Bài 15 thủy quyển, một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông, một số sông lớn trên trái đất

Bài 15- Thủy quyển, một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông,một số sông lớn trên trái đất I/ Mục tiêu: 1.. Khái niệm: Thủy quyển là lớp nước trên Trái Đất bao gồm nước trong các bi

Bài 15- Thủy quyển, một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông,

một số sông lớn trên trái đất I/ Mục tiêu:

1 Kiến thức: HS hiểu và trình bày được:

* Khái niệm về thủy quyển

* Các vòng tuần hoàn của nước trên Trái Đất

* Những nhân tố ảnh hưởng tới tốc độ dòng chảy, chế độ nước của một số sông

* Đặc điểm một số sông lớn trên Trái Đất

2 Kĩ năng: Phân tích được mối quan hệ giữa các nhân tố tự nhiên với chế độ dòng chảy của một số sông

3 Thái độ: Có ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ các hồ chứa nước

II/ Đồ dùng dạy - học: Bản đồ tự nhiên thế giới.

* Bản đồ khí hậu thế giới

* Phóng to hình 15 trang 56 SGK

III/ Hoạt động dạy - học:

1 ổn định tổ chức lớp:

10A9: 10A10:

10A11:

10A12:

2 Kiểm tra bài cũ: Hãy so sánh sự giống và khác nhau giữa kiểu khí hậu ôn đới hải dương với kiểu khí hậu ôn đới lục địa?

3 Bài mới:

Mở bài: Quá trình luân chuyển nước trên Trái Đất diễn ra như thế nào?

thủy chế (chế độ nước) của một con sông chịu ảnh hưởng của các nhân tố tự nhiên khác ra sao? Đó là những nội dung quan trọng trong bài học hôm nay Ngoài ra trong bài học này, chúng ta còn tìm hiểu về đặc điểm một số sông lớn trên thế giới như sông Nin, sông A-ma-dôn, sông I-ê-nit-xây

Hoạt động1

Tìm hiểu về thủy quyển

- Thủy quyển là gì?

HS nêu khái niệm thủy quyển ở mục I.1

trang 56 SGK

GV: Nước trên lục địa và trên các biển ,

đại dương với nước ngầm, hơi nước trong

khí quyển có quan hệ với nhau như thế

I/ Thủy quyển:

1 Khái niệm: Thủy quyển là lớp nước trên Trái Đất bao gồm nước trong các biển, đại dương, nước trên lục địa và hơi nước trong khí quyển

2 Tuần hoàn của nước trên Trấi Đất:

nào? Chúng ta cùng nghiên cứu ở mục 2

sau đây

- Dựa vào hình 15, em hãy trình bày vòng

tuần hoàn nhỏ và vòng tuần hoàn lớn của

nước trên Trái Đất.

HS quan sát kĩ hình 15 để nêu và phân tích

được quá trình vận động với 2 vòng tuần

hoàn (nhỏ và lớn) của nước trong tự nhiên

* Nước rơi xuống lục địa:

- Một phần được bốc hơi ngay lên khí

quyển

- Một phần thấm qua các tầng dá thấm

nước để tạo thành nước ngầm

- Một phần tạo thành nước trên mặt như

ao, hồ, sông suối

- Các dòng chảy ngầm và trên mặt, cuối

cùng lại đưa nước về biển, đại dương

GV: Ngay cả trên ao, hồ, hay trên các

dòng sông, suối lại vừa chảy vừa bốc hơi

vừa thấm xuống đất để hòa vào các dòng

chảy ngầm

- Sông, suối (dòng chảy trên mặt) và dòng

chảy ngầm đưa nước về đâu?

HS quan sát hình để nêu được đích đến

cuối cùng là biển cả

a) Vòng tuần hoàn nhỏ: Nước biển bốc hơi lên cao tạo thành mây và mưa, lại rơi xuống biển b) Vòng tuần hoàn lớn:

- Nước biển bố bốc hơi tạo thành mây, mây gặp gió được đưa sâu vào lục địa

- ở những vùng có địa hình thấp mây gặp lạnh thành mưa

- ở những vùng có địa hình cao mây gặp lạnh tạo thành tuyết

- Mưa và tuyết tan chảy theo sông và các dòng nước ngầm từ lục địa chảy ra biển

Hoạt động 2

Tìm hiểu một số nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nước sông

GV: Trong thành phần nước trên lục địa, nước ngọt chỉ chiếm 3% và trong đó nước sông chỉ chiếm một phần rất nhỏ.Nhưng sông lại có ý nghĩa cực kì quan trọng đối với con người Chúng ta sẽ tìm hiểu về một số nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nước sông ở mục II sau đây:

Phương án 1: GV có thể chia nhóm và cho

nhóm lẻ nghiên cứu mục II.1 nhóm chẵn

nghiên cứu mục II.2 sau đó đại diện các

nhóm lên trình bày, GV chuẩn xác (Phiếu

học tập số 1)

Các nhóm đọc nội dung mục II, trao đổi

thảo kuận để nắm được vấn đề

II/ Một số nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nước sông:

(Xem phần phản hồi phiếu học tập số 1 cuối giáo án)

Phương án 2: GV hướng dẫn HS nghiên

cứu theo trình tự SGK

- Tại sao nói chế độ mưa, băng tuyết và

nước ngầm lại ảnh hưởng đến chế độ

nước sông? Nêu ví dụ.

HS đọc nội dung mục II.1, trao đổi thảo

luận, tìm ví dụ cụ thể để chứng minh

@ Nguyên nhân: Do nguồn tiếp nước chủ

yếu của các sông khu vực này là nước

mưa Ví dụ sông Hồng:

- Mùa lũ (tháng 6 10) gần trùng khớp

với mùa mưa (tháng 510)

- Mùa cạn gần trùng khớp với mùa khô (ít

mưa)

Ví dụ: sông Ô-bi, I-ê-nit-xây, Lê-na khi

mùa xuân đến nhiệt độ tăng làm băng

tuyết tan, mực nước sông dâng cao

GV: Các vùng đá bị thấm nhiều đặc biệt là

đá vôi nước ngầm có vai trò rất quan

trọng

- Tại sao nói địa thế, hình dạng sông lại

ảnh hưởng lớn đến chế độ nước sông?

- Dựa vào kiến thức đã học và bản đồ tự

nhiên Việt Nam, hãy cho biết vì sao mực

nước lũ ở các sông ngòi miền trung nước

ta thường lên rất nhanh?

Do sông ngòi miền Trung:

+ Có độ dốc cao, khi có mưa nước đổ

nhanh về lòng sông

+ Sông có dạng hợp lũ, có nhiều phụ lưu

cấp nước vào một dòng chảy chính

- Tại sao nói thực vật lại có vai trò điều

hòa dòng chảy của sông, giảm lũ lụt?

HS đọc mục II.2b và dựa vào sự hiểu biết

của mình để giải thích khi mưa xuống:

- Một phần khá lớn nước mưa được giữ lại

trên các tán lá cây

- Một phần nhờ rễ cây mà thấm nhanh

1 Chế độ mưa, băng tuyết và nước ngầm:

a) ở miền khí hậu nóng hoặc những nơi địa hình thấp của khu vực khí hậu ôn đới, thủy chế sông phụ thuộc vào chế độ mưa

b) ở miền khí hậu lạnh và những sông bắt nguồn từ núi cao, thủy chế còn phụ thuộc vào lượng tuyết, băng tan c) ở những vùng đất đá bị thấm nước nhiều, nước ngầm đóng vai trò đáng kể

2 Địa thế- hình dạng sông, thực vật và hồ đầm:

a) Địa thế, hình dạng sông:

- ở miền núi, khi có mưa lũ lên mạnh, nước sông cũng chảy nhanh hơn ở đồng bằng

b) Thực vật:

- Có vai trò điều hòa dòng chảy của sông, giảm lũ lụt

xuống đất.

- Một phần được thảm mục giữ lại

GV: Chính vì vậy mà chúng ta phải tích

cực trồng rừng phòng hộ và bảo vệ rừng

đầu nguồn, giảm bớt thiên tai, lũ lụt

- Tại sao hồ, đầm lại có tác dụng điều hòa

chế độ nước sông?

GV: Thủy chế sông Mê Công điều hòa

hơn sông Hồng một phần quan trọng nhờ

Biển Hồ (Cam-pu-chia) đã điều tiết dòng

chảy của sông theo cách thức đó

GV có thể nêu vai trò trị thủy sông Đà,

sông Hồng của các hồ thủy điện Hòa Bình

và Sơn La trong tương lai

HS đọc II.2c và dựa vào kiến thức đã học:

- Khi nước sông lên, một phần chảy vào

hồ, đầm

- Khi nước sông xuống, nước ở hồ, đầm

lại chảy ra làm sông đỡ cạn

c) Hồ, đầm:

Điều hòa chế độ nước sông

Hoạt động 3 Tìm hiểu một số sông lớn trên trái đất

Trước tiên GV cho HS xác định trên bản đồ tự nhiên thế giới các sông lớn ở từng châu lục Sau đó nêu rõ trong phần III của bài học này chúng ta tìm hiểu một số nét về sông Nin, A-ma-dôn, I-ê-nit-xây.

