Tìm hiểu khung phân loại tài liệu tại Thư viện trường Đại học y Hà Nội

Tìm hiểu khung phân loại tài liệu tại Thư viện trường Đại học y Hà Nội

LỜI NÓI ĐẦU

Ngày nay, trong thời đại khoa học và công nghệ phát triển mạnh trên

phạm vi toàn thế giới, sự phát triển đa dạng các nguồn thông tin và nhu cầu sử

dụng thông tin ngày càng mở rộng, các tổ chức và doanh nghiệp sử dụng thông

tin với nhịp độ cao để phát huy hiệu quả, khuyến khích đổi mới và tăng lợi thế

cạnh tranh, các nhà khoa học cần những thông tin nhanh để rút ngắn thời gian

nghiên cứu, từ đó sẽ cung cấp nhiều hơn nữa những thành tựu khoa học để phục

vụ đời sống; người dân cũng sử dụng nhiều thông tin hơn để được thoã mãn tối

đa nhu cầu của cuộc sống; trong lĩnh vực thông tin cũng cần phát triển khai thác

các nguồn tin để đáp ứng ngày càng tăng về phương diện và dịch vụ thông tin

Cùng với các phương tiện tìm tin khác, khung phân loại được coi là công cụ

quan trọng để tổ chức kho tài liệu thư viện và việc phân loại tài liệu

Hiện nay trong tình hình phát triển kinh tế, văn hoá, khoa học, kỹ thuật,

tình hình xuất bản sách ngày càng phát triển với tốc độ nhanh chóng chưa từng

có, nội dung kho sách của các thư viện ngày càng phong phú đa dạng cho nên

công việc phân loại tài liệu càng có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Ở Việt Nam hiện nay tồn tại khá nhiều khung phân loại như UDC, DDC,

LCC, khung phân loại hai chấm (CC), … Tuỳ thuộc vào nội dung tài liệu, các

thư viện lựa chọn các khung phân loại khác nhau để phù hợp cho việc phân loại

tài liệu

Thư viện Trường Đại học y Hà Nội là một thư viện chuyên ngành y Vì

vậy việc lựa chọn khung phân loại phục vụ cho việc phân loại phân loại tài liệu

có nhiều điểm khác so với các thư viện khác Với ý thức tầm quan trọng của

công tác phân loại tài liệu cũng như xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, với sự giúp

đỡ nhiệt tình của tôi đã chọn đề tài” Tìm hiểu khung phân loại tài liệu tại Thư

viện Trường Đại học y Hà nội ”

CHƯƠNG 1: SỰ HÌNH THÀNH VÀ CẤU TRÚC KHUNG PHÂN LOẠI

TÀI LIỆU THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

1.1 Sự hình thành khung phân loại tài liệu Thư viện Trường Đại học

y Hà nội

Thư viện Trường Đại học y Hà nội là một trong những thư viện lớn nhất

và có sớm nhất trong số các thư viện Đại học trong cả nước Được thành lập từ

năm 1903, trải qua hơn 100 năm hoạt động, thay đổi thư viện Đại học y Hà nội

đã từng bước xây dựng và phát triển

Tiền thân của Thư viện Đại học y Hà nội là Thư viện Đại học y-dược Hà

nội Đến năm 1962 Thư viện Đại học y-dược khoa Hà nội tách thành hai thư

viện là Thư viện Đại học y Hà Nội và Thư viện Đại học dược khoa

Từ năm 1980 cơ sở chính của Đại học y Hà nội chuyển về khu vực

Khương thượng, trên đường Tôn Thất Tùng, từ đó Thư viện Đại học y Hà nội có

điều kiện tăng cường cơ sở vật chất Đội ngũ cán bộ ngày càng một lớn mạnh, tư

liệu đựoc bổ sung ngày càng nhiều và đa dạng

Từ khi được thành lập đến năm 1985 Thư viện Trường đại học y Hà nội

sử dụng khung phân loại UDC, một khung phân loại phổ biến cho các thư viện

Miền bắc lúc bấy giờ để phân loại tài liệu Trong khi các thư viện chuyên ngành

y từ Huế trở vào đã sử dụng khung phân loại chuyên ngành y của thư viện Mỹ từ

năm 1954 cho đến nay Bên cạnh đó các thư viện chuyên ngành Y từ Huế trở ra

lại sử dụng khung phân loại UDC trong đó có Thư viện trường Đại học y Hà

nội

Đến năm 1985, nhận thấy việc áp dụng khung phân loại UDC vào việc

phân loại tài liệu tại một thư viện chuyên ngành y với vốn tài liệu trên 85% là tài

