Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Dva tren each tiep c~n nay, chung ta se ly giai nguon goc cua sv hinh thanh va phat trien hinh thai cong ty co phan bang vi¢c phan tich ph~m tru so huu v~n d¢ng va phat trien trong nen k

NGUYEN NGOC QUANG

MlJCLl)C

PHAN MO DAU

Clnwng I L Y LU \N VE CONG TY CO PHAN - CO SO KHOA HQC

D{NH HVONG CHO QUA TRINH CO PHAN HOA CAC DOA.NH NGHIJ;?

NHA NVOC 0 VI$T NAM

I sa hiiu tu nhan trong di't!u ki~n phat trie'n n'en kinh tif tilj tnrc'mg

I.l Quan ni¢m cd bdn v~ sd lulu trong n~n kinh tf t/zl tntong

I.2 xa h9i hod sa lulu tll nlz(l/l trong qua trznh plzdt trie'n nC?n

kinh rt thi tntong

1.2.1 Xa hc)i hoa sd huu thong qua trao ddi

1.2.2 Xa h¢i hoa sd huu thong qua tin dt,mg

@cong ty cd phlin 1:1 s:\n phfim cUa nh kinh t~ thj truilnv

II.l Ljch Sll hznh thimh va plu:Zt triln cong ty c6 phflll

II.l.l Hinh thai kinh doanh rn¢t chu~

II.l.2 Hlnh thai kinh doanh chung von

II.l.J Hlnh thai cong ty co phan

II.2 Vai tro va difc diem Clla cong ty c6 phdn trong S~l pluit triln

n~n kinh rt thj tnlt)ng

II.2.1 Vai trc'l cua cong ty co phan

Il.2.2 D~c dii!m cUa c~ng ty cO ph'im.;

I

Chudng II NHUNG VAN_DE THT)C TII~N CO _PHAN HOA DOANH NGHII;:P

NHA NVOC QUA KHAO q.Ju KINH NGHJEi\f MQT SO NVOC TREN THE GIOI 40

I Khu vvc nh:J nuc1c va qua trinh aanh gia I~i vai tr6 ciia n6

trong n'en kinh te'

I.l Vai trb va Sl.j phdt tri.in- czi.a k:lw V~(C kinh tln/u} nu6c

!.2 CJ phfm lzod cdc doan/t nglzi?p nful nUde - m(Jt b(J plzqn CLla

qua trinh cdi t6 khu v:_tc k.inlz uf nha mtrJc

1.2.1 Tinh pha· bien cua co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude

I.2.2 Thve chat eua co phan hoa doanh nghi~p nha nude

1.2.3 Nhung nhan t6 dang sau qua trlnh co phan hoa

1.2.4 Cae m1,1c tieu cua co phan hoa doanh nghi~p nha nude

1.2.5 Cac phuong phap co phan hoa doahh nghi~p nha nude

II Tht.tc tien c6 phfin hoa donnh nghi~p nha nude tn!n the' gibi

ILl To'ng quan v~ qua trinh ca· phdn hod d cdc nlz6m nu6c trbz thl gidi

II.l.l Co phan hoa 6 nh6m cac nude tu ban phat trien

II.l.2 Co phan hoa 6 nh6m cac nude dang phat ~rien

II.1.3 Co phan hoa 6 nh6m ca.c nude XHCN trudc day thu¢c Dong au

11.2 Kluio c{tu th4lC tiln c6 phdn lzoa a m(Jt so nude dijc tnlng

II.2.1 Qua tr1nh thve hi~n co phan hoa o Anh

II.2.2 Qua trinh thvc hi~n co phan hoa 6 Italia

IL2.3 Qua trinh tht,rc hi~n co phan hoa o Nh~t ban

II.2.4 Qua trinh tht,rc hi~n co phan hocl o c(lng hoa Trieu Tien

1'(@Mc)t s6 die'm nit ra tit kinh nghi~m ci) ph:1n hor1 cj cftc ntdlc

I , tren the gifli

III.l Tfnh ph6 bien czia qua trinh c6 phan fwd

III.2 T{nh difc tlzi't czta qua trinh c6 plzl1n hod

III.3 Tfnh chiln htr;c clia qua trinh tlz~tc hifn c,6 phan hod·

irr.4 T{nh qua trinh ctia vi¢c tlz(tc Jzi¢n c6 ph'an hod

IIi.S M6i tntong phap ly cda vifc tlz~tc hi?n c6 phdn hod

III.6 Phi to'n ctia qua trinh th~tc lzi¢n c6 phdn l~oa

ChtWng II MQT SO VAN DE CO PHAN HOA DOANH NGHII;:P NHA NVOC

0 VII;:T NAM

I Khu Vl.tc kiD;h te' nha nude va nhu cftu ddi mM

I.l Th~tc tr(lng cda khu v~tc kinh te' nhii nude a nw3c ta

I.2 lvf(Jt s6 nguyen nlu1n clui yilt dan de}z tinh tr(lng ho(lt d(Jng kern hi¢u

qud ctia klzu v~tc kinh ttf nhii nude

II M()t sO qmin diim ctJ ban di thl,lc hi~n cO ph'iln boa c:J.c doailh

II.l Xac dinh l(li vai tro 'vii ctfu tntc i(li klw vt,tc kinh ti nlza nude 113 II.2 !vf~tc tieu c6 plz'an hod m(it sci dqanh nghir?p nlul mtdc trong

giai do(ln hir?n nay a nude ta

II.3 Nlu1ng ylu t6 tac d()ng difn qua trinh c6 phan hod doanh

nghi?p nlzd nude J mtdc ta

II.3.1 Ve cac yeu to thu~n 1Qi

:!1.3.2 Ve cac yeu to kh6 khan va can tro

II.4 lvf(Jt sif quan dilm co bdn trong qua tr'inh tiln lzdnh co' plzdn

lzoa doanlz nglzhlp nlu2 mtrJc

116

·119

119

121

hoa ·doanh nghi~p nh~ nude 137

III.l Moi tntong plu1p ly cdn thift clza s(t ra doi va lzo(lt d9ng

III.2 Tl'tng bade xtiy d~tng thi tntong clulng khodn va sa giao djch

III.3 Thanh l<1p m9t cd quan Nlza m((Jc c6 quyfJn lztc di thztc hi¢n

clutdn.g trinh c6 plzfm hod doanh nglzi?p nha nude

PHANMODAU

't LtJa chon d~ tai va ten gQi lu~n an

Tren co so doi mdi tu duy kinh te, nhung nam gan day; ncn kinh te ke ho?ch hm1 t~p

trung 6 nude ta da tung budc chuyen sang nen kinh te thi truong nhll m¢t doi hoi tat yeu cua ~\1 phat trien Trong dieu ki~n co che qmln ly thay doi, khi hi~u qua sfm xuat kinh doanh tro thanh yeu to song con cua moi doanh nghi~p thi de doanh nghi¢p thu<)e khu vve kinh te,vha nude da b<)c 10 day du nhung yeu ~em, lam vao tinh trq.ng sa sut va khung hoeing Lam the nao de du true lq.i so huu nha nude va cai each khu Vl,!e kinh te nha nude nham nang cao hi¢u qua va vai tr6 chu d?o cua n6 thea tinh than cac Nghl quyet Dq.i h9i VI v~ VII cua Dang? M¢t trong nhung giai phap co tinh chien luQc

de giai quyet van de m3.y"Ia tien hanh co phan hoa cac doarih nghi~p nha nude nha~ da

kinh doanh va xac l?p m¢t rna hinh doanh nghi~p hflu hi~u trong nen kinh te thi trubng D~y cung la giai phap c6 tinh pho bien de cai each khu vvc kinh te nha nude o

hau het cac nude tren the gidi

Vdi quan ni¢m nhttv?y, tcic gia da Iva chQn de tai nghien c{:ru va d~t ten cho lu?n an

la : " MQT s6 vAN oE: L y LUAN v A THT,Jc TrE.N vE: c6 PHAN HoA DOANH NGHIG:P NHA NV6c • vdi mong muon g6p m<)t phan nh6 vao vi¢c xac l?p nhung quan diem

co ban lam co so khoa hQc cho qua trinh doi md1 khu vvc kinh te nha nude ~a tien hanh

co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude 0 nude ta hi~n nay

2 Mt.Ic dich nghien ctiu

1vf9t Ia, phan tich qua trinh xa h<)i hoa so huu tu nhan de Jam r6 Sl,t tien hoa cua cac hi'nh thai doanh nghi~p trong lich su, qua d6 neu b~t vai tro va dl},c diem uu vi~t cua hinh thai c6ng ty co phan trong nen kinh te thi trubng Jam co so djnh hudng cho qua trinh ·co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude

Hai lei, khao cuu c6 chQn lQc kinh nghi~m tht.tc tien co phan hoa doanh nghi~p nha

Iurin gc;i y cho sv v~n dt,mg vao qua trinh co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude o

phuong phap, co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude trong dieu ki~n hi~n nay o

nude ta

3 D6i tuc.lng va ph~m vi nghien ctiu

De tai e6 the duc;e nghien c1ru va tiep c~n tren nhieu phuong di~n khae nhau, nhung

0 day, van de dUQC nghien cuu dudi g6c d(l kinh te chinh tti hQC Dieu d6 c6 nghia la

van de se dUQC xem xet va phan tich chu yeu ve m~t 19 lu~n nham lam r6 m(lt SO quan diem co ban hon la di sau vao cac bi~n phap to chuc cv the trong thvc tien Phc;tm vi nghien eUU : de tai chi de C~p den m(lt SO van de ed ban xet 0 tam vi rna doi VOi qua trinh co phan hmi doanh nghi~p nha nude

4 Phtwng phap nghien cuu

sit, phUdng phap tri!U tUQng hoa, ket hQp trinh bay 16 gie va !:sh ~~1, h~ thong hoa va khai quat hmi qua eae phUdng phap thong ke, SO sanh va phan tich thi,J'e ehl1ng

1 5 D'e tai da dttQc nghien ctiu de'n dau?

Van de co phan hoa doanh nghi~p nha nude da thu hut sv chu 9 r(lng rai cua nhieu nha kinh te 0 cae Cd quan lam cong tac ngmen cuu va chi dc;to thvc tien Nhfeu cOng

· trinh nghien CUU dUQC cong bo tren cac lo~i an ph~m khac nhau deu neu len thl,!c tr~ng

khu vve kinh te nha nude va nhung huang doi moi khi ehuyen sang nen kinh te thj trubng c6 sv dieu tit~t djnh httdng cua Nha nude, trong do co van de co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude Da c6 cac chuong tr!nh de tai cap nha nude va cap b¢, ct1ng nhu cac cuc)c h¢i thao t?p trung ve van de nay Dang chu 9 Ia :

- De tai cap nha nude K.X03 - 07 - 05 mang ten "Cd s6 k.hoa hQe cua·vi~c chuyen mC)t so doanh nghi~p nha nude thanh cong ty co phan o Vi~t nam" nam 1993 cua B¢

tEd chinh:

- De tai dp B¢ cua Vi~n nghien cuu khoa hQc thi trubng va gia cit, rna so 91 - 98

-017 mang ten "Nhung van de ly lu~n va th1,1c tien cua co phan hoa khu V1JC kinh te quae doanh" tha.ng 4/1992

- Cae tai li~u HC)i thao quae te vdi cong ty Dawai (Nh~t ban) ve thi trudng chung khoan va co phan hoa, to eh{ic thang 9/1992 6 BC) tai chinh

- "Doi mdi va phat trien eae thanh phan kinh te" Vi~nkinh te hQe, PTS D6 Hoai Nam chu bien nam 1993

- "Co phan boa cae· doanh nghi~p nha nude o Vi~t nam" PGS,PTS Hoang Cong Thi, PTS Phung Thi Doan, Ha nC)i-1992

