Slide môn quản lý công nghệ: Chương 1: Khái quát về công nghệ

CN là tập hợp các phương pháp gia công, chế tạo làm thay đổi hình thái, tính chất, hình dáng nguyên vật liệu hay bán thành phẩm sử dụng trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm hoàn c

Trang 1

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ

Các nội dung cần nắm được

CN

Các đặc trưng của CN

Công nghệ là gì?

Các thành phần của CN

I Khái niệm cơ bản về CN.

1 Công nghệ là gì?

a Xét về mặt ngôn ngữ.

- CN là nghệ thuật sử dụng công cụ

- Từ điển bách khoa tiếng Việt: CN là sự áp

dụng khoa học vào trong thực tế để tạo ra sản phẩm và dịch vụ

b Quan niệm cũ về CN.

CN là tập hợp các phương pháp gia công, chế tạo làm thay đổi hình thái, tính chất, hình dáng nguyên vật liệu hay bán thành phẩm sử dụng trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh

 Theo quan niệm này, CN chỉ liên quan đến sản xuất vật chất

Trang 2

c Định nghĩa CN của UNIDO

(The United National Industrial Development Organization)

CN là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và phương pháp

d.Theo Luật của Việt Nam:

- Luật KH&CN: CN là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công

cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm

- Luật CGCN: CN là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm

Bốn khía cạnh cần bao quát trong một định nghĩa về CN:

• CN là máy biến đổi

• CN là công cụ

• CN là kiến thức

• CN hiện thân trong các vật thể

• CN là máy bi ến đổi: Biến đổi đầu vào thành đầu ra

Đề cập đến khả năng làm ra đồ vật, đồng thời CN phải đáp ứng mục tiêu khi sử dụng và thỏa mãn yêu cầu về

mặt kinh tế nếu nó muốn áp dụng trên thực tế Đây là điểm khác biệt giữa KH và CN, KH ứng dụng chỉ quan tâm đến việc ứng dụng vào thực tế, CN lại quan tâm đến

cả vấn đề về hiệu quả kinh tế;

Vào

Sự khác nhau giữa KH&CN

KH

• Tìm tòi phát hiện chân lý (nguyên tắc, quy luật tự nhiên & xã hội)

• Tạo ra tri thức dưới dạng tiềm năng.

• Kiến thức KH là của chung, được truyền bá rộng rãi

CN

• Ứng dụng nguyên tắc, quy luật vào cuộc sống, vào quá trình SX.

• Tăng cường khả năng

SX ra vật chất phục vụ cho phát triển XH

• Thông tin CN là sở hữu riêng, gắn với bản quyền &

thương mại

• Công ngh ệ là một công cụ:

Khía cạnh này nhấn mạnh CN là một sản phẩm của con người, do đó con người có thể làm chủ được nó Vì là một công cụ nên CN có mối quan hệ chặt chẽ đối với con người và cơ cấu tổ chức

Đây là dạng tồn tại vật chất của CN.

Trang 3

• Công ngh ệ là kiến thức:

Khía cạnh này của CN đề cập đến cốt lõi của mọi

hoạt động công nghệ là kiến thức.

* Không nhất thiết phải nhìn thấy mới là CN.

* Cùng một CN nhưng những người khác nhau sử

dụng không phải đem lại kết quả như nhau.

* Muốn sử dụng một CN có hiệu quả thì con người phải

được đào tạo, cung cấp kiến thức và liên tục phải

cập nhật.

Đây là dạng tồn tại phi vật chất của CN Kiến thức

hàm chứa trong CN thể hiện sức mạnh của CN và sẽ

đưa vào sản phẩm, nó quyết định đến tính cạnh

tranh của sản phẩm.

• CN hi ện thân trong các vật thể:

CN dù là kiến thức song vẫn có thể được mua, bán Đó là do CN hàm chứa trong các vật thể tạo nên nó

Theo Trung tâm chuyển giao CN khu vực Châu á Thái Bình Dương (APCTT – The Asian and Pacific Centre for Transfer of Technology) CN hàm chứa trong bốn thành phần: kỹ thuật, kỹ năng con người, thông tin và tổ chức

e Định nghĩa CN của ESCAP:

(Ủy ban KT-XH vực Châu á Thái Bình Dương_Economic and Social Commission for Asia and the Pacific)

CN là kiến thức có hệ thống về quy trình

và kỹ thuật dùng để xử lý vật liệu và thông tin CN bao gồm kiến thức, kỹ năng, thiết

bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hóa và cung cấp dịch vụ

2 Các thành phần CN.

a Quan niệm cũ về các thành phần CN.