Bước 1: GV chia lớp thành 6 nhóm và

giao nhiệm vụ cho các nhóm:

Nhóm 1,2: Tìm hiểu về sông Nin

Nhóm 3,4 Tìm hiểu về sông a -ma -dôn

Nhóm 5, 6 Tìm hiểu về sông I ê nit

-xây

Bước 2: Đại diện các nhóm lên trình bày

kết quả, các nhóm khác góp ý bổ sung GV

hoàn chỉnh kiến thức

HS dựa vào mục III SGK và gợi ý của GV

III/ Một số sông lớn trên Trái Đất:

(Xem thông tin phản hồi phiếu học tập số 2)

GV có thể kẻ bảng tổng hợp các nội dung cần tìm hiểu để định hướng nghiên cứu cho HS:

Tên Nơi bắt Cửa sông Chảy Diện tích Chiều Nguồn

sông nguồn đổ ra

qua các khu vực khí hậu nào? ở đâu

lưu vực (km2)

dài sông (km)

cung cấp nước chính

Vichtoria

Địa trung hải

Xích đạo, cận xích đạo, cận nhiệt châu Phi

2.881.000 6.685 Mưa và

nước ngầm

A - ma

- dôn

Dãy An

đet

Đại tây dương

Xích đạo châu Mĩ

1.170.000 6.437 Mưa và

nước ngầm

I - ê- nit

- xây

Dãy

Xuam

Biển Cara thuộc Bắc băng dương

Ôn đới lạnh châu á

2.580.000 4.102 Băng

-tuyết tan

và mưa

Phiếu học tập số 1 Dựa vào SGK, vốn hiểu biết, hoàn thành bảng sau:

1 Chế độ mưa

2 Băng tuyết

3 Nước ngầm

4 Địa thế

5 Thảm thực vật

6 Hồ, đầm

- Chế độ nước sông phụ thuộc chế độ mưa Mưa theo mùa, nước sông cũng phân hoá theo mùa Mưa đều quanh năm thì chế độ nước sông điều hoà

- Sông do băng tuyết cung cấp nước sẽ có lũ vào mùa xuân do băng tan

- Nước ngầm phong phú, mực nước ngầm không sâu sẽ tiếp nước nhiều cho sông

- Địa hình miền núi dốc nước chảy nhanh hơn đồng bằng

- Có vai trò điều tiết nước cho sông

- Điều hoà chế độ nước sông

Phiếu học tập số 2 Dựa vào tập bản đồ thế giới và các châu lục, nội dung SGK, kết hợp vốn

hiểu biết hãy hoàn thành bảng sau:

Tên sông

Diện tích lưu vực (km2)

Chiều dài (km)

Sông 2.881.000 6.685 Nam- - Thượng lưu: Thượng lưu: Chảy qua

dài nhất Thế giới

Bắc lượng nước

lớn

- Hạ lưu:

lượng nước giảm mạnh

miền khí hậu xích đạo, mưa nhiều

- Hạ lưu: khí hậu hoang mạc

Sông

A-ma-dôn

7.170.000

Lớn nhất

thế giới

6.437 Tây

-Đông

Nhiều nước quanh năm

- Chảy qua miền khí hậu xích đạo có mưa nhiều quanh năm

- Trên 500 phụ lưu Sông I- ê

-nit-xây

2.580.000 4.102 Nam

-Bắc

- Cạn: thu đông,

- Lũ: Xuân, đầu hạ

- Chảy qua miền khí hậu

ôn đới lạnh

IV đánh giá

1 Thủy quyển là gì?

a Là toàn thể đại dương trên Trái Đất b Là toàn thể sông suối, hồ,

đầm trên Trái Đất

c Là toàn thể lớp băng tuyết trên Trái Đất d Là Lớp nước trên Trái

Đất

2 Tuần hoàn của nước trên Trái Đất được biểu hiện bằng :

a Vòng tuần hoàn lớn b Vòng tuần hoàn

nhỏ

c Tuyết rơi, mưa, băng tan d a, b đúng

3 Vẽ hai vòng tuần hoàn lớn và nhỏ lên bảng và trình bày đặc điểm của hai

vòng tuần hoàn này

ở lưu vực của sông, rừng phòng hộ thường được trồng ở đâu? Vì sao trồng ở

đó?

V hoạt động nối tiếp

Về nhà học sinh học bài, trả lời các câu hỏi trong SGK

Xem trước nội dung về sóng, thủy triều, dòng biển ở bài 16 và tìm các dòng

biển có ở bản đồ 16.4 trong atlat thế giới