liệu chuyên ngành còn gặp nhiều khó khăn.Thư viện trường đại học Y Hà Nội

đã tập trung vào việc xây dựng khung phân loại riêng cho mình Sau thời gian

dài nghiên cứu, Bác sĩ Đặng Vũ Viêm đã biên soạn 1 khung phân loại áp dụng

cho việc phân loại tài liệu tại thư viện trường đại học Y Hà Nội với tên gọi

“Bảng phân loại các ngành (các chuyên khoa sâu trong ngành y) xếp theo thứ tự

vần chữ cái các chuyên khoa y học”

1.2 Cấu trúc khung phân loại của thư viện trường đại học y Hà Nội

Chức năng chính của thư viện Trường Đại học y Hà Nội là phục vụ đào

tạo bác sĩ, dược sĩ, … về y học, dược sĩ học cho nền y học Việt Nam và cả

Đông Dương (thuộc Pháp)

Nhiệm vụ chính của thư viện Đại học y Hà Nội là xây dựng, bảo quản và

tổ chức vốn tài liệu chuyên ngành y

Nhìn vào chức năng và nhiệm vụ trên của thư viện Trường Đại học y Hà

Nội ta thấy thư viện Trường Đại học y Hà Nội là 1 thư viện chuyên ngành khác

với các thư viện khác vì vậy khung phân loại của thư viện Trường Đại học y Hà

Nội có cấu trúc khác với các khung phân loại khác (UDC, DDC, BBK, LCC, …)

- Cấu trúc khung phân loại của thư viện trường đại học y Hà Nội

+ khung phân loại của thư viện Trường Đại học y Hà Nội là 1 khung

phân loại chủ đề tự chọn với 100 đề mục chính được sắp xếp theo trật tự chữ cái

từ B -Y theo chuyên ngành y

B1 Bệnh học

B2 Bệnh hệ thống

B3 Bệnh nghề nghiệp

B4 Bảng

C1 Chấn thương

C2 Chính trị

C3 Côn trùng học

C4 Chỉnh hình - Phẫu thuật tạo hình

D1 Da liễu

D2 Di truyền học

D3 Dị ứng

D4 Dịch tễ học

D5 Dinh dưỡng

D6 Dược - thuốc

D7 Dược lý học

D8 Dân số KHHGD

Đ1 Điều trị học

Đ2 Điều dưỡng

Đ3 Điều tra cơ bản

Đ4 Độc chất cơ bản

G1 Gây mê hồi sức

G2 Giải phẫu bệnh - pháp y

G3 Giải phẫu học

G4 Giáo dục đào tạo

G5 Ghép cơ quan – mô

H1 Hoá sinh

H2 Hô hấp

H3 Huyết học – cơ quan tạo huyết

H4 Hồi sức cấp cứu

K1 Khoa học cơ bản

K2.Khớp – cơ – xương

K4 Ký sinh trùng

K5.Kỹ thuật y học

L1 lao

L2.Lão khoa

L3.Lý sinh – Y học phóng xạ vật lý

L4.Lồng ngực

L5.Lịch sử y học

L6.Luật trong ngành Y

M1 Mắt – Thị giác

M2 Men – Enzym

M3 Miễn dịch học

M4 Mô học

N1 Nấm

N2.Ngoại khoa - Phẫu thuật

N3 Ngoại ngữ

N4.Nhi khoa Trẻ em

N5 Nội khoa

N6 Nội tiết

N7.Nhân trắc

N8.Bệnh nhiễm khuẩn - nhiễm virut

P1.Phôi thai

P2.Phụ khoa.,

P3 Phục hồi chức năng

R1.Răng - hàm - mặt

S1.Sản khoa

S2.Sinh học

S3.Sinh lý bệnh

S4.Sinh lý học

S5.Sinh thái học

S6.Sinh dục nam

T1.Tai mũi họng

T2.Tâm thần

T3.Tế bào học

T4.Thần kinh học - Bệnh thần kinh

T5.Thể dục thể thao

T6.Tiến bộ

T7.Tiết niệu

T8.Tiêu hoá

T9.Tim mạch

T10.Toán – Thông tin y học

T11.Tổ chức y tế - Tổ chức quản lý

T12.Tổ chức y tế thế giới

T13.Từ điển – tra cứu

T14.Truyền nhiễm - bệnh lây

T15.Tình dục học - Giới tính

T16.Triệu chứng học

T17.Tâm lý học

U1.Ung thư học

V1.Văn học nghệ thuật

V2.Vệ sinh học – Môi trường

V3.Vi rút – Vi khuẩn

V4.Vi sinh y học

X1.X quang

Y1.Y học dân tộc

Y2.Y học quân sự

Y3.Y học xã hội

Y4.Y học hàng không – Vũ trụ

Y5.Y tế công cộng

Y6.Y đức

Khung phân loại của thư viện Trường Đại học y Hà nội được Bác sĩ Đặng

Vũ Viêm biên soạn dựa vào khung phân loại UDC và BBK Đó là sự kết hợp

giữa chữ cái la tinh từ B-Y và số Ả rập từ 0-9 theo nguyên tắc thập tiến Theo

nguyên tắc thập tiến ở đây là số ả rập được mở rộng ra tương ứng với mỗi

chuyên ngành Hệ thống ký hiệu được xây dựng từ những chữ số ả rập nên rất

phổ biến và dễ hiểu đối với người sử dụng, cùng với đó là sự kết hợp với chữ cái

La tinh theo chuyên ngành càng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người sử dụng

trong quá trình tìm tài liệu

CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH PHÂN LOẠI TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI

HỌC Y HÀ NỘI 2.1 Khung phân loại như là một phương tiện của hoạt động phân loại

Khung phân loại là một trong những công cụ của cán bộ thư viện để phân

loại tài liệu, nó là một sơ đồ sắp xếp theo một trật tự nhất định các khái niệm

khoa học thuộc toàn bộ các lĩnh vực tri thức Khung phân loại được áp dụng để

tổ chức bộ máy tra cứu thông tin, tổ chức các mục lục, các cơ sở dữ liệu

…Trong các cơ quan thông tin, các thư viện cũng như các cơ quan khác có hoạt

động tư liệu với mục đích thoã mãn tối đa nhu cầu của bạn đọc và người dùng

tin

Khung phân loại của thư viện Trường đại học y Hà nội đựoc biên soạn

dựa vào nội dung tài liệu, vì vậy mỗi một đề mục đều phản ánh một lĩnh vực

chuyên ngành cụ thể

VD: T9 Tim mạch

Cũng giống như các khung phân loại khác khung phân loại của thư viện

trường Đại học y Hà nội được coi là phương tiện quan trọng của hoạt động phân

loại tài liệu Dựa vào khung phân loại cán bộ thông tin – thư viện có thể phân

loại tài liệu thuộc các chuyên ngành khác nhau

Bản chất của việc phân loại tài liệu là định vị tài liệu trong khung phân

loại sao cho đúng đắn nhất có lợi nhất cho bạn đọc và khi cần đến thì nhanh

chóng dễ dàng tìm thấy

Trong quá trình phân loại tài liệu tại các thư viện đều phải sử dụng khung

phân loại, các thư viện khác nhau tuỳ thuộc vào nội dung tài liệu tại thư viện

mình mà lựa chọn các khung phân loại khác nhau làm công cụ, phương tiện để

phân loại tài liệu Dựa vào khung phân loại mà thư viện mình áp dụng các cán

bộ phân loại sẽ phân loại tài liệu thông qua quá trình sử lý tài liệu để từ đó tổ