• Máy móc

• Con người sử dụng máy móc

b Quan niệm mới

T

CN hàm chứa

trong các vật

thể (máy móc,

thiết bị,

phương tiện,

công cụ và các

cơ sở vật chất

khác như nhà

xưởng) các vật

thể này nối với

nhau theo một

quá trình CN

I

CN hàm chứa trong các kỹ năng CN của con người làm việc trong CN

nó bao gồm:

kiến thức, kinh nghiệm,

kỹ năng, kỹ sảo mà con người tích lũy,

CN hàm chứa trong các dữ liệu đã được

tư liệu hóa được sử dụng trong CN (lý thuyết, các phương pháp, các công thức, các thông số,

bí quyết của

CN hàm chứa trong khung thể chế (quyết định

về trách nhiệm, quyền hạn, mối quan hệ giữa các bộ phận trong CN) thể chế này được dùng làm cơ sở

để xây dựng nên bộ máy để điều hành quá

Trang 4

c Chức năng, mối quan hệ tương hỗ

giữa các thành phần CN.

Các thành phần của một CN có quan hệ mật thiết, bổ sung cho nhau, không thể thiếu bất cứ một thành phần nào Tuy nhiên có một giới hạn tối thiểu cho mỗi thành phần để có thể thực hiện quá trình biến đổi, đồng thời có một giới hạn tối đa cho mỗi thành phần để hoạt động biến đổi không mất đi tính tối ưu hoặc tính hiệu quả

c Chức năng, mối quan hệ…

• Phần T: là cốt lõi của bất kỳ một CN, nó được triển khai, lắp đặt và vận hành bởi con người Nhờ máy móc, thiết

bị, phương tiện, con người tăng được sức mạnh cơ bắp

và trí tuệ Để dây chuyền CN có thể hoạt động được, cần có sự liên kết giữa phần kỹ thuật, phần con người

và phần thông tin Con người làm cho máy móc hoạt động, đồng thời có thể cải tiến, mở rộng tính năng của

nó Do mối tương tác giữa các thành phần kỹ thuật, con người và thông tin nên khi phần kỹ thuật được nâng cấp thì phần con người và phần thông tin cũng phải được nâng cấp tương ứng.

• Phần H: con người làm cho máy móc hoạt

động, đồng thời có thể cải tiến, mở rộng các tính năng của nó  con người đóng

vai trò ch ủ động của CN, con người quyết

định mức độ hiệu quả của phần kỹ thuật

Điều này liên quan đến thông tin (I) mà con người được trang bị và hành vi (thái độ) của họ dưới sự điều hành của tổ chức (O)

• Phần I: biểu hiện các tri thức được tích lũy trong

CN, nó giúp trả lời câu hỏi “là cái gì – know what”

và “làm như thế nào – know how” Nhờ những thông tin mà con người tiết kiệm những nguồn lực,

bí quyết chỉ riêng CN đó có  nhờ đó sản phẩm của CN có sự khác biệt so với các sản phẩm cùng loại Do đó phần thông tin thường được coi là sức

mạnh của một CN Tuy nhiên phần I lại phụ thuộc

con người, bởi vì trong quá trình sử dụng sẽ bổ sung, cập nhật các thông tin của CN Mặt khác việc cập nhật thông tin của CN để đáp ứng với sự tiến

bộ không ngừng của KH.

• Phần O: đóng vai trò điều hòa, phối hợp ba thành

phần trên của CN để hoạt động biến đổi có hiệu

quả Nó là công cụ để quản lý: lập kế hoạch, tổ

chức bộ máy, bố trí nhân sự, động viên thúc đẩy và

kiểm soát mọi hoạt động trong CN Người ta coi vai

trò của phần O là động lực của một CN Mức độ

phức tạp của phần O trong CN phụ thuộc vào mức

độ phức tạp của ba thành phần còn lại của CN Do

đó khi thay đổi các thành phần đó, phần tổ chức

cũng phải thay đổi cho phù hợp.

G VA = λ..VA

Trong đó:

• GVA: Giá trị tạo được do CN.

• λ: Hệ số môi trường CN.

• VA : Giá trị gia tăng.

• : Hàm hệ số đóng góp của CN.

• T, H, I, O là hệ số đóng góp của các thành phần

CN Quy chuẩn: 0  T; H; I; O  1

• T+ H+ I+ O= 1;

βo βi βh βt

.O I H T

τ 

Trang 5

Hình 1.1: Mối quan hệ giữa bốn thành phần CN

3 Phân loại CN.

a Phân loại chung:

• Theo tính chất: CN sản xuất; dịch vụ;

thông tin; CN giáo dục – đào tạo

• Theo ngành nghề: CN công nghiệp, nông nghiệp, sản xuất hàng tiêu dùng, CN quốc phòng …

• Căn cứ vào sản phẩm: CN sản xuất thép, sản xuất xi măng, điện tử, CN nghệ in …

• Theo đặc tính CN: CN đơn chiếc, công nghệ hàng loạt, công nghệ liên tục…

3 Phân loại CN.

b Phân loại trong QLCN:

• Phân loại theo trình độ: CN truyền thống (cổ

truyền); CN tiên tiến; CN trung gian.

• Phân loại theo mục tiêu phát triển CN: CN phát

triển, CN dẫn dắt, CN thúc đẩy.

• Phân loại CN theo đặc thù: CN cứng và CN mềm

• Phân loại theo đầu ra của CN: CN sản phẩm và CN

quá trình.

