chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minhcho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở Bài 1 Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội Bài 1 Lớp 7 Tiếng nói của ngời hà n
Trang 1chơng trình giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh
cho học sinh hà nội cấp trung học cơ sở
Bài 1
Lớp 6 THANH LỊCH , VĂN MINH – nét đẹp của ngời Hà Nội
Bài 1
Lớp 7 Tiếng nói của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử trong gia đình
Bài 3 Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng
Bài 1
Lớp 8 Tác phong của ngời hà nội Bài 2 Giao tiếp, ứng xử ngoài xã hội
Bài 3 ứng xử với môI trờng tự nhiên
Bài 4 ứng xử khi tham gia giao thông
Bài 5 ứng xử với các di tích, danh thắng
Lớp 9 Hớng dẫn chung
Lớp 6 Bài 1 (1tiết)
Thanh lịch, văn minh nét đẹp của ng– ời Hà Nội
I Mục tiêu cần đạt
Qua bài học, học sinh hiểu:
- Thế nào là ngời thanh lịch, văn minh ? Những biểu hiện thanh lịch, văn minhtrong đời sống của ngời Hà Nội? ý nghĩa của việc thực hiện nếp sống thanh lịch, vănminh
- Tự hào về truyền thống thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
- Có ý thức thực hiện các hành vi ứng xử thanh lịch, văn minh, đấu tranh loại trừbiểu hiện xấu, thiếu văn hóa để xây dựng một Hà Nội thanh lịch, văn minh
II Những điều cần lu ý
Trang 21 Về nội dung
- Cần làm cho học sinh(HS) hiểu rõ về ngời thanh lịch, văn minh là ngời có hành
vi giao tiếp, ứng xử lịch sự, nhã nhặn ở mọi hoàn cảnh Ngời thanh lịch, văn minh làngời biết kế thừa có chọn lọc những nét đẹp của truyền thống, biết tiếp thu những caihay, cái mới và thể hiện trong đời sống hàng ngày
Để hiểu rõ điều này, trớc hết giáo viên cần hiểu: thanh lịch, văn minh là nhữngthuật ngữ Hán Việt Hai tiếng “thanh lịch” bao hàm nghĩa rộng của cả một phong cáchsống đẹp từ trong nhà ra xã hội, từ ăn, mặc ở, đi, đứng đến phép giao tiếp, ứng xử giữangời với ngời, với tinh thần tự trọng mình và tôn trọng mọi ngời trong cộng đồng Còn
+ Nói đến “lịch”, phải chăng là đề cập đến con ngời cần có sự lịch lãm cónghĩa là xem nhiều; lịch duyệt - hiểu biết rộng, lịch thiệp - đi lắm nên thạo giao tiếp vàlịch sự trong ứng xử văn minh
+ Nếu nh ở vế trên, con ngời phải tu dỡng, rèn luyện mới có, thì ở vế dới lại là
do sự từng trải và kinh nghiệm việc đời đem lại
+ Có cả “thanh” lẫn “lịch” mới là đầy đủ và trọn vẹn ý nghĩa Bởi thực tếtrong cuộc sống có ngời chỉ “thanh” mà không “lịch” và có ngời chỉ “lịch” mà không
thanh
+ Hàng ngày, chúng ta vẫn nghe nói: văn minh Trung Quốc, văn minh Lỡng
Hà, văn minh sông Hồng, văn minh lúa nớc hay lối sống văn minh ở Trung Quốc,sách Từ Nguyên giải thích: “Văn minh là nói văn hóa đã mở mang, ch a mở mang thì nói là dã man” Cách giải thích này hiểu văn minh nh một trình độ phát triển và đợc
định hình bởi văn hóa Giống nh ở phơng Tây, ngời ta coi từ xã hội nô lệ trở về trớc làthời kì dã man, từ xã hội nô lệ trở về sau là thời kì văn minh
+ Nói một cách hình ảnh, nếu toàn xã hội đợc tạo thành do những trục lịch
đại nh trục kinh tế, trục văn hóa, trục chính trị…Mỗi trục tiến hóa theo dòng lịch sử, thìvăn minh là một lát cắt đồng đại, cho ta thấy trình độ phát triển của xã hội (gồm kinh
tế, văn hóa, chính trị…) ở một thời gian nhất định
- Cần nhấn mạnh và phân tích để học sinh hiểu kĩ hơn quan niệm về ngời HàNội và những biểu hiện thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
+ Trong cách ăn uống: Ngời Hà Nội là những ngời có kiến thức về việc ăn uống.Biết nâng việc ăn uống lên thành nghệ thuật mà ngời ta thờng gọi là nghệ thuật ẩmthực Biết cách ứng xử phù hợp tạo không khí chân thành, cởi mở trong bữa ăn
+ Trong cách nói năng: Ngời Hà Nội luôn biết sử dụng lời hay, ý đẹp, nói năng
lu loát, nhã nhặn, lịch sự, khiêm nhờng, tôn trọng ngời đối thoại, phát âm và dùng từchuẩn xác khi nói, gây đợc thiện cảm đối với ngời nghe
Trang 3+ Trong trang phục: Ngời Hà Nội a chuộng sự gọn gàng, tề chỉnh và trang nhã
ở mọi nơi, mọi lúc Không cầu kì, lòa loẹt, không phô trơng, lố lăng Biết tiếp thu cách
ăn mặc thời trang, phù hợp cuộc sống hiện đại, biết cách phối hợp màu sắc hài hòa, lựachọn trang phục phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh
+ Trong cách sắp xếp nơi ở: Ngời Hà Nội luôn sắp xếp đồ đạc trong nhà gọngàng, ngăn nắp Bày biện đồ dùng hài hòa, hợp lí Bố trí các phòng trong nhà phù hợpphong tục tập quán, thuận tiện cho sinh hoạt chung của cả gia đình
+ Trong cách đi, đứng, ngồi , nằm: Ngời Hà Nội đi đứng nhẹ nhàng, khoan thai,
đĩnh đạc, tự tin Trong cách ngồi, nằm cũng ý tứ, phù hợp với tuổi tác mỗi ngời và hoàncảnh cụ thể
+ Trong giao tiếp, ứng xử: Ngời Hà Nội luôn có thái độ hòa nhã, đúng mực,
khiêm tốn với mọi ngời Biết kính trên, nhờng dới Biết giúp đỡ, chia sẻ, yêu thơngnhau Yêu mến và thân thiện với môi trờng, thiên nhiên
- Khơi gợi niềm tự hào trong học sinh bởi các em là ngời Hà Nội, đợc sống trênmảnh đất “địa linh nhân kiệt”, đợc kế thừa truyền thống thanh lịch, văn minh Từ đógiúp các em có ý thức xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh của học sinh Hà Nội từtrong gia đình đến nhà trờng và ngoài xã hội
2 Về phơng pháp
- Cần kết hợp các phơng pháp dạy học : thuyết trình, nêu vấn đề, sắm vai, thảoluận nhóm Đặc biệt, chú ý sử dụng có hiệu quả phơng pháp nêu vấn đề và tổ chứcthảo luận nhóm để HS có thể tự rút ra những yêu cầu cốt lõi trong bài học (dới sự hớngdẫn của giáo viên-GV)
- Kết hợp với chơng trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để tổ chức cáchoạt động nhằm hình thành ở học sinh tình yêu đối với Hà Nội và con ngời Hà Nội để
từ đó tự ý thức rèn luyện bản thân trở thành ngời thanh lịch, văn minh
3 Tài liợ̀u và phương tiợ̀n
- Tư liợ̀u, bài viờ́t tham khảo vờ̀ người Hà Nụ̣i thanh lịch, văn minh
- Tranh ảnh, băng hình … vờ̀ người Hà Nụ̣i thanh lịch, văn minh
- Máy chiờ́u (nếu có)
- Phiờ́u thảo luọ̃n, bảng phụ, đạo cụ…
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu: Giới thiệu bài
- GV cho học sinh xem một đoạn băng hình giới thiợ̀u khái quát về Hà Nội vàcon ngời Hà Nội
Hỏi: Em cảm nhọ̃n như thờ́ nào vờ̀ Hà Nụ̣i qua những hình ảnh trờn?
- GV dẫn dắt vào bài: Hà Nụ̣i khụng chỉ đẹp vờ̀ phong cảnh mà Hà Nụ̣i cònmang nét đẹp vờ̀ cụ́t cách con người Mụ̣t trong những truyờ̀n thụ́ng góp phõ̀n làm nờnnét đẹp của người Hà Nụ̣i là nờ́p sụ́ng thanh lịch, văn minh
2 Tổ chức các hoạt động dạy học
Trang 4Hoạt động 1: Giúp học sinh hiểu thế nào là ngời thanh lịch, văn minh?
- Tổ chức cho học sinh đọc và trao đổi nụ̣i dung truyện đọc: Ví dụ
truyện“Chuyờ́n tàu khuya”(T liệu tham khảo)
- Có thể gợi mở bằng hệ thụ́ng cõu hỏi:
+ Cách ứng xử của các em nhỏ với nhõn vọ̃t “tụi” trong cõu chuyện trờn được
biểu hiện qua những chi tiờ́t nào?
+ Nhõn vọ̃t “tụi” đã có suy nghĩ như thờ́ nào vờ̀ cách ứng xử của các em nhỏ
trong truyện?
+ Em nhọ̃n xét như thờ́ nào vờ̀ cách ứng xử ấy?
+ Người thanh lịch, văn minh là người có hành vi, giao tiờ́p ứng xử có văn hóa,lịch sự, nhã nhặn, trong sáng
+ Người thanh lịch, văn minh là người biờ́t học hỏi, chọn lọc, kờ́ thừa truyờ̀nthụ́ng, biờ́t tiờ́p thu những cái hay, cái mới và thể hiện trong đời sụ́ng hàng ngày
Hoạt động 2: Trao đổi quan niệm vờ̀ “người Hà Nụ̣i”
- Giáo viờn cho học sinh tự do trình bày quan niệm của cá nhõn vờ̀ “người HàNụ̣i”
- Giáo viờn tóm tắt và khái quát lại: Người Hà Nụ̣i là người sụ́ng và ở tại HàNụ̣i, có hành vi giao tiờ́p, ứng xử thanh lịch, văn minh
Hoạt động 3: Tìm hiểu những biểu hiện thanh lịch, văn minh của người Hà Nụ̣i
- Học sinh trình bày kờ́t quả sưu tõ̀m (tranh ảnh, tư liệu, bài viờ́t…) vờ̀ nhữngbiểu hiện thanh lịch, văn minh của người Hà Nụ̣i xưa và nay: Trang phục, ăn uụ́ng, nóinăng, đi đứng, giao tiờ́p, ứng xử
- Giáo viờn nhọ̃n xét kờ́t quả sưu tõ̀m của học sinh và yờu cõ̀u học sinh khái quát
vờ̀ những biểu hiện thanh lịch, văn minh của người Hà Nụ̣i
- Hỏi: Người thanh lịch, văn minh sẽ nhọ̃n được tình cảm gì từ những xung
quanh?
- Giáo viờn khái quát vờ̀ những biểu hiện thanh lịch, văn minh của người Hà Nụ̣itrong ăn uụ́ng, trong cách nói năng, trong trang phục, trong cách đi, đứng, ngồi, nằm,trong giao tiờ́p, ứng xử…
Hoạt động 4: Xõy dựng nờ́p sống thanh lịch, văn minh của học sinh Hà Nụ̣i
+ Qua những hành vi giao tiờ́p và ứng xử của các em nhỏ trong cõu chuyện trờn,
em hiểu thờ́ nào là người thanh lịch văn minh?
- Giáo viên tóm tắt và khái quát lại:
Trang 5- Giáo viờn có thể gợi ý để học sinh thể hiện lòng tự hào của mình vờ̀ Thủ đụ Hà
Nụ̣i qua cõu hỏi: Là người con của Hà Nụ̣i, em tự hào vờ̀ điờ̀u gì?
- Giỏo viờn kờ́t luọ̃n:
- Tự hào vờ̀ vựng đất “địa linh nhõn kiệt”
- Tự hào là người Hà Nụ̣i thanh lịch, văn minh
- Giỏo viờn chốt và chuyờ̉n ý: Thanh lịch văn minh là nét đẹp truyờ̀n thụ́ng của
người Hà Nụ̣i, vọ̃y trách nhiệm của chúng ta đụ́i với truyờ̀n thụ́ng tụ́t đẹp ấy là gì?
- Tụ̉ chức HS theo dõi mụ̣t tình huụ́ng
- Học sinh đóng phõn vai
+ 2 HS có thái đụ̣ cư xử khụng đúng mực với người lớn tuổi (bác lao cụng),khụng giữ gìn vệ sinh mụi trường
+2 HS có thái đụ̣ ứng xử lễ phép với người lớn (bác lao cụng), biờ́t giữ gìn vệ
sinh mụi trường?
- Yờu cõ̀u học sinh trình bày quan điểm của cá nhõn vờ̀ cách xử sự của các bạnhọc sinh trong tình huụ́ng trờn?
- Giáo viờn nhọ̃n xét và chụ́t ý kiờ́n
- Hướng dẫn học sinh thảo luọ̃n:
+ Trỏch nhiệm của cụng dõn – học sinh đối với truyờ̀n thống thanh lịch, văn minh của Thủ đụ?
+ Kể những việc em đã làm thể hiện trỏch nhiệm của mụ̣t học sinh đối với truyờ̀n thống thanh lịch văn minh của Thủ đụ?
- Giáo viờn chia nhóm thảo luọ̃n, thời gian thảo luọ̃n 2 phút
- Mời đại diện các nhóm trình bày
- Giáo viờn nhọ̃n xét, kờ́t luọ̃n
+ Gìn giữ và phát huy nờ́p sụ́ng văn minh thanh lịch: Trong gia đình,trong nhà
trường, ngoài xã hụ̣i
- Phờ phán những hành vi thiờ́u văn hóa
Hoạt động 5: Củng cố bài
- Giáo viên hớng dẫn học sinh tóm tắt nội dung bài học
- Giải đáp thắc mắc (nếu có)
Trang 62 Gia vị trong chế biến món ăn của ngời Hà Nội có đủ chua, cay, mặn, ngọt, rất vừaphải, đợc dùng với vai trò là yếu tố cân bằng các cho tất cả các nguyên liệu Ngời HàNội thích sử dụng các loại rau gia vị (rau mùi, rau húng, rau bạc hà, tía tô, thì là, ) vàcác loại hạt trong chế biến món ăn tạo nên hơng vị đặc trng riêng rất hấp dẫn.
3.Trong bữa cơm gia đình, ngời Hà Nội rất coi trọng lời mời Khi cả gia đình vào bữacơm thì việc đầu tiên là mời Phải mời từ trên xuống, từng ngời một rồi mới đợc nângbát Khó có thể coi là ngời Hà Nội thanh lịch khivào mâm cơm mà cứ vục mặt vào ăn,không mời mọc, không chú ý đến ai Cho dù là sống với nhau cả đời, hàng ngày bênnhau nhng hai bữa cơm trong ngày vẫn không thể thiếu lời mời Mời trớc khi ăn và mờisau khi mình kết thúc bữa ăn, trên mâm mọi ngời vẫn tiếp tục Lời mời thể hiện thái độkính trọng ngời trên, yêu thơng ngời dới, lễ phép, lịch sự xứng đáng với nét văn minh,thanh lịch của ngời Hà Nội
4 Một trong những đặc trng trong cốt cách thanh lịch của ngời Hà Nội là biết ứng xửphù hợp với hoàn cảnh, đối tợng cụ thể Trong những dịp liên hoan nh sinh nhật, cớixin, gặp gỡ bạn bè,…ngời Hà Nội rất tinh tế trong việc biểu lộ cảm xúc: gần gũi, thânmật mà vẫn lịch sự
5 Bài dạy trong 2 tiêt, GV căn cứ vào thực tế phân chia thời gian cho hợp lí
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu: Giới thiệu bài
GV có thể thuyết trình về: Cách ăn uống của ngời Hà Nội từ lâu đã trở thành mộtnét đẹp văn hóa, đợc nâng lên thành nghệ thuật - nghệ thuật ẩm thực
Trang 72 Phần tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1 : Hớng dẫn tìm hiểu cách lựa chọn, chế biến món ăn, đồ uống
- Giáo viên nêu vấn đề : Ngời Hà Nội thờng lựa chọn món ăn, đồ uống theonhững tiêu chí nào ?
Các tiêu chí để lựa chọn món ăn : theo mùa, khẩu vị, sức khỏe, điều kiện kinh tế
Để lựa chọn đồ uống cũng theo hoàn cảnh cụ thể Đồ uống dùng trong bữa ăn
đ-ợc chọn theo đối tợng, tính chất bữa ăn Theo vậy mà chọn rợu, bia hay nớc ngọt; việcchọn rợu cũng thể hiện nét thanh lịch, văn minh trong ăn, uống
Đồ uống ngoài bữa ăn của ngời Hà Nội rất phong phú, đa dạng
- Cách chọn món ăn trong bữa ăn thờng ngày, trong bữa cơm khách, trong ngày
Chọn món ăn trong ngày lễ, tết không thể qua loa, đại khái vì đó là dịp để ngờiphụ nữ trong mỗi gia đình thể hiện sự khéo léo, tinh tế Các món ăn đợc chọn có thểtheo quy định, tập tục hoặc theo tiêu chí đảm bảo đủ dinh dỡng, ngon miệng, đẹp mắt,thậm chí là sang trọng, lạ miệng
- Trong chế biến món ăn, ngời Hà Nội chú trọng những gì ?
Ngoài gia vị, ngời Hà Nội rất chú ý đến các khâu trong quá trình chế biến món
ăn Ví dụ: nấu nớc phở thì không thể bỏ qua bớc luộc xơng và hớt bọt vì nếu bỏ chắcchắn nồi nớc phở sẽ không có đợc mùi thơm và trong đặc trng
Chế biến món ăn của ngời Hà Nội còn tinh tế ở chỗ dùng đúng nguyên liệu chomón ăn Ví dụ để làm nem, ngời Hà Nội chỉ dùng thịt nạc vai vừa mềm vừa không bịkhô
- Trong chế biến đồ uống, ngời Hà Nội thể hiện rất rõ sự khéo léo và tinh tế.Nhiều loại hoa quả theo mùa đợc sử dụng làm đồ uống nh mơ, sấu, chanh,…với cáchchế biến đặc biệt tạo nên nhiều loại nớc uống hoa quả vừa có tác dụng giải khát vừa rấttốt cho sức khỏe Ngoài ra, cách ớp trà sen, nhài còn đợc ngời Hà Nội nâng lên thànhnghệ thuật
Hoạt động 2 : Hớng dẫn tìm hiểu cách trình bày, thởng thức món ăn, đồ uống.
- Cách trình bày món ăn, đồ uống của ngời Hà Nội có gì đặc biệt ?
Cách trình bày món ăn, đồ uống góp một phần không nhỏ vào việc tạo nên sựhấp dẫn cho món ăn, đồ uống
Trang 8Để trình bày món ăn, đồ uống, ngời Hà Nội rất chú ý dùng đúng loại bát, đĩa,cốc, tách phù hợp Ví dụ các món cá thờng đợc bày vào loại đĩa bầu dục; đĩa có hình láthờng chỉ bày thức ăn ở phần cuống lá; uống trà túi lọc thì dùng cốc thành cao, miệngrộng; uống rợu thì tùy từng loại mà chọn ly hay cốc,…
Ngoài ra, để tạo sự hấp dẫn cho món ăn, đồ uống, các loại phụ liệu cũng thờng
đ-ợc sử dụng kèm theo Các loại rau gia vị nh mùi, húng, thì là hoặc cà chua, cà rốt, ớt tỉahoa thờng đợc bày thêm vào các món ăn tạo nên sự hài hòa về màu sắc đồng thời giatăng hơng vị đặc trng
- Cách thởng thức món ăn, đồ uống của ngời Hà Nội là sự kết hợp cảm nhận của nhiềugiác quan Đặc biệt sự kết hợp thởng thức các món ăn làm nên đặc trng riêng trongnghệ thuật ẩm thực của ngời Hà Nội
Hoạt động 3 : Hớng dẫn cách thực hiện hành vi văn minh, thanh lịch trong ăn uống
cho học sinh.
a Trong bữa cơm gia đình
- Giáo viên nêu vấn đề : Bữa cơm gia đình có vai trò nh thế nào ?
Giáo viên cần nhấn mạnh : trong cuộc sống hiện đại, việc duy trì bữa cơm gia
đình hàng ngày càng mang nhiều ý nghĩa vì đó là lúc các thành viên thể hiện sự quantâm đến nhau, là yếu tố quan trọng duy trì hạnh phúc gia đình
- Trong bữa cơm gia đình ngời Việt nói chung, ngời Hà Nội nói riêng, lời mời có
ý nghĩa nh thế nào ? Cách mời thế nào cho đúng ?
- Khi ăn, hành vi nh thế nào đợc coi là thanh lịch, văn minh ?
- Giáo viên lu ý học sinh : là bậc con, cháu cần phải biết lấy tăm, pha nớc mời
ông bà, cha mẹ, việc đa mời phải lễ phép, đúng mực
c Trong những dịp liên hoan và ở nơi công cộng
- Giáo viên hớng dẫn học sinh cụ thể : khi dự liên hoan, cới hỏi, sinh nhật; khi ănuống ở nơi công cộng (nhà hàng, quán sá,…); ăn uống ở bến tàu, xe
- Cần lu ý học sinh : khi ăn uống trong dịp liên hoan và ở nơi công cộng cần giữlịch sự, tránh làm phiền đến ngời xung quanh, không vứt rác thải bừa bãi, tối kị việcsay xỉn rợu bia, gây sự với ngời khác
Hoạt động 4: Phần củng cố
Trang 9- Giáo viên yêu có thể tổ chức cho học sinh tham gia trò chơi hoặc giải quyết bàitập tình huống để tổng kết bài.
- Cần nhấn mạnh : văn hóa ẩm thực là nét đẹp truyền thống của thủ đô, mỗi ngời
Hà Nội cần biết trân trọng, gìn giữ
Bài 3 (2 tiết)
Trang phục của ngời hà nội
I mục tiêu cần đạt
Giúp HS :
- Thấy đợc sự thanh lịch, văn minh trong trang phục của ngời Hà Nội
- Biết cách và có ý thức lựa chọn, sử dụng trang phục thanh lịch, văn minh tronghoàn cảnh cụ thể
tứ thân, thắt lng bằng dải lụa màu, còn gọi là “ruột tợng” Nhà buôn thành thị, nhà giàu
xứ quê, còn đeo vào thắt lng một bộ “xà tích” bằng bạc với chiếc ống vôi nhỏ, quả đàoxinh xinh đựng thuốc lào cũng bằng bạc và chùm chìa khóa
Theo thời gian, y phục thay đổi dần Sang thế kỉ XX, đàn ông quen với áo sơ mithay cho áo cánh, âu phục thay cho tấm áo the đoạn dài Khoảng ba bốn chục năm trớc
Trang 10đây, phụ nữ ra đờng đều mặc áo dài, dù chỉ để mua một mớ rau Con nhà giàu thì áo dàimàu, quần trắng Ngời trung lu hoặc đứng tuổi thì áo dài thắt vạt, vải đồng lầm.