chức sắp xếp chúng trong kho, tổ chức bô máy tra cứu như mục lục phân loại, cơ

sở dữ liệu với mục đích phục vụ bạn đọc và người dùng tin

Trong các cơ quan thông tin thư viện có thể nói không một cơ quan nào

lại không áp dụng một khung phân loại cụ thể nào để phân loại tài liệu, dựa vào

khung phân loại các cán bộ phân loại sẽ phân tích nội dung tài liệu xem xem nó

thuộc lĩnh vực nào tương ứng trong khung phân loại để từ đó định cho nó một

ký hiệu thuộc lĩnh vực đó

Thông qua khung phân loại các cán bộ phân loại sẽ phân loại tài liệu một

cách đúng đắn nhất, có lợi nhất cho bạn đọc nhằm mục đích tìm tài liệu một

cách nhanh chóng và có hiệu quả nhất trong quá trình tìm tài liệu

2.2 Thực tiễn hoạt động phân loại tại thư viện Trường Đại học y Hà

Nội

Thư viện trường Đại học y Hà Nội là một thư viện chuyên nghành y,

trong đó vốn tài liệu chuyên nghành chiếm hơn 85% trong tổng số vốn tài liệu

vốn có tại thư viện Vì vậy việc phân loại tài liệu tại thư viện Trường Đại học y

Hà nội có một vai trò quan trọng trong các khâu xử lý thông tin Trong quá trình

phân loại tài liệu các cán bộ phân loại dựa chủ yếu vào khung phân loại do thư

viện biên soạn, dựa vào nội dung tài liệu đề cập đến các cán bộ phân loại sẽ xác

định vị trí tương ứng của nó trong khung phân loại Khung phân loại của thư

viện Trường Đại học y Hà nội gồm 100 đề mục chính phản ánh từng chuyên

ngành cụ thể

VD: Kết quả kiểm tra về di truyền tế bào khi sử dụng cây “ M” làm dược

liệu điều trị các tổn thương ở hệ miễn dịch

Trong VD trên thì các cán bộ phân loại sẽ phân tích các yếu tố mà tài liệu

đề cập đến, sau đó sắp xếp nó vào trong M3 Miễn dịch học và D6 Dược

Hiện nay thư viện có 4 cán bộ làm công tác phân loại tài liệu, trong đó có

3 cán bộ tốt nghiệp chuyên ngành thông tin thư viện và 1 cán bộ tốt nghiệp

chuyên ngành y Khung phân loại tài liệu của thư viện Trường Đại học y Hà nội

là một khung phân loại chuyên ngành với các chủ đề tự chọn vì vậy có rất nhiều

thuật ngữ chuyên môn mà các cán bộ thông tin thư viện không thể biết được nếu

như mới bắt đầu tiếp xúc với công việc phân loại, vì vậy thư viện ngoài cán bộ

có chuyên ngành thông tin thư viện còn phối hợp với các bác sĩ để trợ giúp cho

quá trình phân loại, bởi vì bác sĩ họ có đầy đủ kiến thức chuyên môn về y học có

như vậy họ mới xác định được chính xác nội dung được phản ánh qua quá trình

phân tích các thuật ngữ chuyên môn để từ đó trợ giúp cán bộ thư viện xác định

được vị trí chính xác của tài liệu trong khung phân loại

VD: Bước đầu nghiên cứu phẫu thuật đục thể thuỷ tinh ngoài bao kết hợp

đặt thể thuỷ tinh nhân tạo hậu phòng ở người lớn tuổi Việt nam

Trong VD trên tài liệu được xếp vào M1 (Mắt - thị giác) và L2 (Lão

khoa)