Nhung cong trinh n6i tren da de c~p den nhieu khia c~nh c6 tinh Iy lu~n va thvc tien Tuy nhien, cac cong trinh nay deu chu yeu de c?p den cac van de c6 tinh giai phap pham pht)C V\1 thl,:!e tien nhieu hdn ]a b~ thong boa VU khai quat hoa Ve rn~it ly Ju?n, VU

do d6, ChUa e6 dieu-~i~n V?Ch ra day du tbl,!C chat VU XU hUdng k.hach quan CUa qua trinh co phan hoa d~t trong moi quan h~ phat trien eua nen kinh te thi trudng

6 Dong gop moi cua ll).(in {m

a Trude het Ia each tiep c~n nghien cuu van de : tit vi~c phan tieh ve m~t Jo gic va Jieh su qua tr1nh xa hOi hoa so huu tu nhan· de k.hai quat hoa ljch su tien hoa k.hach quan eua hinh thai cong ty c6 phan, g6p phan djnh hudng cho qua trinh co phan hoa doanh nghi~p nha nude

b Neu ra m¢t so nh~n xet khai quat tu vi~c khao cuu kinh nghi¢m c6 phan boa c

cac nude nham gc)i y ve m~t phUdng phap lu~n cho qua trinh chi d?O CO phan boa doanh nghi¢p nha nude o nude ta

c De xuat m(lt so quan diem c6 tinh khuyen nghj de thvc hi~n c6 ket qua chuang trinh co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude trong thbi gian tdi

7 Ke't cftu ciia Iu~n an

Clutdng 1: Ly lu~n ve cong ty co phan- cd so khoa hQc djnh huang cho qua trinh co phan hoa cac doanh nghi~p nha nude o Vi~t nam

Clutdng II: Nhung van de thvc tien co phan hoa doanh nghi~p nha nude qua khao euu kinh nghi~m in(lt so nude tren the gidi

Chudng III: Mqt so van de co phan hoa doanh nghi~p nha nude o Vi~t nam

San day Ia nc)i dung cua lu~n an ,

CHlJONG I

LY LU \N vE c6NG 1Y c6 PIIAN co so KHOA noc DTNH HTJ6NG CHO QUA TRINH c6 PH \N HOA c \c DOANH NGHiitP Nn:A NTJ6C 0 VIitT NAM

c6ng lao d¢ng xa h¢i Men kinh te hang hoa phat trien doi hoi phai c6 SlJ phat trien cua

so him tu nhari va phan cong lao dOng xa h¢i Kinh te thi truong Ia sv phar trien o trinh

· d¢ cao cua kinh te hang hoa vdi sv ra doi cua h¢ thong ngan hang, thi trubng tai chinh

va cong ty co phan Cac hinh thuc kinh te nay,trudc het la sfm pham cua sv phat trien kinh te hang hoa nhung deu c6 chung rn¢t cuoi nguon o sv phat trien xa ·hOi hoa so huu

tu nhan Dva tren each tiep c~n nay, chung ta se ly giai nguon goc cua sv hinh thanh va phat trien hinh thai cong ty co phan bang vi¢c phan tich ph~m tru so huu v~n d¢ng va

phat trien trong nen kinh te hang hoa nhl1 the nao va xem xet SlJ chuyen hoa cua n6

trong nen kinh te thi trudng hi~n d~i

I so HifU TI1 NHAN TRONG DIEU KIEN PHAT TRIEN NEN KINH n: THl TRUONG

sv khao c(tu ph?rn tru so hfru se bat dau tu nen kinh te hang hoa va sau d6 thea d6i

I.l Quan ni~m co ban vt! sd htiu trong nt!n kinh te' thj tni<)ng

Trude het, chung ta hay xac djnh ph~m tru Sd hfru trong quan h~ ban chat trudc khi c6 the nhin thay nhung bieu hi¢n C\J the, da d~ng cua n6 trong xa hc)i hi¢n d~i Quan h¢ ban chat nay trUdc het thUQC Ve Jinh VlJC san XUat v?t chat Vi khong CO san XUUt thi khong c6 so hfru

Thea quan ni~m cua chu nghia Mac, o d<,mg trim tUQng cua n6, so huu Ia quan h~

giua lao dong vdi nhung dieu lci~n khach quan cua lao d¢ng Moi quan h~ n~y Ia tien

de khach quan, Hit yeu va bao quat mQi qua tr1nh san xu at, tuc Ia qua tr1nh con ngubi chiem huu gidi tV nhien de lam ra san pham phl,lC V\1 cho con ngudi va xa hoi Vi the c6 the n6i, Sd huu Ia ph?m tru Cd ban, bao trum cua quan h~ san xuat

Nhu v[).y, trudc het so huu Ia m¢t quan h¢ chiem huu cua con ngubi doi vdi tv nhien thong qua lao dong san xi.lat Khong c6 lao dong, ho?t d¢ng co ban nhat cua con ngudi,

thi khong c6 m¢t ~V chiem huu nao ca va do d6 cupg khong the c6 so huu Bat k)' m¢t ho?t d(lng nao cua con ngubi nham chi em huu nhung dieu ki¢n ph\lc V\1 cho lQi ich cua minh thi deu thuqc ph?m tru so huu

'

Trang dieu ki~n san.xuat va trao d6i hang hoa, ho~J.t d(lng chiem hf:m nhung c!ieu

Voi tl.l each Ia lao d9ng chung, tntu tlif/ng CLta con ngrtbi, so huu bieu hi¢n nhu la mot quan h¢ san xuat;· phan anh lao d¢ng xa hoi tong the cua con ngubi tac dong, chiern hUU nhflng dieu lci~n khach quan phl,lC V\1 JQi fch CUa con ngUdi va phat trien xa hQi Lao d¢ng xa hQi tong the dUQC cau th~mh bdi tong SO cac_lao d¢ng ca bi¢t bieu hi~n d thdi gian lao d¢ng· crdf thiet rna xa h¢i phai gianh ra de san xu at m¢t san ph<'fm tieu dung nhat d\nh Xet ve m?t nay so him bao gib cung mang tinh xa hoi phan {mh moi quan h¢ giua con ngudi vdi nhau trong qua trinh chiem huu nhung dieu lci~n khach quan

Voi trt each Ia lao d9ng qt tid, c6 [ch cLia con nguoi, so huu bieu hi~n nhu la qua trinh chiem huu thtJC te bang lao d¢ng cac doi tUc)ng C\} the de lam ra m¢t V~t pham tieu dung Xet ve m?t nay, so huu bao gid cling mang tfnh ca bi~t, phan anh mot d?ng

St,l phan tich rnoi quan h~ ban chat cua Sd huu cho thay, ph<;mi tru Sd huu bao ham hai noi dung hay n6 mang' tinh chat hai m~t do tinh chat hai m~t c~a lao d(lng san xuat

hang hoa quy dinh :

- S6 huu duQc hit~u la sd lu7u xa lu)i dung de chi quan h~ lao dong chung, tri.ru truQng vdi toan bo cac dfeu ki~n khach quan cua lao dc)ng

-So huu duQc hieu Ia chiim lu7u tu nluin dung de chi quan h$ lao dong cv the, c6 ich

vdi nhung di'eu ki~n khach quan tn,rc tiep cua lao d<)ng

Quan h~ giua Sd huu xa hoi va chiem huu thvc u~ trong phr,tm tru Sd huu Ia quan h¢

+ S6 huu xa hoi Ia tien de cua chiem huu thvc te 6 khia qmh nay Sd huu xa hoi dUQC hieu nhU Ja mot dfeu ki¢.n khach quan CO truck, quy djnh Jao dong trudc khi ket

hQp vdi tu Ii~u san xuat, tuc Ia quy dinh qmitrinh chiem huu thvc te

+ S() huu xa hoi chi c6 the dUQc baa ton, duy tri va thvc hi~n bang qua trinh chiem huu tht,lC te bdi lao d(ing C\1 the cua mQi ca nhan trong cong dong ( c6 the Ia mot c6ng

xa, phuong h¢i, quae gia )

+ So huu xa h(li Ia tong the cua cac qua trlnh chiemhfru thVc te, boi vi lao dc)n_g xa

h¢i tong the Ia tong so cac qua trinh lao dong C\1 the cua cac ca nhfm rieng le trong mot _ h~ thong phan cong lao· dong xa hoi Trinh d¢ phan cong lao d¢ng xa hoi phan anh trinh d(l cua Sd hilU xa h(li, trinh d(l lao d(ing vOi thUdc do cua n6 nang xuat ]ao d(lng phim anh trinh d¢ chiem huu tht,lc te cua so huu Khong c6 su huu xa h(li thi khong c6

ngcm ngU cua cac ca nhan, ducjc ca nhan thi:ta nh:}n va su d1,mg nhu Ia ngon ngli chung cua c¢ng dong Ngon ~gU cua ca nhan ma khong mang tinh c<)ng d(lng cung vo nghia nhtr SO huu tV nhan khong CO dUcjC Sl,l thi:ta nh~n ve m~t xi h(li

Voi quan ni¢m tren, chung ta c6 the hinh dung ducjc mau thuan giua hai m~t cua

chiem uu the trong qua trinh san xuat xa h(li

Qua trinh chiem huu thl,lc te, tuc Ia qua trinh san xuat dUQC hieu Ia so huu tv nhan cua ngudi lao d(lng va rlo d6 san pham thu(lc ve hQ, bay gid hi~n ra la qua trinh san xuat ra gia tri trao doi Khi san pham da mang hinh thai gia tri trao doi thi n6 kbong chi thu¢c ve ban than ngudi san xuat rna con thu(lc ve nhu cau cua ngudi khac Thong qua trao doi hang hoa, nhung san pham nay tro thanh phuong ti¢n hay dieu ki~n de duy tri SlJ ton t~i'cua ngudi lao' d(lng vdi tu each Ia ngudi so huu, tuc Ia boi ho~m l?i cac dieu ki¢n khach quan ca ve m~t hi~n vat Ian ve m~t gia tri de tiep t\}C qua trinh tai san xuat Dong thdi, thong qua trao doi hang hoa, nhung nguoi so huu tu nhan d(lc l~p mdi chung to ding h9 la nhung b¢ ph~n cau thfmh cua so huu xa h(li, Ia nhung mat khau cua h~ thong phan cong lao d¢ng xa h(li

Mau thuan giua tin'h chat hai ml)t cua Sd huu ducjt phan anh trong mau thu_an !!iua lao d(lng xa h(li trim tUcjng va lao d(lng Cl,l the, gifra gifi tri va gia tri SU dl,lng cua hang

hoa, cung vdi SlJ phat trien nen kinh te hang hoa, mau thuan gifra tinh chat hai m~t nay cua so huu cling v~n d(lng khong ngi:tng va ngay cang b(lc l(lra ben ngoEti thanh rnau thuan giua hang hoa va tfen

Chinh vi v~y, Sl,l tach rdi giUa so huu xa h(li va chiem hC!u tu nhan mdi chi la mam mong 0 trong cong xa thi bay gid da r6 rang trong nen san xu:lt va trao doi hang hoa

So huu xa h¢i da tim thay hinh thai v:}n d(lng cua n6 Ia cac gia tr1 v~n d¢ng rna bieu

mQt d1;1ng ho~t d('lng C\1 the, CO ich trong h~ thorig phan cong J_ao d¢ng xa hQi rna san phcim cua n6 la m¢t hang hoa hay djch V\1 nhat djnh

Tu sv trinh bay tren c6 the nh~n djnh ding :

f

- Sv tach roi giUa so huu xa h¢i va chiem huu tu nhan Ia m¢t qua trinh !ich su trong d6 hinh thai xa ht)i cua san xuat hang hoa ngay cang chiem uu the so vdi hinh thai tv nhien, tV cap, tV tuc, }a qua trinh llch SU cua SV tan ni nhl!ng hinh thai SO huu, trong d()

san xuat nham m\lC dich de baa ton, duy tri nguoi lao d¢ng nhu Ia nguoi so huu va 'dUQC thay the bang hinh thai SO huu trong d6 sari xuat nham ml,IC dich de trao doi nhtr

