luận văn kỹ thuật môi trường Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh”.

Rác thải không đượcthu gom, tồn tại trong không khí lâu ngày sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe con ngườisống xung quanh... Rácđược thu gom lại rồi chôn xuống dưới đất... Dư

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh làn sóng công nghiệp hóa ở nông thôn diễn ra mạnh mẽ hiệnnay, để đảm bảo phát triển bền vững cần phải chú trọng công tác bảo vệ môitrường Trong công tác quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội cho mỗi vùngcần phải quan tâm tới hệ thống thu gom, xử lý các chất thải (rác thải, nước thải, khíthải) Trong đó vấn đề quản lý và xử lý rác thải là một bài toán khó đòi hỏi phải tìmkiếm một phương pháp quản lý hiệu quả cho các địa phương Trên toàn lãnh thổViệt Nam ở phần lớn các làng xã, vùng nông thôn, rác thải ngày càng nhiều; xâmlấn ao hồ, đồng ruộng và đang gây ra ô nhiễm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chấtlượng cuộc sống Nhìn chung, các địa phương còn nhiều lúng túng trong việc giảiquyết xử lý rác thải đảm bảo hợp vệ sinh bởi rác thải có nhiều loại; hơn thế nữakhối lượng lại gia tăng nhanh chóng đồng hành với tỷ lệ tăng dân số và tốc độ tăngtrưởng kinh tế

Với tập quán sử dụng nilon làm bao bì, cùng với vật liệu xây dựng là nguyênnhân gia tăng rác thải khó phân hủy làm ô nhiễm môi trường đất Nếu đốt cháynilon sinh ra các loại khí độc gây ô nhiễm môi trường không khí, ảnh hưởng đếnsức khỏe con người Trong sản xuất nông nghiệp để tăng năng suất cây trồng ngườinông dân sử dụng nhiều phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, trừ cỏ,… dư lượng củachúng nằm trong các sản phẩm nông nghiệp và để lại trong đất gây ra ô nhiễm đất,nước mặt, nước ngầm Vấn đề quản lý và xử lý rác thải vì thế rất cấp bách, cần phảitìm ra phương pháp khả thi cho mỗi làng xã

Đứng trước thực trạng ô nhiễm, tỉnh Bắc Ninh thời gian gần đây đã quan tâm

riêng, mỗi địa phương đều gặp không ít những khó khăn nên công việc quản lý, thugom và xử lý chưa đạt hiệu quả cao Nhiều nơi chất thải rắn chưa được phân loại tạinguồn, phương tiện vận chuyển chưa đáp ứng được yêu cầu, các bãi rác tập trungchưa đúng quy cách đảm bảo vệ sinh môi trường Trước tồn tại trên chúng tôi tiếnhành nghiên cứu đề tài:

“ Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh”.

1.2 Mục đích, yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn,tỉnh Bắc Ninh, từ đó đề xuất giải pháp quản lý và xử lý

1.2.2 Yêu cầu của đề tài

- Đánh giá hiện trạng rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng, thị xã Từ

Sơn, tỉnh Bắc Ninh

- Tìm hiểu biện pháp quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng,thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

- Đề xuất một số biện pháp quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt tại phường ĐìnhBảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

2.1 Một số khái niệm liên quan

2.1.1 Rác thải

Rác thải là tất cả những gì mà con người đã sử dụng, không còn sử dụnghoặc không muốn sử dụng nữa nên vứt bỏ cùng toàn bộ các chất thải khác trongsinh hoạt và từ các ngành công nghiệp, dịch vụ [12]

2.1.2 Rác thải sinh hoạt (RTSH)

Rác thải sinh hoạt là chất thải do con người thải ra sau khi sử dụng những

sản phẩm trực tiếp từ thiên nhiên hoặc qua chế biến xử lý của con người từ các khudân cư và nó được xuất phát từ sinh hoạt hằng ngày của con người [8]

Rác thải sinh hoạt là chất phát thải liên quan đến các hoạt động của conngười, nguồn tạo thành chủ yếu từ sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộngnhư các khu dân cư, các cơ quan, trường học, các trung tâm dịch vụ, thương mại[5]

2.1.2 Quản lý chất thải

Quản lý chất thải là hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu,

tái sử dụng, xử lý, tiêu huỷ, thải loại chất thải [4]

2.1.3 Quản lý môi trường

Quản lý môi trường là một nội dung cụ thể của quản lý Nhà nước Đó làviệc sử dụng các công cụ quản lý trên cơ sở khoa học, kinh tế, luật pháp để tổ chứccác hoạt động nhằm đảm bảo giữ cân bằng giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệmôi trường [6]

2.2 Nguồn gốc, phân loại, thành phần rác thải sinh hoạt

2.2.1 Nguồn gốc

Rác thải sinh hoạt có thể phát sinh từ các nguồn sau đây:

- Phát sinh từ các hộ gia đình: Đây là nguồn phát sinh thường xuyên và lớnnhất, ít có biến động lớn về khối lượng phát sinh Nguồn này được thu thườngxuyên hàng ngày với thành phần chủ yếu là chất hữu cơ [2]

