Tác động của nợ công đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam vấn đề nợ công Việt Nam Chuyên đề tốt nghiệpTP.HCM Trường Đại Học Kinh Tế

Cohen 199γ và Clements et al... Pattillo et al.. Clements et al.

Chuyên đ t t nghi p Trang 1

B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O

TR NG Đ I H C KINH T TP.HCM KHOA KINH T PHÁT TRI N -  -

CHUYÊN Đ T T NGHI P

Đ TÀI

Tp H C M

GVHD TR NG QUANG HÙNG SVTH: TR N PHÚC TH NH

L p: PT00 K34 MSSV: 108203034

H Đ i h c chính quy

TÁC Đ NG C A N CÔNG Đ N

Chuyên đ t t nghi p Trang 2

NH N XÉT C AăC ăQUANăTH C T P

Chuyên đ t t nghi p Trang 3

NH N XÉT C AăGIÁOăVIÊNăH NG D N

Chuyên đ t t nghi p Trang 4

Chuyên đ t t nghi p Trang 5

CH NGă 3: PHÂN TÍCH TH C NGHI M N CÔNG NHă H NGă N

T NGăTR NG KINH T VI TăNAMăGIAIă O N 1990 – 2011 41

Chuyên đ t t nghi p Trang 6

Chuyên đ t t nghi p Trang 7

Hình 1.1 T ng tr ng và đ ng PPF trong dài h n 2

Hình β.γ C c u n công c a Vi t Nam n m β010 15 Hình 2.4 N n c ngoài so v i t ng n công Vi t Nam 2006 – 2010 16

Hình β.5 C c u d n n c ngoài c a chính ph phân theo lo i ti n 18

Hình 2.8 CDS c a trái phi u chính ph Vi t Nam và các n c trong khu v c 24

Hình 2.11 T tr ng các kho n n n c ngoài theo các m c lãi su t khác nhau 30

Hình 2.13 T tr ng n công n c ngoài tính đ n γ1/1β/β010 theo các đ ng ti n 32 Hình β.14 T ng tr ng GDP th c và t l l m phát Vi t Nam 2001-2010 39

Hình 2.15 Thâm h t ngân sách Vi t Nam giai đo n 2005-2011 39

DANH M C T VI T T T

Chuyên đ t t nghi p Trang 8

Co-operation and Development

T ch c h p tác và phát tri n kinh t

Chuyên đ t t nghi p Trang 9

L I M U

Trong đi u ki n h i nh p kinh t qu c t ngày càng sâu r ng, kh ng ho ng ti n

t luôn đe d a các n n kinh t , vi c vay n đ đ u t luôn g n v i các r i ro tài chính

qua các y u t t giá, chi phí s d ng n , l m phát,… đây là v n đ mà nhi u nhà kinh

t đư c nh báo Khi n n kinh t r i vào tình tr ng l m phát cao, giá tr đ ng n i t ngày

càng suy gi m so v i ngo i t vay n , thì quy mô n và gánh n ng tr n ngày càng

l n Th c t các n c cho th y, vi c vay n và s d ng n kém hi u qu đư d n nhi u

n c đ n tình tr ng chìm đ m trong kh ng ho ng n Nh v y, có th xem n công

nh là m t con dao hai l i, v a giúp các n c đang thi u v n t ng c ng và đ y

m nh phát tri n kinh t , ng c l i s gây ra nh ng tác đ ng tiêu c c đ n quá trình phát

tri n kinh t c a n c vay n

N công đang gia t ng các qu c gia trên toàn th gi i (trong đó có Vi t Nam)

do nh h ng tr m tr ng c a cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u S gia t ng trong

n công đư làm t ng thêm nh ng lo ng i li u r ng n công s tác đ ng nh th nào đ n

t ng tr ng kinh t ? C ch tác đ ng c a nó? Nh m tr l i nh ng câu h i đó, Bài

nghiên c u đư đi vào làm rõ nh ng tác đ ng c a n công lên t ng tr ng thông qua

nh ng k t qu nghiên c u c a các nhà kinh t h c trên th gi i và đo l ng th c ti n tác đ ng c a n công lên t ng tr ng kinh t Vi t Nam Bên c nh đó, bài nghiên c u còn đi vào phân tích tình hình n công Vi t Nam trong th i gian qua đ có nh ng bi n

pháp nh m ki m soát n công góp ph n thúc đ y t ng tr ng

CH NG 1:ăC ăS LÝ THUY T

Chuyên đ t t nghi p Trang 10

1.T ngătr ng kinh t

1.1 Khái ni m

Trong ng n h n, t ng tr ng kinh t th ng đ c đo l ng b ng ph n tr m s thay đ i trong GDP th c

Trong dài h n, t ng tr ng kinh t là s m r ng GDP hay s n l ng ti m n ng

c a m t n c Nói cách khác, t ng tr ng kinh t di n ra khi đ ng gi i h n kh n ng

s n xu t c a m t n c (PPF) d ch chuy n ra phía ngoài Duy trì t ng tr ng kinh t s

d n đ n m c s ng cao h n và vi c làm t ng lên Các nhà kinh t th ng đo l ng t ng

tr ng kinh t b ng m c t ng s n l ng ho c s n l ng tính trên đ u ng i c a m t

n c trong giai đo n 10 n m hay β0 n m i u này lo i b nh ng b c th ng tr m

t m th i do suy thoái và bùng n , và cho m t hình nh t t h n v các xu h ng dài

Chuyên đ t t nghi p Trang 11

1.2.1 M Ế t ng tr ng tuy t đ i (GDP hay GNP)

T ng s n ph m qu c n i (Gross Domestic Products: GDP) là t ng giá tr hàng hóa, d ch v cu i cùng đ c t o ra trong lãnh th c a m t qu c gia, trong m t th i

gian nh t đ nh, th ng là m t n m

T ng s n ph m qu c gia (Gross Nation Products: GNP) là t ng giá tr thu nh p

do công dân m t qu c gia t o ra trong m t th i gian nh t đ nh, th ng là m t n m

1.2.2 T ng s n ph m bình quân đ u ng i (PCI)

PCI c a m t qu c gia hay m t lãnh th t i m t th i đi m nh t đ nh là giá tr

nh n đ c khi l y GDP c a qu c gia hay lãnh th đó chia cho dân s c a nó

1.2.3 T Ế đ t ng tr ng kinh t

T c đ t ng tr ng kinh t là ph n tr m chênh l ch gi a qui mô GDP c a n n

kinh t kì hi n t i so v i qui mô GDP c a n n kinh t kì tr c chia cho qui mô GDP kì

tr c:

g = Y/Y × 100% = (Yt– Yt-1) × 100%

Trong đó Yt là qui mô GDP c a n n kinh t n m t

Yt-1 là qui mô GDP c a n n kinh t n m t – 1

g là t c đ t ng tr ng

2 N công

Chuyên đ t t nghi p Trang 12

2.1 Khái ni m n công

Hi n nay v n còn nhi u quan ni m khác nhau v n công: Theo Ngân hàng th

gi i (WB) n công là toàn b nh ng kho n n c a chính ph và n do chính ph b o

lưnh; theo Qu Ti n t qu c t (IMF) n công bao g m n c a khu v c tài chính công

và n c a khu v c phi tài chính công T i h u h t các n c trên th gi i, n công đ c xác đ nh bao g m n c a khu v c chính ph và n đ c chính ph b o lãnh M t s

n c n công còn bao g m n c a khu v c chính quy n đ a ph ng (Bungari,

Rumani, Vi t Nam… ), n c a doanh nghi p nhà n c phi l i nhu n (Thái Lan…)

