Phân tích các yếu tố vĩ mô quyết định lạm phát tại Việt Nam bằng mô hình đường Phillips mới

Gregory Mankiw 2010 , Macroeconomics 7th Edition, Worth Publishers, ch ng 6 trang 155... 2007, New Keynesian Phillips Curve for Pakistan, The Pakistan Development Review.

L P: Kinh t h c ậ K35

TP H CHÍ MINH – 2013

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan chuyên đ t t nghi p ắPhơn tích các y u t v mô quy t đ nh l m phát t i Vi t Nam b ng mô hình đ ng Phillips m i” là công trình nghiên c u c a riêng cá nhân tôi

Các s li u trong đ tƠi nƠy đ c thu th p và s d ng m t cách trung th c K t qu nghiên c u đ c trình bày trong khóa lu n không sao chép c a b t c nghiên c u nƠo vƠ c ng ch a đ c trình bày hay công b b t c công trình nghiên c u nào khác tr c đơy

TP.HCM, ngày 16 tháng 03 n m 2013

Tác gi khóa lu n

Nguy n Công Toàn

NH N XÉT C A N V TH C T P

NH N XÉT C A GVHD

i

M C L C

M C L C i

DANH M C CÁC KÝ HI U CH VI T T T iii

DANH M C CÁC B NG iv

DANH M C CÁC HÌNH iv

PH N M U 1

1 t v n đ 1

2 i t ng, ph m vi và m c tiêu nghiên c u 1

3 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài 2

4 K t c u đ tài 2

PH N N I DUNG 3

CH NG 1: T NG QUAN CÁC LÝ THUY T V L M PHÁT VÀ NG PHILLIPS 3

1.1 T ng quan v l m phát 3

1.1.1 Khái ni m l m phát 3

1.1.2 o l ng l m phát 5

1.1.3 nh h ng c a l m phát đ i v i n n kinh t 6

1.1.4 Các nguyên nhân gây l m phát 7

1.2 Các lý thuy t v đ ng Phillips 12

1.2.1 ng cong Phillips c a tr ng phái Tân C i n 12

1.2.2 ng Phillips c a tr ng phái Keynes m i (NKPC) 13

1.2.3 Mô hình NKPC lai 17

1.2.4 Nghiên c u v l m phát s d ng NKPC lai t i các qu c gia 18

CH NG 2:TÌNH HÌNH L M PHÁT T I VI T NAM GIAI O N 1980-2009 20

2.1 Giai đo n 1980-1994 20

2.2 Giai đo n 1995-2009 22

ii

CH NG 3: NGHIÊN C U TH C NGHI M NKPC LAI T I VI T NAM GIAI

O N 1995-2012 24

3.1 Thi t k nghiên c u 24

3.1.1 D li u 24

3.1.2 Mô hình nghiên c u 29

3.2 K t qu th c nghi m 30

3.2.1 c l ng s n l ng ti m n ng 30

3.2.2 K t qu c l ng NKPC lai 32

CH NG 4: TH O LU N K T QU VÀ G I Ý CHÍNH SÁCH 36

4.1 Th o lu n k t qu nghiên c u: 36

4.2 G i ý chính sách 39

PH N K T LU N 42

TÀI LI U THAM KH O 43

PH L C 1: B L C HODRICK-PRESCOTT (HP) 45

PH L C 2: S LI U S D NG TRONG NGHIÊN C U 46

PH L C 3: PH NG PHÁP H I QUY GMM 48

PH L C 4: B NG C L NG NKPC LAI CHO VI T NAM 52

iii

DANH M C CÁC KÝ HI U CH VI T T T

Ch

vi t t t Tên đ y đ ti ng Vi t Tên đ y đ ti ng Anh

CPI Ch s giá tiêu dùng Consumer Price Index

FDI u t tr c ti p n c ngoài Foreign Direct Investment

FII u t gián ti p n c ngoài Foreign Indirect Investment

GMM Ph ng pháp h i quy momen t ng

GSO T ng c c th ng kê General Statistics Office Of

Vietnam

IMF Qu ti n t qu c t International Monetary Fund

NKPC ng Phillips m i New-Keynesian Phillips Curve

PP Ki m đ nh Phillips ậ Person Phillips ậ Person

VAR Mô hình c l ng t h i quy Vector Autoregression

Hình 3.2:Ch s giá th c ph m và d u thô danh ngh a hƠng quý t 1995-2009 (USD)

Hình 3.3: GDP hàng quý c a Vi t Nam giai đo n 1995-2009

Hình 3.4: Chu i GDP sau khi lo i b y u t mùa v

Hình 3.5: Chu i GDP ti m n ng vƠ GDP th c t hàng quý

Hình 3.6: T l l m phát và t ng tr ng cung ti n r ng M2 (%/quý)

Vi t Nam Nh ng nguyên nhân c a s gia t ng l m phát trong giai đo n sau n m

1995 đƣ gơy tranh cƣi M t s nhà kinh t cho r ng s gia t ng nàày là h qu c a

Nh đƣ bi t, đ ng Phillips m i New Keynesian Phillips Curve (NKPC) và g n đơy

đ ng Phillips lai (NKPC lai) đƣ thu hút đ c nhi u s quan tâm NKPC là m t mô hình c u trúc đ c s d ng r ng rãi trong phân tích các đ ng l c thúc đ y l m phát

Lý do mà mô hình NKPC đƣ thu hút đ c s chú ý c a các nhà ho ch đ nh chính sách là nó có th gi i thích đáng k tình hình l m phát dai d ng b ng cách nh n

m nh vai trò c a các k v ng l m phát M c dù đƣ có các nghiên c u r ng rãi v

đ ng Phillips lai đ i v i các n c phát tri n vƠ đang phát tri n, nh ng mô hình này v n còn ít đ c bi t đ n t i Vi t Nam Nghiên c u này nh m đi u tra kh n ng

c a đ ng Phillips lai trong vi c gi i thích các y u t quy t đ nh l m phát t i Vi t Nam nh m làm rõ các v n đ liên quan đ n l m phát vƠ đóng góp vƠo quá trình xơy

d ng chính sách

2 i t ng, ph m vi và m c tiêu nghiên c u

Khoá lu n t p trung vào phân tích l m phát t i Vi t Nam t 1995-2009, c ng nh

nh ng y u t có th nh h ng t i l m phát t i Vi t Nam đ c xây d ng trong mô hình NKPC lai, bao g m l m phát quán tính, l m phát k v ng, l h ng s n l ng, cung ti n r ng, giá l ng th c và giá d u th gi i Thông qua nghiên c u th c nghi m nh h ng c a t ng y u t đ n l m phát, nghiên c u nh m đ a ra nh ng

g i ý chính sách phù h p đ tháo g nguy c l m phát cao cho Vi t Nam trong b i

c nh hi n nay

2

3 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

Nghiên c u này hy v ng s đem đ n cho nh ng th o lu n chính sách hi n nay

Vi t Nam m t nghiên c u v mô đáng tin c y v i ph ng pháp mang tính khoa

h c và d a vào các b ng ch ng th c nghi m v các nguyên nhân c a l m phát Vì

ki m soát l m phát là m t trong nh ng m i quan tâm hàng đ u trong chính sách kinh t v mô trong giai đo n hi n nay, nghiên c u hy v ng s làm rõ các v n đ liên quan đ n l m phát vƠ đóng góp vào quá trình xây d ng chính sách

3

PH N N I DUNG

CH NG 1: T NG QUAN CÁC Lụ THUY T V L M PHÁT VÀ

NG PHILLIPS

Ch ng này s trình bày t ng quan c s lý thuy t đ c s d ng trong bài nghiên

c u M c 1.1 trình bày t ng quan v l m phát và m c 1.2 s th o lu n xem xét l i các lý thuy t v đ ng Phillips tr c đây

1.1 T ng quan v l m phát

1.1.1 Khái ni m l m phát

L m phát là m t khái ni m lơu đ i và c n b n c a kinh t h c Tuy nhiên, cho đ n

t n ngày nay v n ch a có m t đ nh ngh a hoƠn toƠn th ng nh t trong c ng đ ng khoa h c v khái ni m này Trong l ch s c a kinh t h c, đƣ có không ít tr ng phái n l c đ gi i thích v l m phát và cách ti p c n c a m i tr ng phái c ng có nhi u khác bi t Say đơy s đi m qua m t vƠi quan đi m c a các tr ng phái n i b t

v đ nh ngh a l m phát:

Tr ng phái ắl u thông ti n t ” đ i di n là Milton Friedman cho r ng l m phát là

do đ a nhi u ti n th a b t k là kim lo i hay ti n gi y vào l u thông lƠm cho giá c hƠng hoá t ng lên John M Keynes và các nhà kinh t theo tr ng phái c a ông phê phán ý ngh v l m phát c a h c thuy t nƠy lƠ quá đ n gi n khi cho r ng nhu c u v

ti n c a n n kinh t là m t t l c đ nh c a GDP theo giá hi n hƠnh Tr ng phái Keynes l p lu n r ng trong th c t không ph i b t c s l ng ti n nƠo t ng lên trong l u thông c ng đ u là l m phát vì hàm c u v ti n ph thu c không ch vào thu nh p (GDP) mà còn ph thu c vào t l lãi Nh ng ng i theo h c thuy t l u thông ti n t đƣ dùng logic hình th c đ k t h p m t cách máy móc hi n t ng t ng

s l ng ti n v i hi n t ng t ng giá đ rút ra b n ch t kinh t c a l m phát

Tr ng phái "c u d th a t ng quát" (hay ắc u kéo") mƠ đ i di n là Keynes cho

r ng l m phát là c u d th a t ng quát do phát hành ti n ra quá m c s n xu t trong

th i k toàn d ng d n đ n m c giá chung t ng Tuy nhiên nói l m phát là "c u d

th a t ng quát" lƠ không chính xác, vì trong giai đo n kh ng ho ng th i k ch ngh a t b n phát tri n m c dù có kh ng ho ng s n xu t th a mà không có l m phát

M c dù Keynes đƣ ti n sơu h n tr ng phái l m phát l u thông ti n t là không l y

hi n t ng b ngoƠi, không coi đi u ki n c a l m phát là nguyên nhân c a l m phát

nh ng l i m c sai l m v m t logic lƠ đem k t qu c a l m phát quy vào b n ch t

c a l m phát Do đó, khái ni m c a Keynes v n ch a nêu đ c đúng b n ch t kinh

t - xã h i c a l m phát

4

K.Marx (1867) đƣ cho r ng "l m phát là s trƠn đ y các kênh, các lu ng l u thông

nh ng t gi y b c th a làm cho giá c (m c giá) t ng v t và vi c phân ph i l i s n

ph m xã h i gi a các giai c p trong dơn c có l i cho giai c p t s n” đơy Marx

đƣ đ ng trên góc đ giai c p đ nhìn nh n l m phát, d n t i ng i ta có th hi u l m phát là do nhƠ n c do giai c p t b n, đ bóc l t m t l n n a giai c p vô s n Quan

đi m này có th x p vƠo quan đi m l m phát "l u thông ti n t " song đ nh ngh a này hoàn h o h n vì nó đ c p t i b n ch t kinh t - xã h i c a l m phát Tuy nhiên

nó có nh c đi m là cho r ng l m phát ch là ph m trù kinh t c a n n kinh t t

b n ch ngh a vƠ ch a nêu đ c nh h ng c a l m phát trên ph m vi qu c t

Tr ng phái l m phát giá c h cho r ng l m phát là s t ng giá Th c ch t l m phát ch là m t trong nhi u nguyên nhân c a t ng giá Có nh ng th i k giá t ng mà không có l m phát nh : th i k "cách m ng giá c "1

th k XVI châu Âu, th i k

h ng th nh c a m t chu k s n xu t, nh ng n m m t mùa t ng giá ch là h qu -

là m t tín hi u d th y c a l m phát nh ng có lúc t ng giá l i tr thành nguyên nhân

c a l m phát L m phát không ph i ch đ n thu n là t ng giá, vì v y quan đi m c a

tr ng phái nƠy đƣ l n l n gi a hi n t ng và b n ch t, lƠm cho ng i ta d ng

nh n gi a t ng giá vƠ l m phát

Trên đơy lƠ các quan đi m c a các tr ng phái kinh t h c chính Nói chung các quan đi m đ u ch a hoƠn ch nh, nh ng đƣ nêu đ c m t s m t c b n c a l m phát Bàn l m phát là v n đ r ng vƠ đ đ nh ngh a đ c nó đòi h i ph i có s nghiên c u sâu và k càng Trong th c t , th ng ch có th nh n di n ra l m phát qua d u hi u hàng hoá, d ch v t ng giá Vì nh ng nguyên nhơn nƠy mƠ đa s các nhà kinh t h c đƣ đ ng nh t t l l m phát v i t l t ng giá2