- Phát sinh từ nơi sinh hoạt công cộng: Chợ, nhà hàng, khách sạn,

- Rác từ các cơ quan, trường học, bệnh viện, doanh nghiệp,…

- Rác đường phố: Do hoạt động của con người tạo ra như đi lại, vận chuyển,xây dựng,…

2.2.2 Phân loại rác thải sinh hoạt

Rác thải sinh hoạt được chia làm 2 loại chính: Chất hữu cơ dễ bị phân hủy vàcác chất còn lại tạm gọi là rác tái sinh bao gồm có chất thải rắn [1]

- Rác hữu cơ dễ bị phân hủy là các loại rác hữu cơ dễ bị thối rữa trong điềukiện tự nhiên sinh ra mùi hôi thối như các loại thức ăn thừa, thức ăn hư hỏng, vỏtrái cây, các chất thải tách ra do làm bếp

- Rác tái sinh là rác khó phân hủy và có khả năng tái sử dụng như các chất thảirắn, bọc nilon

Theo Nguyễn Văn An (2005) RTSH được chia làm 3 loại:

- Rác khô (rác vô cơ): Gồm các loại phế thải thủy tinh, sành sứ, kim loại, giấy,cao su, nhựa, vải, đồ điện, đồ chơi, cát sỏi, vật liệu xây dựng…

- Rác ướt (rác hữu cơ): Gồm cây cỏ loại bỏ, lá rụng, rau quả hư hỏng, đồ ănthừa, rác nhà bếp, xác súc vật và phân động vật

- Chất thải nguy hại: Là những phế thải rất độc hại cho môi trường và conngười như pin, bình ắc quy, hóa chất, thuốc trừ sâu, bom đạn, rác thải y tế và rácthải điện tử

2.2.3 Thành phần rác thải sinh hoạt

Thành phần rác thải sinh hoạt rất đa dạng và đặc trưng cho từng đô thị và

mức độ văn minh của xã hội Việc phân tích thành phần RTSH có vai trò quantrọng trong việc quản lý, phân loại, thu gom và lựa chọn công nghệ xử lý một cáchhiệu quả và phù hợp nhất

* Thành phần cơ học

Rác thải sinh hoạt chia thành các loại gồm:

- Các chất dễ bị phân hủy sinh học: các thực phẩm thừa, cuộng, lá rau, lá cây,xác động vật chết, vỏ hoa quả,…

- Các chất khó bị phân hủy sinh học: Gỗ, cành cây, cao su, túi nilon

- Các chất hoàn toàn không bị phân hủy sinh học: Kim loại, thủy tinh, mảnhsành sứ, gạch, ngói, vôi,vữa khô, đá, sỏi, cát, vỏ sò, vỏ ốc hến…[5]

Bảng 2.1 Thành phần RTSH ở một số tỉnh, thành phố

Thành phần (%) Hà Nội Hải Phòng Tp Hồ Chí MinhLá cây, vỏ hoa quả, xác động vật 50,27 50,07 62,24

(Nguồn: Đặng Kim Cơ, Kỹ thuật môi trường, NXB khoa học kỹ thuật 2004)

* Thành phần hóa học

Trong các cấu tử hữu cơ của rác sinh hoạt, thành phần hóa học của chúng chủyếu là: C, H, O, N, S và các chất tro [5]

Bảng 2.2 Thành phần của các chất hữu cơ trong rác thải đô thị

(Nguồn: Đề tài cấp Nhà nước KHCN 02 – 04)

2.3 Những tác động của RTSH tới môi trường và sức khoẻ con người

2.3.1 Tác động của RTSH tới môi trường

Các loại chất thải rắn sinh hoạt nếu không được để đúng nơi quy định sẽ gâycản trở giao thông, mất mỹ quan đô thị, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng tớisức khỏe, đời sống con người Các loại chất thải rắn sinh hoạt cần có những biệnpháp xử lý cần thiết vì trong nó chứa những chất độc hại đối với môi trường

2.3.1.1 Ảnh hưởng của rác thải đến môi trường không khí

Nguồn rác thải từ các hộ gia đình thường là các loại thực phẩm chiếm tỷ lệcao trong toàn bộ khối lượng rác thải ra Khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và mưa nhiều ởnước ta là điều kiện thuận lợi cho các thành phần hữu cơ phân hủy, thúc đẩy nhanhquá trình lên men, thối rửa và tạo nên mùi khó chịu cho con người Các chất thảikhí phát ra từ các quá trình này thường là H2S, NH3, CH4, SO2, CO2 [3]

2.3.1.2 Ảnh hưởng của rác thải đến môi trường nước

Theo thói quen, nhiều người thường đổ rác tại các bờ sông, hồ ao, cống rãnh.Lượng rác này sau khi bị phân hủy sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng nước mặtvà nước ngầm trong khu vực Rác có thể bị cuốn trôi theo nước mưa xuống ao, hồ,sông ngòi, kênh rạch sẽ làm nguồn nước mặt bị nhiễm bẩn Mặt khác, lâu dầnnhững đống rác này sẽ làm giảm diện tích ao hồ, giảm khả năng tự làm sạch củathuỷ vực gây cản trở các dòng chảy, làm tắc cống rãnh thoát nước Hậu quả củahiện tượng này là hệ sinh thái nước trong các ao hồ bị hủy diệt Việc ô nhiễm cácnguồn nước mặt này cũng là một trong những nguyên nhân gây các bệnh tiêu chảy,tả, lị trực khuẩn, thương hàn, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng [3]