Nh v y quan đi m v n công còn ph thu c vào th ch kinh t - chính tr c a m i

qu c gia

Theo Lu t Qu n lý n công n m β009 quy đ nh: N công bao g m n chính

ph , n đ c Chính ph b o lãnh và n chính quy n đ a ph ng

N chính ph là kho n n phát sinh t các kho n vay trong n c, n c ngoài,

đ c ký k t, phát hành nhân danh Nhà n c, nhân danh Chính ph ho c các kho n

vay khác do B Tài chính ký k t, phát hành, u quy n phát hành theo quy đ nh c a

pháp lu t N chính ph không bao g m kho n n do Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam

phát hành nh m th c hi n chính sách ti n t trong t ng th i k

N đ c Chính ph b o lãnh là kho n n c a doanh nghi p, t ch c tài chính,

tín d ng vay trong n c, n c ngoài đ c Chính ph b o lãnh

N chính quy n đ a ph ng là kho n n do y ban nhân dân t nh, thành ph

tr c thu c trung ng (g i chung là y ban nhân dân c p t nh) ký k t, phát hành ho c

Chuyên đ t t nghi p Trang 13

đ p thâm h t ngân sách, các chính ph ph i đi vay trong và ngoài n c ch không

đ c phát hành ti n đ tránh nguy c x y ra l m phát cao Các kho n vay này s ph i

hoàn tr g c và lưi khi đ n h n, Nhà n c s ph i thu thu t ng lên đ bù đ p Vì v y,

xét cho cùng n công ch là s l a ch n th i gian đánh thu Vay n th c ch t là cách đánh thu d n d n, đ c h u h t chính ph các n c s d ng đ tài tr cho các ho t

đ ng chi ngân sách N chính ph th hi n s chuy n giao c a c i t th h sau (th h

ph i tr thu cao) cho th h hi n t i (th h đ c gi m thu ) Theo khía c nh này có hai quan đi m c b n v n công

Theo quan đi m truy n th ng v n công, đ i di n là Keynes, cho r ng, vi c

vay n c a chính ph làm gi m ti t ki m c a qu c gia và m c tích lu v n, vì s thu

c t gi m đ c bù đ p b ng cách vay n nên khuy n khích th h hi n t i tiêu dùng

nhi u h n, s ng i th t nghi p gi m đi m c dù l m phát có th cao h n Tuy nhiên,

vay n đ l i gánh n ng n cho th h t ng lai

Trái ng c v i quan đi m trên, nh ng ng i theo quan đi m kinh t h c v mô

c đi n (hình thành t th p niên 1970), đ ng đ u là Ricardo-Barro cho r ng, bi n pháp

c t gi m thu đ c bù đ p b ng n chính ph không kích thích chi tiêu trong ng n

h n, vì không làm t ng thu nh p th ng xuyên c a các cá nhân mà ch làm d ch

chuy n thu t hi n t i sang t ng lai Vi c c t gi m thu và vay n s không gây ra

nh ng tác đ ng th c s đ i v i n n kinh t Vi c ch p nh n thâm h t gi m thu trong

th i k suy thoái, t ng thu trong giai đo n h ng th nh và vay n c ng là cách “l u

thông thu ” đ gi m thi u nh ng tác đ ng tiêu c c c a thu đ i v i chu trình kinh

doanh

2.2 Phân lo i

Cho đ n nay có nhi u cách phân lo i n công khác nhau, trong đó ng i ta

th ng phân lo i n công theo:

Chuyên đ t t nghi p Trang 14

- Ch n : n công đ c phân lo i thành n trong n c và n n c ngoài c n c vào ng i cho vay trong n c hay n c ngoài, theo đó, ng i ta còn phân lo i n công theo đ ng ti n cho vay, ch ng h n n công b ng n i t hay ngo i t , lo i ngo i t

c th

- Th i h n: kho n n công là ng n h n (d i 1 n m) hay trung h n (d i 10

n m) hay dài h n (trên 10 n m)

- Tính ch t/hình th c vay: n công có th là vay th ng m i t các đ nh ch tài

chính v i lãi su t th tr ng, t phát hành trái phi u chính ph hay trái phi u chính

quy n đ a ph ng trên th tr ng tài chính trong n c ho c qu c t và có th là vay u đưi (ODA) t chính ph các n c khác hay t các t ch c qu c t nh WB, ADB,…

v i lãi su t u đưi r t th p và th i gian ân h n (th i gian b t đ u tr n g c) dài Tuy

nhiên, hình th c vay u đưi ch áp d ng cho nh ng n c nghèo có thu nh p th p

3 Tácăđ ng c a n côngăđ năt ngătr ng kinh t

Qua nghiên c u và tìm hi u nh ng quan đi m c a các nhà kinh t h c trên th

gi i, có th rút ra đ c nh ng quan đi m nh sau:

N công là m t ngu n r t c n thi t thu c c u trúc v n tài chính c a các qu c

gia, đ c bi t là nh ng qu Ế gia đang phát tri n, góp ph n vào s phát tri n kinh t đ t

n c trong ng n h n, nh ng trong ếài h n Ếó nguy Ế gây t n h i cho n n kinh t b i

nh ng yêu c u thanh toán c v n g c và lãi c a nó

Theo quan đi m c a Folorunso S Ayadi và Felix O Ayadi (2008) , n là m t

trong nh ng ngu n thu c c u trúc v n tài chính c a b t k m t n n kinh t nào, đ c

bi t là đ i v i nh ng đ t n c đang phát tri n Châu Phi, Châu Á, Châu M La Tinh

Do c u trúc v n n i b không đ đáp ng nhu c u phát tri n kinh t , vì v y luôn g p

ph i vòng lu n qu n c a n ng su t th p do thi u ngu n v n đ đ u t nâng c p và xây

d ng c s h t ng, c p nh t công ngh k thu t, r i d n đ n thu nh p th p, kéo theo

là ti t ki m c ng th p và ti p t c quay l i v i c u trúc v n n i b thi u th n Vì v y,

Chuyên đ t t nghi p Trang 15

lúc này, nh ng s h tr tài chính t nh ng n c khác đ kh c ph c s khó kh n v

ngu n l c là đi u tr nên r t c n thi t M t khác, n n c ngoài nh là m t s ràng

bu c chính y u c n ph i có đ n c u trúc v n c a nh ng qu c gia đang phát tri n

Trong h u h t các tr ng h p, n tích l y l i b i vì nh ng yêu c u thanh toán c v n

g c và lãi c a nó, do đó, n d n tr nên không góp ph n m t cách đáng k cho s phát

tri n kinh t t i nh ng đ t n c đang phát tri n trong dài h n Phát tri n nh ng l p

lu n trên, theo Elmendorf và Mankiw (1999) , n công có nh h ng quan tr ng đ n

n n kinh t c trong ng n và dài h n Các kho n n (ph n ánh tài tr thâm h t ) có th

kích thích t ng c u và s n l ng trong ng n h n do l ng v n cung c p cho n n kinh

t t ng cao, đáp ng nhu c u huy đ ng v n c a nh ng cá nhân và t ch c trong n n

kinh t , nh ng chen lân v n đ u t và làm gi m s n l ng trong dài h n N công cao

có th nh h ng b t l i đ n tích l y v n và t ng tr ng thông qua lãi su t dài h n cao

h n, bóp méo h th ng thu trong t ng lai cao h n, l m phát và s không ch c ch n cao h n v các tri n v ng và chính sách

Có th nói r ng: trong ng n h n, n công tác đ ng tích c c lên t ng tr ng kinh

t b i cung c p m t l ng v n thi t y u đ i v i chi tiêu cho đ u t phát tri n c a qu c gia, nâng cao n ng su t nh ng kèm theo đó là nh ng ngh a v n ph i th c hi n trong

t ng lai, d n đ n nh ng nh h ng b t l i đ n tích l y v n và t ng tr ng kinh t dài

h n n u không có m t chính sách qu n lý n công phù h p và h u hi u

i v i nh ng qu c gia phát tri n và nh ng n n kinh t th tr ng m i n i, m i

quan h gi a n Ếông và t ng tr ng kinh t bi u hi n rõ nh t khi n v t m c

90-100% GDP; lúc này, n Ếàng t ng, t ng tr ng kinh t gi m đáng Ệ

Theo M Reinhart và S Rogoff , hai nhà kinh t h c n i ti ng v nghiên c u

l nh v c n công, đư xem xét m i quan h gi a n công và t ng tr ng kinh t v i các

m c đ khác nhau c a n công nh ng n n kinh t tiên ti n và m i n i, d a trên

chu i s li u quá kh dài h n và mô t th c nghi m đư đ a ra k t qu tác đ ng phi

tuy n c a n công đ i v i t ng tr ng kinh t Nghiên c u g n đây (β010) đ c th c

Chuyên đ t t nghi p Trang 16

hi n b i hai tác gi này, thông qua thông kê t ng quan đ n gian v nh ng m c khác nhau cua n công va tôc đô t ng tr ng GDP th c dai han trong mâu 20 quôc gia phat triên trai dai khoang hai thê ky (1790 – 2009), và m u 24 n n kinh t th tr ng m i

n i giai đo n 1946-2009 nh n thây r ng: (i) môi quan hê gi a n công va t ng tr ng dài h n thì t ng đ i yêu v i ty sô n /GDP d i ng ng 90% GDP; (ii) trên 90%, khi

n t ng, tôc đô t ng tr ng giam đang kê

Nh v y, đây chính là đi m m u ch t trong vi c đ ra nh ng chính sách qu n lý

n công và tr n n công phù h p cho m i qu c gia d a vào ng ng n c nh báo, t

đó, tránh vay m n quá đà, r i vào tr ng thái m t kh n ng chi tr và nh h ng tiêu

c c đ n t ng tr ng kinh t

Có th xem xét s táẾ đ ng c a n Ếông ệên t ng tr ng kinh t thông qua d

li u n n c ngoài cùng v i nh ng r i ro và h l y mà nó mang l i: khó kh n trong

đ u t c a ẾáẾ nhà đ u t n c ngoài, gi i h n s tham gia c a các qu Ế gia đang

phát tri n v i n n kinh t toàn c u, s tr ng r ng trong d tr ngo i h i qu c gia,

c ng nh c trong chính sách ti n t và chính sách tài khóa

M t s nghiên c u c a Krugman (1988) và Sachs (1989) đư xem xét tác đ ng

c a n công lên t ng tr ng kinh t thông qua s tác đ ng c a m t y u t đóng vai trò

quan tr ng: đó là n n c ngoài lên t ng tr ng kinh t nh ng n n kinh t đang phát

tri n H u h t đ ng c c a các nghiên c u này là gi thuy t "s d n quá m c" – m t

tình hu ng trong đo, gánh n ng ngh a v n c a m t qu c gia là quá n ng đ n n i m t

ph n s n l ng l n ph i tích l y cho các ch n n c ngoài và làm gi i chi đ u t nhà

n c C ng theo nghiên c u c a Ayadi (1999) và Ayadi et al (2003), gánh n ng n

n c ngoài đư gi i h n s tham gia c a nh ng qu c gia đang phát tri n v i n n kinh t

toàn c u và kèm theo đó là nh ng ngh a v n đư gây tr ng i đ n t ng tr ng và phát

tri n kinh t Khi vay n c a m t qu c gia t ng lên và càng cao, nh ng e ng i v v n

đ m t kh n ng chi tr đ c đ t n ng, các qu c gia khác ti n hành th m đ nh môi

tr ng đ u t k càng h n và t đó, đ a ra nh ng đi u kho n kh t khe h n gây nh

Chuyên đ t t nghi p Trang 17

h ng đ n h i nh p kinh t c a n n kinh t chính qu c H n th n a, gánh n ng n

qu c gia gây c n tr chi tiêu công cho đ u t phát tri n, h n ch vi c tích l y ngu n

v n do ngu n thu đ c ph i đáp ng ph n l n ngh a v n c g c và lưi i u này đư

nh h ng m t cách gián ti p đ n vi c làm, h c v n và s b n cùng, nghèo khó c a

ng i dân trong m t qu c gia

N tíẾh ệ y theo th i gian và dòng chi tr n đã gây Ế n tr l n đ n t ng

tr ng kinh t do nh ng tr ng i thu khóa, b t n v mô và s gi m b t chi tiêu cho

đ u t phát tri n c a Chính Ph

Cohen (199γ) và Clements et al (β00γ) c ng làm v ng thêm cho tác đ ng đư

nói trên c a n , nh h quan sát th y tác đ ng tiêu c c c a n lên t ng tr ng không

ch thông qua s t n đ ng c a n , mà còn thông qua dòng chi tr n , đi u mà gi ng

nh s gi m b t chi tiêu cho đ u t Chính Ph N tích l y làm gi m s c m nh c a

n n kinh t thông qua tác đ ng “n t ng thêm” v i tr ng i thu khóa và b t n đ nh v

mô Tr ng i thu khóa ngh a là t n n l n không khuy n khích đ u t vì nh ng ng i

đ u t ti m n ng nh n th y r ng s có thu cao h n trên thu nh p t ng lai đ t o nên

kho n hoàn tr n B t n v mô có liên quan đ n vi c gia t ng thi u h t tài chính,

không ch c ch n do s huy đ ng v n b t th ng, s suy gi m gia tri đông nôi tê , m

r ng ti n t và l m phát d đoán

Các kênh mà t đó n Ếông táẾ đ ng đ n t ng tr ng kinh t r t đa ế ng

Meade (1958) đư nh n m nh r ng vi c c t gi m gánh n ng n quá m c s : (i)

nâng cao khuy n khích các h gia đình ti t ki m (hi u ng Pigou), (ii) c i thi n u đưi

cho công vi c và doanh nghi p, (iii) có kh n ng cho phép gi m thu thu nh p cho th

h sau nh là k t qu c a vi c ti t ki m kho n thanh toán lãi su t t ngân sách (c i

thi n h n n a các u đưi cho công vi c và doanh nghi p)

M t kênh quan tr ng mà thông qua đó n công tác đ ng đ n t ng tr ng đó là

lãi su t dài h n Lãi su t dài h n cao h n, đó là k t qu c a thâm h t ngân sách đ u t

c a chính ph , có th tác đ ng tiêu c c đ n đ u t t nhân, do đó làm gi m t ng

Chuyên đ t t nghi p Trang 18

tr ng s n l ng ti m n ng Th t v y, n u nhu c u đ u t công cao h n s đ y l ng

n công lên, đi u này có th t o ra m t dòng ch y ròng trong các qu t m ng t sang

m ng công i u này có th d n đ n m t s gia t ng trong lưi su t c a khu v c t

nhân và làm gi m t ng tr ng tiêu dùng t nhân, c h gia đ nh l n các hãng

(Elmendorf và Mankiw, 1999)

Có m t s kênh mà thông qua đó n công tác đ ng x u đ n t ng tr ng trong

trung và dài h n nh : n công cao có th tác đ ng tiêu c c lên tích l y v n và t ng

tr ng thông qua lãi su t dài h n cao h n (Gale và Orzag, n m β00γ;Baldacci và

Kumar, 2010), thu t ng lai b bóp méo nhi u h n (Barro, 1979; Dotsey, 1994), l m

phát (Sargent và Wallace n m 1981; Barro 1995; Cochrane β010), và s không ch c

ch n nhi u h n v tri n v ng và chính sách Tr ng h p x u h n là kh ng ho ng n ,

b ng cách gây ra m t cu c kh ng ho ng ti n t hay ngân hàng, nh ng hi u ng này có

th đ c phóng đ i (Burnside et al, 2001; Hemming et al, 2003) N cao c ng có th

h n ch ph m vi c a chính sách tài chính ngh ch chu kì, đi u này có th gây ra bi n

đ ng m nh h n và t ng tr ng ti p t c th p h n (Aghion và Kharroubi (2007) và Woo

(2009))

Theo Krugman, s t ng lên trong n n c ngoài s nh h ng đ n t ng tr ng

kinh t thông qua đ u t t nhân, b i vì c nhà đ u t trong n c và n c ngoài b

chán n n b i nh ng kho n đ u t thêm vào Ngoài ra còn nh ng kênh khác nh n ng

su t các y u t nh đ xu t c a Atillo et al (2004)

Các b ng ch ng th c nhi m v m i quan h gi a n Ếông ệên t ng tr ng

th ng khan hi m và h u h t ch t p trung vào vai trò c a n n c ngoài nh ng

n Ế đang phát tri n

u tiên, n công l n có th gây ra hi n t ng overhang, hi n t ng mà t i đó

đ u t b gi m ho c trì hoãn do m ng đâu t t nhân d đoán r ng l i nhu n t đ u t

s ph c v cho vi c tr n (Krugman, n m 1988; Sachs, 1989) Bên c nh đó m c n

công cao s nh h ng x u đ n s n đ nh kinh t v mô (Singh, 2006), không khuy n

Chuyên đ t t nghi p Trang 19

khích dòng v n ch y vào qu c gia (Alesina và Tabellini, 1989; Cerra, Rishi và Saxena, 2008) Ngay c khi t ng đ u t không th p đáng k , do không ch c ch n trong hành

đ ng c a chính ph trong t ng lai đ đáp ng đ c ngh a v tr n có th đ y nhà

đ u t a chu ng đ u t ng n h n và có r i ra th p h n là nh ng d án r i ro và dài

h n (Fosu n m 1996 Serven, 1997) M ng t nhân có th còn đ i m t v i tr ng i ràng

bu c tài chính nhi u h n, đ c bi t là nh ng qu c gia có t l n công n i đ a đáng k

và th tr ng tài chính kém phát tri n, b i vì phân ph i tín d ng có th là k t qu c a

vi c gi m ti t ki m và gia t ng lưi su t (Christensen, 2005; Hanson, 2007; Harrabi,

Bousrih và Salisu, 2007)

Abbas và Christensen (2010) đư nghiên c u các qu c gia có thu nh p th p và

th tr ng m i n i th y r ng m c đ v a ph i c a n trong n c có đóng góp tích c c lên t ng tr ng nh là k t qu c a s phát tri n th tr ng tài chính, t ng ti t ki m t

nhân và c i thi n chính sách ti n t Tuy nhiên, khi các ch ng khoán n trong n c tr

nên quá l n (trên 35% ti n g i ngân hàng) thì đóng góp c a nó vào t ng tr ng tr nên

tiêu c c b i vì áp l c l m phát và gi m đ u t t nhân Reinhart và Rogoff (2010)

nghiên c u n trong n c và n c ngoài 44 qu c gia phát tri n và m i n i trong 2

th k đư phát hi n ra n công không liên quan đ n t ng tr ng kinh t mi n là nó không v t quá 90% GDP, v t qua ng ng này thì t l t ng tr ng nh ng n c

có n cao th p h n đáng k so v i nh ng n c có t l n d i 90%

Trong s các nghiên c u g n đây, m t s đư phát hi n ra đ c tác đ ng phi

tuy n tính c a n n c ngoài lên t ng tr ng kinh t , v i hi u ng tiêu c c ch x y ra

khi t l n v t qua m t ng ng nh t đ nh Pattillo et al (2002) đư s d ng m t b ng

s li u l n c a 93 qu c gia t 1968-1998 và phát hi n ra nh h ng c a n n c ngoài lên t ng tr ng GDP bình quân đ u ng i là tiêu c c khi NPV cho ng ng n l n h n