Vi t Nam và nhi u

n c khác quan ni m nƠy t ng đ i ph bi n Tóm l i, đ nh ngh a l m phát còn r t nhi u v n đ đ các nhà kinh t có th ti p t c tìm hi u m t cách nghiêm túc

Nh ng khi x y ra l m phát thì tác đ ng c a nó s nh h ng tr c ti p t i đ i s ng kinh t xã h i

1

Cu c cách m ng giá c bùng lên sau nh ng cu c phát ki n đ a lí do kim lo i quý nh vƠng, b c đ vào châu

Âu nhi u ch a t ng có: ng i Tây Ban Nha t 1493 ậ 1600 đƣ ch v n c mình 276.000 kg vàng và tr

l ng vƠng chơu Âu t ng t 550.000 kg lên 1.192.000 kg và b c t ng t 7 tri u kg lên 21 tri u kg Vàng bac

đ c tung ra đ mua hàng, nên giá c t ng lên vùn v t: Anh, Pháp, c trung bình giá t ng t 2 ậ 2,5 l n

vào th k XVI, Tơy Ban Nha t ng t 4 ậ 5 l n c bi t, hàng xa x t ng cao: len t ng 38% (1500 ậ 1586)

2

N Gregory Mankiw (2010) , Macroeconomics (7th Edition), Worth Publishers, ch ng 6 trang 155

5

1.1.2 o l ng l m phát

L m phát đ c đo l ng b ng cách theo dõi s thay đ i trong giá c c a m t l ng

l n các hàng hoá và d ch v trong m t n n kinh t (thông th ng d a trên d li u

đ c thu th p b i các t ch c NhƠ n c, m c dù các liên đoƠn lao đ ng và các t p chí kinh doanh c ng lƠm vi c này) Giá c c a các lo i hàng hoá và d ch v đ c t

h p v i nhau đ đ a ra m t "m c giá c trung bình", g i là m c giá trung bình c a

m t t p h p các s n ph m Ch s giá c là t l m c giá trung bình th i đi m

hi n t i đ i v i m c giá trung bình c a nhóm hƠng t ng ng th i đi m g c T

l l m phát th hi n qua ch s giá c là t l ph n tr m m c t ng c a m c giá trung bình hi n t i so v i m c giá trung bình th i đi m g c d hình dung có th coi

m c giá c nh lƠ phép đo kích th c c a m t qu c u, l m phát s lƠ đ t ng kích

th c c a nó Không t n t i m t phép đo chính xác duy nh t ch s l m phát, vì giá

tr c a ch s này ph thu c vào t tr ng mƠ ng i ta gán cho m i hàng hoá trong

ch s , c ng nh ph thu c vào ph m vi khu v c kinh t mƠ nó đ c th c hi n Các phép đo ph bi n c a ch s l m phát bao g m ch s giá tiêu dùng (CPI) và ch s

đi u ch nh GDP (GDP deflator)

Ch s giá tiêu dùng là m t t s ph n ánh giá c a r hàng hoá trong nhi u n m khác nhau so v i giá c a cùng r hƠng hoá đó trong n m g c 1 Ch s giá này ph thu c vƠo n m đ c ch n làm g c và s l a ch n r hƠng hoá tiêu dùng Nh c

đi m chính c a ch s này là m c đ bao ph c ng nh s d ng tr ng s c đ nh trong tính toán M c đ bao ph c a ch s giá này ch gi i h n đ i v i m t s hàng hoá tiêu dùng và tr ng s c đ nh d a vào t ph n chi tiêu đ i v i m t s hàng hoá

c b n c a ng i dân thành th mua vƠo n m g c Nh ng nh c đi m mà ch s này

g p ph i khi ph n ánh giá c sinh ho t là (1) không ph n ánh s bi n đ ng c a giá hàng hoá t b n; (2) không ph n ánh s bi n đ i trong c c u hàng hoá tiêu dùng

c ng nh s thay đ i trong phân b chi tiêu c a ng i tiêu dùng cho nh ng hàng hoá khác nhau theo th i gian

Ch s đi u ch nh GDP là lo i ch s có m c bao ph r ng nh t Nó bao g m t t c các hàng hoá và d ch v đ c s n xu t trong n n kinh t và tr ng s tính toán đ c

đi u ch nh tu thu c vào m c đ đóng góp t ng ng c a các lo i hàng hoá và d ch

v vào giá tr gia t ng V m t khái ni m, đơy lƠ ch s đ i di n t t h n cho vi c tính toán t l l m phát trong n n kinh t Tuy nhiên, ch s giá này không ph n ánh

tr c ti p s bi n đ ng trong giá hàng nh p kh u c ng nh s bi n đ ng c a t giá

h i đoái Nh c đi m chính c a ch s giá này là không th hi n đ c s thay đ i

c a ch t l ng hàng hoá khi tính toán t l l m phát và ch s không ph n ánh đ c

s bi n đ ng giá c trong t ng tháng

6

Vi t Nam trong nh ng n m qua c ng s d ng ch s giá tiêu dùng (CPI) đ tính t

l l m phát và s d ng nó cho m c đích đi u hành chính sách ti n t Ngoài nh ng

nh c đi m nh phơn tích trên, ch s này không ph n ánh đ c tình hình l m phát khi mƠ nó th ng xuyên dao đ ng S dao đ ng trong ng n h n không có liên quan gì đ n áp l c l m phát c n b n trong n n kinh t và vi c s d ng ch s này làm m c tiêu đi u hành chính sách ti n t có th làm ch ch h ng chính sách V i

m c tiêu là n đ nh ti n t trung h n, chính sách ti n t nên t p trung vƠo xu h ng

t ng giá thay vì s dao đ ng c a giá Hi n nay trên th gi i c ng có s đ ng thu n

là nên có m t ch s giá mà nó không b tác đ ng c a nh ng cú s c t m th i đ làm

c s cho ho ch đ nh c ng nh đánh giá ho t đ ng c a chính sách ti n t "L m

phát c b n" (core inflation) đ c xây d ng đ đáp ng yêu c u này Eckstein

(1981) cho r ng l m phát c b n là s gia t ng m c giá t ng quát x y ra khi n n kinh t đ t đ c tr ng thái toàn d ng Bryan (1994) cho r ng l m phát c b n là l m phát "ti n t " mà nó x y ra là do cú s c cung ti n Nhìn chung, ta có th hi u l m phát c b n là m t ph n c a l m phát mà nó có th đ c ki m soát b i Ngân hàng