2.3.1.3 Ảnh hưởng của rác thải đến môi trường đất

Trong thành phần rác thải có chứa nhiều chất độc Do đó, khi rác thải đượcđưa vào môi trường thì các chất độc xâm nhập vào đất sẽ tiêu diệt nhiều loài sinhvật có ích cho đất như: Giun, vi sinh vật, nhiều loài động vật không xương sốnglàm cho môi trường đất bị giảm tính đa dạng sinh học và phát sinh nhiều sâu bọ pháhoại cây trồng Đặc biệt hiện nay việc sử dụng tràn lan các loại túi nilon trong sinhhoạt và đời sống, khi xâm nhập vào đất, nilon cần tới 50 – 60 năm mới phân hủyhết và do đó chúng tạo thành các “bức tường ngăn cách” trong đất hạn chế mạnhquá trình phân hủy, tổng hợp các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu,

2.3.2 Tác động của RTSH tới sức khoẻ con người

Trong thành phần RTSH, thông thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỉ lệ lớn.Loại rác này rất dễ bị phân hủy, lên men và bốc mùi hôi thối Rác thải không đượcthu gom, tồn tại trong không khí lâu ngày sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe con ngườisống xung quanh Chẳng hạn, những người tiếp xúc thường xuyên với rác nhưnhững người làm công việc thu nhặt các phế liệu từ bãi rác dễ mắc các bệnh nhưviêm phổi, sốt rét, các bệnh về mắt, tai, mũi, họng, ngoài da và phụ khoa Hàngnăm, theo Tổ chức Y tế Thế giới, trên thế giới có 5 triệu người chết và có gần 40triệu trẻ em mắc các bệnh có liên quan đến rác thải, đặc biệt là những xác động vật

bị thối rữa Trong hơi thối có chất amin và các chất dẫn xuất sunfua hydro hìnhthành từ sự phân hủy rác thải kích thích sự hô hấp của con người, kích thích nhịptim đập nhanh gây ảnh hưởng xấu đến những người mắc bệnh tim mạch Ngoài ra,trong các bãi rác thường chứa nhiều loại vi trùng gây bệnh thật sự phát huy tácdụng khi có các vật chủ trung gian gây bệnh tồn tại trong bãi rác như chuột, ruồi,muỗi và nhiều loại ký sinh trùng gây bệnh cho người và gia súc, một số bệnh điểnhình do các trung gian truyền bệnh như: Chuột truyền bệnh dịch hạch, bệnh sốtvàng da do xoắn trùng, ruồi, gián truyền bệnh đường tiêu hóa, muỗi truyền bệnh sốtrét và sốt xuất huyết [3]

Kim loại nặng,

chất độc

Qua chuỗi thực phẩm

Ăn uống, tiếp xúc qua da

Qua đườ

ng

hô hấp

Hình 2.1 Tác hại của chất thải rắn sinh hoạt đến sức khỏe con người

( Nguồn: Giáo trình quản lý chất thải rắn- GS.TS Trần Hiếu Nhuệ )

2.4 Các phương pháp xử lý rác thải sinh hoạt

2.4.1 Phương pháp chôn lấp rác

Chôn lấp là phương pháp xử lý lâu đời, cổ điển nhất, đơn giản nhất và dễ làm Rácđược thu gom lại rồi chôn xuống dưới đất Phương pháp này đòi hỏi tốn nhiều diệntích đất và thời gian xử lý lâu, có mùi hôi thối do sinh ra các khí độc như CH4, H2S,

NH3 Nước bãi rác rò rỉ làm ô nhiễm đất và ô nhiễm nguồn nước Nhìn chung,phương pháp chôn lấp rác ngày càng ít được lựa chọn do chúng ngăn cản sự thu hồicác sản phẩm có thể dùng lại được (plastic, giấy, các vật liệu xây dựng…) và chúng

Nước mặt Nước ngầm Môi trường đất

Bụi, CH 4 , NH 3 ,

H 2 S, VOC…

Môi trường không khí

Khi sử dụng phương pháp này để tránh ruồi muỗi côn trùng người ta phủ lên rácmột lớp đất hoặc cát hoặc than bùn dày 30-50cm Nếu sử dụng than bùn sẽ manglại hiệu quả cao hơn do than bùn có khả năng hấp phụ tốt, đặc biệt là hấp phụ mùi.Quá trình ủ này kéo dài khá lâu, có thể tới hàng năm Dưới tác dụng của vi sinh vật(VSV) các chất xenluloza, ligin, hemixenluloza bị phân huỷ tạo thành mùn Nhiệtđộ khối ủ tăng dần, có khi đạt tới 750C Sau thời gian đó người ta tái chế thànhphân bón [5].