Thanh niên Hà Nội bây giờ ăn mặc đẹp với đủ màu, đủ kiểu Tuy nhiên còn cóngời sùng ngoại, có ngời còn ăn mặc quá xô bồ, cẩu thả, cha thể hiện sự tôn trọng mọingời xung quanh
2 Với điều kiện thời tiết đặc trng của miền đồng bằng bắc bộ, từ xa ngời Hà Nội đãbiết tạo cho mình một thói quen mặc phù hợp với điều kiện thời tiết của từng mùa
Hà Nội ngoài hai mùa dài nhất là mùa đông và mùa hè còn có hai mùa xuân, thu.Bốn mùa với đặc điểm thời tiết rất đặc trng nên trang phục cho mỗi mùa cũng có đặc
điểm riêng Trang phục mùa hè của ngời Hà Nội thờng có màu sắc tơi sáng, nhã nhặn,nhẹ nhàng, mát mẻ, thấm mồ hôi nhng không đợc hở hang, nhất là trang phục của chị
em phụ nữ Quần áo mặc trong mùa đông phải dầy, ấm áp Mùa xuân và thu là hai mùathể hiện rõ nhất sự phong phú trong trang phục của ngời Hà Nội Những ngày đầu thu
là thời điểm rất phù hợp với chiếc áo sơ mi dài tay may kiểu cách, đến cuối thu lại làlúc để diện những chiếc áo len mỏng, áo khoác nhẹ, có thể kết hợp thêm chiếc khănquàng cổ để tạo phong cách Ngày xuân cũng có thể mặc theo cách này Tuy nhiênnhững ngày cuối xuân thờng ấm áp nên có thể mặc kết hợp với những chiếc áo gi-lêhoặc những bộ vest nhẹ Hà Nội có những ngày sáng và tối hơi se lạnh nhng tra lại ấm
áp nên trang phục trong những ngày thời tiết thế này mang một đặc trng riêng, sao chovẫn ấm áp với tiết se lạnh buổi sáng và tối mà lại không bị nóng lúc buổi tra Thờng lànhững chiếc áo khoác nhẹ, áo len mỏng là phù hợp nhất với tiết trời của những ngày
nh thế
3 Ngời Hà Nội không quá coi trọng việc phải có thật nhiều quần áo mà vấn đề quantrọng là quần áo phải luôn gọn gàng, sạch sẽ Cảm giác về sự sạch sẽ không chỉ từ việcthay giặt thờng xuyên mà trang phục phải luôn phẳng phiu; nếu không có điều kiện là
ủi thờng xuyên thì phải treo quần áo lên mắc để luôn giữ đợc dáng khi mặc
Ngời Hà Nội thanh lịch không mặc quần áo ngủ ra đờng hoặc khi nhà có khách
Dù việc ra ngoài chỉ là để mua một mớ rau hay khách đến nhà là ngời thân tình thìcũng cần phải mặc sao cho lịch sự Nhng nói thế cũng không có nghĩa là lúc nào cũngphải phục sức cầu kì sẽ gây nên sự phiền phức không cần thiết
Ngời Hà Nội thể hiện sự tinh tế của mình trong việc chọn những bộ trang phụcvới màu sắc và kiểu dáng sao cho tôn lên đợc lợi thế về dáng vóc, che bớt đi khiếmkhuyết trên cơ thể mình Ngời béo thờng mặc màu tối, nếu có họa tiết thì đơn giản, cóhoa thì là hoa nhỏ; ngời gầy lại mặc những màu sắc tơi sáng, rực rỡ, nhiều họa tiết, nếu
là hoa lại phải là hoa to Kiểu dáng của trang phục cũng rất quan trọng : ngời béo thờng
Trang 11mặc kiểu đơn giản, vừa với ngời; ngời gầy lại phải may kiểu cách, nhiều chi tiết trangtrí, có thể mặc hơi rộng
Ngoài ra, ngời Hà Nội cũng rất chú ý chọn trang phục phù hợp với giới tính vàtuổi tác Đàn ông mà mặc theo lối rờm rà, kiểu cách quá hoặc màu sắc lòe loẹt thìkhông đợc coi là hợp mắt Hoặc ngời có tuổi mà mặc theo kiểu “ca sừng làm nghé”cũng bị chê cời Thờng thì ngời trẻ tuổi mặc những kiểu trẻ trung, hiện đại, màu sắcphong phú; ngời trung tuổi lại phải chú ý tính lịch sự, trang nhã, trang sức đi kèm cũngkhông quá cầu kì
4 Bài đợc dạy trong 2 tiết, GV căn cứ vào thực tế phân chia cho hợp lí
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1 : Hớng dẫn tìm hiểu về trang phục thanh lịch văn minh : trang phục phù
hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.
- Giáo viên giới thiệu cho học sinh thấy sự khác biệt trong trang phục của ngời
- Trớc kia, dân c Hà Nội chủ yếu là ngời Kinh Kể từ sau khi Hà Nội đợc mởrộng, dân c thủ đô gồm nhiều dân tộc anh em Vì vậy trang phục của ngời Hà Nội cònmang đặc điểm là phù hợp với phong tục, tập quán Điều này thể hiện rất rõ trong cácsinh hoạt văn hóa cộng đồng của từng vùng, tạo nên sự phong phú đa dạng, những sắcmàu văn hóa khác nhau trong trang phục
- Vì sao trang phục phải phù hợp với điều kiện kinh tế và hoàn cảnh giao tiếp ?Giáo viên cần nhấn mạnh : Trang phục thể hiện rõ trình độ văn hóa, thẩm mĩ củamỗi ngời Vì vậy trong mỗi hoàn cảnh kinh tế cụ thể của bản thân cần phải biết mặcsao cho phù hợp mà vẫn toát lên sự thanh lịch, văn minh Cần tránh sự đua đòi, chạytheo “mốt” khi điều kiện kinh tế không cho phép, nhất là đối với lứa tuổi học sinh.Ngoài ra, trang phục còn cần phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp cụ thể
Trang 12Hoạt động 2 : Hớng dẫn tìm hiểu về trang phục thanh lịch văn minh : cách lựa chọn
và sử dụng trang phục.
- Để lựa chọn trang phục, ngời Hà Nội thờng dựa trên những tiêu chí nào ?
Có nhiều tiêu chí để chọn trang phục nh chất liệu, kiểu dáng, màu sắc, giá cả,tính tiện ích, Cách lựa chọn trang phục khá phổ biến của ngời Hà Nội về cơ bản cũngtheo những tiêu chí ấy : từ chất liệu mà chọn kiểu dáng sao cho phù hợp Ngoài ra màusắc, hoa văn cũng rất đợc chú ý sao cho tôn đợc lợi thế hoặc che đợc khiếm khuyết củacơ thể Tuổi tác và giới tính cũng là tiêu chí để chọn trang phục
- Sử dụng trang phục thế nào đợc coi là thanh lịch, văn minh ?
Giáo viên cần nhấn mạnh : một trong những yêu cầu của việc sử dụng trang phụcthanh lịch văn minh là phải luôn gọn gàng, sạch sẽ và phù hợp với hoàn cảnh, đối tợnggiao tiếp Ví dụ : đi học không mặc quần áo đi dự tiệc; đi dự đám ma không mặc quần
áo hở hang, sặc sỡ; đi lao động không mặc quần áo cầu kì, kiểu cách rờm rà,
Hoạt động 3 : Hớng dẫn học sinh cách lựa chọn, sử dụng trang phục trong hoàn cảnh
cụ thể.
a Trang phục ở nhà
- Trang phục ở nhà phải đảm bảo những tiêu chí nào ?
- Trang phục mặc ở nhà của học sinh ở từng mùa có gì khác nhau ?
Giáo viên cần nhấn mạnh : tiêu chí hàng đầu của việc chọn trang phục mặc ởnhà là phải thoải mái, tiện dụng Quần áo mặc ở nhà mùa hè khác mùa đông ở chấtliệu, kiểu dáng Với học sinh THCS, sang tuổi 12, 13 trở đi bắt đầu có nhiều thay đổi vềcơ thể nên cần chú ý hơn khi sử dụng trang phục (kín đáo, lịch sự hơn)
b Trang phục khi đến trờng
- Bộ đồng phục có ý nghĩa nh thế nào ?
- Sử dụng đồng phục thế nào cho phù hợp ?
Giáo viên cần lu ý học sinh : hiện nay nhiều học sinh mặc đồng phục đến trờngtheo kiểu “đối phó” nên không có ý thức giữ gìn, bảo quản Để có phong cách vănminh, thanh lịch, ngoài việc mặc đồng phục nghiêm túc còn phải biết giữ đầu tóc gọngàng, đi giày dép có quai hậu,
c Trang phục khi tham gia các hoạt động xã hội
- Trang phục khi tham gia các hoạt động xã hội khác trang phục khi dự sinhnhật, lễ hội hoặc đi du lịch, dã ngoại nh thế nào ?
Tùy vào tính chất của hoạt động để chọn trang phục cho phù hợp Tuy nhiên,
dù tham gia hoạt động nào thì trang phục ngoài tính tiện dụng còn cần phải phù hợp vớilứa tuổi và hoàn cảnh
Hoạt động 4: Phần củng cố
Trang 13Trang phục ngoài ý nghĩa thẩm mĩ còn thể hiện trình độ văn hóa Học sinh thủ
đô cần có ý thức và biết cách lựa chọn, sử dụng trang phục phù hợp trong các hoàncảnh giao tiếp, thể hiện nét đẹp thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
Bài 4 (1 tiết)
NơI ở của ngời hà nội
i MụC TIÊU CầN ĐạT
Giúp HS :
- Hiểu đợc sự cần thiết của nhà ở đối với con ngời
- Biết cách sắp xếp nơi ở thanh lịch, văn minh
- Có ý thức chăm sóc, giữ gìn, bảo vệ ngôi nhà thân yêu của gia đình, bản thân
3 Về tài liệu, phơng tiện dạy học
T liệu tranh ảnh, băng hình về nhà ở nông thôn và nhà ở đô thị, phòng riêng, góccá nhân hay góc học tập…
Máy chiếu, Projector (nếu có)
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu vào bài
- Giáo viên tổ chức cho học sinh theo dõi đoạn băng hình (hoặc tranh ảnh) thểhiện cuộc sống sinh hoạt của con ngời gắn liền với nơi ở, tùy thuộc vào điều kiện củamỗi gia đình, mỗi con ngời
- Từ đoạn băng t liệu (hoặc tranh ảnh) rút ra nhận xét về sự gắn bó của nơi ở đốivới mỗi con ngời
2. Hớng dẫn tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1: Hớng dẫn học sinh tìm hiểu sự cần thiết của nhà ở đối với con ngời.
- Trong phần này, giáo viên cần giúp học sinh hiểu nhà ở không chỉ là nơi trú ngụ
mà còn là nơi gắn bó thân thiết với bao kỉ niệm cùng ngời thân, gia đình (nhà ở làkhông gian văn hóa vật chất, tinh thần đối với mỗi con ngời)
- Tổ chức học sinh quan sát tranh ảnh để rút ra nhận xét: có hai kiểu nhà ở
+ Nhà ở đô thị
+ Nhà ở nông thôn
Trang 14+ Những đặc điểm riêng của từng kiểu nhà ở.
Hoạt động 2: Hớng dẫn học sinh cách sắp xếp nơi ở thanh lịch, văn min.
ở phần này, giáo viên nên lựa chọn một kiểu nhà (hoặc đô thị, hoặc nông thôn)phù hợp với địa phơng mà đối tợng học sinh đang sinh sống để giới thiệu và hớng dẫncách sắp xếp nơi ở Kiểu nhà còn lại chỉ nên giới thiệu qua để học sinh có thêm sự hiểubiết và tham khảo
Giáo viên có thể cho 4-5 học sinh nêu kết cấu của ngôi nhà em đang ở, từ đó rút
ra kết cấu chung của một ngôi nhà (hoặc ở đô thị, hoặc ở nông thôn): phòng khách,phòng thờ, phòng bếp, phòng riêng…
+ Nhà ở đô thị : thờng có các phòng chức năng nh: phòng khách, phòng riêng,buồng thờ, bếp ăn, công trình phụ…
+ Nhà ở nông thôn: gian chính giữa làm nơi thờ và tiếp khách, hai bên làmbuồng ngủ và chứa đồ, khu bếp, khu vệ sinh, sân vờn…
Hoạt động 3: Hớng dẫn học sinh cách sắp xếp phòng ở và góc học tập của cá nhân.
Giáo viên cần giải thích để học sinh hiểu cách sắp xếp, trang trí phòng ở (khônggian riêng) của mỗi cá nhân cũng nh góc học tập của mỗi học sinh đều thể hiện mộtphần tính cách của mỗi ngời
Hớng dẫn hành vi đối với học sinh cần phải có yêu cầu cụ thể về cách bài trí,cách phối màu sao cho phù hợp với không gian chung của ngôi nhà cũng nh nếp sinhhoạt chung của gia đình
Phần này giáo viên có thể tổ chức học sinh tham gia trò chơi
*H ớng dẫn trò chơi
Chọn 2 đội chơi ( mỗi đội 3 -5 em)
Mỗi đội có 1 bảng phụ ( GV quy ớc đó là phòng khách hoặc phòng riêng)Mỗi đội sẽ đợc phát những mẩu bìa có cắt hình đồ đạc trong nhà (bàn, ghế, tủ…trong đó có những đồ đạc giống nhau nhng khác màu)
Trong khoảng thời gian quy định (khoảng 3’), các đội tự sắp xếp đồ đạc trong phòng sao cho hợp lý (cả về cách sắp xếp và phối màu)
- Lớp đánh giá, nhận xét
Hoạt động 4: Tổng kết và củng cố bài học
- Giáo viên hớng dẫn học sinh tóm tắt nội dung bài học
- Giải đáp thắc mắc (nếu có)
Trang 15Lớp 7 Bài 1 (2 tiết)
Tiếng nói của ngời hà nội
i Mục tiêu cần đạt
- Học sinh hiểu về nét đẹp riêng của tiếng nói ngời Hà Nội
- Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội
- Có ý thức thực hiện việc nói năng thanh lịch, văn minh thông qua việc rènluyện để nói đúng, nói lời hay và nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tợng giaotiếp
- Khơi gợi niềm tự hào trong học sinh bởi các em là ngời Hà Nội, đợc nói tiếng
Hà Nội Từ đó các em tự ý thức rèn luyện cách nói năng sao của mình sao cho đúng,cho hay, cho phù hợp với hoàn cảnh và đối tợng giao tiếp
- Bài phân chia thời lợng là 2 tiết Có thể tiết 1 dừng khi hết hoạt động 3
2 Về phơng pháp
- Cần kết hợp các phơng pháp dạy học : thuyết trình, nêu vấn đề, động não, sắmvai, thảo luận nhóm Đặc biệt, chú ý sử dụng có hiệu quả phơng pháp nêu vấn đề và tổchức thảo luận nhóm để học sinh có thể tự rút ra những yêu cầu cốt lõi trong bài học(dới sự hớng dẫn của giáo viên)
- Kết hợp với chơng trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tọa đàm, trao đổi
để tổ chức các hoạt động nhằm hình thành ở học sinh tình yêu đối với Hà Nội và conngời Hà Nội để từ đó học sinh tự ý thức rèn luyện bản thân trở thành ngời thanh lịch,văn minh
3 Tài liệu và phơng tiện
- T liệu, bài viết, mẩu chuyện, băng hình, tranh ảnh… tham khảo về ngời Hà Nội
và cách nói năng của ngời Hà Nội thanh lịch, văn minh
- Máy chiếu (nếu có
Trang 16- Phiếu thảo luận, bảng phụ, đạo cụ…
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Giáo viên thuyết trình hoặc có hình thức phù hợp
2 Hớng dẫn tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1: Thử phân biệt giọng nói Hà Nội với các địa phơng khác
-GV cho học sinh nghe giọng nói của phát thanh viên trên Đài tiếng nói Việt Nam vàgiọng nói của phát thanh viên trên đài Hà Nội qua băng
Hỏi:
+ Em có cảm nhận nh thế nào về giọng nói và cách phát âm của phát thanh viêntrong băng?
+ Hãy so sánh hai giọng nói có gì giống và khác nhau?
- Giáo viên dẫn dắt vào bài: Hà Nội không chỉ đẹp về phong cảnh mà Hà Nội còn
đẹp bởi cốt cách con ngời Một trong những yếu tố góp phần làm nên nét đẹp của ngời
Hà Nội chính là tiếng nói của ngời Hà Nội
Hoạt động 2: Giúp học sinh hiểu về đặc điểm của tiếng nói ngời Hà Nội
- Giáo viên tổ chức cho học sinh trả lời cá nhân theo gợi ý của giáo viên.
+ Em hãy cho biết, tiếng Hà nội có những đặc điểm gì về mặt ngữ âm, từ vựng,ngữ pháp?
+ So sánh với ngôn ngữ toàn dân, em thấy tiếng Hà Nội có điểm giống và khác
nh thế nào?
- Giáo viên kết luận kiến thức cơ bản: Tiếng Hà Nội là Tiếng Việt mang đặc trng
của phơng ngữ Bắc Bộ, về cơ bản tơng đối chuẩn so với ngôn ngữ toàn dân song cũng
có những đặc thù riêng biệt Cụ thể:
+ Về mặt ngữ âm: Các nguyên âm đợc phát ra rõ ràng Sáu thanh điệu đợc phát
âm chính xác Các phụ âm cuối đợc phát âm đúng chuẩn
+ Về mặt từ vựng: Ngời nói tiếng Hà Nội sử dụng vốn từ toàn dân trong mọi hoạt
+ Em có nhận xét gì về cách phát âm và cách viết của ngời Hà Nội?
+ Vị trí của tiếng Hà Nội trong ngôn ngữ chung của cả nớc?
- GV kết luận:
+ Ngời Hà Nội có cách phát âm nhẹ nhàng, mềm mại, tròn vành rõ chữ“ ”
+ Cách uốn giọng ngọt ngào, uyển chuyển, tạo nên nét độc đáo và riêng biệt
Trang 17+ Là tiếng nói hội tụ tinh hoa của bốn phơng đất nớc, làm rạng rỡ mảnh đấtThăng Long ngàn năm văn hiến
Hoạt động 4: Tìm hiểu về cách nói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà
Nội
- Có thể tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm nhằm giúp học sinh hiểu về cáchnói năng thanh lịch, văn minh của ngời Hà Nội:
+ Ngời Hà Nội có cách nói năng thanh lịch văn minh nh thế nào (về cách phát
âm, dùng từ, xng hô… trong giao tiếp)?
+ Nêu một vài ví dụ minh họa cụ thể mà em biết?
- Giáo viên kết luận kiến thức:
+ Ngời Hà Nội có cách nói năng nhẹ nhàng, dễ nghe
+ Ngời Hà Nội có cách xng hô đúng mực, c xử nhã nhặn, lịch sự, tôn trọng ngời
đối thoại
+ Ngời Hà Nội thờng nói những lời tế nhị, không xô bồ
+ Ngời Hà Nội luôn biết chon lọc từ ngữ để sử dụng khi giao tiếp
Hoạt động 5: Hớng dẫn học sinh biết cách nói năng thanh lịch, văn minh
- Để hớng dẫn học sinh có ý thức nói năng thanh lịch, văn minh, giáo viên có thểcho học sinh đóng tiểu phẩm theo nội dung câu chuyện “Làm đẹp tiếng Hà thành” sau
đó hớng dấn học sinh thảo luận:
+ Nói phù hợp với hoàn cảnh và đối tợng giao tiếp: tùy từng hoàn cảnh và đối ợng giao tiếp mà có cách nói năng sao cho phù hợp
t-Hoạt động 6: Liên hệ với cách nói năng của học sinh Hà Nội hiện nay.
- GV có thể đa một số tình huống về cách nói năng của học sinh hiện nay để họcsinh trao đổi và thảo luận, phân tích những nét đẹp và cha đẹp trong việc sử dụng ngônngữ
- Học sinh trình bày kết quả su tầm tục ngữ, ca dao, thành ngữ, châm ngôn…nói
về cách nói năng của con ngời (Có thể tổ chức theo hình thức trò chơi)
- Học sinh tự rút ra kết luận
Hoạt động 7: Củng cố
- Giáo viên hớng dẫn học sinh tóm tắt nội dung bài học
Trang 18Từ đó, xây dựng, hình thành thói quen và lối sống đẹp.
- Luôn có ý thức rèn luyện cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh trong gia
đình
II NHữNG ĐIểM CầN LƯU ý
1 Nội dung của tài liệu giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh lớp 7 bao gồm 6 tiếtcho 3 bài Cụ thể :
- Bài 1 (2tiết) : Tiếng nói của ngời Hà Nội
- Bài 2 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong gia đình
- Bài 3 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng
Đây là bài thứ 2 ở lớp 7, là bài thứ 6 trong nội dung giáo dục nếp sống thanhlịch, văn minh cấp THCS (lớp 6 có 4 bài) Qua bài học, học sinh đợc cung cấp đặc điểmtrong tiếng nói ngời Hà Nội, những kĩ năng, những hành vi chuẩn mực và cao hơn lànhững hành vi đẹp về giao tiếp, ứng xử trong các mối quan hệ ở gia đình Với nhữngnội dung đã học, các em ít nhiều đã đợc trang bị những khả năng ứng phó với tìnhhuống, mâu thuẫn xảy ra trong cuộc sống thờng ngày và có thể tự điều chỉnh hành visao cho đúng và đẹp Những nội dung tiếp sẽ đợc mở rộng, nâng cao và giới thiệu ở lớp
8 và chơng trình Giáo dục Nếp sống thanh lịch, văn minh cho HS cấp THPT theo tinhthần đồng tâm, tiệm tiến GV có thể tìm đọc và giới thiệu để HS cùng biết, tạo tâm thếcho bài học
2 ở bài này, việc hớng dẫn và định hớng các hành vi cụ thể trong giao tiếp, ứng xửtrong gia đình là nhiệm vụ cơ bản nhất Do đó, nội dung đợc đa ra khá phong phú, toàndiện Có thể, trong thời lợng 2 tiết không thể hớng dẫn hết các nội dung mà tài liệu đa
ra Vì thế, GV cần chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong giờ dạy của mình Xác định mụctiêu cụ thể trong từng phần của mỗi bài, chọn nội dung phù hợp, nổi bật, đáng chú ý đểgiảng dạy Ngoài ra, để giờ học thêm phong phú, GV cần su tầm những tình huống, bàitập, băng hình minh hoạ để giờ học không biến thành giờ giảng đạo đức khô khan,nhàm chán
Trang 19III TIếN TRìNH Tổ CHứC các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Gia đình - hai tiếng gọi thân thơng ấy đều in đậm trong tâm trí của mỗi ngời
Tr-ớc sóng gió của cuộc đời, gia đình luôn là chỗ dựa yên bình nhất, là nơi chia sẻ mọi nỗibuồn vui, sự thành đạt cũng nh nỗi bất hạnh Có thể nói, gia đình là nguồn cội Gốc cóvững bền, cây mới phát triển xanh tốt Một gia đình có văn hoá, nề nếp, gia phong sẽ làmôi trờng tốt nhất đễ mỗi cá nhân phát triển Vậy, đối với các mối quan hệ trong gia
đình, đòi hỏi chúng ta phải có một cách giao tiếp, ứng xử sao cho khéo léo, tế nhị, vănminh…Có rất nhiều tình huống để chúng ta học và rèn luyện, dù chỉ là thông quanhững điều bình dị nhất Bài học hôm nay sẽ hớng dẫn những hành vi cụ thể để các em
có đợc cách giao tiếp, ứng xử khéo léo với các mối quan hệ trong gia đình của mình
2 Phần tổ chức các hoạt động dạy - học
Hoạt động 1 : Hớng dẫn HS tìm hiểu về tổ chức gia đình của ngời Hà Nội
- Phần I gồm có 2 phần, mục đích giới thiệu cho HS biết về các mối quan hệtrong gia đình, thông qua việc tìm hiểu về các thế hệ trong 1 gia đình
Ngoài ra, còn giúp HS hiểu đợc mối quan hệ gia đình nằm trong phạm vi rộnghơn Đó là quan hệ họ hàng
- Phần này, GV nên giới thiệu qua, không nên quá đi sâu, chi tiết :
+ Có thể cho HS lấy ví dụ trực tiếp về các thế hệ trong gia đình mình Từ đó,nhấn mạnh ý : Các mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong gia đình qui tụ lạithành nếp sống gia đình mà ta gọi đó là gia phong
+ Về quan hệ họ hàng : GV nhấn mạnh sự khác nhau giữa quan hệ họ hàng ởngoại thành với quan hệ họ hàng ở nội thành Từ đó, đặt ra vấn đề : Ngời Hà Nội baogiờ cũng giữ gìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp đợc duy trì từ đời này qua đờikhác của dòng họ mình Vậy, HS phải làm gì ? Câu trả lời sẽ đợc mở trong phần II
Hoạt động 2 : Hớng dẫn HS các hành vi giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh trong
gia đình
- Trớc khi đi vào hớng dẫn hành vi cụ thể, GV có thể khái quát hoá kiến thứcbằng 1 sơ đồ nh sau :Giao tiếp, ứng
xử trong gia đỡnh
Trang 20- Đối với phần 1 : Giao tiếp, ứng xử trong gia đình :
+ GV cần xác định đợc trọng tâm: Nên chú trọng các hành vi giao tiếp, ứng xử
đối với ông bà Vì trong xã hội hiện đại, ngời già thờng rất hay rơi vào tình trạng cô
đơn, sống xa lạ ngay giữa con cháu, gia đình mình Hơn nữa, tuổi già thờng hay “tráitính, trái nết”, nhiều khi gây ra sự hiểu lầm, khó chịu cho con cháu Do vậy, việc giáodục, hớng dẫn hành vi cho HS sao cho HS có cách giao tiếp, ứng xử khéo léo, tế nhị với
ông bà là cả một nghệ thuật
+ GV có thể lựa chọn các phơng pháp giảng dạy phù hợp nhng chú trọng vàocác ý sau:
Con cháu phải tôn kính, hiếu thảo đối với ông bà
Quan sát, lắng nghe, học cách thấu hiểu đối với ông bà
Từ đó, đa ra những tình huống cụ thể để hớng dẫn hành vi cho HS
+ Có thể đa ra dạng bài tập để HS dựa vào tài liệu và thực hành, sau đó lên trìnhbày trớc lớp Ví dụ:
Bài tập thực hành theo nhóm (chuẩn bị trớc ở nhà):
Dựa vào định hớng của tài liệu, em hãy lập một bảng thống kê tìm hiều về tâm
lý, lối sống, sở thích của ông bà mình Sau đó, thảo luận và tìm ra những tình huống mà
em thờng gặp, từ đó, tìm ra những hành vi giao tiếp, ứng xử khéo léo, tế nhị với ông bàcủa mình?
Lối sống, sở thích
của ông bà
Những tình huống thờng gặp
Hành vi giao tiếp, ứng xử khéo léo, tế nhị với ông bà
Thích truyền thống, hay nói
+ Đa ra các câu hỏi thảo luận có vấn đề Ví dụ:
(?) Theo em, vấn đề nào là vấn đề nổi cộm, rất hay xảy ra mâu thuẫn giữa ông
bà và con cháu trong gia đình? Em hãy đề xuất những hành vi ứng xử tế nhị, khéo léo
để xoa dịu những mâu thuẫn ấy?
- Đối với phần Giao tiếp ứng xử với cha mẹ: GV cần tập trung hớng dẫn nhữnghành vi cụ thể, trọng tâm nh:
+ Yêu thơng, kính trọng cha mẹ
Trang 21Chia sẻ, kể chuyện ở lớp, ở trờng.
Quan tâm đến ngày sinh nhật của bố hoặc mẹ, bộc lộ tình yêu của mình với bố mẹtheo cách riêng
Học cách kìm chế, khéo léo trong ứng xử khi bố mẹ giận dữ
Học cách tâm sự
- Về phơng pháp :
+ GV có thể đa các tình huống để học sinh thảo luận Từ đó, HS nhận thức đợcnhững hành vi đúng sai Trên cơ sở nhận thức ấy, HS đề xuất phơng án giải quyết tìnhhuống và cách thực hiện hành vi sao cho đúng và phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể + Có thể đa ra bài tập trắc nghiệm nhanh để HS dựa vào những hành vi tài liệuhớng dẫn hoặc trải nghiệm của bản thân, tự đánh giá hành vi của mình
+ Phơng pháp sắm vai: HS đóng tiểu phẩm nhỏ để các nhóm nhận thức đợchành vi đúng – sai
+ Giao bài tập thực hiện hành vi Ví dụ:
Em hãy tự làm một món quà thật ý nghĩa kèm theo những lời nói yêu thơng,chân thành nhất dành tặng bố hoặc mẹ, làm bố mẹ bất ngờ Sau đó, em hãy ghi lại cảmxúc của mình trớc phản ứng của bố mẹ khi nhận đợc món quà
Thông qua bài tập này, HS sẽ nhận thức đợc ý nghĩa của những hành vi đẹp
- Đối với phần Giao tiếp, ứng xử với anh chị em: GV chú trọng vào thái độ vàcác cử chỉ, hành vi:
+ Yêu thơng, đùm bọc, nhờng nhịn lẫn nhau
+ Tôn trọng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ
GV có thể đa ra tình huống nhng bỏ ngỏ hành vi Yêu cầu HS phải điền những hành vithích hợp với từng hoàn cảnh cụ thể
GV cần cho HS có cơ hội đợc bộc lộ những suy nghĩ của mình về mâu thuẫn hay gặpphải với chính anh chị em của mình để các bạn cùng tháo gỡ
GV có thể liên hệ với các đoạn phim, câu chuyện có liên quan
- Đối với phần 2: Giao tiếp ứng xử với dòng họ:
Nét đặc sắc của Hà Nội là mỗi dòng họ đều duy trì cho mình một truyền thốngnhất định: nh truyền thống hiếu học, truyền thống nghề nghiệp, truyền thống gia giáothuận hòa vì thế, con cháu của mỗi gia đình đều ý thức rẫt rõ về cội nguồn củadòng họ mình
Truyền thống dòng họ:
+ Các gia đình thờng học tập, họp nhau ở nhà thờ tổ, thăm ngôi mộ tổ, thắpmột nén nhang khi giỗ chạp, khi tết đến xuân về, kể cho nhau nghe chuyện các cụ đời
Trang 22trớc để khuyên răn con cháu học tập và rèn luyện kế nghiệp xa để không hổ danh dònghọ.
+ Họ khuyến học, khuyến tài, lập quĩ khen thởng, cấp học bổng cho con cháu
có điều kiện học hành đến nơi, đến chốn
Gv có thể giới thiệu nhanh bằng đoạn phim phù hợp với từng địa
ph-ơng về truyền thống dòng họ.
Đa ra những hành vi ứng xử phù hợp để hớng dẫn HS
Hoạt động 3: Phần củng cố
- GV sơ kết lại bài học, nhấn mạnh những ý chính
- HS làm bài tập trắc nghiệm nhanh…
Bài tập trắc nghiệm vui
Trắc nghiệm: Cha mẹ và bạn có hiểu nhau?
Cha mẹ có những ảnh hởng trực tiếp tới quá trình hình thành nhân cách củabạn Vậy trong cuộc sống, cha mẹ và bạn thông hiểu nhau đến đâu? Hãy làm bài trắcnghiệm sau:
1 Bạn đã trao đổi với bạn mình trong kỳ thi, cô giáo thông báo việc này tới gia
đình bạn, mẹ bạn đã nói gì?
a Rất cảm ơn cô đã thông báo cho chúng tôi biết tối nay tôi sẽ nói chuyện với con gái
tôi về việc này
b ồ, vậy à! cũng có thể con tôi là ngời nổi tiếng nên bạn bè của nó muốn đợc nóichuyện cùng nó
c ồ, con bé không nên làm nh thế cô nên có hình thức xử phạt với cả bạn của con bénữa
2 Bố mẹ bạn muốn gây cho bạn một điều bất ngờ trong bữa tiệc sinh nhật lần thứ
16 Khi về nhà, bạn thấy:
a Tất cả các bạn bè thân thiết của bạn đang có mặt đông đủ và chờ bạn nh một “nhânvật chính” của bữa tiệc
b Tất cả các bạn bè bạn từ hồi tiểu học đều có mặt ở nhà bạn và họ chính là “tác giả”
đã trang trí cho bạn một bữa tiệc sinh nhật bất ngờ
c Bố mẹ bạn đã gọi các cô bạn cùng lớp của bạn tới nhà để giúp họ chuẩn bị một bữatiệc sinh nhật hoàn hảo cho bạn
3 Khi bạn đi vắng, một ngời bạn đã gọi điện tới nhà và không gặp đợc bạn Lúc trở về, bố bạn đã nói:
a Con à, minh đã gọi cho con và muốn con gọi lại cho bạn ấy
b Một con bé nào có tên là Minh đã gọi cho con
c Minh đã gọi cho con và đúng nh con đánh giá, giọng con bé đó nghe thật khó chịu.Con gọi lại cho nó xem có chuyện gì không
4 Bạn xin phép bố mẹ đi dự tiệc sinh nhật một ngời bạn, mẹ bạn đã nói nh thế nào?
Trang 23a Đợc thôi nhng con hãy kể cho bố mẹ nghe về bữa tiệc nhé.
b Con hãy đi vui vẻ con nhé
c Tất nhiên là đợc rồi, nhng con hãy nói cho mẹ chính xác địa điểm bữa tiệc và số điệnthoại nhà bạn con mẹ sẽ đa con đi
5 Vào bữa sáng, bố mẹ bạn nhìn thấy bạn chuẩn bị tới trờng với một chiếc áo cực ngắn, mẹ bạn đã nói gì?
a Kiểu ăn mặc này không hợp với con và con nên thay áo đi
b Trông con thật đáng yêu
c Kiểu ăn mặc này đang mốt hả con?
6 Bạn từng tâm sự với cha mẹ những điều thầm kín nhất cha?
a Tất nhiên rồi, với bạn, cha mẹ là điểm tựa vững chắc, là ngời “bạn” chân thành và
đáng quý nhất có thể lắng nghe mọi tâm sự nỗi niềm của bạn
b Cha bao giờ vì bạn và bố mẹ có rất ít thời gian dành cho nhau
c Bạn chẳng cần tâm sự bố mẹ cũng đã hiểu bạn quá rõ vì mọi mối quan hệ, mọi diễn biến xảy ra xung quanh bạn bố mẹ bạn đều biết
7 Khi cùng bàn luận về một vấn đề nào đó, bố mẹ và bạn:
a Rất hợp nhau
b Bố mẹ bạn luôn cho rằng mọi suy nghĩ của bạn là đúng đắn
c Bố mẹ bạn sẽ áp đặt suy nghĩ và quyết định của họ cho bạn bạn buộc phải tuân theo
sự sắp đặt đó
8 Qua cử chỉ, thái độ của bạn, bố mẹ bạn có đoán đợc suy nghĩ của bạn không?
a Có chứ, vì bố mẹ bạn rất hiểu bạn mà
b Không, vì bố mẹ bạn và bạn rất ít khi hiểu nhau
c Không những hiểu mà còn hiểu rất rõ là đằng khác, bạn cảm thấy mình khó có thể qua mặt đợc bố mẹ bất cứ điều gì
Kết quả:
- Nếu các đáp án bạn chọn đa số là phơng án a:
Bố mẹ bạn quan tâm đến bạn rất đúng mực không những thế họ còn là những ngời rất hiểu bạn
Với bạn, bố mẹ là chỗ dựa vững chắc về tinh thần, bạn không ngại chia sẻ mọi niềm vui nỗi buồn, mọi tâm sự thầm kín của bạn bạn xem bố mẹ không chỉ đơn thuần
là những ngời có công sinh ra và nuôi dỡng bạn mà họ còn là những ngời bạn lớn tuổi rất thân thiết của bạn
Bạn và bố mẹ rất hợp ý trong mắt bạn, bố mẹ luôn là “thần tợng” và giữ vị trí quan trọng số 1 Bố mẹ có thể hiểu bạn qua từng ánh mắt, cử chỉ và thái độ nhỏ bố mẹ bạn sẵn sàng lắng nghe mọi tâm sự, băn khoăn và chia sẻ của bạn, còn bạn cảm thấy vôcùng tự tin và hạnh phúc về điều này
Trang 24thế họ ít khi thừa nhận sai lầm hoặc điểm yếu của bạn đây có thể đợc xem nh một khiếm khuyết trong cách giáo dục con cái của cha mẹ bạn.
Mặc dù bố mẹ bạn là những ngời rất yêu thơng bạn nhng đôi khi công việc, cácvấn đề về tài chính, các mối quan hệ xã hội đã “ngốn” của bố mẹ bạn quá nhiều thời gian và đây chính hệ lụy khiến họ khó có thể dành thời gian quan tâm tới bạn, vậy nên
đã không ít lần bạn cảm thấy mình thật lẻ loi, cô độc và tủi thân
Lời khuyên cho bạn trong trờng hợp này là nên ngồi lại và nói với bố mẹ bạn rằng bạn yêu họ biết nhờng nào, và bạn muốn có nhiều cơ hội hơn để cả gia đình đợc quây quần sum vầy hạnh phúc bên nhau hãy cho họ biết giá trị và tầm quan trọng của gia đình là thế nào
- Nếu các đáp án bạn chọn đa số là phơng án c
Bố mẹ bạn đặc biệt quan tâm tới bạn và nhiều khi sự quan tâm đó là thái
quá khiến bạn cảm thấy “sợ” bố mẹ bạn luôn bên cạnh và dõi theo bạn trong mọi việc,
từ học hành, ăn uống, đi lại, quan hệ bạn bè
Hãy khéo léo để chứng tỏ cho bố mẹ bạn biết khả năng của bản thân và giải thích cho bố mẹ hiểu sự quan tâm của họ dành cho bạn là điều đáng quý, bạn rất biết
ơn và tự hào; tuy nhiên đừng nên quá đi sâu vào cuộc sống của bạn vì bạn cần có nhữngchính kiến, những quyết định của riêng mình
Bài 3 ( 2 tiết)
GIAO TIếP, ứng xử trong nhà trờng
I MụC TIÊU CầN ĐạT
Giúp HS :