sáng kiến kinh nghiệm môn toán thpt Trong chương trình đại số lớp 10 THPT (Kể cả nâng cao và cơ bản) đều có bài: “HỆ BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN”. Kiến thức cơ bản của bài học này không nhiều. Đối với học sinh, việc giải hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn là không khó. Các em chỉ cần biết cách dựng đường thẳng Ax+By+C=0 và xác định dấu của mỗi miền theo hướng dẫn trong sách giáo khoa là giải được.
Trang 1PHẦN I LÝ DO VIẾT SKKN
Trong chương trình Hình học lớp 10 phần Giải tam giác có vị trí khá quan trọng đồng thời có ứng dụng rất phổ biến trong thực tế cuộc sống Do vậy học sinh cần có kĩ năng thực hành tốt việc giải các bài toán này Để làm được điều
đó thì chiếc máy tính casio (MTCT) là không thể thiếu Trong bài viết này tôi xin đề cập đến loại máy tính 570MS là loại máy tính được sử dụng nhiều nhất hiện nay đối với các em học sinh ở các trường THPT
Chúng ta biết rằng hiện nay đa số học sinh đều sử dụng máy tính casio khá thành thạo để giải quyết một số bài tập như giải phương trình, hệ phương trình đơn giản và các tính toán thông thường Tuy nhiên khi dạy phần giải tam giác ở các lớp 10A6 – tại trường THPT Đinh Chương Dương tôi nhận thấy các em chỉ tính trên MTCT với từng con số và phép tính riêng lẻ, điều đó làm cho các em bị mất nhiều thời gian và rất hay nhầm lẫn Với mong muốn giúp các em học sinh trong lớp có thể lập trình đơn giản để giải quyết một lớp các bài toán tương tự nhau một cách hệ thống, hơn và hiệu quả hơn, tôi tìm ra một vài ý tưởng này và chia sẻ cùng các em để phần nào đó giúp các em hứng thú hơn khi làm việc với các con số rất xấu nhưng lại rất thực tế trong phân môn này
Đối tượng nghiên cứu là tập thể lớp 10A6- trường THPT Đinh Chương Dương gồm các em học sinh trung bình Cũng với lí do đó mà tôi chỉ dừng lại ở phạm vi ba bài toán cơ bản nhất trong chương trình thực học Thời gian thực hiện là tiết học tự chọn của lớp vào ngày 25/12/2012
Cấu trúc chuyên đề gồm có 4 phần
I Phần Lý do viết SKKN
II Phần nội dung của SKKN
III Phần kết luận và đề xuất
Trang 2PHẦN II NỘI DUNG
1 Tổng quan về bài toán Giải tam giác.
Giải tam giác là tính các cạnh và các góc của tam giác dựa vào một số điều kiện cho trước
Ở đây ta quan tâm đến ba bài toán cơ bản trong lí thuyết là tính các góc và các cạnh còn lại trong tam giác khi biết ba cạnh, biết hai cạnh và góc xen giữa, biết một cạnh và hai góc kề với nó
Ngoài cách tính trực tiếp từng phép toán mà các em vẫn làm tôi giới thiệu một số cách làm khác cho các em tham khảo
2 Các bài toán cụ thể
Bài toán 1:
Cho tam giác ABC có độ dài 3 cạnh là a=24; b=13; c=15 Tính các góc
A, B, C
Phân tích bài toán
+) Để tính góc A ta có công thức
cos
2
A
bc
+ −
=
+) Do vai trò của 3 góc như nhau nên hoán đổi giá trị các cạnh ta sẽ tìm
ra các góc còn lại
Làm trên máy
Cách 1: Sử dụng phím CALC
B1: MODE MODE MODE MODE 1 (Chọn đơn vi độ)
B2: Nhập biểu thức tính
SHIFT cos-1((ALPHA| A| x2 |+ ALPHA| B | x2|- ALPHA| C | x2|)÷
(2ALPHA A|ALPHA| B))
Trang 3B3: Bấm phím CALC
Máy hỏi A? bấm 24=
B? bấm 13=
C? bấm 15= Bấm tiếp phím ,,, KQ:góc C≈33033’ Bấm phím CALC
Máy hỏi A? bấm 13=
B? bấm 15=
C? bấm 24= Bấm tiếp phím ,,, KQ:góc A≈117049’ Bấm phím CALC
Máy hỏi A? bấm 15=
B? bấm 24=
C? bấm 13=
Bấm tiếp phím ,,, KQ:góc B≈28037’
Cách 2: Sử dụng phím SHIFT STO.