2.4.4 Phương pháp ủ sinh học làm phân compost

Rác thải đưa vào băng tải để phân loại Các hợp chất không lên men được xử lý,hợp chất hữu cơ còn lại lên men được được đưa vào bể ủ trong thời gian 50 ngàyrồi tiếp tục đưa ra bể ủ kín kéo dài trong 15 ngày Sau giai đoạn này, rác thải trởthành phân bón compost

Ủ compost được hiểu là quá trình phân huỷ sinh học hiếu khí các chất thải hữu cơdễ phân huỷ sinh học đến trạng thái ổn định dưới sự tác động và kiểm soát của conngười, sản phẩm giống như mùn được gọi là compost Quá trình diễn ra chủ yếugiống như phân huỷ trong tự nhiên nhưng được tăng cường và tăng tốc bởi tối ưuhoá các điều kiện môi trường cho hoạt động của VSV

Compost là sản phẩm giàu chất hữu cơ và có hệ VSV dị dưỡng phong phú, ngoài racòn chứa các nguyên tố vi lượng có lợi cho đất và cây trồng

Compost có được biết đến trong nhiều ứng dụng như là các sản phẩm sinh họctrong việc xử lý ô nhiễm môi trường hay các sản phẩm dinh dưỡng

* Ưu điểm của phương pháp ủ sinh học làm phân compost:

- Giảm thiểu ô nhiễm cho nguồn nước, đất và không khí; các chất hữu cơ đượcchuyển hoá biến đổi thành các chất vô cơ

- Diệt các mầm bệnh nguy hiểm do trong quá trình phân huỷ sinh học, nhiệt độtrong hầm ủ gia tăng có khi lên đến 600C làm tiêu huỷ các trứng, ấu trùng, vi khuẩntrong chất thải Phân sau khi ủ có thể được sử dụng an toàn hơn phân tươi.

- Phân sau khi ủ compost trở thành một chất mùn hữu ích cho nông nghiệp nhưtăng độ phì nhiêu của đất, giúp cây trồng hấp thụ chất dinh dưỡng

- Tăng độ ẩm cần thiết cho đất trồng, giảm thiểu sự rửa trôi khoáng chất do cácthành phần vô cơ không hoà tan trong phân như NO

- Giảm thể tích do trong quá trình ủ phân sự mất hơi nước tăng lên do sự gia tăngnhiệt Điều này khiến màu phân khô và ráo nước hơn; phân có thể tích nhỏ hơn sẽgiúp thuận lợi trong việc vận chuyển, thu gom

* Nhược điểm của phương pháp ủ sinh học làm phân compost:

- Mặc dù phần lớn vi khuẩn bị tiêu diệt nhưng không phải hoàn toàn, đặc biệt khisự ủ compost không đồng đều về thời gian, phương pháp, lượng ủ… Một số mầmbệnh vẫn tồn tại gây nguy hiểm cho người sử dụng

- Thành phần phân ủ thường không ổn định về chất lượng do thành phần nguyênliệu đưa vào không đồng đều

- Phải tốn thêm công ủ và diện tích sử dụng

- Việc ủ phân thường ở dạng thủ công và lộ thiên gây sự phản cảm về mỹ quan vàphát tán mùi hôi, hiệu quả sử dụng phát huy chậm; trong khi đó các loại phân hoáhọc như urê, NPK, … gọn nhẹ, tương đối rẻ tiền, chất lượng đồng đều, cho hiệuquả nhanh và “sạch hơn” gây tâm lý thuận tiện cho việc sử dụng hơn phân ủcompost trong quá trình sản xuất nông nghiệp [13]

Hình 2.2 Quy trình công nghệ ủ sinh học quy mô công nghiệp[6]

Chất thải

rắn hữu cơ

Sàn tập kết

Bể chứa

2.4.5 Phương pháp đốt

Phương pháp đốt được áp dụng để xử lý những chất thải có khả năng phá vỡ liênkết hoá học nhờ nhiệt để chuyển thành dạng không độc, không gây ô nhiễm Saukhi đốt, thể tích và khối lượng chất thải giảm một cách đáng kể, chỉ còn lại ít cặn,tro,… Những chất cặn này có thể được đưa đi sử dụng tiếp hoặc đem chôn lấp Mặtkhác, người ta có thể sử dụng nhiệt sinh ra trong quá trình đốt để đốt nóng, sản xuấthơi nước hoặc cho một quá trình khác

Xử lý bằng phương pháp đốt có ý nghĩa quan trọng là làm giảm thể tích chất thảitới mức nhỏ nhất cho xử lý cuối cùng, nếu sử dụng công nghệ tiên tiến thì phươngpháp đốt có ý nghĩa rất lớn trong bảo vệ môi trường Tuy nhiên , đây là phươngpháp tốn kém so với phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh thì chi phí để đốt 1 tấn ráccao hơn khoảng 10 lần Chính vì vậy mà phương pháp này chỉ áp dụng với các loạichất thải mà tính nguy hại của chúng chỉ có thể được xử lý triệt để bằng thiêu đốtnhư chất thải rắn y tế, chất thải rắn công nghiệp nguy hại [6]

Hình 2.3 Hệ thống thiêu đốt chất thải[6]

Dầu cũBùn

Kho chứa

Gia công nghiền nhỏ

TrộnBunke

2.5 Tình hình quản lý, xử lý RTSH trên thế giới

2.5.1 Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh

Nhìn chung lượng rác thải sinh hoạt trên thế giới phụ thuộc vào 2 yếu tố chính: Sự phát triển kinh tế và tỷ lệ dân số

