NCKH Việc sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn trong dạy học có làm tăng khả năng tiếp thu bài học của học sinh lớp 10

Từ vấn đề trên chúng tôi chọn phương pháp sắm vai biểu diễn có nội dung phù hợp và phối hợp linh hoạt các phương pháp giảng dạy làm tăng khả năng tiếp thu bài học, giúp các em hiểu nhanh

1.Tóm tắt đề tài:

Mục tiêu của giáo dục hiện nay đang tập trung hướng vào việc phát huy tính năng động, sáng tạo, tích cực của học sinh nhằm tạo ra khả năng nhận thức và giải quyết vấn đề cho các em Đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học của mình để hướng tới hoạt động chủ động, sáng tạo, tích cực chống lại thói quen học tập thụ động của học sinh Đã có rất nhiều hình thức đổi mới phương pháp dạy học nhưng giáo viên chỉ mới dừng ở chỗ chú ý cách truyền đạt kiến thức sao cho sinh động hơn, chứ chưa thực sự chú

ý đúng mức đến việc tổ chức hoạt động dạy học, đặc biệt là việc rèn luyện kỹ năng ứng dụng vào thực tế cuộc sống

Do đặc thù bộ môn thời gian quy định cho môn học này quá ít, chỉ có 1.5 tiết/tuần cho khối 10 Để đảm bảo chương trình và nội dung, giáo viên chỉ cần cho học sinh chép và học thuộc những nội dung trong sách giáo khoa là đủ, không cần đến các thao tác tư duy Nên tiết học thường khô khan với những

sự kiện lịch sử chiến tranh, lịch sử kinh tế làm cho học sinh chán ngán, không cần phải đầu tư sáng tạo, từ đó học sinh chỉ đối phó với những kiến thức có sẵn để kiểm tra lấy điểm Chính hạn chế này đã làm cho việc giảng dạy các môn khoa học xã hội, trong đó có môn Lịch sử thiếu tính hấp dẫn, không tạo hứng thú học tập cho học sinh

Từ vấn đề trên chúng tôi chọn phương pháp sắm vai biểu diễn có nội dung phù hợp và phối hợp linh hoạt các phương pháp giảng dạy làm tăng khả năng tiếp thu bài học, giúp các em hiểu nhanh hơn, hứng thú hơn và có kỹ năng vận dụng vào thực tế

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương: hai lớp 10 trường THPT Nguyễn Trung Trực (lớp 10C1 là lớp đối chứng và 10C2 là lớp thực nghiệm) Lớp thực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế khi dạy bài:

Bài 19: Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ thế kỷ X đến thế kỷ

giá đạt kết quả cao hơn lớp đối chứng Điểm số trung bình bài kiểm tra sau tác động của lớp thực nghiệm là 7.4045 và lớp đối chứng là 5.869 Kết quả phép kiểm chứng T test, p= 0.0002 < 0,05 có ý nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng kết quả cho thấy sự chênh lệch giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, không phải do ngẫu nhiên Điều đó chứng minh, việc sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn trong dạy học đã làm tăng khả năng tiếp thu bài học môn Lịch sử.

2.Giới thiệu:

Quan niệm môn Lịch Sử là môn học phụ nên đa số học sinh không quan tâm học tập Vì vậy, cách học của các em thường mang tính đối phó nên rất mất thời gian cho việc học bài ở nhà và không đem lại hiệu quả học tập trên lớp

2.1.Hiện trạng:

Chất lượng đầu vào của trường thấp, phần lớn là học sinh yếu kém các

em vừa hỏng kiến thức, vừa lười học, ý thức học tập kém nên kết quả chất lượng bộ môn không cao

Qua việc thăm lớp, dự giờ khảo sát trước tác động khi giảng dạy giáo viên đã cố gắng đưa ra câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu vấn đề Học sinh tích cực suy nghĩ, trả lời câu hỏi của giáo viên, phát hiện và giải quyết vấn đề Kết quả học sinh thuộc bài nhưng không hiểu hết nội dung bài học, kỹ năng vận dụng vào thực tế chưa cao

2.2.Nguyên nhân:

− Giáo viên ít đầu tư sưu tầm và sử dụng tư liệu

Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này sẽ sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn thay cho tiết dạy thuyết trình của giáo viên với vai trò chủ động và học sinh thụ động lắng nghe

cụ thể mà các em quan sát được Việc biểu diễn không phải phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận, nêu ý kiến sau phần biểu diễn

Xuất phát từ thực tế trên, việc sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn ở một số bài học lớp 10 đã tạo điều kiện cho các em chủ động tìm ra kiến thức mới làm tăng khả năng tiếp thu bài học

Vấn đề nghiên cứu: Việc sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn có làm

tăng khả năng tiếp thu bài học của học sinh lớp 10 hay không?

Giả thiết nghiên cứu: Việc sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn trong

dạy học có làm tăng khả năng tiếp thu bài học của học sinh lớp 10 trường THPT Nguyễn Trung Trực

3.Phương pháp:

3.1.Khách thể nghiên cứu:

Khách thể được sử dụng để thực hiện nghiên cứu là học sinh lớp 10C1, lớp 10C2 và giáo viên dạy môn Lịch sử của trường THPT Nguyễn Trung Trực vì các đối tượng này có nhiều thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học sư

phạm ứng dụng

Thực hiện thử nghiệm ở 2 lớp giảng dạy 10C1, 10C2 trường THPT Nguyễn Trung Trực năm học 2012-2013

Trang 3

Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau

về trình độ học sinh, số lượng, giới tính, độ tuổi

3.2.Thiết kế nghiên cứu:

* Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương:

Chọn hai lớp nguyên vẹn: Lớp 10C1 là nhóm đối chứng và lớp 10C2 là nhóm thực nghiệm Lấy kết quả kiểm tra Học kỳ I làm bài kiểm tra trước tác động Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó chúng tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của 2 nhóm trước khi tác động

Đối chứng O2

Dạy học không sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn

O4

Ở thiết kế này, tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập

3.3.Quy trình nghiên cứu:

* Cách thức tiến hành:

Lớp thực nghiệm: thiết kế kế hoạch bài học có sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn và tham khảo các bài giảng đồng nghiệp (thầy Phương Cương, thầy Trần Thanh Tùng trường THPT Nguyễn Trung Trực)

Lớp đối chứng: thiết kế kế hoạch bài học không sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn, quy trình chuẩn bị bài bình thường

* Thời gian thực hiện:

Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học nhà trường cụ thể:

3.4.Đo lường và thu thập dữ liệu:

Bài kiểm tra trước tác động là kết quả kiểm tra Học kỳ I môn Lịch sử do Thầy Trần Thanh Tùng ra đề chung cho trường

Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi đã học xong các bài có

sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn

Quy trình kiểm tra và chấm bài kiểm tra

Trang 5

Ra đề kiểm tra và đáp án có sự thống nhất giữa các giáo viên dạy bộ môn Lịch sử và Tổ trưởng chuyên môn (Mỗi giáo viên ra 2 đề, Ban giám hiệu sẽ bốc thăm)

Tổ chức kiểm tra một tiết tập trung theo kế hoạch chung của nhà trường

và tiến hành chấm bài theo đáp án đã xây dựng

4.Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả:

Lớp thực nghiệm 10C2

Lớp đối chứng 10C1

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn (SMD) SMD=0.7277 nên mức độ ảnh hưởng của tác động khi sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn là trung

bình Giả thuyết của đề tài “Sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn trong dạy học môn Lịch sử có làm tăng khả năng tiếp thu bài học của học sinh lớp 10C2 trường THPT Nguyễn Trung Trực” đã được kiểm chứng.

Bản đồ so sánh kết quả trung bình giữa hai lớp trước và sau tác động

Kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm lớp 10C2:

Trang 7

Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm

*Bàn luận:

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm điểm trung bình là 7.4045; kết quả kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng điểm trung bình là 5.869

Độ chênh lệch trung bình tính được SMD là 0.7277 chứng tỏ mức độ ảnh hưởng của tác động là trung bình Điều đó cho thấy điểm trung bình của hai lớp thực nghiệm và đối chứng đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng p = 0.0002 < 0.05

Tác động đã có ý nghĩa đối với tất cả đối tượng học sinh Số học sinh yếu giảm nhiều, số học sinh trung bình, khá tăng đáng kể

*Hạn chế:

Giáo viên ít có điều kiện giải quyết vấn đề, khó quan sát khi lớp học quá đông và phân bố thời gian hợp lý chưa

Giáo viên cần có kỹ năng thiết kế bài giảng sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn.

5.Kết luận và khuyến nghị:

5.1.Kết luận:

Việc sử dụng phương pháp sắm vai biểu diễn, phối hợp linh hoạt các phương pháp trong dạy học môn Lịch sử lớp 10 ở trường THPT Nguyễn Trung Trực đã làm tăng khả năng tiếp thu bài học của học sinh

Trang 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ GDĐT dự án Việt - Bỉ: Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng (Nhà

xuất bản Đại học Sư phạm)

2 Thái Duy Tuyên (GS.TSKH): Giáo dục hiện đại (Nhà xuất bản Giáo dục

Hà Nội)

3 Thái Duy Tuyên: Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới (Nhà

xuất bản Giáo dục)

4 Đổi mới việc việc dạy học lịch sử lấy học sinh làm trung tâm Hội giáo

dục lịch sử Đại Học Quốc Gia Hà Nội (Trường Đại học Sư phạm)

5 Phan Ngọc Liên: Sách giáo khoa Lịch sử 10 cơ bản, nâng cao (Nhà xuất

bản Giáo dục)

6 Phan Ngọc Liên: Sách giáo viên Lịch sử 10 cơ bản, nâng cao (Nhà xuất

bản Giáo dục

Trang 11

PHỤ LỤC 1.Bảng điểm: (Phụ lục 1)

TT Họ và tên Điểm TTĐ Điểm STĐ TT Họ và tên Điểm TTĐ Điểm STĐ

Nguyễn Hoàng

0.000

2 Giá trị trung bình 4.047 5.869 Giá trị trung bình 4.840 7.4045

Trang 13

2.1.Công việc chuẩn bị:

Chuẩn bị đầy đủ tài liệu và dụng cụ Biểu diễn mẫu thường có nhiều

kịch tính vì vậy cần chuẩn bị kỹ lưỡng mọi tài liệu và sắp xếp một cách dễ sử

dụng Một thiếu sót nhỏ khi biểu diễn sẽ làm cho học sinh mất hứng và khó

lòng làm cho học sinh thích thú lại được

Tập dượt trước khi biểu diễn Vì buổi tập dượt sẽ giúp giáo viên xác

định điểm mạnh, điểm yếu và những gì cần bổ sung để cho buổi biểu diễn có

kết quả tốt hơn Buổi tập dượt cũng là dịp để kiểm tra chất lượng của các thiết

bị dạy học

Chọn người biểu diễn Đây là khâu rất quan trọng mà các nhóm phải

phân công rõ ràng để giao việc từng thành viên của nhóm giúp buổi biểu diễn

hiệu quả hơn

Chuẩn bị môi trường Do điều kiện lớp học chật hẹp, số học sinh lại

đông để có nơi biểu diễn mọi người dễ nhìn và nghe, tôi thường chia lớp

thành nhiều nhóm, học sinh sắp xếp ngồi xoay vòng và nhìn được nhau

Cần có hóa trang và đạo cụ đơn giản tăng tính hấp dẫn của buổi biểu

diễn

Tất cả nội dung trên đều phải được giáo viên chọn lọc xây dựng và biểu

hiện trong soạn giảng, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả buổi biểu diễn

2.2.Các bước thực hiện một tiết học theo phương pháp sắm vai biểu diễn:

Bước 1: Nêu mục tiêu và mô tả kịch bản.

Nhằm giúp học sinh nắm được kiến thức một cách bền vững và sâu sắc

có kỹ năng quan sát và ứng xử Việc giải thích mục tiêu và mô tả kịch bản

dựa trên những kiến thức đã học, đã trải nghiệm giáo viên giải thích các kết

học nào cũng áp dụng phương pháp sắm vai mà tùy vào mục đích yêu cầu và vấn đề học tập.

* Khi học bài 23: Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc cuối thế kỷ XVIII

Giáo viên giúp học sinh hiểu và nắm vững nội dung bài học qua 3 phần với 4 nội dung lớn

Mục 1: Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước cuối thế

kỷ XVIII

Mục 2: Các cuộc kháng chiến cuối thế kỷ XVIII

1/ Kháng chiến chống Xiêm

2/ Kháng chiến chống Thanh

Mục 3: Vương triều Tây Sơn

Sau khi học sinh nắm được mục tiêu bài học, giáo viên mô tả kịch bản (được giáo viên chuẩn bị sẵn và photocopy cho từng tổ) phân công và hướng dẫn cụ thể cho học sinh về việc chuẩn bị bài học mới

Bước 2: Phân công.

Để các vai diễn đạt kết quả cao, tôi phân công nội dung và thời lượng cho từng tổ để sau đó các em tự phân công lại nhiệm vụ cho từng thành viên

về việc biên soạn lại kịch bản, vai diễn và trình giảng Học sinh tự biên soạn kịch bản, viết lời thoại và nộp lại cho tôi trước tiết học đó một buổi để tôi xem xét một số vấn đề cơ bản nhắm tiến hành tiết học như: nội dung kịch bản, cách nêu vấn đề và giải quyết vấn đề cũng như sự phân bố thời lượng nhằm

có định hướng cụ thể, sâu sát, mạch lạc suốt quá trình chỉ đạo của mình

Chính vì vậy, tôi đã cho các em thực sự nhập hẳn vào vai của người chủ động đi tìm và khai thác kiến thức mới trong từng bài bằng phương pháp sắm vai, thông qua các hoạt cảnh

Cụ thể:

Bài 23 Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước cuối thế

kỷ XVIII

Trang 15

Nội dung bài này có 4 vấn đề lớn, giáo viên có thể chia mỗi lớp thành 4 nhóm, mỗi một nhóm là 1 tổ gồm 3 bàn, số học sinh mỗi nhóm chia đều theo

sĩ số lớp

Ví dụ:

Lớp 10C2 có 44 học sinh, trung bình mỗi nhóm có 11 học sinh; số học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu đều nhau (giáo viên dựa vào điều tra tình hình phân loại đối tượng học sinh đầu năm)

Khi các nhóm đã được phân công cụ thể, tôi phải theo sát mọi hoạt động của học sinh để có cơ sở nhận xét, đánh giá, bổ sung rút kinh nghiệm và cho điểm cụ thể Bằng cách này tôi sẽ tiết kiệm thời gian kiểm tra miệng và 15 phút

Bước 3: Hướng dẫn học sinh cách quan sát, biểu diễn.