Ja SV baa ttm, duy tri va phat trien chiem huu tU nhan cac dieu ki~n khach quan cua lao d(lng

cai mang hinh thai nhung gia tri Nguoi ta se khong hieu dUQc neu nhu vi~c thvc hi~n

so huu l~i khong nham m\lc dich sinh lei

- Chi til khi cua cai mang hinh thai la m¢t gja tri trao doi thi s6 huu ngay cang coi bo mQi hinh thai tV nhien rna n6 gan- H1y de ve vdi ban chat cua n6 Ia lao d¢ng xa h¢i tong the, bieu hi~n thanh m¢t quan h~ gia tri v~n d<)ng Tinh chat hai m~t cua lao d(lng san xuat hang hoa da mang l~i cho so huu m()t sv v~n d¢ng c6 tinh hai m~t vita thong nhnt

l~i vita tach bi~t nhau : lvf9t mijt, so huu Ia hinh thai xa hc)i tuy~t doi cua cai, dUQC xa

h(li th-Lta nh~n nhu Ia nhung gia tri, c6 the tich luy, chuyen nhuQng, tude do~t· hay trao

\,o~l-doi Mift klzac, sa huu l~i phai luon Juan 0 m¢t tr~ng th<ii/d()ng Cl,l the, m(lt s\r chiem huu gia tri su d\lng nhat djnh Vi v~y, n6 baa gjo cling thuc)c ve mc)t qua trinh chiem

huu th\{C te hay mc)t qua tr1nh kinh doanh cua mot chu the tU nhan, t~p the hay mc)t cc)ng dong nguoi nhat djnh

So huu cua mc)t chu the nao d6 duc)c do bang mc)t luc)ng gia tri nhat djnh (chang

h~n bit!u hi~n duoi hinh thai tien Ia 1 tri~u USD) hoan toan khong ph~t tlwr)c vao hinh tluli Cl'la btft kY mr)t s~t chilm lulu nao : n6 c6 the Ia mc)t nha may, mc)t co pha:.1 cong ty,

mc)t bat d¢ng sfm d~t dai, nha eva hay mc)t tai khmin o ngan hang de lay lQi tuc ; nhung dong thoi, n6 lgi luon luon klzoac lrfy m9t hznh thai qt lid nlu1t dinh : ho~c Ia m(lt nha may, rnc)t co phan cong ty hay rnc)t bat dc)ng san

-H~ qua cua ·sv tach roi nay dan toi rnc)t sv phan bi¢t giiia quyen so huu va quyen su

dl;lng (ho~c quyen kinh doanh) Quyen so hu:J.I chi Ia vi¢c nam quyen chi phoi gia tri nham m1,1c dich tim kieni rnc)t gia tri Jon hon Con quyen su dt,mg la vi~c thvc hi~n mc)t

Quan h¢ giiia chtmg la quan h~ giiia ITil,IC dich va phuong ti¢n Chinh S\1 tach bi¢t nay

t~p ra nhung t~ng lop th\{c lQi trong xa h(li - kh6ng trvc tiep kinh doanh nhung van thu

nay v~n dc)ng trcng nen kinh te tj_i1g l!oa nhu the nao va chung ta se thay sv tach bi¢t hai m~H trong ph~m tru.nay Ia m(lt qua trinh Ijch su g6p phan cho sv ra J!Ji va phat trien thi truong tai chinh va cong ty co phan trong nen kinh te thi truong

1.2 Xa h(>i hoa sd htiu tu nhan trong qua trinh phat trie"n n'en kinh te' thj truong

1.2.1 xa h9i hod sd lulu thong qua trao d6i

Trang Jich su, qua trinh xa h(li hoa so huu gan lien vdi S\f ra doi va phat trit~n nen

' '

t.:o.!''c~ "~}

san xuat va trao doi hang hoa S\{ tan ni cua SO huujcung vdi St,l phat trien SUC san xuat cua cac ca nhan da lam cho nang suat lao d¢ng tang len va nho c6 trao doi nhu Ia rn¢t trong nhung phuong phap chu yeu de tach ca nhan ra khoi cong xa, dong thai l~i khang dinh ca nhan la rn¢t thanh vien cua c¢ng xa C6 the n6i san xuat va trao doi hang hoa

mot mift, giai the so him cong xa thanh nhung so hf1u tu nhan dOc l~p, va mift klu1c,

gan kt!t cac so huu tu nhan trong h~ thong phan cong lao dOng xa hOi Trang nen san

xtiat va ~rao doi hang hoa, so huu xa hOi,- mang hinh thai so huu cong xu truck day,"' bay gio duc}c bieu hi~n ra Ia h~ thong ph an cong lao· d(lng, con cac mat khau cua h~

thong d6 Ia nhung ca nhan chiem huu thvc te cac dieu ki~n khach quan cua lao dl}ng

va san pham lam ra thuOc ve hQ nhu nhung ngudi so huu tu nhan Cung tv day, Jich su

' ' chuyen sang giai do~n phat trit~n khac h~n ve chat : tlr phudng thtrc san xuat ttJ cap t~r

tUC ~a Vi~c san xuat r<fgia trj Sll dl,lng de tieu dung tn,tc tiep nham duy tri S\1 ton t~i CUa nguoi lao d(lng chuyen sang phudng thuc san xuat hang ho:i lay vi~c san xuat ra gia tri

trao doi nham ffi\}C dich tim kiem VU tang them cua cai

S1,1 ph:it trien cua nen san xuat xa hOi hudng vao gia tri trao doi va thong qua trao doi hang hoa da bu(lc nhung ngudi san xuat tu nhan d(lc ll}p kh6ng the tl,l minh san xuat ra u1t ca mQi thu de tieu dung nhu truck dUQC nua Trang guong may cua san xuat

va trao doi hang hoa, hQ la nhung mat khau d(lc l~p cua h~ th6ng phan c6ng lao d¢ng

xa h(li VU hQ phai luon lu6n trao doi san ph~tn cua minh de tiep t\}c·duy tri S'tJ ton t~i

cua minh vdi tv each Ia ngubi so huu Trao doi ngay cang· mang tinh chat' pho bien, ngubi so huu tu nhfi'n.· cang chuyen man hoa o mOt lao dOng c1,1 the nhat dinh thi san pham cua hQ lam ra ngay cang "rdi xa" hQ, tuc la kh6ng phai de tieu dung rna chi la "v~t

mang" gia tii de doi lay ·tthf:tng dieu k.i~n duy tri so huu cua hQ Phudng thuc de duy tri

so huu chinh la vi~c tiep tvc' san xuatjtai san xuat ra gia tn t'rao doi nhu la mvc dich tV

lh:hrm cua ho~t d¢ng chiem huu cua hQ Nhung cung til d6, sv ton t~li so hilu cua hQ ngay cang het sue mong manh do guy lu~t gia tn chi ph6i Phv thuc)c vao thi trubng, hQ c6 the t:ii san xm1t mo r(lng ho~c gian don, th~m chi k.hong du tai san xuat nhv cu Qua trinh chuyen hoa so huu van dit~n ra suot thbi kY tien su cua CNTB k.hi cua cai bhng tien dan dan t~p trung trong tay thudng nhan va den chu nghia tv ban thi n6 dien

khoi mQi so huu rna ngay cang chuyen thanh qua trinh chit!m huu TBCN toan bO cac

di'eu ki~n khach quan cua lao d¢ng, day lao d¢ng· ra khoi qua trinh chiem hitu thvc te, tro thanh tv do doi vdi ill9i so hf:ru sv xuat hi~n lao d¢ng lam thue da lam cho san xuat

va trao doi hang hoa dq.t den trq.ng thai dien hinh kieu.TBCN Va SlJ v(m d(>ng cua Sd

hilu nhung ngUdi san xuat hang hoa nho ngay cang bj thay the boi SlJ V~n d(lng cua Sd huu TBCN Ket qua cua SlJ v~n d¢ng xa h(>i hoa so huu d6 kh6ng phai SlJ vi phq.m quy

D6 Ia quy luc).t gia tri- guy luc).t Cd ban cua san xuat hang ]10a Mac da chi r6 : "Chung nao rna nhung·quy·lu~t trao doi van dUQC tuan thea trong moi _llanh vi giao djch rieng bi¢t thi phuang thuc chiem huu c6 the bj bien doi hoan toan rna khong he"at,mg chq.m

gi den quyen so huu phil hQp vdi nen san xuat hang hocl Cung m¢t quyen so huu d6 van c6 hi~u ltJC trong l~c dau- khi san phclm-thUQC ve ngUdi san xuat Va bang each trao doi vc).t ngang gia lay v~t ngang gia, nguoi ay chi c6 the lam giau bang lao d¢ng cua chinh ban than minh - cung nhu trong thdi k)' TBCN khi rna cua cai xa h¢i, vdi m¢t quy m6 ngay cang r(>ng ldn, bien thanh sd huu cua ke c6 kha nang thuong xuyen kh6ng ngirng chiem huu lao d¢ng khong cong cua nguoi kbac"(5,105-106) va Mac ket lm}n·:"San xm1t hang hoa ngay cang phat trien thanh nen san xuat TBCN thea ·ctung nhungquy lut.lt be~"'=trong cua ban than n6, thi cac quy lu~t so hf:ru cua ban than nen san xilat ha.-:g hcJ lq.i c~mgbien thanh nhung quy luc).t chiem huu TBCN" (5,106)

Nhu vc).y, thong qua trao doi, qua trinh v~n d¢ng ljch su cua so huu chuyen hoa thea

xu hudng, m(>t m~it, tv Ii~u san xuat ngay cang tach ra khoi ban than nguoi lao d(>ng do san phl:'im lao d¢ng ngay dmg bien thimh nhung gia tri trao d6i khong ngitng thoat khoi

sv chi phoi tn,tc tiep cua nguoi lao d¢ng nhu Ia nguoi so hvu va m?t khac, thong qua trao doi, cac tu li~u san xuat ngay dmg t~p trung lq.i nhu m¢t qua trinh xa h(Yi hoa, chiu

S\1 thong tri ella tu ban (luc ban dau Ia tu ban thuang nghi~p ve sau Ia tU ban cong

trinh xa hoi hoa so hvu mdi duQc thvc hi¢n St,r phan tich so hvu o tren cho thay, nho c6 trao doi hang hoa, so huu mdi c6 duQc sv tach bi~t hai m?t, trong d6 thu¢c tinh xa

p· -

hQi Clia SO hflu dUc;)C phan anh 0 hinh thai gia tri va do d6, tien t~ Ja chat phan giai nen kirh te hi~n v~t, tl,l nhien, khep kin, dong thdi la phuong ti~n de thl,!c hi~n sv gan ket

Trang nen kinh te hang hoa do S\1 phat trien m<,mh me cua che de) tin dl,lng, qua

trinh x:i h(>i hoa sO hflu con dUc;)c bieu hi~n dudi Jmii hinh thai han hQp cua-cac·Ja~li

so huu sv phat trien d~c bi~t cua che d¢ tin dl,lng da g6p phan bo sung them nhung

d~c trung cua qua trinh xa h¢i hoa so huu tu nhan, thuc day sl,l ra doi cua h~ thong ngan hang, thftrudng tai chinh va hinh thai cong ty co phan

1.2.2 X a ht)i hod sd lulu thong qua tfn d~mg

Khi chung ta da c6 quan ni~m ve thuc)c tinh hai m~t cua so huu duc;)c bieu hi~n

thanh moi quan h~ v~n d(lng cua gia tri va cac hinh thai kinh doanh C\} the nhu Ia

phuong thuc lam tang gia tri, thi c6 the hinh dung duQc tin dl,lng da gop phan thvc hi~n

qua trinh xa h¢i hoa so hf:ru nhu the nao

: ti~n thanh toan Sl,l tach roi gifla cac hanh vi mua va ban trong khong gian va thoi gian

-4-3 0 i_gay cang tro nen pho bien thi tfn dzpzg tlulong nghi~p ngay cang c6 duc;)e manh dat

mau rna de phat trien Trang nen kinh te hang hoa, nguoi nao cung m(>t tay thi di vay, m¢t tay khae thi cho vay thea kieu ung trudc cho nhau va thanh toan sau bang kY

phieu Trude khi den kY h?n thanh toan, itire=~~wg=kt-tt=toong=nhtt-=lfi=phtwng

tien, mua hang, gan nQ.v.v doi vdi nguoi chu cua n6 thay ti'en St; Juu thong phuc t?p cua cac lo~i kY phieu khac nhau dil g6p phan day nhanh qua trinh tuan hoan va chu chuyen cua hang hoa va lam cho qua trinh tai san xuat cua moi nguoi chu tu nha.n duc;)c tien h~tnh lien t\}C va phat huy den el,!e de) rna khong bj phl,l thUQC vao nhung gidi h?TI

cua tieu tht,I hang hoa N'en kinh te hang hoa ngay cang phat trien thi mQi sv giao djch cang dUQC tht;c hi~n thuan tuy bang thanh toan, va do d6, dun dan hinh thanh n1l)t SO

tru.ng tam giao dich rna c d6, cac khmin thanh toan ngay cang t~p trung D6 Ia ca sc khach quan de ra d(1i cac ngan hang va nhung phuang phap d(lc bi~t de thang bang eric khoan thanh toan cua tat ca nhung nguoi chu Sd huu tu nhan trong ho?t dOng kinh doanh

Song song vdi qua trinh tren, sv phat trit~n cua eric lo?i tin d1,1ng thuang nghi~p da

md r¢ng va an sau sang ca linh vvc san xuat lam xuat hi~n hinh thuc tin d~mg ngdn

hang Nhung nguoi chu san xm1t hang hoa muon duy tri va phat trien sv chiem huu cua minh din ph{:ti chi tieu CaC khoan tfen nhat d!nh de tiep tt,IC qua trinh tfli san xuat trong khi hang hoa chua ban duoc ho(lc chua den h?n thanh toan Nguoc l?i, c6 nhfrng nguoi thira ra nhDng khmin tien chua can thiet phai chi tieu Do d6, nhDng hinh tht'rc vay muon Ian nhau bang hi~n v~t ho(lc bang tien ra doi va phat trien Khi xa h¢i c6 nhu cau thl n6 cling tim each drip ung, va trong ]ich su da dan dan hinh thanh tang ldp cho vay Hiy lai len loi giua nhung nguoi chu san xuat hang hoa Nhung hinh thuc tin d1,1ng ngan hang h1c ban dau chi dan thuan la ho?t d¢ng buon tien cua tu ban tien t~ Ve sau, vdi SlJ phflt trien cua phuang thuc san xuat TBCN, hinh thuc tin dt,Ing ngan hang ngny cang phat trien khi.en cho tat ca SO tien de gianh va tien t?ffi thdi chua dung den CtJa tat ca

cac giai cap deu dUQC dem gUi vao ngan hang Cling tu d6, ngan hang ngay cang lam chuc nang xa h¢i d6ng vai tr6 trung gian giua nguoi c6 ti'en cho vay va ngubi di vay

'

C6 the n6i, sv phat trien cua tin d1,1ng thuang nghi~p va tin d1,mg ngan hang Ia ca sc cho Sl,l ra doi cua ngan hang Va ngUQC l?i nhd StJ phat trien cua h~ thong ngan hang, eric ho?t d¢ng tin d1,1ng duc)c d~y nhanh han baa gib het S~r ra doi cua ngan hang va

tri.nh chu chuyen cac khoan tin d1,1ng va eric ho?t d<)ng thanh torin trong xa h¢i Cang ve sau, sv phat trien ngay cang hoan thi~n cua che ~~_tin d1,1ng va ~£!!$ ngan hang, gan

vdi qua trinh phat trien nen kinh te thi trubng TBCN, da t~o co so hinh thanh thi trubng tai chinh va cho phep phat trien cac cong ty co phan

·Nhu v~y, thong qua st,T phat trien cua che d¢ tin dt,mg, qua trlnh xa h¢i hoa so huu

phLJ- thuoc trong nhilng m6i lien lz¢ milt xfch, chdng chit l6n nhau va ddn dftn hoa nhqp

vao nhau trong qua trinh ttii sdn xwft xa hoi St,1 hoa nh(lp nay d~t den tr~ng thai dit~n

hinh 0 thi trubng chung khmin va c6ng ty co phan ; m{jt klztic,n6 Jam cho cac hinh thai chiem huu du~c t{Jp iH:mg lqi tren quy mo xtt lzt}i Vi~c md r¢ng quy m6 kinh daanh khong con ph1,1 thu¢c vaa sv tich t1,1 cua tung ngubi chu ~d huu rieng le nua, ina bang tin d1,1ng, c6 the t(lp trung tu ban xa h(li va md r(lng guy m6 kinh doanh len gap nhieu Ian

- Vao thbi d~i cua minh, Cac Mac da nhin nh(ln vai tro cua tin d1,1ng trong nen kinh te

thi trubng nhu sau : "Tin d1,1ng, luc dau n6 len lut chui vaa vdi tu each la m¢t ke giup

ldn hay nh6 nam phan tan tren be mi;it xa h¢i vao tay nhung nha tu ban ca the hay Hen

h~p ; chtmg baa }au, n6 trd thanh Vl1 khi IDOl Va dang S~ trong CUQC dfru tranh C~mh

tranh, va cu6i cung bien thanh m¢t b¢ may xa h¢i khong lo ·de t(lp trung tu ban" B¢ may xa h¢i khong Io .do, thea Mac, chinh Ia h~ th6ng ngan hang, sb giao dich va cac

cong ty co phan (5,155)

Tu St,l trinh bay khai q'uat tren ve qmi trinh xa h¢i hoa Sd huu tu nhan trong nen kinh

te thi trubng, chung ta c6 the rut ra m¢t s6 d~c diem quan trc;mg nhu sau :

v~n d(lng cua nen kinh te thi trubng TBCN,h¢ thong ngan hang,thi trudng tai chinh va cac c6ng ty ngay cang gan ket va thong nhat vdi nhau tl;lO th~mh m(lt b(l may xa h(li khong IO,thucddy qua trinb xa h(li hoa nen san xuat xa h(li Ket qua cua S\f v~n d(lng nay Ia ngay cang hinh thanh nhung t~p doan tu ban tai chinh nbu Ia s\f thfm tom so

· buu xa bc)i vdi nhung lUQng gia tfi khong Jo, chi phoi hau het cac linh VlJC san xuat va

VIi

djcb/trong xa h(li

- Che d¢ tin d~ng phat trien da lam hinh thanh cac hinh th<ii kinh doanh mang tinb bon hQp cua cac lo?i so huu nhu HTX, kinb doanh chung von va cao nhat Ia cong ty co phari trong thuong ngbi¢p, ngan hang, cong nghi¢p N'en kinh te c6 so huu han hQp,

nhu m(lt tat yeu kinb te, ngay cang doi hoi sv tbam gia dac l\fc cua Nha nude nhu m¢t chuc nang xa h(li vao S\f phat trien kinb te Trang qua trinh phat trien eua nen kinb te thi trudng, Nha nude vdi tu each Ia d?i bieu cho so huu xa h(li, ngoai chue mang chinh tri - xa h(li, da trd thanh m(lt 11

tU ban tai chinh" Ion nhat tham gia chi phoi nhung linh VlJC trQng yeu CUa nen kinh te nham dieu tiet SlJ phat trit~n CUa XU b(li

- Sl,! tham gia cua Nha nuoc vao nen kinh te thi trudng cang dUQC de cao khi Iy thuyet dfeu chinh kinh te cua Keynes ra ddi Khu V\fC kinh te quae doanh ngay cang

d6ng vai tro het sue quan trQng trong vi~c on dinh va phat trien kinh te Nen kinh te c6

so huu hCin hc;lp voi S\1 tham gia dfeu tiet cua Nha nude d!Ja tren· cac nguyen tac cua thi ,trubng Ia dZic trung eua qua trinh xa hc)i hoa so huu ngay m~y N6 the hi~n C1 S\l song hanh eua hai qua trinh tu nhan hoa va quae huu hoa de vua dam baa tinh e<;mh tranh

dam tinh On dtnh VU djnh hUdng nhd St,1 can thi~p cua SO huU nha m:idc trong qu:i tr]nh phftt trien kinh te

II CONG TY c6 PHAN LA SAN PHAM CUA NEN KINH rt THJ TRUONG

Ngay nay, trong nen kinh te thi trubng c6 rat nhieu ]O?i hinh doanh nghi~p.cCmg ton t(,li, dan xen vdi nhau 1<,10 thanh m(lt cau true nhi~u tang, trong d6 cac cong ty C.O ph[m chiem vi tri thang tr:i

"Trang nhung nam 80 e6 hon 16 tri~u don vi kinh doanh My da so Ia nh,jng don v]

c6 quy rna rat nho va thu¢e quyen Sd huu rieng cua m¢t nguoi - sa lulu cti tlzl M¢t so

)a nhung dan vf chung v6n Nhung don v1 kinh doanh ldn hon c6 khuynh hudng trd

thanh nhung cong ty"

'

1

Ve m~t sa luc)ng, hinh thuc'' so huu ca the" nho xiu Ia hinh thuc kinh doanh c6 tfnh

ap dao Nhung ve gia tr:i do Ia, ve quyen ll,1c chinh tr:i va kinh te, ve quy rna tr<i luong

ho~c thue ngubi lam, vai tram "cang ty khong lo" chiem vi tri chien lut)c~ Paul Samuelson da rna ta cac to chuc kinh te chinh trong nen kinh te My voi Iuu y rang tuy

so luqng eOng ty co phan c6 it nhung chung chiem m(lt ty trQng Jon ve khat lut)ng hang hoa.) S doanh so ban hang va cac Jo~i djch V\1 khac.(57,2,71-72)

Buc tranh ve cac lo~i hinh doanh nghi~p o My c6 phan anh moi lien h¢ ben trong nao gan lien vai nguon goc lich su cua st,1 phat trien hinh thai c()ng ty co phan 11ay khong?