Đô thị hóa và phát triển kinh tế thường đi đôi với mức tiêu thụ tài nguyên vàtỷ lệ phát sinh chất thải rắn tăng lên tính theo đầu người Dân thành thị ở các nướcphát triển phát sinh chất thải rắn nhiều hơn các nước đang phát triển gấp 6 lần [2]

- Các nước đang phát triển: Trung bình 0,3 kg/người/ngày

- Các nước phát triển: Trung bình 1,8 kg/người/ngày

Chi phí quản lý chất thải rắn ở các nước đang phát triển có thể lên tới 50%ngân sách hàng năm Với cơ sở hạ tầng tiêu hủy an toàn, chất thải rắn thường đượcthiêu đốt Khoảng 30 - 60% chất thải rắn đô thị không được cung cấp dịch vụ thugom [7]

2.5.2 Công tác quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt trên thế giới

Cùng với quá trình nâng cao mức sống, lượng rác thải tạo ra ngày càngnhiều, vì thế xử lý rác thải đã trở thành vấn đề nóng bỏng của hầu hết các thành phốtrên thế giới Qua một số mô hình về bảo vệ môi sinh, đặc biệt là quản lý rác thảirất hiệu quả dưới đây, những điều họ đã và đang làm sẽ rất quý báu với Việt Namnếu chúng ta biết vận dụng thích hợp

- Tại Nhật Bản: Đã thực hiện rất tốt việc phân loại rác tại nguồn - điều màcác nước phát triển đã làm từ hàng chục năm qua Các hộ gia đình được yêu cầuphân chia rác thành 3 loại: Rác hữu cơ dễ phân hủy, rác không cháy được nhưng cóthể tái chế và loại rác khó tái chế Các loại rác này được yêu cầu đựng riêng trongnhững túi có màu sắc khác nhau

+ Nếu gia đình nào không chịu phân loại, để lẫn lộn vào một túi thì công tyvệ sinh sẽ gửi giấy báo phạt tiền đến nhà ngay ngày hôm sau Đối với các loại rácthải cồng kềnh như tivi, tủ lạnh, máy giặt, vật liệu xây dựng… thì phải đăng kýtrước và đúng ngày quy định sẽ có xe của công ty vệ sinh môi trường đến chuyênchở, không được tùy tiện vứt trên hè phố [10].

- Tại Singapore, nhiều năm qua đã hình thành một cơ chế thu gom rác rấthiệu quả.Việc thu gom rác được tổ chức đấu thầu công khai cho các nhà thầu Công

ty trúng thầu sẽ thực hiện công việc thu gom rác trên địa bàn cụ thể trong thời hạn

7 năm

Singapore có 9 khu vực thu gom rác RTSH được đưa về một khu vực bãichứa lớn Công ty thu gom rác sẽ cung cấp dịch vụ “ từ cửa đến nhà”, rác thải táichế được thu gom và xử lý theo chương trình tái chế quốc gia

Phí dịch vụ thu gom rác được cập nhật trên mạng internet công khai để đảmbảo người dân có thể theo dõi Bộ môi trường qui định các khoản phí về thu gomrác và đổ rác với mức 6-15 đôla/tháng Ở Singapore chi phí dịch vụ mỗi tháng tuỳtheo phương thức phục vụ (15 đôla đối với các dịch vụ thu gom trực tiếp, 6 đôlađối với các hộ được thu gom gián tiếp qua các thùng chứa rác công cộng ở các khudân cư) Đối với các nguồn thải không phải là hộ gia đình, phí thu gom được tínhtuỳ vào khối lượng rác phát sinh có các mức 30-70-175-235 đôla Singapore mỗitháng Các phí đổ rác được thu hàng tháng do ngân hàng PUB đại diện cho Bộ môitrường thực hiện [11]

- Tại Trung Quốc: Công tác thu gom, xử lý rác thải, bảo vệ môi trường(BVMT) ngày càng được Chính Phủ chú trọng Riêng lượng rác thải thành thị mỗinăm đã hơn 40 triệu tấn, chiếm hơn 1/4 lượng RTSH trên toàn thế giới, tốc độ giatăng rác thải mỗi năm chừng 8-10%

Tổng số rác thải thành thị ở Trung Quốc hiện nay là trên 6 tỷ tấn, phươngpháp chủ yếu vẫn là chôn lấp khiến diện tích bãi rác chiếm tới 750.000 mẫu.Khoảng 200 trong tổng số 400 thành phố của thế giới đang bị bãi rác bao vây.