Trung ng V n đ còn l i là l m phát c b n đ c tính toán nh th nào? Trong

nh ng n m qua m t s n c tính toán d a vƠo ph ng pháp th ng kê mà nó tìm cách lo i nh ng lo i nh ng hàng hoá có m c giá dao đ ng m nh nh giá n ng

l ng, giá th c ph m Th c t đòi h i ph i có m t khung lý thuy t lƠm c s cho

vi c tính l m phát c b n Mankiw vƠ Ries (2002) đ a ra m t cách tính g i là ch s

giá n đ nh d a vào khung lý thuy t ti n t c a chu k kinh t Ch s giá này là ch

s giá trung bình có tr ng s , mà n u đ a v m c tiêu thì ho t đ ng kinh t s n

đ nh Tr ng s đ c s d ng tính toán trong ch s đ i v i giá c c a các khu v c khác nhau ngoài vi c ph i d a vƠo c c u chi tiêu c a h gia đình còn ph i d a vào

m c đ nh y c m c a t ng khu v c đ i v i chu k , t c đ mà giá trong m i khu

v c đi u ch nh khi đi u ki n kinh t thay đ i

l m phát có th thay đ i ngh a v thu c a cá nhơn mƠ ng i làm lu t không l ng

h t đ c Cu i cùng, nó gây ra b t ti n cho cu c s ng trong m t th gi i mà giá c

Tuy nhiên, trên th c t l m phát không h n lƠ hoƠn toƠn có tác đ ng tiêu c c Trong

cu n “Lý thuy t v vi c làm, ti n t và lãi su t”, Keynes đƣ ch tr ng th c hi n

chính sách ti n t gi m giá L p lu n c a Keynes cho r ng trong đi u ki n kinh t trì

tr , th t nghi p t ng cao thì chính ph có th chi tiêu nhi u h n (chính tƠi khoá m

r ng) và duy trì m t t l l m phát nh t đ nh đ kích thích kinh t t ng tr ng L p

lu n này c a ông d a trên c s là khi ti n gi m giá tr , ng i dơn có xu h ng tiêu dùng cho sinh ho t và s n xu t nhi u h n lƠ tích lu Vi c tiêu dùng nƠy lƠm t ng

t ng c u, đ y nhanh vòng quay v n và v c d y s n xu t thoát kh i vòng suy thoái

Th c t , lý thuy t nƠy đ c áp d ng m t cách có hi u qu vào nh ng n m sau Chi n tranh Th gi i l n th II, giúp m t lo t các qu c gia thoát kh i vòng suy thoái

Trong đ t kh ng ho ng kinh t n m 2008, m i lo s nh t c a nhi u n n kinh t là

gi m phát Vì v y, h u h t các qu c gia đ u th c hi n chính sách ti n t n i l ng đ

ch ng suy thoái kinh t và gi m phát Chính sách nƠy đƣ đ t đ c nh ng thành công nh t đ nh Tuy nhiên, n u chính sách ti n t n i l ng b l m d ng quá m c, không phù h p v i hoàn c nh kinh t s khi n thâm h t ngân sách kéo dài, l m phát

t ng cao vƠ có th d n đ n nguy c kh ng ho ng kinh t

1.1.4 Các nguyên nhân gây l m phát

Xác đ nh nguyên nhân gây ra l m phát là r t quan tr ng trong vi c đ a ra các nhơn

t v mô quy t đ nh l m phát Trong th c t , l m phát có th đ c gây ra b i nhi u

y u t khác nhau VƠ các t t ng c a tr ng phái khác nhau cho th y cái nhìn khác nhau v nh ng gì th c s gây ra l m phát T nghiên c u lý thuy t v l m phát

c a các tr ng phái khác nhau; nhƠ kinh t h c Paul Samuelson cho r ng l m phát

có th xu t phát t các nguyên nhơn sau: Do c u kéo (do các cú s c v nhu c u hàng hoá tiêu dùng); ho c do chi phí đ y (do các cú s c v phía cung); s gia t ng cung

ti n; nguyên nhân xu t phát t tâm lý k v ng v l m phát t ng m nh trong t ng lai

1.1.4.1 L m phát do c u kéo

Trái ng c v i tr ng phái ti n t ; Keynes và các nhà kinh t theo tr ng phái c a ông cho r ng l m phát không ph i do y u t ti n t gây nên mà do t ng c u c a n n kinh t luôn v t quá t ng cung m c toàn d ng lao đ ng Nguyên nhơn gơy t ng giá b t ngu n t các y u t c a t ng c u bao g m: tiêu dùng c a h gia đình vƠ

8

chính ph ; t ng đ u t ; xu t kh u (nhu c u c a bên ngoài) Các nhà kinh t g i l m phát do c u v t quá cung gây nên là l m phát c u kéo

N n kinh t M vào n a cu i nh ng n m 1960 cho m t ví d đi n hình v l m phát

c u kéo VƠo n m 1965, n n kinh t M g n m c toàn d ng lao đ ng, th t nghi p

gi m xu ng còn 4,1 %, m c giá g n nh n đ nh Trong n m 1966, do chi n tranh

Vi t Nam chi tiêu cho hàng hoá và d ch v vì m c đích quơn s t ng t i 11 t ôla, chi tiêu t ng v t đ y n n kinh t vào vòng xoáy c a l m phát và dai d ng t i đ u

nh ng n m 1970

y lùi l m phát do c u kéo, các nhà kinh t khuyên nên áp d ng chính sách tài khoá và ti n t th t ch t đ gi m chi tiêu (gi m t ng c u) d n t i gi m s c ép đ i

v i vi c t ng giá i v i chính sách tài khoá, chính ph có th c t gi m chi tiêu

ho c t ng thu ; đ i v i chính sách ti n t , chính ph gi m cung ti n làm gi m nhu

c u đ u t i u ki n c n đ áp d ng hai lo i chính sách trên mà không d n t i th t nghi p đòi h i giá c hàng hoá và các chi phí khác ph i thay đ i linh ho t

L m phát c u kéo x y ra khi m c đ t ng c u t ng lên v i m t t c đ không b n

v ng d n đ n gia t ng áp l c đ i v i tài nguyên khan hi m và t o ra l h ng s n

l ng d ng T ng c u đ c t o thành t t t c các chi tiêu trong n n kinh t M t

s gia t ng t ng c u có th lƠ vì ng i tiêu dùng chi tiêu nhi u h n, có th vì lãi

su t gi m, thu đƣ đ c c t gi m ho c đ n gi n là b i vì có m t m c đ t tin cao

h n c a ng i tiêu dùng H n n a, nó có th là b i vì doanh nghi p đang gia t ng

đ u t do k v ng t ng tr ng kinh t trong t ng lai Nó có th do chính ph đang thúc đ y chi tiêu v qu c phòng, giáo d c, y t , Cu i cùng nh ng không kém quan

tr ng, t ng cung ti n trong n n kinh t t i m t th i đi m có th t ng t ng c u, do đó lƠm t ng m c giá Dù gì đi n a, l m phát s gia t ng n u t ng c u t ng nhanh h n

t ng cung

L h ng s n l ng, đó lƠ s khác bi t gi a GDP th c t và ti m n ng nh lƠ m t

ph n tr m c a GDP ti m n ng, đ c s d ng đ đánh giá m c áp l c l m phát c u kéo trong n n kinh t t i m t th i gian c th GDP th c là GDP hi n t i c a n n kinh t trong khi GDP ti m n ng đ c đ nh ngh a lƠ m c GDP phù h p v i vi c s

d ng đ y đ t t c các y u t s n xu t trong đi u ki n l m phát n đ nh

L h ng s n l ng đ c mô t b ng ph ng trình sau:

(1)

Trong đó:

Lý thuy t l m phát chi phí đ y d a trên hi n t ng th c t là m t s nhà s n xu t có

kh n ng t ng giá bán s n ph m, công đoƠn đ i di n cho ng i lao đ ng có kh

n ng đòi t ng ti n l ng (giá tr c a d ch v lao đ ng) cao h n giá th c c a nó trong

th tr ng c nh tranh L m phát chi phí đ y b t ngu n t các y u t bên t ng cung

và nh h ng t i toàn b n n kinh t L m phát chi phí đ y không th xu t hi n trong n n kinh t có th tr ng c nh tranh lành m nh Hi n t ng l m phát lo i này

có th b t ngu n t nguyên nhân không thu c n n kinh t Có các d ng l m phát chi

phí đ y sau: L m phát do ti n l ng đ y x y ra khi các nghi p đoƠn đòi t ng l ng

cho ng i lao đ ng đôi khi không h liên quan t i nhu c u th c t v lao đ ng d n

đ n gia t ng chi phí cho doanh nghi p L m phát do l i nhu n đ y: lo i l m phát

nƠy gơy nên do các công ty đ c quy n dùng ắs c m nh” đ c quy n đ t ng l i nhu n khi đ t giá bán s n ph m c a h cao h n giá do th tr ng hàng hoá quy t

đ nh L m phát do giá hàng nh p kh u đ y, d th y nh t s t ng lên c a giá x ng

d u nh p kh u hay các hàng hóa th gi i khác nh th c ph m L m phát do thu

đ y: t ng thu làm cho giá sinh ho t t ng, lƠm cho m c giá chung c a n n kinh t

t ng L m phát do ngu n tài nguyên c n ki t

Gi i thích nguyên nhân gây l m phát trong n n kinh t hi n đ i khó có th tách bi t

rõ ràng gi a l m phát c u kéo hay l m phát chi phí đ y N u giá c c a hàng hoá và

ti n l ng thay đ i linh ho t trong n n kinh t , khi đó thay đ i t ng c u làm cho giá

c thay đ i, trong tr ng h p này các nhà kinh t cho r ng c u kéo là nguyên nhân

c b n gây nên l m phát Nghiên c u này s phân tích y u t chi phí đ y thông qua đánh giá nh h ng c a giá d u vƠ l ng th c th gi i đ n l m phát c a Vi t Nam

1.1.4.3 L m phát do gia t ng cung ti n

Các nhà kinh t thu c tr ng phái ti n t cho r ng nên kinh t th c là khá n đ nh

nh ng có th đ c b t n do nh ng bi n đ ng trong cung ti n và vì v y chính sách

ti n t có ý ngh a quan tr ng H lý lu n r ng s gia t ng không tính toán tr c

tr c c a cung ti n s lƠm t ng t c đ t ng tr ng kinh t (cao h n so v i d đoán)

d n đ n gi m t l th t nghi p (đ nh lu t Okun), vƠ do đó lƠm t ng l m phát thông qua đ ng Phillips S gia t ng không tính toán tr c c a cung ti n có th do vi c

in ti n quá m c nh m tài tr ngân sách ho c cho khu v c t nhơn vay quá m c Vì

10

v y, mô hình v các tác nhân c a l m phát c a tr ng phái tr ng ti n th ng có

d ng sau:

(2) Trong đó là t c đ t ng cung ti n, là t c đ t ng thu nh p và đo l ng chi phí

c h i c a vi c gi ti n Lãi su t và l m phát trong quá kh là nh ng bi n đƣ đ c

s d ng đ đo l ng chi phí c h i c a vi c gi ti n

Trong th c t , m i quan h gi a s thay đ i trong l ng ti n và s thay đ i trong

m c giá t ng quát lƠ có đ tr th i gian i u nƠy đ c gi i thích lƠ do ắ o giác ti n

t ”3

nh m gi i thích cho tác đ ng trung gian c a vi c t ng ti n vào các bi n s th c Tuy nhiên, theo th i gian tác đ ng c a s thay đ i trong l ng ti n s chuy n toàn

b vào s gia t ng c a m c giá t ng quát và các bi n s th c s tr v đúng v i xu

h ng c a nó trong dài h n Có nhi u nghiên c u th c nghi m nh n ra lƠ đ tr th i gian kho ng t 12 đ n 14 tháng trong nh ng n c phát tri n

Tuy nhiên, cách ti p c n c a các nhà kinh t h c ti n t đ n l m phát xu t phát t các n c phát tri n n i h th ng tƠi chính đƣ hoƠn thi n và t n t i r t ít các b t c v

c c u nh các n c đang phát tri n; do đó b phê phán lƠ không tính đ n các

c ng nh c v c c u và các cú s c ắth c t ” (các nhân t chi phí đ y), trong khi

nh ng nhân t nƠy đƣ đ c ch ng minh lƠ đóng vai trò quan tr ng các n c đang phát tri n b i các nhà kinh t h c c c u

1.1.4.4 K v ng l m phát

Tr ng phái kinh t h c v mô tơn c đi n phát tri n t hai ngu n khác bi t nh ng

có liên quan đ n nhau: phê bình kinh t h c truy n th ng v m t lý thuy t và th c nghi m khía c nh lý thuy t, đó lƠ s b qua khái ni m k v ng trong các mô hình kinh t h c truy n th ng khía c nh th c nghi m, tình tr ng đình l m (stagflation) c a n n kinh t M trong su t nh ng n m 1970 khi n ng i ta tìm

ki m nh ng lý thuy t khác đ gi i thích cho s th t b i c a đ ng cong Phillips Vào cu i nh ng n m 1980, nh ng nh n đ nh c a tr ng phái k v ng h p lý đƣ thách th c s phát tri n c a kinh t h c v mô Tr ng phái kinh t này v i đ i di n

b i R Lucas và T Sargent, các tác gi cho r ng trong kinh t v mô, tr ng phái Keynes đƣ b qua tác đ ng c a k v ng đ n hành vi Tr ng phái nƠy c ng cho

r ng con ng i hình thƠnh ắk v ng” m t cách h p lý nh t có th d a trên nh ng thông tin mà h có đ c Mô hình c a tr ng phái nƠy tính đ n tác đ ng c a k

3

Tình tr ng mà các cá nhân ph n ng đ i v i các giá tr danh ngh a h n so v i các giá tr th c

M i ng i hình thành k v ng c a h d a trên các thông tin có liên quan trong quá

kh , đ c bi t là t l l m phát trong quá kh i u nƠy đ c xây d ng quán tính trong t l l m phát có xu h ng t n t i m c t ng t trong m t th i gian cho đ n khi nh ng cú s c nh thay đ i trong t ng c u, thay đ i giá hàng hoá, bi n đ ng t giá h i đoái, gơy ra nó đ di chuy n lên ho c xu ng H n n a, m i ng i có th

ch đ n gi n s d ng thông tin trong hi n t i đ đ a ra đánh giá vƠ các m c k v ng

l m phát trong t ng lai Ví d , n u ng i ta tin r ng s gia t ng cung ti n ch đ n

t l l m phát s t ng (gi m) theo th i gian n u , t c là

Khi nh ng đi u ki n c b n và chính sách c a chính ph thay đ i nhanh chóng, k

v ng thích ng s d n t i nh ng sai l m to l n vƠ đ t giá Trong nh ng tình hu ng

nh v y, các t ch c cá nhân s đi u ch nh k v ng không ph i d a vào quá kh ,

mà d a trên c s nhìn v phía tr c và c đoán bi t các chính sách mà chính ph

12

s ban hƠnh trong t ng lai Hay theo cách khác, các t ch c cá nhân s b qua k

v ng thích ng và chuy n sang k v ng h p lý M t đi u thú v là, khi các chính sách c a chính ph đ c tiên đoán m t cách hoàn h o thì chúng s ch ng còn tác

d ng gì cho n n kinh t th c khi k v ng đ c hình thành m t cách h p lý Vì v y,

n u chính ph tuyên b r ng s t ng chi tiêu đ t ng t l vi c làm, các t ch c các nhân s ngay l p t c đi u ch nh t ng t l l m phát k v ng (đ ng cong Phillips

d ch chuy n lên trên) và chính sách s không có hi u qu gì ngoài vi c làm t l l m phát t ng cao h n

1.2 Các lý thuy t v đ ng Phillips

Trong vi c phân tích các y u t v mô quy t đ nh l m phát, không th không nói

đ n lý thuy t v đ ng Phillips Mô hình đ ng Phillips đ u tiên đ c phát tri n

b i Phillips (1958) và Lipsey (1950) bi u th m i quan h ng c chi u b n v ng

gi a t l l m phát và th t nghi p Ti p đ n, Friedman (1960) vƠ Phelps (1967) đƣ

b sung vai trò c a k v ng v l m phát vào mô hình và phân bi t gi a đ ng Phillips ng n h n vƠ đ ng Phillips dài h n

Trong nh ng n m 1970, các k t qu th c nghi m l i không ng h mô hình đ ng Phillips c a tr ng phái tân c đi n Sargent (1971) và Lucas (1972) (nh ng nhà kinh t đi đ u trong cu c cách m ng v k v ng h p lý) đƣ lên ti ng ch trích mô hình đ ng Phillips H cho r ng không có s đánh đ i h th ng gi a l m phát và

th t nghi p Và sau m t lo t nh ng phê phán, đ ng Phillips đƣ liên t c đ c ch nh

s a K t qu c a nh ng đi u ch nh liên ti p nƠy lƠ đ ng Phillips m i (NKPC) đƣ

đ c xây d ng v i các đ c đi m v k v ng ngh a lƠ l m phát đ c quy t đ nh b i các các y u t k v ng trong t ng lai

Tuy nhiên, NKPC đƣ l i ph i đ c đi u ch nh l i khi m t lo t các b ng ch ng đáng tin c y cho th y r ng t l l m phát hi n t i còn ph thu c vào các t l l m phát trong quá kh Woodford (2003) và Christiano, Eichenbaum, và Evans (2005) là

nh ng nhà nghiên c u g n đơy đ a các giá tr quá kh c a l m phát vào mô hình

đ ng Phillips Mô hình NKPC lai bao g m c nh ng đ c đi m k v ng t ng lai

và nh ng giá tr quá kh c a l m phát và c m t bi n đo l ng áp l c c a l m phát

do t n t i d c u trong n n kinh t ơy c ng chính lƠ mô hình tr ng tâm trong phân tích nhân t quy t đ nh l m phát đ c s d ng trong nghiên c u này