St,1 trinh bay o tren ve qua trinh xa h¢i hoa so huu trong nen kinh te thi trubng phat trien VOi S\1 tach bi¢t hai mZit cua SO huu da d<,lt den St,1 d(lc J?p tUOng doi va bieu hi¢n

nao 6 day, trong ph?m vi cua van de nghien cuu chung ta se chi de c~p het sue co

dQng Sl.} phat trien cua hinh thai kinh doanh nay

· · St,t trinh bay o mvc I.2 da chi ra ding, m1,1c dich phuong thuc kinh doanh cua nhung ngUdi san xuat hang boa nho chi ]a Sl.} duy tri va baa ton moi guan h~ cua hQ ddi vdi tU

huu dong thoi Ia ngu6i lao d¢ng va ngu6i d6 chi c.6 the lam giau bang lao d¢ng cua chinh minh, do vf).y Sl.} phat tr.t!n CO dUc;)c rat chf).m Ch?p, guy rna mo rc)ng til til tuy thea st,t phat trien cua th(ttuong dia phuong va khu vt,tc Tuy nhien, cimg vdi sv phcit trien nen kinh te hang hoa, luu thong tien t~ cung ngay cang phat trien cho phep dify nhanh

va rna rong qua trinh trao doi, thanh toan cung nhu tich tru tien t~ nhu ]a hinh thai va mvc dich tl.} than cua S\t vf).n dong so huu, va dfeu d6, g6p phrm lam thay doi dan dan ban chat cua phudng thuc kinh doanh nay Trang qua trinh chuyen hoa ay phai ke den hai yeu t6 lich su het sue guan trQng, c6 tac dl,lng phan giai nen kinh te cua nhung ngudi san xuat hapg hoa nh6 va thuc day qua trinh hinh th~mh nen kinh te thi tru6ng TBCN, d6 Ia tzt bdn thuong nghi?p va tzt bdn clw vay nifng ltli Chung ta hay Jan luc;)t xem xet vai tro cua tung yeu t6 nay :

- D6i voi tu ban thuong nghi~p

C6 the noi ding, o dau c6 sv phat trien cua thuong ngh1~p· va tu ban thuong nghi¢p thi 6 d6, n6 bat nen san 'xu at hudng vao gia tti trao doi ; n6 lam cho guy m6 _san xu at dUQC mo rc)ng, san pham mang nhi'eu hinh nhieu ve va di vao ]UU thong mc)t each pho bien ; n6 lam tan ra cac hinh thai to chuc san xuat Hfy gia tri sit dt,mg lam ITI\)Cdich va thuc day sv phan cong lao dong xa h¢i tren cd so m¢t thi tru6ng thong nhat Cung vdi

.S\1 phat trien cua tU ban thVdng nghi~p h1nh thai tien t~ cling ngay cang phat trien D~c

tht,tc hi~n dudi hinh thuc ung trudc va thanh toan c6 kY h?n ngay mc)t nhieu va tro nen phd bien trong nen kinh te D6 Ia co so sftu_ xa de ngay cang xac IQ.p rn6i guan ht; ph\1 thu¢c ch~t che cua nhung ngu6i san xuat hang hoa nho vao thuong nhan Tit cho d6ng

vai tro mai gidi giua nhung nguoi san xuat vdi tri truong, tu bfm thuong nghi~p ngay yang xam nh~p sau vao san xuat va dan dan chi ph6i toan b¢ san xuat, bat san xuat ph\Ic V\1 cho mt_.IC dich cua tu ban Ve mi;it }ich su, thea S\1 phan tich cua Mac, d6 ]a each

thi thoi phong kien va ca~ 'nganh nghe pht_.I () nang than th~mh cac nganh san xuat mang tinh chat TBCN Mac da dien d~t qua trinh tu ban thuong nghi¢p xam nh~pvao san xuat tro'ng nganh d¢t cua nhung nguoi th<;l thu cang nhu sau : "Trang qua trinh gian ddn ay, ra r_ang thUdng nhan khang chuan bj nguyen ]j~u, cang Ct_.I, tU !i~U sinh h09-t cho thQ d¢t va th<;l keo s<;li Tat ca nhung vi~c htm lam, chung guy l?i la dan dan khuon hQ vao cac hinh thuc lao d¢ng khien cho hQ phl,l thu(lc vao vi¢c ban, vao nguoi mua, vao

thuong nhan, va rot CUQC chi san xuat cho han va thong qua S~{ tnmg gian ctia !zdn Luc

ban dau, han rima lao d¢ng cua hQ chi bang each mua san pham lao d¢ng cua hQ ; nhung m(lt khi hQ chi san xuat ra nhung gia tri trao d6i nhat djnh va do d6, hQ phai trvc tiep san xuat ra nhl?ng gid tri trao do'i, phai trao doi toan' b¢ lao d¢ng cua hQ de c6 the tiep tt_.IC ton t9-i thi hQ rdi vao SlJ chi phoi CUa han, va CUOi cung, ngay ca cai ve be ngoai lam cho nguoi ta thay duong nhu hQ ban san ph am cho han cling bit!n mat, thuong

nhan mua lao d(>ng cua hQ va tude ca quyen so huu, truck het ve san phamva ch<ing

,•

baa lftu Ve cang Ct_.I]ao d(lng, hoi;ic de cang Ct_.l ay l?i nhu_m(lt ao anh cua SO hfru nham rut bot nhung chi phi cua ban than han"(9,83-84)Dan dan,cung bang each ay vdi nhung

hg~nh nghe thu cang nghi~p o nang than, thuong nhfm t?o cang vi~c lam thunng xuyen

va bien nhung cong vi~c pht_.I cua hQ thanh cang vi¢c chinh, sau d6 nam ch~t hQ va khuan hQ vao · nhung cang vi¢c ~nh doanh cua han nhu nhung nguoi lam thue Rot

CUQC, hQ bj keo ra khoi que hUdng, fUQng VUOn Va dU<;lC t~p h9p l?i trong cac ngoi nha lao d(>ng- cac cang truong thu cang TBCN

hang hoa nho len phuong thuc kirih doanh TBCN da dien ra vdi sv tham gia dac Ivc cua tu ban thuong nghi¢p M(>t nen san xuat rna mQi thu tu nguyen li¢u den san pham

tieu dung deu di vao Iuu thong va do d6, phai qua tay tu ban thuong nghi¢p thvc Sl) Ia moi trubng cho cac nha tu ban cc,)ng nghi~p ra dbi, ph(lt trien va khang djnh m(lt phuong thuc kinh doanh mdi

- D6i vdi tu ban cho vay n(mg Hii

Tu b~m tien t~ ho~t d()ng o thdi k:y tien su cua TBCN mang hinh thai tu ban cho vay m)ng lai 11n6 thich ung vdi tinh hinh trong d6, nen san xuat nh6 cua nhflng ngudi nang dfm song bang lao d(lng cua minh va cac tieu chu thu cong chiem dia vj chu yeu11

(8,166)

sv phat trien cua tien t~ Jam chuc nang phuong ti~n thanh toan da tro thanh m¢t dja ban r(lng Idn va di.;lc bi~t cua tu ban cho vay ni.;lng lai M¢t mi.;lt, mQi dam ph1,1 bang tien phai n(lp thea k:y h~n nhat djnh, du d6 Ia dja to, cong n~p, thue rna deu phai

'

thanh toan bang tien M~t khac, do thuong nghi~p ngay dmg phat trit~n, san xuat hang hoa ngay dmg pho bien, thdi gian mua ban va thanh toan ngay cang tach rbi nhau thi cang din thiet c6 m(lt khoi luc)ng tien de thanh tm1n cho nhung k)' h?n nhat c!jnh D6 la manh dat rnau rna de tu ban cho vay n~ng lai phat trien va n6 da tham gia dac lt;tc vao

nhung phuong ti¢n de duy tri qua trinh tai san xuat binh thudng cua hQ

6 noi nao rna tu lf~i:f"san xuat bi phan tan thi tu ban cho vay ni.;lng lai t~p trung hoa

dan dan I~i dudi hinh thuc cua cai bang tien bang each xam nh?p vao cac nganh san xuat dudi d~ng cam co va lam chu nc) N6 bam ch~t nhu nhflng kY sinh tri:mg va rut het

·sue lt;tc cua ]o~li phuong thuc san xuat nay, lam cho qua trinh tai san xuat cua hQ ngay cang co hyp l~i, khanh ki~t va tan ra N6 dong vai tro nhu Ia rn(lt chat phan giai d~y

nhanh qua trinh, m(lt m~t, tich luy tu ban dudi hinh thai cua cai bang tien va rn~t khac, tach ngudi lao d(lng ra khoi tu li¢u san xuat cua hQ, t~p trung hQ trong cac ngoi nha lilO d()ng cua cong trudng thu cong TBCN Mac da chi ra rang : II Trang chung mvc t¢ cho vay ni.;lng lai gif1 hai vai tro : mOt Ia, n6i chung n6 lam cho nhung tai san d¢c l~p bang ti'en duc)c hinh thanh ben c~nh tu ban thuong nghi¢p ; hai Ia, n6 chiern do~t cac d!eu

d¢ng cu, - trong chimg mvc d6, n6 Ia don bay m~mh me d~ hinh thanh nhung tien de

cua tv ban cong nghi~p" (8, 186)

Nhu vf).y, trong qua trinh phat trien nen kinh te hang boa, vdi Sl,l trQ giup cua tu ban thuong nghi~p va tu ban cho vay n~ng lai, dva tren che d¢ tin d1,1ng dang ngay cang pho bien, hinh thai kinh doanh m(lt chu da c6 sv chuyen bien ve chat tir phuong thuc kinh doanh xe )e ru(lng dat va phan tan nhfrn¥ tU li~u san xuat CtJa nhfrng ngudi tU hiiu nho sang phudng thuc kinh doanh thea loi TBCN btmg qua trinh tich t1,1, t~p trung ru<)ng dat vatu lit;u s_an xu.at vaotay m¢t so it nguoi Che d¢ tu hfru c6 dUQC nho lao d¢ng ban thfm, gan ch(lt nguoi lao d¢ng ca the d¢c lf).p vdi nhung dieu kit;n lao dC)ng cua ngudi d6 da dan dan bi thay the bang che de) tu huu TBCN dva tren lao d¢ng lam thue

Hlnh thai kinh doanh m¢t chu ngay cang phat tien thea nhfrng guy luf).t kinh te nQ,i

t~i cua nen san xuat TBCN thi guy rna tich tv va tf).p trung tu ban ngay cang ldn Vdi mtfc dich kinh doanh Ia thu duQc lQi nhuf).n ngay cang cao, qua trinh nay bi chi phoi boi hai Cl,fC c~nh tranh va d(lc quyen da Jam cho cac tU ban nho Jan )UQt bi tU ban ldn danh b?i va b( thu h_ut vao tay nhung ke chien thang Mac viet :" 6 ndi nay, tU ban c6 the ldn len tdi qui rna khong lo a trong tay m<)t nguoi la vi a ndi khac, n6 da rdi kh6i tay cua nhieu nguoi rieng bi~t"(5,156).Tuy nhien, cungvdi sv phat trien cua kinh te hang hoa, th1 truong th6' gidi ngay cang rna rC)ng, qui rna buan ban va san xui:lt doi hoi phai tf).p

'

trung tu ban ngay cang ldn, cac nha tu ban ca bi~t khang t~e tV minh dap ung dUQC Do d6,· de CO the dung vilng trong c~nh tranh va dap Ung dUQC nhu cau ciiD cua thi tntdng, cac hinh thuc kinh doanh chung von Ian luQt ra doi va phat trien Hinh thai kinh doanh-m¢t chu ngay cang rut khoi nhung nganh chu yeu va lui dan ve nhung nganh cong

dau tu va thu hoi von nhanh

IJ.l.2 Hinh tluii kinh doanh chung vo/z

Nhu phfm tren da phan tich, khi sb huu da c6 sv tach bi~t va tro thanh quyen chi phoi gia tri nham m1,1c dich tim kiem m¢t gia tri Idn hon thi n6 tim thay che d¢ tin d1,1ng

nhu Ia m<)t phuong thuc de tang them gia tri va do d6, di chuyen sa huu bang dftu tU cac nguon von sang cac doi tuQng kinh doanh khac nhau rna khong bi rang bu¢c vao m¢t linh Vl,IC nhat dinh Vdi d~e tinh nay va nhd sv phat trien eua che d¢ tin d\]ng, qua trinh xa hoi haa so huu da t~o ra nhung ti'en de can va du cha sv ra ddi cua hinh thai kinh daanh chung von Vi~c hinh thanh eac la?i hinh kinh daanh chung von, xet ve m~t

ljch su, d6 liz budc tifn hDa trDng clzt d9 tfn d(mg tz't pllltong tlutc kinh dDanh clui yft.t d~ta VelD vay mur;n sang plzuong tht'tc kinh dDanh clul ye'u d~ta VelD g6p vail Vi v0-y, xet ve

m~t so huu, hinh thai ldnh daanh chung von Ia diem xuat phat cua hinh thai c6ng ty co

ph an vdi tu each Ia sv chung von eua nhieu ngubi cling tham gia kinh daanh, cling chi a

se IQi nhu0-n va rui ro thea tY I~ von g6p Tren th1,1c te,c6 rat nhieu hinh thuc va muc d¢ chung von de kinh daanh trong thuong nghi~p va san xuat cong nghi~p thea cong vi~c

ha~c giai da~m nhat djnh 6 day, chung ta chi xem xet hinh thai ldnh daanh chung von chu.yeu nhu m9t giai dDqn qua d9 de hinh thanh cong ty co phan Trang Hch su, hinh thai kinh doanh nay c6 hai lo?i hinh, d6 Ia : hQp tac xa va cong ty chung von

- Hinh thai kinh doanh hQp me xa

Day Ia hinh thai kinh daanh cua nhung ngubi san xuat hang hoa nh6 nharn chong l~i

qua trinh tan ni va pha san cua hQ trudc phuong thue kinh daanh TBCN St,t ph at trien cua ehe d¢ tin dl,!ng C:ici thue ddy nhung hlnh thuc tl,l cap von cho nhau bang "ehoi 11Q"

so khai chuyen dan th~mh cac hQp tae xa tin d\]ng, nham chong l?i sue ep cua tu ban cha vay n~ng lc:"ii Tuong tt,t, cac hQp tae xa cung tieu cling Jftn luQt ra dbi de chong l?i sue ep cua tu ban thuong nghi~p.Tu cho thong nhat ve von lieng, ve mua va ban san phdm, drm dan lo~i hinh hQp tac xa xarn nh~p vao trong san xuat hinh thanh n~n hinh thai kinh doanh hQp tac xa, nhu Ia sv thong nhat cua qua trinh tai san xuat : til san xuat den luu thong va huy d()ng von Tren co so g6p chung tu li~u san xuat, von lieng va sue lao d¢ng, cae hQp tac xa tien h~mh kinh daanh thea nguyen tac tl) nguy~n, binh dang trang vi~c huang IQi va chiu rui ro Dung tren manh dat cua nen kinh te hang haa va chiu anh huang ngay cang ldn cua loi kinh daanh TBCN, hinh thai kinh doanh hc;Jp tac

xa ngay dmg bi chi phoi boi che d¢ tin d1,mg do phuong thuc d6 sinh ra va tro thanh v~t

ph\1 thuc)c vau cac quan h~ kinh te TBCN; Them vao d6, qui rna hQp tac xa vdi m(>t nh6m ·nhung ngubi san xuat hang hoa nh6 cung chung von lam an nen thubng b6 h~p

trong m(>t ho?t d¢ng kinh doanh nhat dinh; ho?t d¢ng cua hQp tac xa vdi tinh chat t~p

the, tV nguy~n long leo, it chap nh~n m?o hiem vi trach nhi~m phap ly vo h?n cua xa vien, nen it khi kinh doanh qui rna len va d?t duQc thanh cong len ; sv phat trien chu yeu la du chong dO SUC C?nh tranh cua tU ban, va do d6, Juan CO nguy CO tan VO rnoi khi cong vi~c kinh doanh g~·J1 kh6 khan VI v~y, hinh thai kinh doanh hQp tac xa ng_ay dmg lui budc dan khoi cac nganh cong nghi¢p, va chi con tfl,l dUQC trong tieu thu c6ng

hinh c6ng ty nay la g6p von thien ve than nhan (doi nhan) trach nhi¢m phap ly v6 h?n

va co cau to chuc gQn nh~, don gian Trang ba lo?i tren, d?ng c6ng ty hQp danh la pho bien hon ca vi n6 ho?Ctt¢ng duei hinh thai c6ng ty thuong m<;~.i ca ve phap Iy va hinh thuc ; lo~d c6ng ty dan s1,1 thubng mang tinh chat gia dinh cung quan Iy m(>t tai san (bat d(lng san ho<)c d(lng san) hay m¢t nh6m nhung nguoi cling nghe nhu nang nghi~p, tieu thu cong nghi~p, thay thuoc, ; con lo?i cang ty hQp tu don gi~m chu yeu gianh cho cac tang lOp CO von (nhung do quiche chuyen man kh6ng dUQC phep kinh doanh nhU thay

tu, quan toa, quy t¢c ) hun l?i cho m¢t nguoi hay m(lt so nguoi c6 chuyen man va du

tU each phap nhan dung ra kinh doanh

Trang thdi kY dau cila Sl,! phat trit~n phuong thuc san xuat TBCN khi rna C?nh tranh con dang thong tri, thi Sl.J ra dbi cua cac lo?i hinh c6ng ty nay Ia mot buec tien cila che d¢ tin ctl,lng de dung wng va chien thang trong c~mh tranh, cung nhu giam sue ep cua tin dt,mg ngan hang va cac hinh thuc vay mUQn khac Tuy nhien, cang ve sau, nhqng

Neu sv phat trien cua chu nghia tu ban dUQC hinh dung ia qmi trinh tich luy von va m'O r¢ng dan bat dau tu thuong nghi~p, sau d6 cong nghi~p nh~ va nang nghi~p, roi won sang cac nganh cong nghi~p n(mg,thi c6 the n6i hinh thai cong ty co phan la" ba

do " cho sv ra doi cac nganh cong nghi~p n~ng Tvong ung vdi budc chuyen d6 Ia S\1

hinh thanh cac t~p doan tu ban tai chinh vdi tu each Ia stJ xtlrn nM.p bang cac co phan cua tu ban ngan hang yao cac linh vvc san xuat c6ng nghi~p, va d6 cling la sv baa hi~u

thdi k:y c9-nh tranh tl,f do da Jui vao di vang, thay vao d6 ]a S\1 dQC quyen CUa tU ban tai chinh vdi cac t~p doan oong ty rnang hinh thai cong ty co phan Cac to chuc cong ty

dudi d9-ng to-rot, cong-xooc-xium, cong-go-16-me-rat Jan luQt ra doi ngay cang thau t6m vao tay minh hau het cac nganh kinh te St,1 phat trien nay doi hoi Nha nude ngay

'

cang phai tham gia vao ~ac quahlnh kinh te bang cac d9-0 lu~t, thue khoa, tien t~ va lQ.p

ra khu vvc kinh te nha nude nham duy tri sv on dtnh va tang truong nen kinh te, g6p

phan nang cao the c9-nh tranh tren thi truong quae te

Trai qua thoi gian, hinh thai cong ty co phan ngay cang du9c hoan thi~n, phat trien

va da d9-ng hoa, C6 the n6i cong ty co phan la m¢t phat minh quantrQng nhat trong Iich su phat trien cac hinh thai to chuc doahh nghi~p ke tu cu¢c each m?ng trong c6ng

nen kinh te thi trudng

, II.2 Vai tro va d{lc dle"m c_ua cong ty c6 ph'an trong Sl.f phat trie'n n'en kinh t~ thj

truilng

JI.2.1.Vai tro CLla cong ty c6 ph'an

St,1 trinh bay o tren ve qua trinh hinh thanh cong ty co phan cho thay che de) tin dt,mg

va ngan hang Ia don bay cho qua trinh xa hc)i hoa SCl hiru va t~o dieu ki~n ra doi cong ty

co phan COng ty co phan da d6ng vai tn) ljch su het sue to ldn trong sv phat trien nen kinh te thi truong TBCN C6 the hinh dung vai tro cua n6 C:l mc)t so diem sau day :

+ La san ph~m cua xa h¢i hoa so huu phan anh qua tr1nh tich tl,l va t?p tnmg tu

rna va lam xuat hi~n nhung xi nghi~p ma·vdi tu ban rieng Ie khong the nao thiet I~p

duc)c Mac da danh gia : " Neu nhu cu phai cho cho den khi tich Iuy lam cho m¢t so tu ban rieng le ldn len den muc c6 the dam duang du~c vi~c ~ay dl,lng duong sat, thi co Je de'nngay nay the gidi van chua c6 dudng sat NguQc l?i; qua cac cang ty co phan S\I tftp trung da thvc hi~n duQc vi~c d6 trong nhay mat." (5,156)

+ La ket qua_ cua S\I v?n d¢ng tach bi~t hai m(lt cua so huu the hi~n 0 moi guan h~

giua quyen so huu va quyen kinh doanh, c6ng ty co phan ra dci da cho phep me r¢ng qui rn6 sc.\n xuat nhan~ ch6ng rna khongbi gidi h?n boi tich luy cua tung tll ban rieng

hOi phai tiep nh~n cac yeu diu phat trien cua n6 va lam cho h~ thong ngan hang, thi trubng chung khoan va Nha nude tro thanh mOt b¢ may kinh te hoq.t dOng va thl,lc hi~n

cac chuc nang qufm Iy rna !au nay van nam trong tay cac nha tu ban ca bi~t Mac da

viet nhu sau : "C6ng ty co phan la diem qua d¢ de bien tat ca nhung chuc nang trong qua trinh tai san xuat cho den nay van con gan lien vdi quyen so huu tu ban, ddn thuan thanh nhung chuc nang cua nhung ngudi san xuat lien hi~p, tuc la thanh nhung chuc nang xa hOi." (5,535)

ban xa h¢i (tu ban cua nhung ca nhan trl,lc tiep lien hi~p lq.i vdi nhau) doi l?p vdi tu ban

tu nhan ; con cac xi nghi~p cua n6 bieu hi~n ra Ia nhung xi nghi~p xa h¢i doi l?p vdi nhung xi nghi~p tu nhan D6 Ia sl,l thu tieu tu ban vdi tu each Ia so huu tu nhan trong khuan kho cua ban than phuang thuc san xuat tu ban chu nghia" (5,534)

II.2.2 Difc diem CLla cong_ty c6 pluin

Nhung S\l danh gia cua Mac ve vai tr6 cua cang ty co phan cho thay m6 hinh kinh , doanh nay da mang nhung d(lc dieru mdi, cho phep thich ung vdi nhung doi h6i cua slJ

phat trien nen k.inh te thi tru<;1ng rna nhung hinh thai khac khong the dap Ung dUQC Chung ta co the neu ra mc)t so d~c diem sau day :

nhan rna von kinh doanh do nhieu ngudi d6ng g6p dudi hinh thllc co phan Khac voi doanh nghi~p chung von, cac co dong- ngudi cap von cho c6ng ty,- chi c6 tnich nhi~m

vdi cac cam ket tai chinh cua cong ty trong gidi h?n so tien rna hQ dong g6p dudi hinh thuc mua co phieu, nghia Ia cac co dong chi chiu tnich nhi~m ve cac khmin TIQ cua cong

ty trong ph?rn vi so -tien rna hQ da bo ra Trang trudng h<;1p cong ty bj pha sfm thi hQ cling chi mat so tien da dau tU vao c6ng ty rna th6i, kh6ng chiu trach nhi~m v6 h?n nhu hinh thllc kinh doanh m¢t chu ho~c chung von Nhd d~c diem nay, n6 da k.hac phvc dUQC trd ng~ti· quan tr<?ng rna cac hinh thai doanh nghi~p khac khong may k.hi d~m ID?O

hiem d~ th\fc hi~n cac d\f an kinh doanh ldn Bang each ban cac c? phieu, trai phieu cho nhung ngudi c6 von muor: dau tu de gia tang thu nh~p, n6 da lam nhung ngudi nay khong phai e ng?i nhung M.u qua tai chinh c6 the xay ra doi vdi toan b¢ gia san cua hQ.-

Nhu v~y nhd d~c diem cua hinh thai cong ty co phan - mQi co dong· bay gid chi c6 tnich nhi~m phap ly huu h?n va cong ty la m¢t hinh thuc thu~n l<;1i de kinh doanh, c6 tu each phap nhan rieng bi~t - da cho phep khac ph1,1c du<;1c ph an ldn cac 'trd ng?i d~t ra cua hinh thai kinh doanh chung von N6 bo sung cho doanh nghi~p m¢t hinh thai phap

ly gan nhu hoan h£'10 de huy d¢ng nhung lU<;1ng von ldn trong xa hc)i

vi nhiing so ti'en nho gianh givm cua nhieu gia dinh neu de rieng khong dude l{lp m¢t doanh nghi~p nho, va do d6 khong the dem ra kinh doanh du<;1c, thi r6 rang sv c6 m~t

cua cac cong ty co phan del t?O dieu ki~n cho hQ c6 co hc)i de dau tu m('Jt each c6 IQi va

tren c6 the du<;1c glii 6 ngan hang hay mua trai phieu Song hinh thllc co phan c6 sue

hap dan rieng rna cac hinh thuc khac khong the thay the ctu0c Tlu1 nluft, vi~c mua co

I

phieu kh¢ng nhung dem l~i cho co dong lQi tuc co phan (bang ho~c cao hon ·hli suat tfen gui ngan hang) rna con hua hyn maiig den cho co dong m¢t khofm thu nh~p

"ngam" nhb vi~c gia tang trj gia co phieu khi cong ty lam an c6 hi~u qua 77Ht lzai, cac

co dong c6 quyen dUQC tham gia quan ly theo dieu ·1~ cua c6ng ty dUQc phap lu~lt bao

I dam, dfeu d6 lam cho quyen so huu cua co dong tro nen C\1 the va c6 sue hap dan hon

, 1 Tlitt ba, co dong c6 quyen duQc uu dai trong vi~c rnua n;hung co phieu mdi phat hanh

cua cong ty trudc khi duQc dern ban r¢ng rai cho cong chung

thac dUQC ngay ca nhung so tien tiet ki~m nho nhat trong c6ng chung Nha kinh te hc;c Samuelson da danh gia nhu sau : "San xuat Ion c6 hi~u qua ve rn~t ky thu<}t va m(lt c6ng ty ldn la rn¢t each c6 lQi de cac nha dau tt1 chia se cac rui ro kh6ng the khac phvc dUQC cua ddi song kinh doanh K.h6ng c6 trach nhi~rn phap ly hu~ h~n va cong ty, thi dieu dOn gian la rn¢t nen kinh te thi trudng kh6ng the nao thu hai lQi ich CO dUQC khi nhung IuQng tt1 ban Ion din dUQC thu hut vao nhung c6ng ty voi qui rn6 c6 hi~u qua, san xuat ra nhieu lo~i san ph<'lm bo sung cho nhau, chia se nhung rui ro va su dt,mg tot nhat

kinhte cua nhftng d~n vi nghien cuu Ion va kien thuc quan ly." (57,2,80)

"

+ Hlnh th<ii cong ty co phan da thvc hi~n duQc vi~c tach quan h~ so huu khoi qua trinh kinh doanh, tach quy'en so hiiu voi quy'en quan ly va sit d\lng, t~o nen rri¢t hinh thai x~fh¢i hoa so huu cua dong dao c6ng chung 0 m¢t ben, con ben kia la tang lop cac nha quan td kinh doanh chuyen nghi~p su dt;mg tu ban xa h¢i cho cac cong cu¢c kinh doanh quy rna Ion Khi ~ac cong ty co phan ra dbi, Mac da chi ding : "Quyen so huu cua tu ban bay gib da ho~m toan tach khoi chuc nang cua tu ban trong qua trinh tai san xuat th\}c te, cung h~t nhu chuc nang d6 the hi~n thong qua ngtidi quan ly, tach khoi

quyen sa huu tt1 ban" (7,535)

Nhung ngubi d6ng vai tro so huu trong cong ty co phan khong tn.rc tiep dung ra kinh doanh rna uy thac chuc nang d6 cho b<) may quan ly cua cong ty Ban than cCJngty dUQc

phap lu~t thua nh~m nhu m¢t phap nhan d¢c l~p tach rbi voi cac ca nhan g6p von va

kiem saat n6 Nho d6 cong ty co phan th~n h~mh u1t ca cac ha~t d¢ng kinh daanh dudi danh _nghia cua chinh minh va nh?n trach nhi¢m d~n cung vdi cac cam k~t tai chinh cua

co~g ty Trang co cau tO chuc cua m¢t cong ty co phan, phan anh n1t r6 d~c diem ve s~

phfrn djnh giua quyen Sd huu va quyen quan ly kinh daanh Lu~t c6ng ty cua nhieu nude deu neu ra hai to chuc chinh d~li di~n cho quyen so huu cua cac co dong trong cong ty : Dq.i h9i c6 dong va h9i d6ng qudn trf Quyen so huu toi cao doi vdi cong ty thu(lc D<;li h(li co dong D~i h¢i co dong thubng dUQC to chl!c moi nam m¢t 'Jan de l~a

chQn va bai mien H(li··4iong quan tri, quyet dinh sua doi Dieu 1¢ cong ty, phan chia l<)i

· nhul).n co phan, phat hanh them co phieu ho~c hQp nhat vao cac cong ty khac H¢i dong quan tri dUQC bau ra CO trach nhi¢m baa toan va phat trien gia tri cac khoan von dau tu cua co dong Ch~c nang chu y~u cua n6la dua ra nhung chi dan mang linh chien Iuoc baa gam nhung ke hac;tch tfd chinh va nhung quyet ·djnh dau tu ldn Ta~m b¢ hoc;tt d¢ng qm\n ly kinh daanh thu¢c ve Ban gidm d6c di'eu hanh Ben c?nh d6, Dc;ti h¢i co dong cung bau ra Ban kilm sodt thl,lc hi~n vi~c kiem tra, giam sat ho(;lt d(lng cua cong

ty de baa v~ lQi ich cho nhung ngubi g6p von

S1,1 rna ta gian Iuoc h~ thong to chuc trong cong ty co phan : D<;li h(li co dong - ·H(li dong quan hi -Ban ·gmm doc dieu hanh - Ban kiem saat, phan anh Sl,l tach bi¢t hQp ly

· giUa quyen SO hllu va quyen qm\n ly kinh daanh,da d6, n6 dap Ling dUQc m¢t each kha

ly tuong nhung yeu cau cua kinh daanh qui m6 ldn Nhb d~c diem nay, rna trong nen ldnh te thi trubng hi~n dc;ti, cac cOng ty co phan da phat trien d~n qui mo khong Iov

hinh th~mh cac t~p doan cong ty CO tinh quoc gia va xuyen quae gia Quyen Sd huu cua n6 thu(lc ve hang V?n, hang tri~u cac CO dong nh6 va khOng ffiQt ai ho~c nh6m nao c6 the nam dUQC co phan toi da C6 the n6i ngay nay, S\l ton t?i va phat trien cua m(lt cOng ty co phan ngay cang it d\la vao moi quan h~ sd huu cua cac co dOng rna tuy thuc)c ngay cang nhieu vao nhan t<l chu yeu a hi~u nang quan tri va dieu hanh c cOng ty Slj thay doi nay da cho phep Samuelson di den ket Iu~n ding : "Cac doanh nghi~p ngay nay do thj trubng chu khOng do cac co dOng kiem saat"(57,2,85)va cho rang mc)t cu(lc

each m~mg ve quan ly cong ty da ra ddi thay the "ngudi chi buy thdi xua cua nen cong

dl,fng m¢t xi nghi~p Ion, thuong c6 doi chut d~c tinh cua ke phieu luu va thai dO bat chap, cong chung" bang "dC)i ngu nhung ngudi qudn ly chuyen nghi?p c6 tam quan tr9ng ngay cang tang"(57,2,85)

+ Cac cO phie'u va trai phie'u thong thuong cua cong ty c6 phfin co the' duQc chuye"n nhU<)ng d~ dang tren thj truong chtl'ng khoan Cac co dong c6 the rut l~i von cua minh

de dau tU VaO ffiQt COrfg CUQC kinh d9anh khac bang each ban cac CO phieu, trai phieu

va mua cac co phieu, trai phieu d nhung cong ty rna minh muon M~t khac, cac co phieu cua mC)t cong ty co phan chi duQc thanh ly khi cong ty pha san; vi the bat ke c6 bao nhieu co dong ban co phieu ho~c chet di va bat ke co phieu duQc chuyen chu baa rihieu Ian do ban ho~c do thila ke, CUQC song cua doanh nghi~p van tiep tt,lC m¢t each binh thucng rna khong bi anh huong C6 the n6i, cong ty cd ph'O.n ·va thi mtong ciulng

klzoan Vtta duy trl dtl(JC S~{ 6n djnlz CUQ doanh nghi¢p, dang t/u)i Vt?a tq,O nen S~ di chuyln

linh hoq,t etta cdc lu6iig v&t xa ht)i Nhu v?y, d~c diem nay cua.c6ng ty co phan ton t~i

khong the tach rdi voi sv duy tri va phat trien cua thi truong chung khoan

Nhd S\1 phat trien vi hoan thi~n cua thj trudng cbung khoan, kha nang buy dC)ng von

dau tu duQc md ra bet sue r(>ng nii, n6 cung cap cho nhung cd h¢i d~m tu da d~ng, don gian, devdang va thu~n ti~n cho dong dao cong chung M~t khac, n6 khong chi la noi

CUFlg cap von rna con }a ndi xep d~t va phan phoi }~i cac CO h(li dau tU thea cac nbu dl.u dau tu da d~ng cua cong ty va cong chung

6 day, vai tro cua cac chu ngan hang va nhflng nguoi buon ban co phieu bet sue quan trQng HQ gop phan chuyen doi cac khoan dau tu thong qua mua ban ·co phieu, tnii phit!u, hoi phieu v.v tren thi truong cho mQi ngudi va khuyen khich cac cong ty moi thanh l~p buy d(lng von va dung v11ng dUQC trong kinh doanh "Kl1i m(lt cong ty

mdi thanh l~p, con chua dung v11ng tren thuong truong q6 Ia luc n6 can c6 nhung nha

&iu tu tao b~o, dam chap nh?n m~o hiem de c6 lQi nhu~n cao Khi cong ty da on djnh

I I

vung chac, cac nha dau tu th~n trc!ng rndi vao CUQC; Gia co phieu da tang len., nhung bu

!9-i c6 d(> an tofm cao Cac nha d"fm tv tao b9-o da c6 the ban l9-i co phieu, thu duc;1c

kh~an lc;1i nhu~n von Ia rn\]C tieu cho rn9-0 hiem cua hQ de tiep t\]C thea duoi m¢t CUQC dau tU tao b9-0 khac N'en ldnh te can phai CO cac nha dtlu tV tao b9-0 va CO Sl,! chuyen doi giUa cac lo?i nha dau tu de thuc dfiy qua trinh hinh thanh cac doanh nghi~p rndi hay cac dl,l an dau tu rndi Nhung ho:;tt d¢ng "dau co" ldeu nhu the c6 rn(lt vai tro quan trQng va ducjc khuyen khich 0 cac nvdc"(33,2)

Landi cung cap v6ri~ ndi h¢i tv cac Cd h¢i va nhu cilu dau tu, thi trucng chung khoan

.rhan ung rat nh?Y ben vdi nhung thay doi, giao d¢ng cua nen kinh te Chinh Vl v~y, sau nay, Nha nude vdi tu each la m¢t "tu ban tai chinh" ldn nhat da coi th1 trucng chung

' khoan nhu cong Cl,l de ?ieu tiet cac Iuong tai chinh va tien t~ n6i chung bang each qui djnh cac ho9-t d¢ng cua n6, born vao hay hut ra cac Iuong cong tnii, tnif phieu chinh phu, qua d6 dieu chinh m(lt phan khoi luc;1ng tien t~ trong nen kinh H~

Vdi nhung d:;tc diem dvc;1c trinh bay o tren, cac cong ty co phan da thl,!c sl,l d6ng vai tro to chuc trong nen kinh te~heo nhung yeu cau cua thi trubng C6 the n6i, vdi Sl,l phat trien cua nen kinh te thi trVCng, chu nghia tU ban da lcji d\]ng dUc;1C rna hinh cong ty co· pban ve nhfi~g kh~· nang bien doi Va thich nghi ~hm~h nh?y cua n6 trong Cd che thj trUOng, ve vi~c ap d\]ng tien be) khoa hQC ky thu~t de phat trien rn(lt each nhanh chong nang }l,!C san xuat, do d6, da d9-t dVc;1C nhung thanh qua to Jon trong qua trinh xa h(li

boa tu ban va phat trien ll,!C IVc)ng san xuat Ngay nay, hang ngan t~p doan cong ty

I

khong lo c6 tinh chat quae gia va xuyen quae gia dang gop phan t?o nen sue rn:;mh kinh

H~ cua rnoi nude va tharn gia dac lt,tc vao cac qua trinh qut)c te hoa doi song kinh te quoc te

S1,1 lu~n giai tren ve qua trinh hinh thanh va phat trien cong ty co phan thea quy luUt tien hoa cua doanh nghi~p dl,!a tren tieu thl!c ve qua trinh xa h(li hoa so huu cho phep khang djnh xu Jzu6ng phat min tdt yftl ctia loq.i hlnh cong ty c6 phfm trong n~n A.:inh ti

thi tntiJng a mtdc ta Dieu nay la can thit~t 9e xac l~p nhung Cd so cho vi~c xay dl,!ng cac

lu~n cu khoa hQc nbam phan tich va thl,!c hi~n vi~c chuyen m¢t so doanh nghi~p nha nude th~mh cong ty co phan , tien tdi hinh th~mh cac t~p donn cong ty quae gia du sue

·vuon ra thi tn.rbng quae te Nhb vai tro va nhung d~c diem uu ~i~t cua hinh thai cong ty

CO phan trong nen kinh te t~l trUOng nen n6 dUQC coi la COil dUang fu1u hi¢u n/uft de cni

tO cac doanh nghi~p nha nude dong thdi van ciing CO dUC)C vai tro ciia khu VlJC kinh te

nha nude bang each di chuyen linh ho<;lt cac nguori von co phan ciia minh vao cac c6ng

ty co phan 0 cac linh V\lC can thiet c6 S\1 dieu tiet va kiem soat cua Nha nude

CHVONG II

NHDNG VAN DE ruvc TIEN c6 PHAN HOA DOANH NGHitP NHA NlJOC QUA KHAO cvu KINH NGHitM

cuA MOT so Nl16c TREN nnf GIOI

Trang chuang nay, d!Ja tren nguon tai li~u thu th?.p dUQC con rat khiem ton, chung

ta se co gang mieu ta thvc tien va h~ thong hoa c:ic mve tieu, d?.c diem, buck di, phuong phap cua qua trinh co phan haa duQc· tien h~mh ph a bien o nhieu nude tren the gidi Tu d6 rut ra nhung d~C' trung Cd ban g6p phan gQi y ve m~t quan diem va phuong phap lu?.n eha cae cong vi~c ehu~n bi va tien hanh qua trinh co phan haa cac daanh

I KHU VljC KINH TE NHA NlJOC VA QUA TRiNH DANH GIA LA.I VAl TRO CUA NO TRONG

·:-·

NEN KINHTE

I.l Vni tro va Sl,f phat tri~n cua khu Vl_{C kinh te' nha nU{Jc

Thea Baa eao ve tinh hinh xa h¢i the gidi, nam 1985 eua Lien hQp quae, kinh te quae doanh (hay con gQi la kinh te nha nude) duQc hieu la khu V\fe kinh te baa gam

"nhung doanh nghi~p do nha nude nam toan b¢ ho;}c m¢t phan so huu va Nha nude kiem sa at tdi m¢t mtic d¢ nh~lt dinh qua trinh ra quyet dinh eua daanh nghi~p11(80) 6

moi nude nude deu c6 quy djnh khae nhau ve mue d¢ so huu cua Nha nude trang doanh nghi~p nha nude (DNNN), chang h~n o Italia nhfrng doanh nghi~p c6 co phan nha nude 25% tro len duQc cai la DNNN, con o c¢ng haa Trieu Tien thi ty 1~ nay Ia · 10% tro len K.inh te nha nude c6 mZit 0 hau het cac quae gia tren the gidi va da tro

;thanh mt)t b¢ ph~n quan trQng c6 tae dt,mg thiet th!Jc trong co cau kinh te cua rnoi

·nude Tuy nhit!n, tuy thea chu truong, chinh sach va dfeu ki~n c1,1 the cua m6i nude rna khu vvc kinh te nha nude c6 ph~m viva mile d¢ ha~t dOng khac nhau

6 cdc nude t11 bdn phdt triln dlJa vao hQc thuyet kinh te cua Keynes de thvc hi~n

m¢t h~ thong cac chinh sach can thi~p cua Nha nude v~o nen kinh te nham dieu tiet chu kY phat trien Chi tieu cua Chinh phu trong vi~c xay dtJng va phat trien cac xi

thu¢c ve linh VlJC then chat cua nen kinh te due)c coi Ia cong C\} can thi~p tn;rc tiep va chu yeu de giai quyet vi~c lam va thu nh~p, kich thich tang nhu c~u tieu dung, baa dam duy tri toe dQ tang trudng kinh te on dinh Khu VlJC kinh te nha nUde 0 cac nUde tU ban phat trien, m::}.c du chi~JJI tY trQng thap trong GDP ctia moi nude, nhung da c6 nhung d6ng gop quan trQng va duy tri UUQC toe d¢ tang truong on d!nh trong thdi k)r dai Clia

nhflng nam 60 - 70

6 cdc nude xay d~tng ntn kinh tt XHCN thea rna hinh kinh te chi huy va ke ho~·ch

t~p trung da v~n dl,lng hQC thuyet Mac-Lenin de thvc hi~n che d¢ c6ng hflu ve tu li~u

san xufrt ma.Nha nude la d?i di~n, coi d6 la nen tang kinh te de xo:fbo sv phan hoa giau ngheo, bat c6ng trong xa h¢i do kinh te thi trudng va che d¢ tu huu gay ra va xay ctvng m¢t xa h¢i cong bang do nhan dan lao d¢ng lam chu Trang qua trinh xay dvng CNXH, cac nude da qua nhftn m(i.nh vao nhi~m V\1 va vai tro kinh te cua Nha nude, coi n6 la hi~n than cua che d¢ cong huu, c6 sue m:;mh toan nang trong vi~c to chuc mQi ho~t d¢ng kinh te cua xa h¢i Do d6, tat ca cac nude di thea con duC:lng XNCN deu thlJC hi~n vi~c quae hliu hoa va md rt)ng ffi(;lnh me khu VlJC kinh te nha nUde ra hau het cac nganh kinh te, vdi t)i trQng tuy~t doi trong nen kinh te quae dan, COl d6 }a ffi\}C tieu

co ban cua qua trlnh cong nghi~p hoa va xay dlJng nen kinh te XHCN

6 cdc nude dang phdt trie~1, sau khi da thoat khoi che d¢ tht,rc dan kieu cu va gianh

dUQC d¢c l~p ve chin.h tri, thi sv can thi~p trvc tic:~p cua Nha nude thong qua quae hDu hoa cac Cd SO kinh te cua tU ban nude ngoai va xay dt,rng cac cd SO c6ng nghi~p quae doanh tro nen rat pho bien Da so cac nude dang phat trien luc bay gib deu chiu anh huang cua ly thuyet kinh te cho ding so huu nha nude uu vi~t hon so huu tu nhan, vi nhd n6 vi~C tht,rc hi~n cac ke ho~ch dau tU tfl;1C tiep VUO cac Jinh VlJC UU t~en CUa nen

kinh te se tiet ki~m tong muc dau tU va tang phuc IQi xa h¢i cho nhan dan Quan diem nay phu hc)p vdi cac dieu ki~n ve chinh tri, kinh te, xa h(li trong thdi kY cac nude moi

gia~h d¢c 11:tp da t(,lo ra khuynh hudng ly tuong hoa vai tro cua Nha nude Khuynh hudng nay duc)c cung co them boi m(lt tinh than chong CNTB m~nh me vdi che d¢ tu huu va t\t do kinh doanh du<)c coi Ia nguyen nhan cua s1,1 ngheo kho, bat binh dang, sv b6c I¢t va ap buc thvc dan, cung nhu duc>c thuyet ph\lc boi nhung tam guang d?t duc>c

sv thanh cong cua nhieu nude da gianh duc)c d¢c I~p, cam ket di thea che d¢ ke ho(,lch hoa t(lp trung de th1,1c hi~n-m¢t nhip d¢ cong nghi~p hoa het sue nhanh chong

sv ton t?i cua kinh te nha nude c1 hau het d.c nude tren the gidi chung to s1,1 ciln thiet khach quan cua khu vvc nay trong boi canh phat trien kinh te hi~n d<,li,khi cac ho(,lt

'

d¢ng quari.Iy vi rna doi hoi Nha nude phai dong vai tro ngay cang to ldn trong nen kinh

te C6 the n6i, khu vve kinh te nha nude giu vai tro nhu m¢t cong c1,1 kinh te cua Nha nude, vim thl)c hi~n chuc nang kinh te vita lam m¢t phfm chuc nang xa· h¢i, g6p phan thl,!c hi~n sv tang tru6ng va on djnh nen kinh te moi nud·c Tren thl)c te, khong m¢t nUde nao ](,li kh6ng SU dt,Ing cae xi nghi~p nha nude d cac Jinh V\lC quan trQng nham

'

thl)c hi~n chuc nang kinh te vi rna d%\c bi~t vi Ic>i ich to~m xa h¢i C6 the ke ra m(lt so linh vvc· sau :

- Nhung nganh thu(le Cd so h(,l tang cua nen kinh te nhu nang ]Uc)ng, giao thong v~n

tai, bUU di~n, ngan hang Va baa hiem can S1_1 tham gia cua khu yVC kinh te nha nUde nham t(,lO dieu ki~n on dinh Va phat trien qua trinh tai san xuat n6i churig

- Nhung nganh eong nghi~p n?ng 11

co dien " nhu Iuy~n kim, d6ng tau, may rn6c la

nhung nganh kinh te it sinh IQi nhung c6 tam quan tr9ng baa dam cho sv tang truong cua nen kinh te

- Nhung nganh kinh te chien luc)c baa darn day nhanh tien b¢ khoa h9c - ky thu~t,

tren ca so cling co vi tri C(,lnh tranh cua dat nude trong nen kinh te the gidi 06 Ia nhung nganh CO ham )Uc)ng von, khoa hQC va cong ngh~ cao nhU hang khong VU tn,l,

nang luc)ng nguyen tu, che t(,lo o to, di~n tu, che bien dau m6

- Nhung nganh thu¢c ve vi~c san xuat va ctich V\1 cac Io~d hang hoa cang c¢ng can thiet cho sinh ho(;lt xa h(li dUc;lc Nha nude trQ cap ho(lc bu 16 nhu giao dl,IC, y te, van hoa, bao v~ rnoi trudng

Nhll v~y, du phat trien thea hudng nao, moi nl.ldc deu c6 khu VlJC kinh te nha nude St,t khac nhau chu yeu o muc d¢ chiem giu cua so hiru nha nude trong cac nganh, cac Iinh vvc cling nhu cac rn1,1c tieu va each hoSJ.t d(lng cua cac DNNN o tung nude C6 the thay ry trQng cua khu Yl;c kinh te Nha nude trong nen kinh te quoc dfm phan bo o cac nh6rn nude tuy theo mti~ d~ v?n d1,1ng co che kinh te th\ trudng hay co che kinh te ke hoSJ.ch hoa t?p trung.(Xern bang sau)

Dva tren cae so li¢u nay e6 the thay o nh6rn eae nude tu ban phat trien, khu vvc kinh te nha n11dc ehiern ry trQng thap tuong ung vdi trinh d(l eao cim kinh te thi trudng

6 nh6rn eae nude xay ctvng XHCN bang rna hinh ke hoSJ.eh hoa t~p trung thi ry trQng khu vvc kinh te nha nude chiern hau ·nhu tuy~t doi .Con doi vdi nh6rn cac nude dang phat trien thi sv Iva ehQn hai rna hinh phat trien cua hai nh6rn nude tren se qui dinh ry

trQng khu vvc kinh te nha nud~ 0 rnuc d(l cao thap khac nhau