Mới đây Trung Quốc đã hoàn thành đề án sản xuất nhiên liệu từ rác thải.Việc xây dựng nhà máy phát điện bằng đốt rác thải ở Trung Quốc đã phát triểnnhanh chóng từ Thượng Hải đến Bắc Kinh, Thiên Tân, Hàng Châu và Quảng Châu[9]

Tuỳ theo đặc thù của từng quốc gia về diện tích đất đai, mật độ phân bố dân

cư, khả năng huy động vốn… mà lựa chọn phương pháp xử lý rác cho phù hợp.Theo kết quả nghiên cứu của Báo Năng lượng Thẩm quyến, nhiều nước đã sử dụngphương pháp đốt rác có thu hồi năng lượng như cao nhất Singapore đốt rác để phátđiện với tỷ lệ 100%, Thụy Sĩ là 80%, Đan Mạch 70% Ngoài ra, các phươngpháp xử lý khác như chôn lấp rác, chế biến làm phân bón chiếm tỷ lệ thấp hơn ởmột số nước được thể hiện bảng sau:

Bảng 2.3 Tình hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt ở một số nước

STT Tên nước Chôn lấp

hợp vệ sinh

%

Chế biếnthành phânbón %

Đốt rácphát điện

%

Số nhà máyđốt rác đanghoạt động

Lượng rácđốt/năm/triệu tấn

(Nguồn: Shenzhen, Energy số 10 – 2000)

2.6 Tình hình quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt tại Việt Nam

2.6.1 Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh

Theo số liệu thống kê, mỗi năm tổng lượng rác thải rắn phát sinh trong cảnước là 15 triệu tấn/năm Khoảng 80% (12,8 triệu tấn/năm) phát sinh từ các đô thị,xã, huyện thị trấn [14]

Ở các thành phố, dân số chỉ chiếm 24% dân số cả nước nhưng lại phát sinh tới50% tổng lượng rác thải sinh hoạt của cả nước Theo kết quả nghiên cứu năm 2005của Bộ Xây Dựng về lượng phát sinh chất thải rắn ở các đô thị cho thấy: Tổnglượng RTSH phát sinh ở các đô thị có xu hướng tăng đều, trung bình 10 - 16% mỗinăm Ước tính mỗi người dân đô thị Việt Nam trung bình phát thải khoảng 2 – 3

kg chất thải rắn mỗi ngày, gấp đôi lượng phát thải bình quân đầu người ở nông

thôn Theo thống kê năm 2002, lượng chất thải rắn bình quân từ 0,8 đến 1,2 kg/người/ngày và một số đô thị nhỏ dao động từ 0,5 đến 0,7 kg/người/ngày [12].

Tỷ lệ % các chất có trong rác thải không ổn định, rất biến động theo mỗi địađiểm thu gom rác, phụ thuộc vào mức sống và phong cách tiêu dùng của nhân dânmỗi đô thị Tính trung bình, tỷ lệ thành phần các chất hữu cơ chiếm 45% - 60%tổng lượng chất thải, tỷ lệ thành phần chất dẻo, nilon chiếm 6% - 16% [12]

Bảng 2.4 Tình hình phát sinh rác sinh hoạt ở Việt Nam

% Thành phần hữu cơ

(Nguồn: Báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam, 2004 – Chất thải rắn)

Bảng 2.5 Thông tin chung về chất thải rắn sinh hoạt ở Việt Nam

Lượng phát sinh(tấn/năm)

Tốc độ phát sinh(kg/người/ngày)

Tỷ lệ thugom (%)

Các khu vực đô thị 6.400.000 0,8 71

(Nguồn: Báo cáo diễn biến môi trường Việt Nam, 2004 – Chất thải rắn)

2.6.2 Quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt ở Việt Nam

2.6.2.1 Quản lý rác thải sinh hoạt

Quản lý rác thải sinh hoạt tại Việt Nam, nhất là các thành phố như Hà Nội,thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng…đang là thách lớn đối với các nhàquản lý Tỷ lệ thu gom chất thải sinh hoạt ở các quận nội thành khoảng 95%, còncác huyện ngoại thành chỉ đạt 60% [15]

Cơ chế quản lý tài chính trong hoạt động thu gom rác thải chủ yếu dựa vàokinh phí bao cấp từ ngân sách nhà nước, chưa huy động được các thành phần kinhtế tham gia, tính chất xã hội hoá hoạt động thu gom còn thấp, người dân chưa chủđộng tham gia vào hoạt động thu gom và nghĩa vụ đóng góp kinh phí cho dịch vụthu gom rác thải

Các đô thị nhỏ chưa có hệ thống thu gom, vận chuyển chất thải rắn một cáchcó hệ thống xuyên suốt toàn tỉnh, mà tuỳ theo yêu cầu bức xúc của các huyện, thịxã và các địa phương, hình thành một xí nghiệp công trình công cộng hoặc đội vệsinh để thu gom rác thải sinh hoạt

Tại các thành phố, việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải đô thị thường

do công ty môi trường đô thị (URENCO) đảm nhận Việc thu gom chất thải rắnsinh hoạt và quét dọn đường phố thường làm vào ban đêm để tránh nắng nóng banngày và tắc nghẽn giao thông [15]

2.6.2.1 Xử lý rác thải sinh hoạt

Việc xử lý chất thải rắn đô thị cho đến nay chủ yếu vẫn là đổ ở các bãi thải lộthiên không có sự kiểm soát, mùi hôi và nước rác là nguồn gây ô nhiễm môi trườngđất, nước và không khí

Theo báo cáo của sở khoa học công nghệ và môi trường: Các tỉnh, thành phốvà kết quả quan trắc của 3 vùng: Chỉ có 32/64 tỉnh, thành phố có dự án đầu tư xâydựng bãi chôn lấp hợp vệ sinh; trong đó có 13 đô thị được xây dựng Tuy nhiên,ngoại trừ bãi chôn lấp chất thải rắn tại khu liên hợp Xử lý chất thải Nam Sơn, HàNội và bãi chôn lấp chất thải rắn (CTR) tại thành phố Huế đang hoạt động là tuânthủ các yêu cầu đảm bảo môi trường tương đối, còn các bãi khác như bãi chôn lấprác thải hiện đại Gò Cát ở thành phố Hồ Chí Minh cũng đang ở trong tình trạnghoạt động không hợp vệ sinh [15].