1.2.1 ng cong Phillips c a tr ng phái Tân C i n

Trong nh ng n m 1960, khi k v ng thích nghi th ng đ c gi đ nh là hình th c

c a k v ng l m phát , gi đ nh v k v ng thích nghi đ c s d ng cho đi u này v i ý ngh a r ng nó không b t ngu n t t i u hoá hành vi c a cá nhân Lucas

h p lý mà không có s không ch c ch n, vì ng i ta có th d đoán tác đ ng c a chính sách ti n t hoàn h o, s gia t ng cung ti n cu i cùng k t qu trong s gia

t ng c a giá c , không có b t k tác d ng th c s nào C g ng đ nâng cao nhu c u

do s thay đ i trong cung ti n s lƠ vô ích trong các môi tr ng này

M t khác, t khi bi t r ng chính sách ti n t nh h ng đ n s n l ng th c t trong

ng n h n, các mô hình k v ng h p lý là c n thi t, trong đó chính sách ti n t có tác

d ng th c s Các mô hình n i ti ng nh t c a lo i đó lƠ "Mô hình hòn đ o" (mô hình thông tin không hoàn h o) đ c xây d ng b i Lucas (1972b) Trong m t th

gi i thông tin không hoàn h o, các nhà s n xu t t ng s n l ng khi giá s n ph m

c a h b t đ u t ng Mô hình này gi đ nh r ng m i nhà s n xu t t n t i nh m t hòn đ o đ c l p v i các nhà s n xu t còn l i vƠ do đó h không th nh n ra s t ng lên c a giá c liên quan đ n s t ng lên c a m c giá chung Tuy nhiên, m t khi các nhà s n xu t nh n th y r ng t ng giá s n ph m c a h ch đ c gây ra b i s gia

t ng trong giá c chung, m c s n l ng tr l i m c ban đ u Ngoài ra, các nhà s n

xu t c n ph i l u ý r ng s t ng lên trong giá c hàng hoá c a h ch đ c gây nên

b i s t ng lên c a m c giá chung, m c doanh thu đ u raầ Nh v y, trong mô hình, hi u qu th c s c a s thay đ i trong cung ti n ng n h n đ c t o ra b i các thông tin không hoàn h o Nói chung, m t đ ng cong Phillips tân c đi n có n n

t ng vi mô theo d tính duy lý đ c bi u di n nh ph ng trình (4)

(4) Trong đó, là l m phát k v ng trong giai đo n t đƣ đ c d đoán trong giai

đo n t-1 S đánh đ i gi a l m phát và l h ng s n l ng ch x y ra khi các k

v ng l m phát không chính xác Vì v y, mi n là l m phát đƣ đ c d ki n m t cách chính xác tr c, đi u ch nh cung ti n c a các ngơn hƠng trung ng không th đ

nh h ng đ n n n kinh t th c

1.2.2 ng Phillips c a tr ng phái Keynes m i (NKPC)

Ph n này s miêu t m t cách ng n g n mô hình NKPC, t đó khám phá ra ý ngh a

c a nó đ i v i hành vi l m phát

Ngu n g c b t k hình th c nào c a NKPC th ng b t đ u v i gi đ nh c a các công ty c nh tranh đ c quy n ph i đ i m t v i h n ch v t n s đi u ch nh giá có

th đ c th c hi n đ đáp ng v i nh ng cú s c S c ng nh c c a giá c và chi n

14

l c giá c chênh l ch gi a các công ty phát sinh t h n ch nƠy i m kh i đ u là

m t công th c đ c bi t đ n nh m c giá Calvo (1983), đ t theo tên nhà kinh t

h c đ u tiên gi i thi u nó

Các hình th c giá c c ng nh c mà các công ty Calvo ph i đ i m t lƠ nh sau M i giai đo n, ch m t ph n nh ng u nhiên c a các công ty có th thi t l p l i giá c a h , t t c các công ty khác gi giá c a h không thay đ i Khi các công ty

có đ c đ thi t l p l i giá c a h , h ph i xem xét đ ch c r ng m c giá đó có th duy trì c đ nh qua nhi u giai đo n Nghiên c u gi đ nh r ng h lƠm đi u này b ng cách l a ch n m t b n ghi giá (log-prize) zt, đ mà gi m thi u "hàm t n th t"

Hàm t n th t đ c xem xét nh sau:

(5) Trong đó n m trong kho ng t 0 đ n 1, là k v ng c a nhƠ đi u hƠnh có đi u

ki n vào các thông tin có s n t i th i đi m t, là s chi t kh u, và là log c a giá t i umà công ty s thi t l p trong giai đo n t + k n u không có giá c c ng nh c

V i ph ng trình (5), xác đ nh giá tr t i u c a lƠ khá đ n gi n Ph ng trình (5) đ c l y vi phân theo bi n , và cho đ o hàm b ng không Ta đ c

(6) Phân tách s h ng :

(7)

Ta có th vi t l i đi u ki n đ u tiên cho giá t i u:

(8)

M t cách đ n gi n, ph ng trình nƠy nói r ng gi i pháp t i u cho công ty đ thi t

l p giá c a nó b ng bình quân gia quy n c a các m c giá mƠ nó đƣ có th d ki n s thi t l p trong t ng lai n u không có c ng nh c giá Không th thay đ i giá t ng

th i k , công ty l a ch n đ c g ng duy trì giá trung bình g n v i giá h p lý Tuy nhiên, m c giá t i u nƠy lƠ nh ng gì? Trong NKPC ng i ta cho r ng chi n l c giá t i u c a m t doanh nghi p liên quan đ n vi c thi t l p m t markup (c đ nh) trên chi phí biên ( ), t c là:

(9)

Nh v y, thi t l p giá t i u có th vi t l i nh sau:

(10)

15

Có th th y, lý thuy t cho r ng đi u ch nh giá đ c d a trên hi n t i và chi phí biên

k v ng T p h p v hƠnh vi cá nhơn sau đó d n đ n m t m i quan h mà m c giá chung trong n n kinh t ( là m t hàm trung bình có tr ng s c a m c giá t ng

h p c a giai đo n tr c và thi t l p l i giá t i u m i:

- T l l m phát k v ng cho giai đo n ti p theo: D dàng th y s khác bi t

gi a đ ng cong Phillips tân c đi n và NKPC b ng cách so sánh ph ng trình (4)

vƠ ph ng trình (15) Trong khi các đ ng cong Phillips tân c đi n bao g m l m phát k v ng d a vào quá kh thì NKPC d a vào l m phát k v ng trong t ng lai

- Chênh l ch gi a m c giá t i u mà không gây xích mích v i các doanh nghi p khác v i m c giá hi n t i Nói cách khác, l m phát ph thu c cùng chi u vào chi phí c n biên th c t ,