35-40% GDP Clements et al (2003) đi u tra 55 n c thu nh p th p t 1970-1999

và phát hi n ra ng ng NPV c a n n c ngoài vào kho ng 20- 25% GDP

Chuyên đ t t nghi p Trang 20

Schclarek (2004) đư đi u tra m i quan h gi a t ng n công v i t ng tr ng GDP bình quân đ u ng i nh ng n c đư phát tri n Không có b ng ch ng đ m nh

v m i quan h có Ủ ngh a th ng kê đ c tìm th y cho m u 24 qu c gia công nghi p

v i d li u trung bình 5 n m t 1970-β00β Ng c l i, m t nghiên c u g n đây c a

Reinhart và Rogoff (2010) đư phân tích (thông qua th ng kê t ng quan đ n gi n) s

phát tri n c a n chính ph và t l t ng tr ng GDP th c trong dài h n β0 n c đư

phát tri n trong 2 th k 1990-2009 th y r ng: (i) m i quan h gi a n chính ph và

t ng tr ng dài h n là y u khi t l n trên GDP th p h n 90%, (ii) trên 90%, t l

t ng tr ng trung v gi m 1% và trung bình nhi u h n đáng k M t s thay đ i t ng

t c ng đ c phát hi n b i Kumar và Woo (2010)

Tóm l i, theo phân tích c a gi i kinh t h c trên th gi i, n công là thành ph n không th thi u đ c trong c u trúc tài chính c a m i qu c gia Nó có tác đ ng tích

c c đ n n n kinh t trong ng n h n, nh ng c ng có th gây nên nguy c t n h i đ i

v i n n kinh t trong dài h n ó là do s t n đ ng n theo th i gian, nh ng yêu c u

chi tr n c v n g c và lãi, s tr ng i thu khóa, b t n v mô và s gi m b t chi tiêu

đ u t phát tri n qu c gia m t cách đáng k Do đó, chính sách qu n lý n công hi u

qu đòi h i ph i l ng tr c nh ng nguy c , r i ro g p ph i, xác đ nh m c n phù

h p, cân đ i h p lý m c chi tr n trong t ng lai, góp ph n tác đ ng tích c c đ n

t ng tr ng kinh t

Chuyên đ t t nghi p Trang 21

CH NG 2: TH C TR NG N CÔNG VÀ QU N LÍ N CÔNG VI T NAM

1 Th c tr ng n công Vi t Nam

1.1 V qui mô n công

Theo The Economist, n công c a Vi t Nam n m β001 là 8.54 t USD, t ng

đ ng β6.7% GDP, bình quân m i ng i gánh s n công x p x 106 USD Nh ng tính đ n h t n m β011, n công đư t ng lên 56.5 t USD, t ng đ ng 50.9% GDP và

hi n t i, Vi t Nam đ c x p vào nhóm n c có m c n công trên trung bình Nh

v y, trong vòng 11 n m t β001 đ n nay, quy mô n công đư t ng g p g n 7 l n v i

t c đ t ng tr ng n trên 15% m i n m

Hình 2.1 N công Vi t Nam giai đo n 2001 - 2011

(Ngu n: The Economist Intelligence Unit)

Chuyên đ t t nghi p Trang 22

Theo th ng kê m i nh t c a The Economist thì đ n tháng γ n m β01β t ng n

công c a Vi t Nam đư lên đ n 62.32 t USD và t l n bình quân đ u ng i là 698.7

USD M c dù t l n v n trong t m ki m soát nh ng nó khá cao so v i các n n kinh

t đang phát tri n trong khu v c Ngoài ra, c ng theo The Economist, m c n công tính trên đ u ng i c a Vi t Nam n m β011 là 6γ8 USD N u so sánh v i 1344 USD

(Trung Qu c), 808 USD (Indonesia), 4626 USD (Malaysia), 1195 USD (Philippines),

ββ61 USD (Thái Lan) thì đây là con s không cao Tuy nhiên n u nhìn vào t l n

công trên GDP c a Vi t Nam thì l i thu c lo i khá cao do qui mô GDP c a n c ta

còn th p so v i các n c trong khu v c

Hình 2.2 N công các n c trong khu v c n m 2011

(Ngu n: The Economist Intelligence Unit)

1.2 C c u n công

- Th nh t, hình th c vay n :

Chuyên đ t t nghi p Trang 23

Theo Lu t Qu n lý n công Vi t Nam 2009, n công bao g m n Chính ph ,

- Hai là tiêu chí n trong n c và qu c t : Trong c c u n công Vi t Nam, n

n c ngoài có vai trò quan tr ng và chi m t tr ng cao nh t N m β010, trong 56,6%

GDP n công đư có 4β,β% GDP là n n c ngoài M c dù n công khác v i n n c ngoài, nh ng hi n nay Vi t Nam, thông tin chi ti t v n công ch a đ y đ ; do v y,

các nhà kinh t th ng s d ng ch s n n c ngoài đ hình dung quy mô và m c đ

nghiêm tr ng c a n công c a qu c gia

Chuyên đ t t nghi p Trang 24

Hình 2.4 N n c ngoài so v i t ng n công Vi t Nam 2006 - 2010

Ngu n cung c p n n c ngoài ch y u c a Vi t Nam là các kho n vay ODA

Theo danh m c n công n m β009 c a B Tài chính (BTC), 60,3% n công là ODA

và β9,8% đ c tài tr t trái phi u trong n c Các đi u kho n u đưi c a ODA đư

giúp Vi t Nam gi m b t đ c áp l c n công; tuy nhiên, t tr ng n n c ngoài cao

t ng nguy c r i ro v c c u n trong t ng lai Kinh nghi m t các cu c kh ng

ho ng n trong l ch s cho th y, khi t tr ng n n c ngoài quá cao, Chính ph m t đi

tính ch đ ng khi ng phó v i các bi n đ ng kinh t th gi i và khó ki m soát các

món n vay ph thu c vào t giá h i đoái và tâm lỦ c a nhà đ u t qu c t

- Ba là y u t lãi su t: Các kho n vay n c ngoài c a Vi t Nam đa s đ u có lãi

su t th p, trong đó ch y u là m c 1% - 2,99% Tuy nhiên so v i các n m tr c,

n m β010, các kho n vay c a Vi t Nam có lãi su t cao h n và kho n vay v i lãi su t

th n i đang ngày càng t ng lên, gây thêm áp l c n cho Chính ph Trong 25,097 t

USD t ng n n c ngoài c a Chính ph , có 19,313 t USD có lãi su t t 1 - 2,99%;