Hoạt động tái chế, giảm lượng chất thải sinh hoạt được tập trung chủ yếu vàođầu tư xây các nhà máy chế biến rác thành phân hữu cơ Tuy nhiên do chưa cónhững khảo sát chi tiết về khả năng chấp thuận của cộng đồng đối với sản phẩmphân vi sinh, đồng thời do khả năng phân loại trong quá trình sản xuất của các nhàmáy còn thấp nên hiệu quả hoạt động của các nhà máy chưa cao

Theo số liệu của Bộ Xây Dựng, gần đây có một số công nghệ trong nướcđược nghiên cứu, phát triển với nhiều ưu điểm như khả năng phân loại rác tốt hơn,tái chế tái sử dụng phần lớn được lượng chất thải đáp ứng các tiêu chuẩn môitrường như công nghệ SERAPHIN, ANSINH-ASC và MBT-CD.08 với sản phẩmlà phân hữu cơ, các sản phẩm nhựa tái chế và viên nhiên liệu đã được triển khai ápdụng tại Nhà máy xử lý rác Đông Vinh (Nghệ An), Nhà máy xử lý rác Sơn Tây,(Hà Nội); Nhà máy xử lý rác Thủy Phương (TT-Huế) và nhà máy xử lý rác ĐồngVăn (Hà Nam)

PHẦN III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là rác thải sinh hoạt, công tác quản lý, xử lý rác thảisinh hoạt và vấn đề ô nhiễm môi trường

Địa điểm nghiên cứu là trên địa bàn phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnhBắc Ninh.

3.2 Nội dung nghiên cứu

1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội của phường Đình Bảng, thị xã TừSơn, tỉnh Bắc Ninh

2 Điều tra, đánh giá tình trạng ô nhiễm rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng,thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (thành phần và khối lượng rác thải, các loại rác thải,ảnh hưởng của rác thải tới đời sống…)

3 Tìm hiểu công tác quản lý và phương pháp xử lý rác thải sinh hoạt đang thựchiện tại địa phương (phương pháp thu gom, phân loại, vận chuyển, xử lý rácthải…)

4 Đề xuất các giải pháp góp phần quản lý, xử lý có hiệu quả, bảo vệ môi trườngsinh thái (biện pháp cơ chế chính sách, biện pháp tuyên truyền giáo dục, công nghệxử lý rác thải sinh hoạt…)

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Phương pháp thu thập số liệu

3.3.1.1 Thu thập số liệu thứ cấp

Tài liệu điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế xã hội phường ĐìnhBảng (vị trí địa lý, tài nguyên đất đai, khí hậu, dân số, cơ sở hạ tầng, trường học, ytế, quy mô sản xuất ngành nghề, thu nhập…)

Lượng rác thải phát sinh từ khu công nghiệp, làng nghề, hộ gia đình, hoạt động xãhội (chợ, trường học, trạm y tế…) của địa phương

Các tài liệu thứ cấp trên được thu thập từ: UBND phường Đình Bảng, phòngTài Nguyên và Môi Trường thị xã Từ Sơn, mạng internet, tài liệu công bố trên sáchbáo và tạp chí

3.1.1.2 Thu thập số liệu sơ cấp

Tài liệu sơ cấp thu thập bằng phương pháp điều tra, phỏng vấn nông hộ.Phiếu điều tra được thiết kế và in sẵn nhằm thu thập Thông tin mà người nghiêncứu muốn đạt được Các thông tin gồm:

- Tình hình thu gom và quản lý rác thải sinh hoạt tại phường Đình Bảng

- Ý thức của người dân trong vấn BVMT và mong muốn có thể đạt được củangười dân về cải thiện môi trường

- Thông tin về tình hình sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi và nuôitrồng thủy sản, năng suất các loại cây trồng, vật nuôi)

- Sự phát sinh chất thải nông nghiệp (lượng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật,rơm rạ, rác thải trong chăn nuôi)

- Các hoạt động sản xuất, dịch vụ phát sinh chất thải sinh hoạt (số lượng và

- Tình hình quản lý, thu gom rác thải ở địa phương

- Mức độ ô nhiễm rác thải sinh hoạt và ảnh hưởng của rác thải sinh hoạt tớisức khỏe của cộng đồng

3.3.2 Phương pháp khảo sát thực địa

- Công tác thu gom và vận chuyển RTSH

- Phương pháp thu gom, phương tiện vận chuyển và ý thức của người dânđối với việc đổ rác thải bừa bãi

