Bài 13 ngưng đọng hơi nước trong khí quyển, mưa

Hoạt động 1 tìm hiểu về sự ngưng đọng hơi nước trong khí quyển GV: Chúng ta đã biết không khí có một độ ẩm nhất định, độ ẩm này do hơi nước tạo ra.. Ngưng đọng hơi nước: Hơi nước ngưng đ

Bài 13- Ngưng đọng hơi nước trong khí quyển, mưa

I/ Mục tiêu:

1 Kiến thức: Hiểu rõ sự hình thành sương mù, mây và mưa

* Hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đén lượng mưa

* Nhận biết được sự phân bố mưa theo vĩ độ

2, Kĩ năng: Phân tích được mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố nhiệt độ, khí áp, đại dương với lượng mưa

* Biết phân tích biểu đồ phân bố lượng mưa theo vĩ độ

* Đọc và giải thích được sự phân bố lượng mưa trên bản đồ do ảnh hưởng của đại dương

II/ Đồ dùng dạy - học: Bản đồ phân bố lượng mưa trên thế giới và bản đồ

tự nhiên thế giới

* Vẽ phóng to hình 13.1 trong SGK

III/ Hoạt động dạy - học

1 ổn định tổ chức lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: Em hãy nêu những nguyên nhân làm thay đổi khí áp?

3 Bài mới:

Mở bài: Khi nào hơi nước trong khí quyển sẽ bị ngưng đọng, sự ngưng đọng

đó tạo nên hiện tượng gì? Mưa được phân bố như thế nào trên Trái Đất đó

là những nội dung rất quan trọng mà chúng ta cần tìm hiểu trong bài học hôm nay

Hoạt động 1

tìm hiểu về sự ngưng đọng hơi nước trong khí quyển

GV: Chúng ta đã biết không khí có một độ

ẩm nhất định, độ ẩm này do hơi nước tạo

ra Hơi nước được bốc lên từ sông, hồ, ao,

biển

- Trong điều kiện nào hơi nước sẽ ngưng

đọng?

HS đọc mục I.1 trong SGK để trả lời

- Thế nào là không khí đã bão hòa?

(Không khí bão hòa khi có độ ẩm tương

đối là 100%)

Hơi nước ngưng đọng sẽ tạo nên các hiện

tượng gì? chúng ta sẽ tìm hiểu ở các phần

I/ Ngưng đọng hơi nước trong khí quyển:

1 Ngưng đọng hơi nước:

Hơi nước ngưng đọng trong không khí:

- Không khí đã bão hòa mà vẫn tiếp tục được bổ sung hơi nước hoặc gặp lạnh

- Có hạt nhân ngưng kết

2 Sương mù:

Điều kiện độ ẩm tương đối cao, khí quyển ổn định theo chiều

tiếp theo sau đây.

-Sương mù được tạo ra trong những điều

kiện nào?

HS đọc mục I.2 trong SGK để trả lời

- Mây và mưa được hình thành như thế

nào? HS tìm hiểu các thông tin trong mục

I.3 để trả lời

- Khi các hạt nước trong mây kết hợp với

nhau hoặc được hơi nước ngưng tụ thêm

có kích thước lớn thắng được sức đẩy của

các “dòng thăng” trong khí quyển, cũng

như khả năng bốc hơi nước do nhiệt độ

cao của lớp không khí dưới thấp để rơi

xuống mặt đất thì tạo nên mưa

“dòng thăng” tạo ra do các luồng không

khí nóng, nhẹ, bốc lên cao theo chiều

thẳng đứng

- Tuyết rơi xảy ra khi nào? HS tìm hiểu

các thông tin về tuyết, mưa đá ở trang 49

SGK

- Khi nào có mưa đá? Mưa đá xảy ra khi

có giông lớn về mùa hè, các luồng không

khí đối lưu bốc mạnh đưa các hạt nước lên

cao ngưng kết thành các hạt băng Khi hạt

băng đủ lớn rơi xuống đất gọi là mưa đá

thẳng đứng và có gió nhẹ

3 Mây và mưa:

a) Mây: Không khí càng lên cao càng lạnh, hơi nước ngưng đọng thành những hạt nước nhỏ

và nhẹ tụ lại thành từng đám gọi là mây

b) Mưa: Khi các hạt nước trong mây đủ lớn rơi được xuống mặt đất tạo thành mưa

- Tuyết rơi: Xảy ra khi nước gặp nhiệt độ 00C trong điều kiện không khí yên tĩnh

- Mưa đá: Nước mưa rơi xuống thể rắn (băng)

Hoạt động 2 nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa

Bước 1: GV chia lớp thành 6 nhóm và giao

nhiệm vụ cho các nhóm: Phiếu học tập số

1.