Sau khi đã xác định chính xác vị trí của tài liệu trong khung phân loại cho

tài liệu đó để từ đó sắp xếp chúng trong kho

Trong quá trình phân loại các cán bộ thư viện cũng gặp rất nhiều khó

khăn nhưng cùng với sự giúp đỡ của các chuyên gia chuyên ngành việc phân

loại đã trở nên dễ dàng và chính xác hơn, đáp ứng yêu cầu phục vụ bạn đọc một

cách nhanh chóng và hiệu quả

CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ

Khung phân loại thư viện Trường Đại học y Hà nội được xây dựng trên

cơ sở kho sách của thư viện và mục đích để phục vụ riêng cho thư viện này Do

vậy nó là một khung phân loại rất chi tiết về chuyên ngành

Hiện nay, chưa có một khung phân loại nào được coi là hoàn hảo khi

được áp dụng vào một loại hình thư viện cụ thể và khung phân loại của Trường

Đại học y cũng vậy bên cạnh những mặt ưu điểm thì nhược điểm vẫn song song

tồn tại

Về ưu điểm

Khung phân loại này rất phù hợp với thư viện chuyên ngành với vốn tài

liệu ít như thư viện Trường Đại học y Hà nội

Khung phân loại của thư viện Trường Đại học y được biên soạn nhằm

mục đích phân loại chính xác các chuyên ngành y học vì vậy nó rất dễ dàng cho

sinh viên , bác sĩ, chuyên gia nghiên cứu về y học trong quá trình tìm tài liệu

trong kho bởi vì họ là những người hiểu biết chính xác về các thuật ngữ chuyên

môn, mặt khác nó rất phổ biến và dễ làm, một bác sĩ cũng có thể làm được công

tác phân loại tài liệu

Khung phân loại này do thư viện này tự biên soạn dựa trên cơ sở kho

sách của thư viện vì vậy sinh viên của trường rất thuận tiện trong quá trình xem

tài liệu

Một trong những ứng dụng quan trọng và hữu ích nhất của khung phân

loại là để tổ chức xắp xếp kho mở trong thư viện cụ thể là phòng đọc ngoại văn

giúp bạn đọc tự chọn tài liệu Bạn đọc được trực diện với tài liệu, có thể xem

lướt nội dung nhiều tài liệu về cùng một lĩnh vực trong kho Nếu khi một cuốn

sách cụ thể bạn đọc cần tìm không có trong kho, có thể có những cuốn sách khác

tương tự về vấn đề đó gợi ý cho bạn đọc sử dụng thay thế Có khi bạn đọc không

có thông tin cụ thể rõ rệt về tài liệu chuyên ngành của mình quan tâm, song do

tham khảo tài liệu sắp xếp theo phân loại có thẻ tìm ra nhiều tài liệu quý chưa

được biết đến về chuyên ngành của mình Tuy nhiên khung phân loại này cũng

có những nhược điểm

Vì là một khung phân loại do thư viện tự biên soạn nhằm mục đích phục

vụ riêng cho thư viện mình nó là một khó khăn trong quá trình hợp tác giữa các

liên thư viện Do việc áp dụng khung phân loại này nên khi thư viện thực hiện

việc hoà mạng trong nước cũng như trên thế giới là rất khó khăn Trong khi các

thư viện từ Huế trở vào áp dụng khung phân loại chuyên ngành y của Mỹ đã rất

thuận tiện trong quá trình hội nhập với các thư viện khác cũng như trên thế giới

Vì nó là một khung phân loại chuyên ngành nên rất khó khăn cho cán bộ

phân loại tài liệu trong quá trình phân loại nếu không có kiến thức chuyên môn

và đây cũng là một khó khăn lớn đối với các ban đọc khác muốn tham khảo về

tài liệu trong thư viện mà không có sự hiểu biết về các thuật ngữ chuyên môn,

đến lúc đó họ phải nhờ đến sự giúp đỡ của cán bộ thư viện điều đó gây rất nhiều

khó khăn trong quá trình tìm tài liệu mình cần và lãng phí thời gian công sức

Nên chăng trong thời gia tới thư viện nên sử dụng khung phân loại NLM

(National library of medicine) dùng cho thư viện chuyên ngành y được dễ dàng

trong quá trình hoà mạng và hợp tác liên thư viện đồng thời tạo điều kiện thuận

lợi cho cán bộ phân loại trong quá trình phân loại bởi vì nó là một khung phân

loại mà các thư viện y trên thế giới sủ dụng thống nhất đồng thời cũng tạo điều

kiện thuận lợi hơn cho bạn đọc trong quá trình tìm tài liệu cho công tác nghiên

cứu

Qua niên luận này, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới cô giáo TS

Nguyễn Thu Thảo - người đã nhiệt tình hướng dẫn em trong quá trình xây dựng

và hoàn thiện đề tài