TÌM HIỂU TỤC ĐI SIM CỦA THANH NIÊN DÂN TỘC VÂN KIỀU Ở MIỀN NÚI TỈNH QUẢNG TRỊ

Mùa xuân là khoảng thời gian lãng mạn của thanh niên nam nữ người dân tộc Vân Kiều. Đi Sim là một phong tục truyền thống

TÌM HIỂU TỤC ĐI SIM CỦA THANH NIÊN DÂN TỘC VÂN KIỀU Ở MIỀN NÚI TỈNH QUẢNG TRỊ

AN INVESTIGATION IN TO THE CUSTOM OF “GOING SIM” OF VAN KIEU THE YOUTH IN THE HIGHLANHD OF QUANG TRI PROVINCE

GVHD : ThS LƯƠNG VĨNH AN

Khoa Ngữ văn, Trường ĐHSP Đà Nẵng

SVTH : DƯƠNG THỊ THU TRANG

Lớp : 04CVH1, Khoa Ngữ văn, Trường ĐHSP Đà Nẵng

TÓM TẮT

Mùa xuân là khoảng thời gian lãng mạn của thanh niên nam nữ người dân tộc Vân Kiều Đi Sim là một phong tục truyền thống, là cách đi tìm người yêu của con trai con gái Vân Kiều ở miền núi tỉnh Quảng Trị Thanh niên Vân Kiều khi đến tuổi dựng vợ, gả chồng, họ được phép đến ngủ ở những ngôi nhà Xu Trong những buổi đi Sim ấy, họ trao cho nhau những câu hát giao duyên đầy tình cảm lãng mạn Họ có thể ngủ lại ở những ngôi nhà rẫy trong rừng Khi đã phải lòng nhau, chàng trai sẽ tặng cho bạn gái mình một chiếc vòng bạc để thay lời yêu thương Tuy nhiên, luật tục người Vân Kiều cũng qui định, khi chưa thành vợ chồng, nếu có quan hệ tình dục thì sẽ bị phạt và trục xuất ra khỏi cộng đồng Đi Sim đã trở thành một nét thuần phong mỹ tục của người Vân Kiều ở Quảng Trị từ bao đời nay Chúng tôi mong rằng, những nhà quản lý có trách nhiệm xây dựng nên những ngôi nhà Xu cho các bạn trẻ Vân Kiều, để những đêm Sim của họ ngày càng tao nhã, lành mạnh hơn

SUMMARY

Spring is the time of love for romantic Van Kieu teenagers “Going Sim”, a traditionl nocturnal custom of Van Kieu people, is the occasion for teenagers to find their partners When Van Kieu boys and girls reach the age of maturity, they are allowed to sleep in the communal house On “going Sim”, they exchange romantic and sentimental songs They could aslo spend

a night in forest cabin and when they fall in love, the young men had to offer his sweetheart a sliver bracelet to prove his love However according to the law Van Kieu community, people involved in sexual intercourse before marriage must be expelled as a punishment from the community “Going Sim” has become a fine Van Kieu custom in Quang Tri province I hope local administrators should be built to make the night sounder, more decent, and romantic with the building of the communal houses for young Van Kieu people

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Đi Sim là một nét văn hóa lãng mạn của nam nữ thanh niên người Bru – Vân Kiều nói chung và người Vân Kiều ở Quảng Trị nói riêng Đó cũng chính là truyền thống đáng tự hào của họ Đi Sim là cách đi tìm người yêu của con trai, con gái dân tộc Vân Kiều từ bao đời nay Cái gì có thể mất đi nhưng tình yêu của con trai, con gái Vân Kiều thì xanh mãi như rừng Trường Sơn và chảy mãi như sông Đakrông Những đêm Sim lãng mạn trong cảnh núi sông trữ tình là nền tảng đầu tiên cho hạnh phúc lứa đôi của người Vân Kiều Nếp sống hiện đại kèm theo những luồng văn hoá không lành mạnh đang dần xâm nhập vào đời sống sinh hoạt của người Vân Kiều Tục đi Sim với những giá trị truyền thống tốt đẹp đang đối diện với nguy cơ có thể mai một

Tìm hiểu về tục lệ đi Sim của thanh niên Vân Kiều ở vùng núi Quảng Trị, chúng tôi muốn tìm về những giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hoá này, đồng thời thấy được những nét đặc sắc trong tục đi Sim Qua đó, mong muốn tất cả nam nữ thanh niên Vân Kiều biết trân trọng, gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống, đừng để hoen ố, mai một đi những nét văn hoá độc đáo, những giá trị đã làm nên bản sắc của dân tộc mình