Xem phần phụ lục cuối giáo án

GV gợi ý phân tích cho HS

Bước 2: Đại diện các nhóm lên trình bày

II/ Những nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa:

kết quả, các nhóm khác góp ý bổ sung GV

hoàn chỉnh kiến thức

- Khu vực khí áp cao và khu vực khí áp

thấp nơi nào mưa nhiều, vì sao?

HS dựa vào I.1 để tra lời

- Khu vực áp thấp hút gió, đẩy không khí

ẩm lên cao sinh ra mây và mưa

- khu vực áp cao không khí ẩm không bốc

lên được, chỉ có gió thổi đi nên mưa ít

hoặc không mưa

- Nơi frông đi qua gây ra hiện tượng thời

tiết như thế nào? HS nhớ lại khái niệm

frông, dải hội tụ nhiệt đới (bài 11) kết hợp

nội dung mục II.2 trang 50 SGK

- Khi có frông đi qua chứng tỏ địa phương

đang có sự tranh chấp giữa hai khối khí

trái ngược nhau về tính chất (ví dụ nóng và

lạnh), kết quả tạo ra sự nhiễu loạn thời tiết,

gây mưa nhiều

- Vì sao ở vùng ven biển đón gió biển mưa

nhiều, vùng nằm sâu trong nội địa mưa ít?

Vùng ven biển đón gió biển mang vào

nhiều hơi nước gây mưa nhiều, ngược lại

vùng nội địa không có gió từ đại dương

thổi vào thì sẽ ít mưa

- Loại gió nào gây mưa nhiều, loại gió

nào gây mưa ít?

Vì mỗi năm có tới một nửa thời gian có gió

thổi từ đại dương vào lục địa (Gió mùa

mùa hạ)

Do tính chất của loại gió này khô

GV nêu câu hỏi trong mục II.3 SGK

HS trả lời:

+ Tây Bắc châu Phi có khí hậu nhiệt đới

khô vì có cao áp thường xuyên, chủ yếu có

gió mậu dịch, ven bờ lại có dòng biển lạnh

1 Khí áp:

- Khu vực áp thấp thường mưa nhiều

- Khu vực áp cao thường mưa

ít hoặc không mưa

2.Frông:

- Miền có frông, nhất là dải hội

tụ nhiệt đới đi qua thường mưa nhiều

3.Gió:

- Gió tây ôn đới thổi từ biển vào gây mưa nhiều ở Tây Âu, Tây Bắc Mĩ

- Miền có gió mùa mưa nhiều

- Miền có gió mậu dịch mưa ít

+ Nước ta nằm ở khu vực nhiệt đới gió

mùa, không bị cao áp ngự trị thường

xuyên

- Dòng biển nóng và dòng biển lạnh có

ảnh hưởng như thế nào đến sự phân bố

mưa nơi chúng chảy qua? HS: Vì không

khí bên trên dòng biển nóng có nhiều hơi

nước, gió thổi vào đất liền gây mưa

GV: Do ảnh hưởng này mà một số nơi ở

ven biển song vẫn tạo thành các hoang

mạc như: A-ta- ca - ma, Na-mip,

Ca-la-ha-ri Vì ở đây diễn ra hiện tượng”nghịch

nhiệt”, không khí bên trên dòng biển lạnh

bị lạnh, hơi nước không bốc lên được, khó

tạo nên mưa

- Địa hình có ảnh hưởng như thế nào đến

lượng mưa? HS phân tích chú ý cả ảnh

hưởng của độ cao và hướng sườn đến sự

phân bố mưa

4.Dòng biển:

Tại vùng ven biển:

- Nơi có dòng biển nóng chảy qua thường có mưa nhiều

- Nơi có dòng biển lạnh chảy qua thường có mưa ít

5 Địa hình:

- Lượng mưa tăng dần theo độ cao của địa hình chắn gió Tuy nhiên chỉ tới một độ cao nào

đó, lượng mưa lại giảm

- Sườn đón gió ẩm mưa nhiều, sườn khuất gió ít mưa

Hoạt động 3:

Tìm hiểu sự phân bố mưa trên trái đất

Do tác động của nhiều nhân tố nói trên

nên sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất

không đều

Phiếu học tập số 2: (Xem phần phụ lục)