• Căn cứ theo góc độ ảnh hưởng đến môi trường:

CN ô nhiễm; CN thân thiện với môi trường.

• Công nghệ cao.

II Các đặc trưng của CN

1 Chuỗi phát triển của các thành

phần CN.

a Chuỗi phát triển phần T

b Chuỗi phát triển phần H

Nghiên cứu Chọn lọc Thích nghi

Thiết

kế Chế tạo thử

Trình diễn Sản Xuất Truyền bá Loại Bỏ

CN nội sinh

CN ngoại sinh

1 Chuỗi phát triển …

c Chuỗi phát triển phần I

d Chuỗi phát triển phần O

Thiết Thiết Lập Hoạt Kiểm

Cải tổ (điều Chuẩn

Nhận

Kết Hợp Phân tích Sử Dụng Cập nhật Phân

Loại Sàng Lọc Thu Thập Thu Thập Sàng Lọc Phân Loại

Kết Hợp

Trang 6

2 Độ phức tạp của các thành

phần CN.

a Độ phức tạp của phần T

2 Độ phức tạp …

b Độ phức tạp của phần H

• Khả năng vận hành.

• Khả năng lắp đặt.

• Khả năng sửa chữa.

• Khả năng sao chép.

• Khả năng thích nghi.

• Khả năng cải tiến.

• Khả năng đổi mới.

c Độ phức tạp của phần I

• Dữ liệu thông báo (báo hiệu).

• Dữ liệu mô tả.

• Dữ liệu để lắp đặt.

• Dữ liệu để sử dụng.

• Dữ liệu để thiết kế.

• Dữ liệu để mở rộng.

• Dữ liệu để đánh giá.

d Độ phức tạp của phần O

• Cơ cấu ổn định.

• Cơ cấu nhìn xa.

3 Độ hiện đại của các thành

phần CN.

a Độ hiện đại của thành phần T:

(Đánh giá bằng hiệu năng kỹ thuật – P)

• Phạm vi thao tác của con người.

• Độ chính xác cần có của thiết bị.

• Khả năng vận chuyển cần có.

• Quy mô kiểm tra cần có.

• Giá trị của phần kỹ thuật xét về mặt ứng dụng khoa học và bí quyết CN.

3 Độ hiện đại …

b Độ hiện đại của thành phần H:

(Đánh giá bằng chỉ tiêu khả năng công nghệ - C )

• Tiềm năng sáng tạo.

• Mong muốn thành đạt.

• Khả năng phối hợp.

• Tính hiệu quả trong công việc.

• Khả năng chịu đựng rủi ro.

• Nhận thức về thời gian.

Trang 7

c Độ hiện đại của thành phần I:

(Đánh giá bằng chỉ tiêu tính thích hợp của thông tin - A)

• Khả năng dễ dàng tìm kiếm.

• Số lượng mối liên kết.

• Khả năng cập nhật.

• Khả năng giao lưu.

d Độ hiện đại của thành phần O:

(Đánh giá bằng chỉ tiêu tính hiệu quả của tổ chức - E)

• Khả năng lãnh đạo của tổ chức.

• Mức độ tự quản của các thành viên.

• Sự nhạy cảm trong định hướng.

• Mức độ quan tâm của các thành viên đối với mục tiêu của tổ chức.

4 Chu trình sống của CN.

a Giới hạn tiến bộ CN:

Thời gian

Tham số kỹ thuật

Giới hạn vật lý

Giai đoạn phôi thai

Tăng trưởng Giai đoạn bão hòa

b Chu trình sống CN

Thời gian

Lượng áp dụng/

thị phần

1 2 3 4 5 6

Ý tưởng

b Chu trình sống CN

• Giai đoạn 1: là g/đ triển khai

• Giai đoạn 2: là g/đ giới thiệu CN mới

• Giai đoạn 3: là g/đ tăng trưởng của CN

• Giai đoạn 4: là g/đ bão hoà của CN

• Giai đoạn 5: là g/đ suy thoái của CN

c Ý nghĩa việc nghiên cứu chu trình sống CN

• Trong thời gian tồn tại của một CN, CN luôn biến đổi theo thời gian:

– Tham số thực hiện.

– Quan hệ với thị trường.

– Lợi nhuận.

– Giá trị của CN.

• Để duy trì khả năng cạnh tranh, các DN phải tiến hành ĐMCN Để ĐMCN thành công phải nghiên cứu chu trình sống CN.

• Cơ sở cho CGCN.

Trang 8

c Ý nghĩa việc nghiên cứu …

Thời gian

1 2 3 4 5 6

Vòng đời Lợi ích

Mối quan hệ giữa vòng đời của một CN với lợi ích của nó

c Ý nghĩa việc nghiên cứu …

Thời gian

1 2 3 4 5 6 Vòng đời

Chu kì sản phẩm

Mối quan hệ giữa vòng đời của một CN với chu kì sản phẩm của nó

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	542,7 KB