B1: MODE MODE MODE MODE 1 (Chọn đơn vi độ)
B2: Bấm liên tiếp trên MT như sau
24 SHIFT STO A (gán 24 cho biến A)
13 SHIFT STO B (gán 13 cho biến B)
15 SHIFT STO C (gán 15 cho biến C)
SHIFT cos-1((ALPHA| A| x2 |+ ALPHA| B | x2|- ALPHA| C | x2|)÷
(2ALPHA A|ALPHA| B))=được KQ bấm tiếp phím ,,,
(được góc C)
Sau đó đưa con trỏ về biểu thức đổi A cho C, bấm = bấm ,,, được góc A, Tiếp theo đổi A cho B, bấm = bấm ,,, ta được góc B
Trang 4Chú ý: Nên nạp giá trị sau ta sẽ giải quyết được nhiều bài tập tương tự
nhau, chỉ khác số liệu ban đầu
Bài toán 2:
Cho tam giác ABC có a=49,4; b=26,4; C=47020’ Tính các góc A, B, và cạnh c
Phân tích bài toán
Để tính cạnh c ta có công thức c2 =a2 +b2 − 2abcosC
Để tính góc A và B có thể sử dụng định lí hàm số sin và tổng ba góc trong tam giác bằng 1800 Cụ thể:
0
sin sin
sin sin 180
B
Làm trên máy
MODE MODE MODE MODE 1(chọn đơn vị độ)
Cách 1:
Nhập vào máy biểu thức
1 0
ALPHA A x ALPHA B x ALPHA A ALPHA B ALPHA C
SHIFT ALPHA B ALPHA C Ans
Ans ALPHA C
−
÷
Bấm phím CALC
49,4=
26,4=
47020’ = =.,,, = ,,,
được các kết quả lần lượt là c≈37,00; B≈310 38’ ; A≈10102’
Trang 5Chú ý: Ta thấy a>b A>B nên không được tùy tiện thay đổi trình tự tính hai góc A,B cho nhau nếu không kết quả sẽ bị sai do máy tính tự động lấy giá trị A nhọn
Cách 2
49,4 SHIFT STO A (gán 49,4 cho biến A)
26,4 SHIFT STO B (gán 26,4 cho biến B)
47020’SHIFT STO C (gán 47020’ cho biến C)
(ALPHA A x| | +ALPHA B x| | − 2ALPHA A ALPHA B| | | | cosALPHA C| | =
(được cạnh c)
SHIFT sin-1(ALPHA B sin ALPHA C÷Ans)= ,,,
(được góc B)
1800-ALPHA C-Ans = ,,,
(được góc A)
Bài toán 3:
Cho tam giác ABC có a=17,4; B=44030’ ; C=640 Tính góc A, và các
cạnh b, c
Phân tích bài toán
Để tính góc A ta dùng công thức 0
180
A= − −B C
và cạnh b,c ta có thể sử dụng định lí hàm số sin
sin sin sin
sin sin sin sin
a B b
A
b C c
B
⇒ =
⇒ =
( Lưu ý rằng ở đây ta đã tính cạnh b theo góc A và tính c theo b để có thể sử dụng phím Ans cho nhanh)
Trang 6Làm trên máy
MODE MODE MODE MODE 1(chọn đơn vị độ)
Cách 1
Bấm liên tiếp trên máy
0
180 −ALPHA B| | −ALPHA C|
:ALPHA A| | sin | ALPHA B| ÷ sinAns
:Ans| sin |ALPHA C| ÷ sin |ALPHA B|
CALC
44030’ =
640= (được kết quả) bấm tiếp phím ,,, ta có KQ là góc A
=
17,4 =(được cạnh b)
=(được cạnh c)
ĐS: A≈710 3’; b≈12,86; c≈16,49
Cách 2
17,4 SHIFT STO A
44030’SHIFT STO B
640 SHIFT STO C
0
180 −ALPHA B| | −ALPHA C| = bấm tiếp ,,, (được góc A)
| | sin | | sin
ALPHA A ALPHA B÷ Ans=(được cạnh b)
Ans ALPHA C÷ ALPHA B = (được cạnh c).