HS quan sát kĩ hình vẽ lưu ý trục ngang

thể hiện vĩ độ địa lý, HS xác định cực Bắc,

phía cực Nam

Do vùng Xích đạo có nền nhiệt độ cao, khí

áp thấp, có nhiều biển, đại dương và rừng

Xích đạo ẩm ướt, sự bốc hơi nước rất

mạnh mẽ

Do vùng chí tuyến quanh năm dải áp cao

ngự trị, tỉ lệ diện tích lục địa tương đối

III/ Sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất:

1 Lượng mưa trên Trái Đất phân bố không đều theo vĩ độ:

- Mưa nhiều nhất ở vùng Xích đạo

- Hai vùng chí tuyến Bắc và Nam mưa tương đối ít

GV cho HS nhận xột và giải thớch sự khỏc

biệt lượng mưa giữa hai vựng ụn đới bỏn

cầu Bắc và Nam Đú là phớa nam mưa

nhiều hơn do diện tớch đại dương nhiều

hơn (Do ở đõy khớ ỏp thỏp, cú giú Tõy ụn

đới từ biển thổi vào)

Hai khu vực cực mưa ớt nhất do khớ ỏp

cao, nhiệt độ thấp, khụng khớ lạnh, nước

khú bốc hơi

- Trờn cỏc lục địa, từ tõy sang đụng lượng

mưa cú giống nhau khụng? Vỡ sao?

- Dựa vào hỡnh 13.2 và kiến thức đó học,

hóy trỡnh bày và giải thớch tỡnh hỡnh phõn

bố lượng mưa trờn cỏc lục địa theo vĩ

tuyến 40 0 B từ Đụng sang Tõy.

HS trỡnh bày được sự thay đổi lượng mưa

trờn bản đồ, sau đú dựa vào vị trớ gần hay

xa biển, cú dũng biển núng hay lạnh chảy

qua để giải thớch

- Hai vựng ụn đới mưa khỏ

- Càng về 2 cực, lượng mưa càng ớt

2 Lượng mưa phõn bố khụng đều do ảnh hưởng của đại dương:

- Từ tõy sang đụng lượng mưa khụng đều là do:

+ Vị trớ gần hay xa biển + Ven biển cú dũng biển núng hay lạnh

+ Giú thổi từ biển vào từ phớa đụng hay phớa tõy

+ Cú địa hỡnh chắn giú khụng,

ở phớa nào

IV đỏnh giỏ

1 Cỏc cõu sau đỳng hay sai :

- Hơi nước ngưng đọng khi nhiệt độ khụng khớ giảm.

- Mưa đỏ xảy ra khi nhiệt độ khụng khớ quỏ lạnh.

2 Tại sao ven Đại Tõy Dương của Tõy Bắc Chõu Phi cựng nằm ở vĩ độ cao

như nước ta nhưng Tõy Bắc Chõu Phi cú lượng mưa rất ớt (dưới

200mm/năm) trong khi đú nước ta cú lượng mưa cao (trờn 1500mm/năm)?

V hoạt động nối tiếp

Về nhà học sinh học bài, trả lời cỏc cõu hỏi trong SGK

VI Phụ lục:

Phiếu học tập số 1:

Nhiệm vụ: Đọc mục I trang 60 SGK, kết hợp hiểu biết, hóy điền vào sơ đồ

sau ảnh hưởng của cỏc nhõn tố tới sự phõn bố lượng mưaMưa nhiều

Địa hỡnh

Dũng biển Giú Frụng khớ ỏp

Mưa ớt Mậu dịch

Mựa

Thấp

Nơi có

Frông

S ờn đó

n g

ió ẩm

Địa

hìn

h c hắn gió ẩm lên

khuấ

t gió

Địa h

ình ch

ắn gi

ó ẩm

xuốn

g thấ

p Cao

Phiếu học tập số 2

Quan sát hình 13.1, hãy điền vào bảng sau về sự phân bố lượng mưa,

giải thích nguyên nhân có lượng mưa đó.

Xích đạo 00 Mưa nhiều >1500mm Là khu vực áp thấp, nhiệt độ cao, phần

lớn diện tích là đại dương nên nước bốc hơi nhiều

Chí tuyến

(250-300)

Mưa ít khoảng 600mm Là khu vực áp cao, phần lớn diện tích là

lục địa

Ôn đới Mưa trung bình 600 – 700 mm Là khu vực áp thấp có gió Tây ôn đới hoạtđộng mạnh. Cực ( 900) Mưa rât ít khoảng 100mm Là khu vực áp cao;Do quá lạnh, nước ít bốc hơi.