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung tìm hiểu về tục đi Sim của người Vân Kiều ở miền núi tỉnh Quảng Trị, với những nét văn hoá tiêu biểu được thể hiện trong tục lệ này

Trong khuôn khổ cho phép của một đề tài khoa học, phạm vi nghiên cứu được giới hạn:

- Phạm vi không gian: tập trung chủ yếu ở hai huyện Huyện Đakrông và Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị

- Phạm vi nội dung nghiên cứu: đề tài đi sâu nghiên cứu về những luật lệ của tục đi Sim; cách thức và quá trình đi Sim như thế nào; những làn điệu dân ca và những nhạc cụ truyền thống đi kèm với những làn điệu dân ca hát giao duyên trong những buổi đi Sim; thời gian, địa điểm diễn ra buổi đi Sim

3 Lịch sử nghiên cứu

Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu về tục đi Sim của thanh niên dân tộc Vân Kiều

ở Quảng Trị, chúng tôi đã tiếp cận được một số bài viết và công trình nghiên cứu đáng lưu ý

Bức tranh văn hoá các dân tộc Việt Nam, của tác giả Nguyễn Văn Huy (Chủ biên)

,Truyện kể về phong tục, truyền thống văn hoá các dân tộc Việt Nam, Tập 1 của Nguyễn Trọng Báu, Tình yêu và hôn nhân của người Vân Kiều của tác giả Côn Giang, Lễ cưới của người Bru

– Vân Kiều” của Hồ Côn, Tập tục hát Sim – khát vọng tự do yêu đương của dân tộc Bru – Vân Kiề của tác giả Nguyễn Hữu Quý, “Âm nhạc cổ truyền Quảng Trị” của Sở văn hoá

thông tin Quảng Trị,

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp điền giã, khảo sát thực địa;Phương pháp điều tra, phỏng vấn; Phương pháp so sánh; Phương pháp phân tích, tổng hợp

5 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục đề tài chúng tôi được chia làm các chương chính sau:

- Chương một: Quan niệm về tình yêu và hôn nhân của người Vân Kiều ở Quảng Trị

- Chương hai: Đi Sim - một phong tục mang bản sắc truyền thống của nam nữ thanh niên Vân Kiều ở Quảng Trị

NỘI DUNG

Chương một : QUAN NIỆM VỀ TÌNH YÊU VÀ HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI VÂN KIỀU Ở QUẢNG TRỊ

1.1 Đôi nét về người Bru – Vân Kiều

Người Bru – Vân Kiều được xem là dân tộc cư trú lâu đời ở Trường Sơn Xưa kia người Vân Kiều đã từng sinh tụ ở miền Trung Lào, sau do những biến động lịch sử họ phải di

cư đi các nơi, một bộ phận đi theo hướng tây bắc sang Thái Lan, một bộ phận đi về hướng đông tụ cư ở tây Quảng Trị, họ dựng làng ở xung quanh hòn núi Viên Kiều, về sau gọi là người Vân Kiều Dần dần với tục lệ du canh du cư, họ di chuyển dần về miền núi hai tỉnh lân cận là Quảng Bình và Thừa Thiên Huế[10.77] Hiện nay tổng số dân của đồng bào Bru – Vân Kiều khoảng 40.132 người Có người cho Bru là tên tự gọi của dân tộc này Tên gọi khác là Bru, Vân Kiều Với các nhóm địa phương bao gồm Vân Kiều, Trì, Khùa, Ma Coong[4.21] Trải qua bao thăng trầm của lịch sử người Vân Kiều đã sáng tạo nên những nét văn hoá riêng trong đời sống vật chất cũng như tinh thần của mình, đó chính là những cái làm nên bản sắc độc đáo của tộc người này Những nét văn hoá đó thể hiện qua đời sống tâm linh, các nghi lễ thờ cúng, những luật tục truyền thống và các mùa lễ hội Được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền, đến nay, người Vân Kiều nơi nơi đã không còn tập tục du canh,

du cư mà dần đi vào ổn định, an cư lạc nghiệp, ai cũng có cơm ăn, áo mặc trẻ em được cắp

sách đến trường, sức khoẻ của đồng bào được chăm sóc đảm bảo, thông tin đại chúng đều được cập nhật mỗi ngày

1.2 Người Vân Kiều ở Quảng Trị

Ở miền núi phía Tây Quảng Trị hiện nay có khoảng 26048 người dân tộc Vân Kiều

sinh sống tập trung chủ yếu ở hai huyện miền núi Hướng Hoá và Đakrông với diện tích khoảng 2123,32 km2

, ngoài ra còn sống rải rác ở vùng núi một số huyện như Vĩnh Linh, Cam Lộ[10.77] Người dân tộc Vân Kiều ở miền tây Quảng Trị bao đời nay vẫn tự hào vì đã lưu giữ được những giá trị văn hoá truyền thống quý báu của dân tộc mình Bên cạnh niềm tự hào cách mạng, họ có cả một gia tài văn hoá cũng đáng trân trọng Những phong tục, nếp sống được truyền từ đời này qua đời khác, dù chịu ảnh hưởng của nền văn hoá hiện đại tiếp thu từ người Kinh nhưng họ cũng biết chọn lọc, và không quên gìn giữ những nét làm nên bản sắc của dân tộc mình

1.3 Những quan niệm truyền thống về tình yêu và hôn nhân của người Vân Kiều

ở Quảng Trị

Người Vân Kiều ở Quảng Trị quan niệm, tình yêu và hôn nhân là bước đánh dấu sự trưởng thành thực sự của mỗi con người, là khi con người đã tự ý thức và quyết định cuộc đời mình Nam nữ trước khi tính đến chuyện hôn nhân phải trải qua quãng thời gian tìm hiểu,trong quá trình tìm hiểu có giai đoạn rất quan trọng chính là đi Sim Sau khi hai bên đã thấy tâm đầu

ý hợp sẽ về báo với cha mẹ Sau khi hai bên gia đình thống nhất, đám cưới sẽ được tiến hành theo nghi thức truyền thống Sau lễ cưới, đôi vợ chồng còn phải làm lễ cưới lần thứ 2 khi có điều kiện về kinh tế, gọi là lễ Khơi, để người vợ chính thức được coi là thành viên dòng họ nhà chồng Hiện tại, gia đình một vợ, một chồng ngày nay của người Vân Kiều phần lớn đã được xây dựng trên sự cảm thông và tình yêu của đôi nam nữ Tình yêu và hôn nhân của người Vân Kiều ở Quảng Trị hết sức đặc biệt, tuy nhiên nó cũng rất hiện đại, phù hợp với xu thế phát

triển của đời sống tiên tiến

Chương hai :ĐI SIM – MỘT PHONG TỤC MANG BẢN SẮC VĂN HOÁ TRUYỀN THỐNG CỦA NAM NỮ THANH NIÊN VÂN KIỀU Ở QUẢNG TRỊ

2.1 Đi Sim - một phong tục truyền thống trong đời sống văn hoá của người Vân Kiều

Hoà chung với những nét đẹp văn hoá của những dân tộc trên đất nước ta, thanh niên nam nữ Vân Kiều ở miền núi tỉnh Quảng Trị với tục đi Sim đã làm nên nét bản sắc đặc biệt

cho dân tộc mình Con trai, con gái Vân Kiều khi đến tuổi trưởng thành họ tìm đến bên nhau

để bày tỏ tình yêu Việc tìm hiểu và bày tỏ tình yêu nam nữ theo tiếng gọi của dân tộc Vân

Kiều là đi Sim Đi Sim là một tập tục có từ lâu đời, là nét đẹp văn hoá, là khát vọng tự do yêu

đương của nam nữ thanh niên dân tộc Vân Kiều miền núi Quảng Trị

2.2 Diễn biến mùa đi Sim

2.2.1 Mùa trăng – thời điểm lý tưởng cho những buổi đi Sim

Tục đi Sim thường diễn ra vào các mùa trăng, nhất là những đêm trăng sáng Vì thế mùa trăng được xem là thời điểm lý tưởng nhất cho những buổi đi Sim, là thời điểm mà những chàng trai, cô gái Vân Kiều luôn trông ngóng, đợi chờ Hết mùa trăng này đến mùa trăng khác, nam nữ thanh niên Vân Kiều ở Quảng Trị vẫn giữ lấy tục đi Sim Họ cảm thấy điều đó như một lẽ tự nhiên không thể thiếu trong đời sống văn hoá tinh thần của mình Trải qua bao biến động đổi thay của lịch sử, các thế hệ người Vân Kiều nơi đây vẫn luôn trân trọng gìn giữ nét đẹp truyền thống này

2.2.2 Núi rừng, sông suối – không gian tình yêu của những đêm Sim

Các đôi trai gái Vân Kiều thường hẹn hò với nhau bên những bờ sông con suối, hay ở những ngôi nhà Xu giữa cảnh núi rừng thiên nhiên thơ mộng, để rồi nên vợ nên chồng Núi rừng, sông suối chính là những người bạn đồng hành thân thiết với những đêm tình yêu của con trai, con gái Vân Kiều Núi rừng, sông suối bản làng người Vân Kiều từ bao đời nay đã làm chứng cho biết bao mối nhân duyên như thế Từ thế hệ này sang thế hệ khác núi rừng, sông suối vẫn là người bạn đồng hành thuỷ chung với người Vân Kiều trong cuộc sống nói chung và trên con đường đi tìm tình yêu, hạnh phúc nói riêng

2.3 Hát giao duyên - khát vọng tự do yêu đương của nam nữ thanh niên người Vân Kiều

2.3.1 Nét đẹp của hát giao duyên

Đã bao đời nay, đồng bào Vân Kiều miền núi Quảng Trị vẫn lưu truyền một loại hát đối – một nét đẹp trong văn hoá ứng xử đầy chất thơ trữ tình, đằm thắm đã và đang tôn vinh vẻ đẹp văn hóa truyền thống, đặc sắc của dân tộc mình Đó là làn điệu hát giao duyên dành cho thanh niên nam nữ đến tuổi trưởng thành, họ hát với nhau trong những lần hò hẹn – đi Sim Cứ mỗi độ xuân về, những đôi trai làng, gái bản áo quần rực rỡ, sau khi đi thăm người thân, bạn

bè chiều lại kéo nhau ra bờ sông, bờ suối để hát đối Đấy là cơ hội để trai làng gái bản có dịp gặp nhau trao đổi tâm tình, ngỏ lời yêu thương

2.3.2 Những làn điệu dân ca trong hát giao duyên

Người Vân Kiều có rất nhiều điệu hát dân ca, nhưng những làn điệu dân ca được dùng

để hát giao duyên trong những buổi đi sim thì có ba loại chính đó là : Cha chấp, Oát, Xanớt

Cha chấp là loại hình đối đáp dành cho thanh niên nam nữ trong những buổi đầu hò hẹn Với

nhạc điệu ấm áp và ca từ trữ tình họ hát không phải để thử tài mà chỉ để bày tỏ nỗi lòng, thông tin cho nhau thân phận, hoàn cảnh và cảm nhận của mình về đối tượng Bước qua giai đoạn

đầu bỡ ngỡ còn nhiều nghi ngại, họ dần trở nên thân thuộc Làn điệu Oát giúp những đôi bạn

trẻ xích lại gần nhau hơn Tình yêu của họ lớn dần lên qua những lời ca, điệu hát Những câu

hát Oát như trở thành người mai mối dẫn dắt họ mạnh dạn tìm đến bên nhau Xà Nớt là làn

điệu dân ca để bày tỏ mong ước kết đôi của hai người yêu nhau Đó là khi họ tự thấy được niềm khát khao yêu đương của lòng mình, là khi họ thấy không thể thiếu được người mình yêu dấu trong đời

2.3.3 Những nhạc cụ truyền thống tiêu biểu đi kèm với các làn điệu dân ca

Kèn Amam đi kèm với làn điệu Cha chấp Trong những lần đi Sim và hát giao duyên,

con gái là người giữ kèn Amam Đây là loại kèn phải có hai người thổi và hát lên làn điệu Cha chấp để trao đổi tình cảm, giọng kèn trầm và âm vang Còn làn điệu Oát thì phải đi kèm với

kèn Tariền Loại kèn này được làm bằng ống trúc, có dùi năm lỗ tạo ra sau thanh âm trầm

bổng Kèn Tariền dành cho các chàng trai thổi ở các nhà Xu để thổ lộ tâm tình với bạn gái Các chàng trai vừa thổi vừa hát Oát để nói lên nỗi lòng thầm kín với người mình yêu Âm

thanh của tiếng kèn Tariền vì thế mà tha thiết, rạo rực Tiếng kèn Khui thì vang lên cùng với

làn điệu Xà nớt Kèn Khui là loại kèn thổi dọc có lưỡi gà làm bằng nứa rung tự nhiên Về cấu tạo, nó là 1 ống nứa dài 30 cm, đường kính 0,5 cm Điểm đặc biệt là cả hai người cùng thổi 1 ống Khi hai người cùng thổi Khui và hát Xà nớt tức là họ đã trở thành một đôi tâm đầu ý hợp

2.4 Những luật tục đi sim

2.4.1 Những luật tục được phép

Con trai con gái Vân Kiều đến tuổi trưởng thành, có thể đi Sim để tìm bạn đời, con trai Vân Kiều được phép qua nhà con gái chơi bất cứ lúc nào dù nửa đêm khuya khoắt mà không

sợ làm phiền bố, mẹ cô gái Khi đã phải lòng nhau, nếu không ngủ ở nhà xu thì đôi trai gái có thể rủ nhau ra rừng ngủ Cô gái mang theo 1 cái chăn, 1 cái gối, bẻ lá khô lót làm chiếu Đến sáng người con gái phải dậy sớm để về đâm lúa, múc nước, bẻ bắp cho gia đình.Tục lệ của

người Vân Kiều còn cho phép nếu chàng trai đã phải lòng với cô gái nào thì khi màn đêm buông xuống họ tìm đến nơi cô gái nằm, rẽ vách bật tín hiệu Đồng ý, cô gái sẽ mở cửa cho vào rồi họ lại dắt nhau ra rừng, ra chòi canh rẫy để tìm hiểu nhau

2.4.2 Những điều tối kỵ

Khi đi Sim, luật lệ đầu tiên mà đám thanh niên phải học là không được ép buộc con gái yêu mình, không được tranh người yêu và phải nhường cho người đến trước.Theo tục lệ của người Vân Kiều đôi trai, gái vào rừng ngủ không được đem chiếu, không được bẻ lá tươi lót làm chiếu.Nam nữ trước khi tính đến chuyện hôn nhân phải trải qua quãng thời gian tìm hiểu, khi tình cảm và sự chọn lựa đã chín muồi, phải được sự mai mối của ông bà mối, được sự đồng ý của hai gia đình, hai dòng họ trước Trong luật tục cũng như quan niệm của đồng bào Vân Kiều, khi chưa là vợ chồng của nhau thì tuyệt đối không được quan hệ tình dục với nhau, nếu vi phạm sẽ bị trừng phạt

2.5 Giữ gìn và phát huy những nét đẹp truyền thống của tục lệ đi sim của người Vân Kiều ở Quảng Trị

Người Vân Kiều ở Quảng trị từ bao đời nay vẫn luôn tự hào và yêu quý những truyền thống cha ông để lại Con trai con gái Vân Kiều luôn tự tin vào tình yêu mà mình tìm được sau những lần họ hẹn của những đêm Sim Tục lệ đi Sim vì thế mà có một chỗ đứng vững chắc trong lòng bạn trẻ Vân Kiều Đó là nét đẹp văn hoá, là nét thuần phong mỹ tục đáng được gìn giữ phát huy

KẾT LUẬN

Đi Sim - một nét sinh hoạt đặc sắc đã trở thành biểu tượng văn hoá của người Vân Kiều nói chung Con trai, con gái trưởng thành đều mong đợi những đêm Sim trữ tình, lãng mạn Họ sẽ tìm đến bên nhau, trao cho nhau những lời tỏ tình bằng những câu hát dân ca Oát, Cha chấp, Xà nớt thấm đẫm chất thơ và chân thành, nồng ấm Tình yêu của họ đẹp như đoá hoa rừng, hứa hẹn một mùa hạnh phúc Đi Sim là một hoạt động văn hoá mang tình truyền thống, nó nhắc nhở người Vân Kiều hướng về nguồn cội, trân trọng gìn giữ những thành quả sáng tạo của cha ông Những buổi đi Sim chính là những buổi giao lưu thân mật tạo nên sự gắn kết cộng đồng người dân tộc Vân Kiều ở các bản với nhau, tăng thêm tình thân, tình đoàn kết Hôn nhân giữa con trai, con gái các bản với nhau là nhịp cầu để tất cả bà con trong cộng đồng xích lại gần nhau hơn.Tục lệ đi Sim vì thế mà trở thành một nét đẹp văn hoá không thể thiếu trong đời sống đời sống tinh thần của người Vân Kiều Chúng tôi tin rằng, dù cuộc sống

có đổi thay thế nào thì nét văn hoá này vẫn mãi tồn tại, mỗi người Vân Kiều đều ý thức được giá trị truyền thống của nó để trân trọng, gìn giữ và tự hào

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nguyễn Trọng Báu (2007), Truyện kể về phong tục, truyền thống văn hoá các dân tộc Việt Nam, Tập 1 Nxb Giáo dục

[2] Mạc Đường (1964), Các dân tộc miền núi Bắc Trung Bộ, Nxb Khoa học, Hà Nội

[3] Nguyễn Văn Huy (1997), Bức tranh văn hoá các dân tộc Việt Nam, Nxb Giáo dục

[4] Lê Văn Hoan (1996), “Tìm hiểu đời sống kinh tế - xã hội ở một xã miền núi Quảng Trị”, Tạp chí Cửa Việt, số 19, tr 76 – 79

[5] Nguyễn Hữu Quý (2004) “Tập tục hát sim – khát vọng tự do yêu đương của dân tộc Bru – Vân Kiều”, Tạp chí Cửa Việt số 119, tr 66 –71