu chỉ nhìn cái vẻ bề ngoài, tác phẩm của họ mới chỉ là những tấm gương sao chụp đơn thuần cuộc sống mà thôi Và nếu chưa động chạm được đến những tầng sâu bản chất của cuộc sống, sáng tác đó chưa có giá trị

+ Qua những bức ảnh, nhà văn muốn phê phán cách nhìn lãng mạn một chiều về cuộc sống, đồng thời đặt ra trách nhiệm của nghệ thuật là phải đào sâu, khám phá để tìm ra bản chất của hiện thực Đằng sau cái vẻ êm đềm, phẳng lặng của bờ biển mù sương có cả một cảnh tượng đau xót cùng với một lôgic của một sự đời phi lí

- Biểu tượng “ Chiếc thuyền ngoài xa”cũng là một biểu tượng đa nghĩa rất

đáng chú ý:

+ “ Chiếc thuyền ngoài xa” trong màn sương mờ ảo kia cũng giống như số

phận của con người là vô cùng mong manh, bé nhỏ trước thiên nhiên và bão tố của cuộc đời

+ “ Chiếc thuyền ngoài xa”cũng là một khoảng cách giữa hiện thực cuộc

sống và nghệ thuật: hiện thực cuộc sống cũng như “ Chiếc thuyền ngoài xa” mờ ảo kia không dễ gì nhận ra, muốn nắm bắt được một cách chính xác cần phải chú tâm đi sâu khám phá Màn sương che phủ “ Chiếc thuyền ngoài xa” chính nó làm cho con thuyền trở nên không rõ ràng, không thật, chính nó đánh lừa con người ta, ngăn cản không cho người ta nhận ra những gì là sự thật đằng sau nó Người nghệ sĩ và nghệ thuật chân chính phải tỉnh táo gạt bỏ đi màn sương mờ ảo ấy đề nhận ra sự thật, là bản chất được che giấu đằng sau nó

+ Thông qua hình ảnh “ Chiếc thuyền ngoài xa” nhà văn muốn khẳng định:

chân lí của nghệ thuật chính là cuộc sống, chân lí của cuộc sống chính là những gì xù xì gai góc nhất, thiên chức của người nghệ sĩ là phải nói lên những gì đang chất chứa bên trong cuộc sống chứ không chỉ mô tả, tô vẽ bên ngoài

- Biểu tượng “ cơn giông” đang đến ở cuối truyện cũng là một ẩn dụ cần

được khai thác sâu: biểu tượng này mở ra những day dứt khôn nguôi cho người đọc, nó dự báo những sóng gió đang đổ tới: bão tố của thiên nhiên, sóng gió của cuộc đời luôn rình rập và đe dọa cuộc sống này…

- Biểu tượng người đàn bà bước ra từ trong bức ảnh: đây là biểu tượng có

chiều sâu và đầy sức ám ảnh, nó phản ánh một thực tế mang tính chân lí: hiện thực cuộc sống bao giờ cũng là linh hồn của nghệ thuật, chính hiện thực đó sinh ra và nuôi dưỡng nghệ thuật, cái vỏ bọc bề ngoài dù có sặc sỡ đến đâu, hào nhoáng đến đâu cũng không thể che phủ hiện thực cuộc sống Người đàn bà từ trong bức ảnh bước ra với tư thế chậm rãi, chắc chắn, hòa lẫn trong đám đông, một măt thể hiện niềm tin vững chắc của nhà văn vào

con người vào cuộc sống, mặt khác cũng truyền đến cho độc giả niềm tin tưởng, lạc quan sâu sắc.

3.3.2 Tình huống truyện

Cách xây dựng tình huống truyện của Nguyễn Minh Châu sẽ tạo ra tình huống học tập cho người học và đưa các em vào cuộc tìm kiếm chân lí nghệ thuật trong tác phẩm, từ đó phát huy tính tích cực, trí thông minh của các em

Trong “ Chiếc thuyền ngoài xa” có hai tình huống xảy ra liền nhau, cộng

hưởng, bổ sung cho nhau và tạo nên một tình huống lớn cho toàn bộ câu chuyện: tình huống hành động ( 2 phát hiện của Phùng ở bãi biển) và tình huống thắt nút ( cảnh gặp gỡ ở tòa án huyện giữa ba nhân vật: Đẩu, Phùng

và người phụ nữ)

Từ hai tình huống trên kết hợp lại tạo thành một tình huống lớn cho câu

chuyện: tình huống nhận thức, là tình huống làm thay đổi nhận thức, suy

nghĩ của các nhân vật một cách sâu sắc, đặc biệt là Đẩu và Phùng

Tình huống truyện trong “ Chiếc thuyền ngoài xa” là tình huống nhận thức

Bởi lẽ từ việc chánh án Đẩu mời người đàn bà đến tòa án huyện để làm sao thuyết phục người phụ nữ này bỏ chồng để giải thoát bi kịch đã, đang và sẽ còn xảy ra với chị Tuy nhiên tình huống của câu chuyện lại hoàn toàn khác

đã khiến cho chánh án Đẩu - đại diện cho công lí và nghệ sĩ Phùng- đại diện cho khát vọng tìm kiếm chân lí nghệ thuật đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, làm thay đổi suy nghĩ, nhận thức của họ

Với Đẩu, sau sự “ không thể nào hiểu được” về người đà bà là sự thấu hiểu

sâu sắc về nghề nghiệp và công việc mà anh đang làm, đến bây giờ anh mới hiểu rằng luật pháp sẽ chẳng ích gì nếu không hiểu con người và cuộc sống,

và như thế chắc chắn anh sẽ thay đổi tư duy, thay đổi cách làm việc

Còn với Phùng, sự thay đổi nhận thức còn sâu sắc hơn, nó cứ đeo đẳng anh mãi về sau, đến nỗi mỗi lần nhìn vào bức ảnh là mỗi lần anh lại thấy hiện lên hình ảnh người đàn bà lao động với tấm lưng bạc phếch bước ra Điều đó cũng có nghĩa là quan niệm về con người, cuộc sống với anh đã thay đổi: nghệ thuật là quan trọng và cần thiết nhưng nghệ thuật sẽ chẳng nghĩa lí gì nếu xa rời cuộc sống; chân lí của nghệ thuật là hiện thực cuộc sống, chân lí của cuộc sống là những gì xù xì gai góc.

3.3.3 Về cách xây dựng nhân vật

Sự đổi mới trong cách xây dựng nhân vật của nhà văn kích thích trí thông

minh, tích cực và khát vọng tìm kiếm chân lí nghệ thuật của HS

Trước 1975, Nguyễn Minh Châu thường xây dựng nhân vật theo khuynh

thuần nhất, đơn tính cách “ Các nhân vật của Nguyễn Minh Châu như được bao bọc trong một bầu không khí vô trùng” Sau 1975, các nhân vật của

Nguyễn Minh Châu thường để lại những ấn tượng thật khó quên bởi sự day dứt, những trăn trở suy tư, những dằn vặt đời thường, những éo le trong cuộc sống của các nhân vật mà người đọc như đang được chứng kiến tận mắt

Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” cách xây dựng nhân vật gần gũi đời

thường hơn, nhà văn đã đưa ra một cách nhìn đa diện, đa chiều về nhân vật

Có thể thấy từ nhân vật chính đến nhân vật phụ trong tác phẩm này đều hiện lên một cách chân thực, sinh động, đều được xây dựng dựa trên những quy luật tâm lí nội tại của con người và những lôgic trong cuộc sống Một người

đàn bà vô danh nhưng tâm hồn thì lại không hề đơn giản, chính chị đã “ mở mắt” cho những nhà trí thức như Phùng và Đẩu, chính chị mới là hiện thân

của những thực tế cuộc sống, khác xa với những mớ lí thuyết viển vông sách

vở của chánh án Đẩu và nghệ sĩ Phùng Họ có thể rất hiểu về nghệ thuật, rất hiểu về luật pháp, về xã hội nhưng họ lại chẳng biết gì về thực tế cuộc sống

cả Không dưới hai lần, cả Phùng và Đẩu phải thốt lên “ Thật không thể nào hiểu được”, cái “ không thể nào hiểu được” ở đây như là một sự phủ nhận

tuyệt đối với luật pháp và nghệ thuật xa rời và thiếu thực tế Chính những nhân vật này sẽ thôi thúc HS tìm ra chân lí nghệ thuật

Ngay cả những nhân vật chỉ xuất hiện thoáng qua như nhân vật cô gái- chị của chú bé Phác, nhân vật cụ già- ông của Phác cũng để lại nhiều day dứt trong lòng người đọc Hình ảnh chú bé Phác thông minh lanh lợi, rất nhạy cảm với mọi cái nhưng ngay lập tức có thể cầm dao lao vào đánh bố để bênh vực mẹ cũng là một hình ảnh có chiều sâu tâm lí

Với cách xây dựng nhận vật như vậy Nguyễn Minh Châu đã gieo vào lòng người đọc những niềm khắc khoải khôn nguôi bởi lẽ những vấn đề mà ông đặt ra là những vấn đề muôn thuở của mọi thời đại

3.4 .Thông qua hệ thống câu hỏi hướng dẫn HS tìm ra chiều sâu của tác phẩm cũng như ý đồ nghệ thuật của nhà văn.

Trong một giờ giảng văn, GV có thể sử dụng nhiều lọai câu hỏi khác nhau, vừa tạo ra sự sinh động, tránh nhàm chán, vừa đưa HS tiếp cận từ thấp đến cao, từ khái quát đến cụ thể Các loại câu hỏi sử dụng trong giảng dạy rất đa dạng, phong phú: câu hỏi tái hiện, câu hỏi gợi mở, câu hỏi phát hiện, câu hỏi nêu vấn đề…

Khi dạy tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” , GV cần xác định hai nội

dung cơ bản của tác phẩm là: Qúa trình nhận thức lại của nhà văn trước hiện thực cuộc sống vốn ẩn chứa nhiều nghịch lí, mâu thuẫn; Trách nhiệm, thái độ phản ánh và cách viết của nhà văn

Từ đó GV đưa ra những câu hỏi nhằm hướng dẫn HS xoáy vào hai nội dung trên để HS khai thác những kiến thức và những kinh nghiệm đã học

Có thể sử dụng những câu hỏi sau: Theo em nhan đề “ Chiếc thuyền ngoài

xa”có ý nghĩa gì?; Biểu tượng những bức ảnh ở đầu tác phẩm, đặc biệt là bức ảnh “ đắt” nhất có ý nghĩa gì sâu sắc?; Tình huống hành động của

truyện nói lên điều gì?; Tình huống nhận thức trong cảnh gặp gỡ giữa ba nhân vật Đẩu, Phùng và người đàn bà tại tòa án huyện có ý nghĩa gì?; Từ những gì đã phân tích, em hãy khái quát những nét lớn về giá trị hiện thực của tác phẩm?

4 Tổ chức dạy học thực nghiệm

4.1 Đối tượng thực nghiệm: HS lớp 12 trường THPT Nga Sơn, năm học

2012-2013

4.2 Nội dung thực nghiệm: thiết kế giáo án

Chiếc thuyền ngoài xa Nguyễn Minh Châu

III Trọng tâm bài học: cách nhìn nhận con người và cuộc sống: một cách

nhìn đa diện, nhiều chiều, phát hiện ra bản chất thực sự sau bề ngoài của hiện tượng

IV Tiến trình lên lớp

- ổn định lớp

- Kiểm tra bài cũ

- Bài mới