Chuyên đ t t nghi p Trang 25

trên 1,678 t USD ch u lãi su t t 3 - 5,99% (t ng 176 tri u USD so v i 2009) và có

t i 1,888 t USD m c lãi su t 6- 10%, t ng h n g p đôi so v i 2009 Ngoài ra, các

kho n vay v i lãi su t th n i c ng t ng 6,66 tri u USD so v i 2009 Theo C c Qu n

lý n và Tài chính đ i ngo i, lãi su t trung bình n n c ngoài c a Chính ph đư t ng

t 1,54%/n m vào n m β006 lên 1,9%/n m trong n m β009 và n m β010 đ t t i β,1%/n m V i th c tr ng này, rõ ràng chi phí tr lưi đang tr thành gánh n ng ngày càng gia t ng c a Chính ph

B ng 2.1 C c u d n n c ngoài c a chính ph theo lãi su t vay

(Ngu n: B n tin n n c ngoài s 7)

- B n là c c u ti n vay: N n c ngoài c a Vi t Nam khá đa d ng v c c u

ti n vay Trên lý thuy t, đi u này đ c cho là có th h n ch r i ro v t giá, gi m áp

l c lên ngh a v tr n n c ngoài c a Chính ph Tuy nhiên, trên th c t c c u này

c ng ti m n nh ng r i ro khi có bi n đ ng trên th tr ng tài chính th gi i T tr ng

Chuyên đ t t nghi p Trang 26

cao c a các kho n vay b ng USD (ββ,95%) và JPY (γ8,β5%) gây nguy c gia t ng

kho n chi g c và lãi khi t giá USD/VND luôn có xu h ng t ng; và JPY đang lên giá

so v i USD

Hình 2.5 C c u d n n c ngoài c a chính ph phân theo lo i ti n

(Ngu n: b n tin n n c ngoài s 7)

Nh v y, m c dù m c n công so v i GDP c a Vi t Nam v n đ c đánh giá là

an toàn nh ng c c u n công đang n ch a nhi u r i ro; do v y, trong tình tr ng l m

phát toàn c u đang gia t ng, nguy c bùng n chi n tranh ti n t trên th gi i thì qu n

lý n công hi u qu là v n đ đáng quan tâm hàng đ u t i Vi t Nam hi n nay

1.3 Tình hình s d ng n công

Thông qua các ch ng trình đ u t công, n công c a Vi t Nam đ c chuy n

t i vào các d án đ u t nh m c i thi n c s h t ng, t o n n t ng cho s phát tri n

kinh t b n v ng Tuy nhiên, tình hình s d ng n công Vi t Nam không đ t hi u

qu cao, th hi n hai khía c nh sau:

Chuyên đ t t nghi p Trang 27

Th nh t, tình tr ng ch m tr trong gi i ngân v n: Tình tr ng ch m tr trong

gi i ngân ngu n v n đ u t t ngân sách Nhà n c và ngu n v n trái phi u Chính ph

di n ra khá th ng xuyên Theo báo cáo c a Kho b c Nhà n c, h t tháng 10/2009,

m i gi i ngân đ c 26.586 trong s 64.000 t đ ng v n trái phi u Chính ph , b ng

47,5% k ho ch n m Tình tr ng d án, công trình thi công d dang, chuy n ti p, kéo

dài, ch m ti n đ v n ch m đ c kh c ph c i u này cùng v i s thi u k lu t tài chính trong đ u t công và trong ho t đ ng c a các doanh nghi p Nhà n c c ng nh

các t p đoàn l n, d n đ n đ u t dàn tr i, lãng phí, th t thoát v n đ u t t t c các

khâu c a quá trình qu n lý d án đ u t

Th hai, hi u qu đ u t th p, th hi n qua ch s ICOR: N m β009, trong khi

t ng m c đ u t toàn xư h i lên t i 42,2% GDP, thì t c đ t ng tr ng l i ch đ t

5,2% Ch s ICOR n m β009 đư t ng t i m cquá cao, trên 8 so v i 6,6 c a n m β008

i u này có ngh a là, n u trung bình n m β001 - 2003 Vi t Nam c n 5,β4 đ ng v n đ

t o ra đ c 1 đ ng s n l ng, thì gi đây c n ph i đ u t thêm g n γ đ ng v n n a

Hình 2.6 Ch s ICOR c a Vi t Nam nam 2001 - 2009

Chuyên đ t t nghi p Trang 28

2 R i ro c a n công Vi t Nam

D a trên nghiên c u c a Manasse và Roubini (2005) th c hi n vi c đánh giá n

công c a Vi t Nam theo các th c đo: (i) kh n ng thanh toán n , ví d nh t l n

công và n n c ngoài/GDP; (ii) kh n ng thanh kho n, ví d nh t l n ng n h n

và ngh a v tr n /d tr ngo i h i và (iii) s b t n c a nh ng bi n s v mô quan

tr ng, ví d nh t ng tr ng kinh t , l m phát, cán cân vãng lai, và t giá h i đoái

Nghiên c u c a h ch ra r ng, h u h t m i kh ng ho ng n x y ra là do qu c gia đó:

(i) m t kh n ng thanh toán (do n cao và l m phát cao); (ii) m t kh n ng thanh

kho n và (iii) do suy y u kinh t và đ nh giá đ ng n i t quá cao Mô hình c a h khá

thành công trong vi c đ a ra các tín hi u c nh báo các cu c kh ng ho ng trong quá

kh M c dù có nh ng nh c đi m nh t đ nh, nh ng nghiên c u c a h khá toàn di n

và thành công trong vi c đ a ra nh ng tín hi u c nh báo các n c tr c khi x y ra

kh ng ho ng n Do v y, các ng ng an toàn g i ý trong nghiên c u c a Manasse và

Roubini (2005) s đ c đ a ra so sánh v i các ch tiêu t ng ng c a Vi t Nam nh m

có cái nhìn chính xác h n v th c tr ng n công và kinh t v mô c a Vi t Nam

2.1 Kh n ng thanh toán

Kh n ng thanh toán m t kho n n công ph thu c vào quy mô c a kho n n

đó so v i kh n ng chi tr đo l ng theo GDP, giá tr xu t kh u, ho c t ng thu c a

Chính ph N Chính ph đ c coi là có kh n ng thanh toán n u nh giá tr chi t

kh u c a cán cân ngân sách, không tính chi tr lãi và n g c, trong t ng lai l n h n

ho c b ng giá tr hi n t i c a kho n n T ng t nh v y, n n c ngoài c a qu c gia

đ c coi là có kh n ng thanh toán n u nh giá tr chi t kh u c a cán cân th ng m i trong t ng lai l n h n so v i giá tr c a kho n n n c ngoài ròng Do v y, vi c xem xét cán cân tài khóa và cán cân th ng m i là vô cùng quan tr ng đ i v i vi c đánh

giá kh n ng thanh toán các kho n n công và n qu c gia Thâm h t tài khóa và thâm

h t th ng m i kéo dài s tích l y thêm vào các kho n n hi n t i Vi c đ nh giá đ ng

n i t quá cao so v i giá tr th c s làm t ng thâm h t th ng m i và n n c ngoài

Chuyên đ t t nghi p Trang 29

Ng c l i, t c đ t ng tr ng GDP cao s giúp làm t ng kh n ng thanh toán các

kho n n

Các th c đo kh n ng thanh toán n c a Vi t Nam cho th y, c tính cho t i

h t n m β010, t l n công/GDP, n n c ngoài/GDP, và n công n c ngoài/GDP

c a Vi t Nam l n l t m c trên 55%, 40%, và 30% R t khó có th đ a ra đ c

ng ng an toàn v i các ch tiêu này b i m i nghiên c u th ng đ a ra các khuy n cáo

khác nhau v i t ng qu c gia c th Ví d nh nghiên c u c a Li và c ng s (2010)

ch ra r ng, các n c ông Âu và Trung Á r i vào kh ng ho ng n v i t l n n c ngoài/GDP t ng v t t 42 lên t i 88% Ng c l i, các n c thu nh p th p và trung

bình th p l i r i vào kh ng ho ng n v i các t l n n c ngoài th p h n nhi u T ng

n n c ngoài và n công n c ngoài các n c này khi r i vào kh ng ho ng ch

ch a đ n 40% GDP Tuy nhiên, có th d dàng nh n th y r ng kh n ng thanh toán n

c a Vi t Nam đang gi m nhanh trong nh ng n m g n đây Theo s li u c a MoF, ch trong vòng hai n m t 2008-2010, t l n công/GDP đư t ng kho ng trên β0 đi m

ph n tr m, t γ6,β% lên 57,γ% Trong khi đó t l n công n c ngoài/GDP c ng t ng

h n 6 đi m ph n tr m, t 25,1% lên t i h n γ1,1% Xu h ng này rõ ràng đang nh

h ng nghiêm tr ng đ n an toàn tài chính và Vi t Nam c n ph i có nh ng đ nh h ng

đi u ch nh k p th i

T ng t nh v y, t l n công/t ng thu ngân sách nhà n c c ng t ng nhanh

c tính đ n h t n m β010, t ng n công đư g p h n β l n t ng thu ngân sách nhà

n c, t ng nhanh so v i con s 1,6 l n c a n m β008 Trong khi đó, cán cân ngân sách

liên t c thâm h t cao trong nh ng n m g n đây và ch a có d u hi u đ c c i thi n

trong nh ng n m t i K ho ch ngân sách cho th y Chính ph đang ti p t c theo đu i

chính sách tài khóa l ng v i m c thâm h t ngân sách hàng n m vào kho ng 5% GDP

N u đi u này x y ra, con s n công s không d ng m c trên 57% nh hi n nay

Chuyên đ t t nghi p Trang 30

B ng 2.2 M t s ch tiêu n công

2.2 Kh n ng thanh kho n

Kh n ng thanh kho n ph n ánh kh n ng tr n nhanh c a Vi t Nam đ i v i

các kho n n n c ngoài Do có t i trên 80% n n c ngoài là n dài h n và v i lãi

su t u đưi nên kh n ng thanh kho n n n c ngoài c a Vi t Nam là khá an toàn T

l n n c ngoài/d tr ngo i h i ch x p x β0% trong khi ngh a v tr n n c

ngoài/d tr ngo i h i hàng n m c ng m c th p, d i 10% So v i ng ng an toàn

đ c khuy n cáo thì các ch tiêu này còn th p h n khá nhi u

Hình 2.7 D ki n ngh a v n trong n c và n c ngoài

Chuyên đ t t nghi p Trang 31

Ngh a v n trong n c đ c tính toán d a trên l ng trái phi u Chính ph và

trái phi u Chính ph b o lưnh phát hành trong n c hi n đang l u hành Trong khi đó,

d ki n ngh a v n n c ngoài c a Chính ph đ c l y t Báo cáo N N c ngoài s

7 c a MoF Có th th y r ng, t n m β011 đ n β01γ, ngh a v n c a Chính ph ch

y u là t n trong n c T ng ngh a v n trong n c vào kho ng 215 ngàn t đ ng (h n 10 t USD) trong vòng γ n m t i Con s này t ng đ ng v i h n 40% t ng thu NSNN trong n m β010 và x p x b ng v i d tr ngo i h i hi n nay c a Vi t Nam Ngh a v n trong n c l n c ng v i thâm h t ngân sách có th s gây s c ép tiêu c c

đ i v i k ho ch phát hành trái phi u Chính ph , chính sách ti n t , và l m phát trong

th i gian t i

Ngh a v n n c ngoài t ng đ i n đ nh trong nh ng n m t i Trong vòng 3

n m t i, trung bình m i n m Vi t Nam ph i tr n g c và lãi n g c kho ng 32 ngàn

t đ ng (1,5 t USD) Con s này ch t ng đ ng kho ng trên 10% d tr ngo i h i

hi n nay Tuy nhiên, thâm h t th ng m i kéo dài đang là nguy c làm thâm th ng d

tr ngo i h i và đe d a đ n an toàn n n c ngoài ng n h n c a Vi t Nam trong dài

h n

2.3 B t n v mô

i m sáng duy nh t trong b c tranh kinh t c a Vi t Nam đó là t c đ t ng

tr ng đ c duy trì m c khá cao ngay c trong đi u ki n suy thoái kinh t toàn c u

Nh ng ch tiêu ph n ánh kh n ng thanh toán và kh n ng thanh kho n c a n công

v n trong ng ng an toàn Tuy nhiên, sau nhi u n m theo đu i m c tiêu t ng tr ng

cao nh kích thích t ng c u mà không chú tr ng đ n c i thi n n ng su t khi n b c tranh v mô c a Vi t Nam đang x u nhanh h n d ki n Trong γ n m v a qua, t c đ

t ng tr ng kinh t đang ch m l i rõ nét và tri n v ng h u nh không th tr l i m c

t ng tr ng cao tr c đó ngay c khi kh ng ho ng kinh t toàn c u qua đi

Trong nh ng n m g n đây, thâm h t cán cân vãng lai c a Vi t Nam t ng v t lên

x p x 10% GDP đ ng th i kéo theo s m t giá liên ti p c a đ ng n i t Ch tính t

Chuyên đ t t nghi p Trang 32

đ u n m β010 đ n nay, đ ng n i t đư m t giá kho ng x p x 20% so v i USD ng

th i, thâm h t ngân sách kéo dài và cung ti n trong n c t ng m nh khi n vòng xoáy

t ng giá khó ki m soát T đ u n m β008 đ n nay, ch s giá tiêu dùng c a Vi t Nam

đư t ng t i trên 75% Trong khi đó lưi su t trái phi u Chính ph c a Vi t Nam hi n đư

v t 1β%/n m, m t d u hi u th ng x y ra các n c tr c khi có kh ng ho ng n

Nh ng b t n v mô đư khi n Vi t Nam liên ti p b h b c x p h ng tín nhi m

và tri n v ng kinh t b i các t ch c qu c t Ch s CDS (Credit Default Swap), ph n

ánh m c đ r i ro c a trái phi u Chính ph Vi t Nam trên th tr ng qu c t , đư t ng

m nh và duy trì m c cao trong hai n m qua Trong khi đó, ch s t ng ng c a các

n c trong khu v c l i gi m m nh k t đ u n m β009 Tri n v ng kinh t Vi t Nam

trong con m t c a các nhà đ u t qu c t đư x u đi r t nhi u Có l đư đ n lúc Vi t

Nam c n gác l i tham v ng t ng tr ng cao tr c m t đ gi i quy t nh ng b t n n i

t i

Hình 2.8 CDS c a trái phi u chính ph Vi t Nam và các n c trong khu v c

Chuyên đ t t nghi p Trang 33

- Th c tr ng ngu n thu

T ng thu c a Chính ph là m t trong nh ng ch tiêu đ c s d ng đ đánh giá

kh n ng thanh toán các kho n n công Tuy nhiên, do t m quan tr ng c a nó và

nh ng đ c thù riêng bi t nên c n th c hi n vi c đánh giá sâu r i ro ngu n thu duy

trì cân b ng cán cân ngân sách hàng n m và t đó gi m t l n công, Chính ph có

hai cách l a ch n: c t gi m chi tiêu công ho c t ng thu ngân sách Trong khi các

kho n chi tiêu công, trong m t ch ng m c nào đó, có th đ c ki m soát ngay b i các

chính sách th t ch t chi tiêu và d nh n đ c s ng h c a công chúng thì ng c l i,

vi c t ng thu có l s g p khó kh n h n nhi u b i s h n ch c a ngu n thu, và ch c

ch n nó không nh n đ c s ng h c a doanh nghi p c ng nh cá nhân ch u thu

trong n n kinh t

Theo th ng kê c a ADB, trung bình trong th p k qua, t ng thu không tính vi n

tr c a Chính ph Vi t Nam lên t i kho ng 25,3% GDP N u ch tính riêng các kho n thu t thu và phí thì con s này là kho ng β1,5% GDP, cao h n r t nhi u so v i các

n c khác trong khu v c C th , t l này c a Thái Lan ch là 15%, Trung Qu c và

Ma-lay-xia là 15,5%, Phi-líp-pin là 13,3%, In-đô-nê-xia là 11,8%, và c a n ch là

7,3% Ngo i tr n m β009 khi Chính ph th c hi n hàng lo t các bi n pháp c t và

mi n gi m thu nh m kích thích t ng c u thì t l thu /GDP c a Vi t Nam ch a có

d u hi u gi m Nh ng c tính s b c a n m β010 và d toán n m β011 cho th y t

l này ti p t c duy trì m c cao, kho ng βγ% GDP Nh v y, ngoài vi c ch u “thu ”

l m phát hàng n m h n 10%, nh ng chính sách b o h và thu ch ng lên thu đang

khi n m i ng i dân Vi t Nam gánh ch u t l thu /thu nh p cao g p t 1,4 đ n 3 l n

so v i các n c trong khu v c Kh n ng t ng thu t thu và phí nh m thu h p thâm

h t ngân sách c a Vi t Nam rõ ràng là r t h n ch

Chuyên đ t t nghi p Trang 34

Hình 2.9 So sánh qu c t - t l thu t thu và phí

(Ngu n: Bloomberg)

Phân tích k h n c u ph n c a t ng thu ngân sách nhà n c hàng n m trong 5

n m g n đây, chúng ta có th th y r ng kho ng 2/3 t ng thu ngân sách nhà n c hàng

n m đ n t ba lo i thu chính là thu giá tr gia t ng, VAT (βγ%), thu thu nh p doanh

nghi p, CIT (30%), và thu xu t nh p kh u & tiêu th đ c bi t đ i v i hàng nh p

kh u, Tariff (13%) Vi c các kho n thu t thu xu t nh p kh u & tiêu th đ c bi t đ i

v i hàng nh p kh u đang t ng nhanh, t 9% trong n m β006 lên t i 17% trong n m β009 và 14% trong n m β010, m t m t cho th y s gia t ng nhanh chóng c a ho t

đ ng th ng m i qu c t , m t khác ph n ánh m c đ b o h th ng m i cao c a Vi t

Nam S ph thu c l n vào ngu n thu này khi l trình c t gi m thu đ c th c hi n

theo cam k t v i WTO s khi n cho m c đ thâm h t ngân sách c a Vi t Nam tr nên

tr m tr ng h n trong nh ng n m t i

Chuyên đ t t nghi p Trang 35

Hình 2.10 T tr ng các ngu n thu qua các n m

Ngu n: Quy t toán và D toán NSNN ẾáẾ n m (MoF)

V i đ c thù c a m t n c có thu nh p th p, thu t thu thu nh p cá nhân, IIT,

ch chi m t tr ng nh (3-4%) và ng c v i CIT, nó có xu h ng t ng d n trong

nh ng n m g n đây Ngoài ra, thu tiêu th đ c bi t đ i v i hàng s n xu t trong n c, SCT, c ng chi m kho ng 6% t ng thu và đang có xu h ng t ng d n c bi t, thu t

bán nhà thu c s h u nhà n c chuy n quy n s d ng đ t đang có xu h ng ngày

càng gi m d n v quy mô tuy t đ i c ng nh t tr ng trong t ng thu khi các tài s n

lo i này thu c s h u nhà n c đang d n c n Nhi u nhà kinh t cho r ng đ phán ánh đúng tình tr ng tài khóa, chúng ta không nên đ a nh ng kho n thu t vi c bán tài s n vào tính toán cán cân ngân sách hàng n m Vi c đ a nh ng kho n thu này vào tính

toán cán cân ngân sách s làm gi m m c đ nghiêm tr ng c a tình tr ng b i chi t

nh ng con s báo cáo V b n ch t, vi c làm này c ng gi ng nh vi c m t cá nhân bán

tài s n đi đ chi tiêu Kho n vay n c a anh ta có th gi m nh ng tài s n c a anh ta

c ng gi m t ng ng T c là anh ta đư nghèo đi