Đối với các em không được phân công đóng vai (khán giả), trước hết phải chuẩn bị bài thật kỹ để tiện cho việc theo dõi diễn biến, nội dung phần đóng vai qua sự chỉ dẫn tường tận của giáo viên cho học sinh hành động như những người quan sát, tranh luận nêu ý kiến nhận xét qua phần biểu diễn của mỗi nhóm

Đối với học sinh biểu diễn (diễn viên) phải hiểu rõ vai của mình trong bài tập đóng vai, để không lạc đề, đồng thời đảm bảo tính đơn giản, dễ hiểu, không đi sâu vào những chi tiết vụn vặt và tốc độ biểu diễn vừa phải, không

Qua cách giải quyết đó, từng học sinh ít nhiều cũng biểu lộ thế giới quan

và nhân sinh quan của cá nhân dù đúng hay sai để giáo viên có cơ sở phát huy, uốn nắn kịp thời

Đối với tôi phải chuẩn bị một số định hướng hoặc những thủ thuật sư phạm để kịp thời điều chỉnh, can thiệp đối với những tình huống bất ngờ, phức tạp có thể xảy ra trong tiết học Sử dụng một số biện pháp: thật bình tĩnh, thoải mái, ôn tồn và mềm dẻo trong cách ứng xử

Bước 4: Biểu diễn.

Để tiết học sắm vai - biểu diễn được diễn ra liên tục, sôi nổi các nhóm diễn phải đặt vấn đề sao cho hấp dẫn, gây hứng thú cho học sinh trước khi biểu diễn bắt đầu và theo thứ tự của nhóm để thể hiện tính liên thông kiến thức giữa các nhóm

Tôi xin minh họa phần đóng vai của nhóm 1 qua bài học.

Bài 23 Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước cuối thế

kỷ XVIII (mục 1) Bắt đầu:

Hoạt cảnh: Đất nước tôi

Một học sinh của nhóm đọc lời thoại: Vào cuối thế kỷ XVIII, chế độ phong kiến Đàng Ngoài cũng như Đàng Trong bước vào giai đoạn khủng hoảng suy tàn Một phong trào nông dân bùng lên rầm rộ, mở đầu từ ấp Tây Sơn (Bình Định) và trong quá trình đấu tranh kiên cường của mình đã bước đầu thống nhất đất nước

Sau lời thoại trên sân khấu, học sinh đóng vai thành người dân Tây Sơn với cuộc sống đói khát, cực khổ, với lắm cảnh thương tâm diễn ra, xác chết chồng chất

Xuất phát từ hoàn cảnh trên đã làm bùng phát ngọn lửa cách mạng và một cuộc khởi nghĩa nông dân diễn ra ở ấp Tây Sơn do 3 anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ đã được các em thể hiện qua phần đóng vai.Khi hoạt cảnh của nhóm 1 sắp kết thúc, giáo viên yêu cầu phần chuẩn bị của nhóm 2, cứ như thế tiết học đã thể hiện sự liên thông kiến thức giữa các nhóm

Trang 17

Trong biểu diễn sẽ phát sinh những tình huống mới, khi sử dụng phương pháp này dù học sinh rơi vào tình huống nào, tôi cũng có thể dựa vào đó để hướng dẫn, lý giải, phân tích uốn nắn, giáo dục học sinh.

Bước 5: Thảo luận chung.

Khi phần biểu diễn kết thúc, điều đầu tiên mà tôi muốn nhận là thông tin phản hồi nhận thức của mỗi nhóm và mỗi cá nhân, để giáo viên nhận xét, đánh giá, điều chỉnh, bổ sung, rút kinh nghiệm và cho điểm

Đảm bảo sự công bằng trong tập thể học sinh, tạo sự khích lệ, tự tin cho học sinh Tôi tiến hành:

quyết vấn đề

tính liên thông kiến thức giữa các tổ

Tóm lại, để tiết học thành công đòi hỏi giáo viên cần đầu tư nhiều công sức và thời gian nhằm phát huy tính năng động học tập của học sinh, kích thích hứng thú, trí nhớ học sinh Cần thiết đặt ra biện pháp, phương pháp học

bộ môn Lịch sử 10 theo định hướng đổi mới, lấy học sinh làm trung tâm, từng bước giúp học sinh phát huy hết năng lực, sở trường vốn có của các em, đồng thời giúp giáo viên nhận rõ yêu cầu của mình trong giai đoạn mới