- Bãi đổ rác và tình hình xử lý rác

3.3.3 Phương pháp phân tích xử lý số liệu

Số liệu thu thập từ các tài liệu thứ cấp, phiếu điều tra nông hộ và khảo sátthực địa được phân tích, tính toán bằng phần mềm excel Ngoài ra còn áp dụngphân tích hệ thống, vẽ sơ đồ và phân tích bản đồ

PHẦN IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Điều kiện tự nhiên phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh

4.1.1 Vị trí địa lý, địa hình

Bắc Ninh có 822,71 km2 gồm 1 thành phố, 1 thị xã, 6 huyện và 126 xãphường thị trấn Đình Bảng là một phường của thị xã Từ Sơn, nằm về phía Namcủa tỉnh Bắc Ninh, nằm trong vùng Châu Thổ Sông Hồng, trải dọc quốc lộ 1A vàđường xe lửa Hà Nội - Hữu nghị quan cách thủ đô Hà Nội 16 km về phía Bắc ĐìnhBảng có diện tích tự nhiên 826,74 ha, tiếp giáp với các phường:

+ Phía Đông giáp phường Tân Hồng, thị xã Từ Sơn

+ Phía Tây giáp xã Yên Thường (Gia Lâm - Hà Nội)

+ Phía Nam giáp xã Ninh Hiệp (Gia Lâm - Hà Nội)

+ Phía Bắc giáp phường Trang Hạ, thị xã Từ Sơn

Chiều dài của phường Đình Bảng từ ranh giới giáp Hà Nội đến phường ĐôngNgàn, thị xã Từ Sơn là 2,5 km, chiều rộng từ giáp xã Ninh Hiệp đến phường ChâuKhê và phường Trang Hạ là 2,3 km

Địa hình toàn phường tương đối bằng phẳng, có hướng dốc chủ yếu từ Bắcxuống Nam và từ Tây sang Đông, có độ cao phổ biến từ 3 - 7 m

4.1.2 Đặc điểm khí hậu, thuỷ văn

Đình Bảng nằm trong vùng khí hậu đồng bằng Bắc Bộ nên mang những nét điểnhình của khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, có 4 mùa rõ rệt: Xuân - Hạ - Thu - Đông Thờitiết trong năm chia theo 2 mùa chính: Mùa mưa và mùa khô:

 Mùa mưa: Từ tháng 4 - 10, lượng mưa tập trung vào các tháng 7, 8, 9 thời

này thường có những trận mưa rào với cường độ lớn kèm theo bão từ 3 - 5ngày, gây ra ngập úng cục bộ tại khu phố.

+ Lượng mưa trung bình năm: 1386,8mm

+ Lượng mưa trung bình tháng cao nhất: 254,6mm

+ Lượng mưa ngày lớn nhất: 204mm

 Mùa khô: Từ tháng 11 tháng 3 năm sau, lượng mưa ít chủ yếu là mưa phùncộng với gió mùa Đông Bắc

 Gió: Hướng gió chủ đạo là gió Đông và Đông Bắc, mùa Hạ có gió Nam vàĐông Nam Tốc độ gió mạnh nhất là 34m/s

 Độ ẩm không khí:

+ Độ ẩm trung bình năm: 84%

+ Độ ẩm trung bình tháng cao nhất: 88%

+ Độ ẩm trung bình tháng thấp nhất: 79%

 Nhiệt độ trung bình năm là 23,3oC, nhiệt độ trung bình tháng cao nhất 29,5oC, nhiệt độ trung bình thấp nhất là 4,8oC

Tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 1530 – 1776h, trong đó có nhiều giờnắng trong năm là tháng 7, tháng có ít giờ nắng trong năm là tháng 1

Trên địa bàn phường không có sông nào chảy qua, chỉ có kênh dẫn nước tướicho diện tích đất nông nghiệp của phường Ngoài ra, tài nguyên nước mặt có ruộngtrũng, ao hồ 100 ha

4.1.3 Tài nguyên đất

Bảng 4.1 Tài nguyên đất đai phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn

(ha)

Tỷ lệ(%)

 Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng

(Nguồn: Báo cáo tình hình phát triển kinh tế xã hội phường, 2010)

Năm 2004, toàn phường Đình Bảng đã triển khai đo đạc lại toàn bộ bản đồđịa chính đất nông nghiệp tỷ lệ 1/1000 và tiến hành cấp lại giấy chứng nhận quyềnsử dụng đất nông nghiệp tới từng thửa đất cho từng hộ gia đình theo luật đất đaimới 2003 Qua đo đạc, tổng diện tích tự nhiên theo địa giới hành chính 364 hiệnnay là 826,74 ha (sau khi đã trừ diện tích cắt về phường Đông Ngàn) Trong đó:

- Đất nông nghiệp là 407,85 ha chiếm 49,35% diện tích tự nhiên

- Đất phi nông nghiệp: 417,25 ha chiếm 50,47% diện tích tự nhiên:

+ Đất ở đô thị: 96, 16 ha chiếm 11,63%

+ Đất chuyên dùng: 306,16 ha chiếm 37,06%

+ Đất tôn giáo tín ngưỡng: 1,31 ha chiếm 0,16%

+ Đất nghĩa trang nghĩa địa: 8,99 ha chiếm 1,08%

+ Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng: 317 ha chiếm 0,38%