Trang 7BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Lớp được chia thành ba nhóm: Nhóm 1 thực hành bình thường; nhóm 2 thực hành theo cách sử dụng phím CALC; nhóm 3 thực hành theo cách sử dụng phím SHIFT STO Kết quả về thời gian hoàn thành bài toán được tổng kết trong bảng sau:
Nội dung
bài toán
Nhóm1 (N1)
Nhóm 2 (N2)
Nhóm 3
Bài toán 1:
Giải tam
giác ABC
biết
a =7,3;
b=5,8 c=6,4
a =9,8;
b=8,7;
c=7,6
a =13,4;
b=14,8 c=16,6
+)N1: 7’ +)N2: 5’ +)N3: 6’
Bài toán 2:
Giải tam
giác ABC
biết
a =32,14 b=45,34 C=880
A =930 14’
b=45,34
c =58,12
a =42,17 b=45,34 C=880
+)N1: 9,5’ +)N2: 6,5’ +)N3: 6,3’
Bài toán 3:
Giải tam
giác ABC
biết:
a =4,5 B=750
C=30016’
b =14,5 A=57011’
C=630
c =45,7 B=970
A=820
+)N1: 7,5’ +)N2: 5,5’ +)N3: 5’
Bài tập về
nhà (các
nhóm làm
và thư kí
ghi thời
gian báo
cáo)
Bài 33 Trang66 (SGK HH10- Nâng cao)
Bài 34 Trang 66 (SGK HH10- Nâng cao)
Bài 35 Trang 66(SGK HH10- Nâng cao)
+)N1: 17,5’ +)N2: 8’ +)N3: 8,2’
Trang 8PHẦN III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1 Ý nghĩa và hiệu quả của SKKN
SKKN thực hiện trên lớp, 80% học sinh đã tự hoàn thiện được các bài
tập giải tam giác trong SGK, 15% học sinh hoàn thiện với sự hỗ trợ của
bạn và của GV, 5% các em vẫn còn một số sai sót
2 Bài học kinh nghiệm sau nghiên cứu:
Đối với học sinh yếu việc hiểu ý nghĩa của các phím cũng còn nhiều hạn chế ta nên áp dụng SKKN này với các nhóm học sinh khá môn toán, kết quả
sẽ khả quan hơn
3 Đề xuất
Tăng lượng bài toán đo đạc có nội dung gần với cuộc sống, tài liệu tham khảo cho học sinh từ đó các em sẽ thêm yêu thích bộ môn toán và yêu thích chiếc MTCT
4 Kết luận
Trên đây là những kinh nghiệm mà khi dạy tại lớp tôi thu hoạch lại được Tôi mạnh dạn trình bày để những ai quan tâm tới khoa học bộ môn có thể bàn luận trao đổi thêm Tôi không cho rằng SKKN là phải phát hiện ra một vấn đề gì đó thật to lớn mà có thể chỉ là một ý tưởng mới trong những điều không mới Phạm vi mà bài viết đề cập đến chỉ giới hạn trong lượng rất hẹp các bài toán đơn giản song cũng phần nào giúp các em học sinh phát triển tư duy sáng tạo lĩnh hội nhiều kiến thức khác liên quan Điều đó giúp các em tích cực hơn, chủ động hơn để nắm bắt và xử lí thông tin trong thời đại công nghệ hiện nay Do khả năng và thời gian có hạn nên khó tránh khỏi sai sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của qúy đồng nghiệp cũng như của các em học sinh để bài viết hoàn thiện hơn và phát huy hơn nữa
Trang 9XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa, ngày 09 tháng 5 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác