Bài giảng truyền nhiễm sốt rét

CHẨN ĐOÁNCận lâm sàng  Công thức máu  Kéo máu tìm KSTSR  Chẩn đoán huyết thanh Chẩn đoán sớm dựa vào  Bệnh sử: tìm yếu tố dịch tễ sốt rét  Lâm sàng: cơn sốt điển hình, gan lách to,

Chu trình phát triển

Plasmodium phát triển theo 2

giai đoạn:

 Giai đoạn hữu tính ở muỗi

 Giai đoạn vô tính ở người

- Chu kỳ ngoại hồng cầu

- Chu kỳ hồng cầu

I TÁC NHÂN GÂY BỆNH

máu người, rồi đậu một nơi để

tiêu hóa và chờ trứng chín, bay

Điều này giúp cho Anopheles

trở thành trung gian truyền

bệnh và vật chủ tạm thời

II DỊCH TỄ HỌC

II DỊCH TỄ HỌC

Đường lây truyền

Muỗi đốt Truyền máu Dùng chung kim chích

Yếu tố kinh tế - xã hội

thai, trẻ em, người cao

tuổi, nghiện ma túy,

suy giảm miễn dịch

II DỊCH TỄ HỌC

nghèo nàn, lạc hậu khách du lịch

đào hồ ao lao động vùng rừng núi

II DỊCH TỄ HỌC

 Các yếu tố nguy cơ

Môi trường tự nhiên & sinh học

P.Falciparum trong hồng cầu

Thiếu Oxy cơ quan

Kết dính Tạo hoa hồng

KST

Ức chế

hô hấp tế bào

Lấp mạch và đông máu nội mạch

CƠ CHẾ BỆNH SINH

CƠ CHẾ BỆNH SINH

III MIỄN DỊCH SỐT RÉT

Miễn dịch tự nhiên

- Người không mắc bệnh do các loài Plasmodium ở chim, bò sát và gặm nhấm

- Người có HbF, HbS và HbC có miễn dịch tự nhiên với P falciparum

- Người Phi châu và Mỹ da đen thiếu kháng nguyên hồng cầu nhóm Duffy

là yếu tố kháng tự nhiên với P vivax nên hiếm bị nhiễm P vivax

Miễn dịch thụ đắc

- Đáp ứng miễn dịch thu được khi mắc sốt rét có 2 tính chất chính là tín ghi nhớ và tính đặc hiệu

- Để có tình trạng miễn dịch này, hệ liên võng nội mô cơ thể phải hoạt

động hết sức tích cực, phản ánh trên lâm sàng là gan, lách lớn

- Quá trình hình thành miễn dịch này đòi hỏi một thời gian khá dài phải

vài năm và đòi hỏi phải tái nhiễm liên tục

V LÂM SÀNG.

Biểu đồ cơn sốt

V LÂM SÀNG.

 Sốt rét ở trẻ em

V LÂM SÀNG.

VI CHẨN ĐOÁN

Cận lâm sàng

 Công thức máu

 Kéo máu tìm KSTSR

 Chẩn đoán huyết thanh

Chẩn đoán sớm dựa vào

 Bệnh sử: tìm yếu tố dịch tễ sốt rét

 Lâm sàng: cơn sốt điển hình, gan lách to, thiếu máu

 Kéo máu tìm KSTSR

 Test nhanh (tìm Pf HRP2)

 6.3 Chẩn đoán phân biệt

Đặt ra nhất là khi ký sinh trùng âm tính Sốt dengue, cảm cúm, nhiễm trùng huyết, thương hàn, nếu có vàng mắt - da cần phân biệt với leptospira, nhiễm trùng đường gan mật,v.v Có khi phải điều trị thử để loại trừ khi không có phương tiện xét nghiệm

VII ĐIỀU TRỊ

 Nguyên tắc

- Chẩn đoán sớm, điều trị sớm, đủ liều lượng

- Điều trị nguyên nhân: cắt cơn sớm, tiệt căn tốt, chống tái phát và chống lây lan

- Điều trị toàn diện

- Dùng thuốc an toàn, đúng liều tránh đề kháng thuốc

Sesquiterpen lacton ̣̣(quinghaosu và

dẫn chất)

- Tác dụng diệt nhanh ký sinh

trùng vô tính trong hồng cầu

- Chống hồng cầu nhiễm ký sinh

trùng kết dính liên bào nội mạch

và tạo hoa hồng

+ Viên 50 mg x 4 viên / ngày

đầu; 6ngày sau mỗi ngày uống 2

viên/này

+ Ống 60 mg Liều đầu 2,4mg/kg

(2 ống); 24 giờ sau tiêm nhắc lại

1,2mg/kg (1 ống); sau đó mỗi

ngày tiêm 1 ống cho đến khi

bệnh nhân tỉnh rồi chuyển sang

uống đủ liều thuốc

CÁC THUỐC CHỐNG SỐT RÉT

Cây thanh hao hoa vàng Artesunate

Dựa vào kết quả xét nghiệm và chẩn đoán lâm sàng để chọn thuốc điều trị có hiệu lực và an toàn

* Thuốc điều trị ưu tiên

 - Đối với P Falciparum : cắt cơn sốt là tiệt căn: thuốc ưu tiên được chọn lựa

là Dihydroartemisimin(40mg) - Piperaquin (320mg) biệt dược Arterakin hoặc

CV Artecan Uống trong 3 ngày

 Liều lượng : người trên 15 tuổi : ngày đầu 4 viên cách nhau 8 giờ, hai ngày sau mỗi ngày 2 viên

 - Đối với P vivax vì chưa đề kháng với chloroquine nên có thể dùng

chloroquine tổng liều 25mg base/kg/ngày trong 3 ngày (hai ngày đầu mỗi ngày 4 viên, ngày thứ 3 uống 2 viên) , phối hợp với các thuốc primaquin 0,25mg base/kg/ngày x 14 ngày để diệt KST ở chu kỳ vô tính trong gan

* Thuốc điều trị thay thế

 - Quinin 30mg/kg/ngày x 7 ngày + Doxycyclin 3mg/kg/ngày x 7 ngày-

Quinin

 - Hoặc Quinin 30mg/kg/ngày x 7 ngày + Clindamycin 15mg/kg/ngày x 7 ngày cho phụ nữ có thai và trẻ em dưới 8 tuổi

VII ĐIỀU TRỊ CỤ THỂ

 Nâng cao thể trạng: KSTSR phá vỡ hồng cầu

đồng thời sử dụng protide của cơ thể, do đó

bệnh nhân thường xanh xao, suy dinh dưỡng, nên chế độ ăn nên giàu đạm và vitamin đểí

nâng cao thể trạng của bệnh nhân Vấn đề

truyền máu chỉ đặt ra khi HC giảm nhiều hoặc KSTSR dày đặc trong máu.

khi sốt cao và kích thích có nguy cơ co giật nhất

là trẻ em

VII ĐIỀU TRỊ CỤ THỂ

VIII PHÒNG CHỐNG SỐT RÉT

 Tuyên truyền giáo dục

 Nâng cao sức khoẻ cộng đồng

 Vắc xin phòng sốt rét: hiện tại vẫn chưa có vắ xin để sử dụng

 Hóa dự phòng

 Các biện pháp phòng chống vectơ

6.1 Nguyên tắc phòng chống sốt rét

- Phòng chống trên qui mô rộng lớn: Quốc gia, khu vực hoặc vùng.

- Phòng chống trong thời gian dài.

- Phải xã hội hoá việc phòng chống sốt rét.

- Huy động cộng đồng tham gia.

- Có chiến lược phù hợp với quốc gia và địa phương.

- Xây dựng các kế hoạch nối tiếp, liên tục.

- Tạo và duy trì các biện pháp pháp phòng chống sốt rét bền vững.

VI PHÒNG CHỐNG SỐT RÉT

6.2 Các biện pháp chính để phòng chống sốt rét

+ Phát hiện và điều trị triệt để những người mang KSTSR.

- Phát hiện: đưa kính về tuyến xã để phát hiện KSTSR.

- Điều trị : Sớm, đúng phác đồ và đủ liều.

- Quản lý bệnh nhân sốt rét: Những bệnh nhân sau khi điều trị có thể hết sốt, nhưng đôi khi vẫn còn KSTSR trong máu, nên cần tiếp tục theo dõi và quản lý cho đến khi sạch ký sinh trùng trong máu.

+ Phòng chống muỗi đốt: Diệt muỗi, phòng chống muỗi đốt.

- Ngủ màn tuyệt đối.

- Tẩm màn với hoá chất xua diệt muỗi.

- Phát quang bụi rậm xung quanh nhà.

- Vệ sinh môi trường.

+ Diệt muỗi truyền bệnh bằng các biện pháp:

- Biện pháp hoá học: Tẩm màn permethrine, Phun hoá chất diệt muỗi: ICON, Sumithion, dùng hương xua muỗi.

- Biện pháp sinh vật học: Thả cá, thả một số sinh vật không làm bẩn nuớc mà có tác dụng diệt bọ gậy.

- Cải tạo môi trường và vệ sinh chung.

VI PHÒNG CHỐNG SỐT RÉT

6.3 Những khó khăn chủ yếu trong phòng chống SR hiện nay

- KSTSR kháng thuốc.

- Muỗi truyền bệnh kháng hoá chất diệt.

- Tình trạng du cư, di dân tự do.

- Kinh tế, văn hoá, xã hội vùng sốt rét lưu hành kém phát triển, trình

- Độ I (RI): sạch ký sinh trùng như trường hợp nhạy cảm,

nhưng xuất hiện lại trong 28 ngày

- Độ II (RII): mật đô ký sinh trùng giảm 75% sau 48 giờ,

nhưng không hết hẳn trong tuần đầu

- Độ III (RIII): mật độ ký sinh trùng không giảm mà tăng

trong 48 giờ đầu, hoặc giảm < 75%

 Nguyên nhân kháng thuốc

- Áp lực thuốc: dùng nhiều một loại thuốc trong thời gian dài ở cộng đồng rộng sẽ tạo điều kiện KSTSR biến dị, hoặc thích nghi dần gây

ra kháng thuốc tăng lên Hiện tượng kháng có thể mất đi sau một thời gian ngừng dùng

- Di biến động dân cư: làm các chủng kháng thuốc lan ra

 Hậu quả kháng thuốc

- Khó điều trị tiệt căn

IV TÌNH HÌNH KÝ SINH TRÙNG

KHÁNG THUỐC

5 Biện pháp phòng chống kháng thuốc

1 Ngừa kháng

điều trị phỏng đoán

2 Biện pháp xử trí đối với ký sinh trùng kháng thuốc

TÌNH HÌNH KÝ SINH TRÙNG

KHÁNG THUỐC