Tóm l i, NKPC thu n tuý gi i thích l m phát hi n t i b ng k v ng l m phát trong 1 giai đo n t i, đi u ki n v thông tin có s n t i th i đi m t và bi n chi phí biên th c

t

Nh v y có th vi t l i NKPC nh sau:

(17)

16

ti n hành NKPC th c nghi m, c n ph i có m t đo l ng c a bi n ti m n, chi phí biên th c t nh ngh a chính xác c a chi phí c n biên có th là m t v n đ quan tr ng trong c l ng các NKPC Chi phí biên th c t có th đ c đo b ng nhi u cách khác nhau, b ng l h ng s n l ng ho c thu nh p lao đ ng (labour share) Trong tr ng h p th nh t, m t đo l ng đáng tin c y c a l h ng s n l ng

là c n thi t Gi đ nh ng m c n b n r ng chi phí biên th c t x p x b ng b ng thu

nh p lao đ ng là m t hàm s n xu t có n ng su t không đ i theo quy mô

M t v n đ trong khi n l c đ đ th c hi n mô hình này theo th c nghi m là không

th quan sát s li u v chi phí c n biên th c s S li u tài kho n qu c gia ch a các

y u t thông tin có nh h ng đ n chi phí trung bình nh ti n l ng, nh ng không nói cho chúng ta v chi phí s n xu t thêm m t đ n v s n l ng i u đó nói r ng,

có v nh r t có kh n ng chi phí biên đ ng chu k (trong lý thuy t chu k kinh doanh, m t bi n kinh t t ng quan d ng vƠ t ng tr ng đ ng th i v i toàn b n n kinh t đ c g i lƠ đ ng chu k , nh ng bi n t ng khi toƠn b n n kinh t gi m đ c

g i là ph n chu k ), và nhi u h n so v i giá c Khi các m c s n l ng cao h n so

v i s n l ng ti m n ng, có nhi u c nh tranh h n cho các y u t s n xu t, vƠ đi u này d n đ n t ng chi phí th c t , t c lƠ t ng chi phí c a các y u t vƠ đi u này d n

Ph ng trình (19) không ph i lƠ ph ng trình t ng quát c a NKPC thu n tuý; nó

d a trên gi đ nh chi phí biên có th đ c đ i di n b i l h ng s n l ng nh m thu n l i h n trong vi c phân tích NKPC trong b i c nh c a Vi t Nam khi nh ng cách đo l ng chi phí biên th c t khác là khó kh thi T đơy tr v sau c a bài nghiên c u này, l h ng s n l ng s đ c s d ng đ đ i di n cho chi phí biên

đ c s d ng trong các phiên b n NKPC

17

1.2.3 Mô hình NKPC lai

NKPC lai là m t c i ti n c a NKPC đ c đ xu t b i Galí và Gertler (1999) NKPC thu n tuý đƣ l p lu n r ng hành vi l m phát đ c quan sát không t ng ng v i các

mô hình c a l m phát hoƠn toƠn h ng t i t ng lai c bi t, NKPC không n m

b t đ c các quan sát th c t r ng l m phát cao dai d ng (Fuhrer và Moore, 1995) Galí vƠ Gertler (1999) đ xu t m t chi phí biên lai d a trên đ ng Phillips, đó h cho r ng m t t p h p con c a các công ty đ nh giá b ng cách nhìn v m c giá c quá kh , còn l i s d ng m t quy t c h ng t i t ng lai Do đó, đ tr l m phát

đ a vƠo mô hình đ ng Phillips nh m t bi n đ c l p

Nh v y, mô hình NKPC lai đi n hình có 2 s h ng, c th là, m t thành ph n l m phát h ng v quá kh ph n ánh hi u ng quán tính c a giá c và m t l m phát k

v ng t ng lai n m b t đi u ch nh giá t i u:

(20) Trong đó:

nh ng k t qu b ch ch ít nhi u n u m u quá nh và s l a ch n các công c không

ph i là m t nhi m v d dàng5

4 Xem phơn tích đ y đ v NKPC lai trong Gali, Jordi & Gertler, Mark (1999), Inflation dynamics: A

structural econometric analysis, Journal of Monetary Econometrics, Elsevier, vol 44(2)

5

Satti A U H, Malik W S., and Saghir G (2007), New Keynesian Phillips Curve for Pakistan, The Pakistan Development Review

18

1.2.4 Nghiên c u v l m phát s d ng NKPC lai t i các qu c gia

Ph n này c a nghiên c u s trình bày t ng quan m t cách ng n g n nh ng nghiên

c u g n đơy s d ng mô hình NKPC lai trong vi c phân tích các nhân t v mô quy t đ nh l m phát Các nghiên c u này bao g m cho các n c phát tri n l n đang phát tri n

S d ng cách ti p c n c a NKPC lai, Suzuki (2006) đi u tra s khác bi t c a nh ng

đ ng l c l m phát gi a M và Nh t B n giai đo n 1980-2005 Chênh l ch s n

h ng nhi u, ph ng pháp GMM đ c s d ng đ c l ng Các ch s l m phát

nh lƠ bi n ph thu c trong các h i quy bào g m ch s đi u ch nh GDP (GDP deflators) cho các n c và ch s đi u ch nh PCE c b n (core PCE deflator) cho

M và CPI c b n cho Nh t B n Các bi n công c đ c thi t l p bao g m các bi n

tr c a t l l m phát, ph n thu nh p lao đ ng, l h ng s n l ng và kho ng cách

ti n l ng th c t K t qu cho th y t i Nh t B n h s c a l h ng s n l ng không đáng k , trong khi h s nƠy lƠ đáng k M V i các k v ng l m phát, trong khi t m quan tr ng c a các thành ph n h ng t i t ng lai (k v ng) và

h ng v quá kh (s c l m phát) là g n nh gi ng nhau M , thì các y u t

h ng t i t ng lai l i có u th t i Nh t B n

S d ng các ph ng pháp ti p c n c a NKPC lai bao g m c l m phát d ki n trong t ng lai, l m phát có đ tr , và l h ng s n l ng, Crichton (2006) phân tích

l m phát t i Malaysia trong giai đo n 1991-2006 L h ng s n l ng đ c tính toán

nh b l c Hodrick - Prescott (Hodrick-Prescott filter) vƠ GMM đ c s d ng đ

c tính NKPC lai Bi n công c thi t l p bao g m b n đ tr c a l m phát Các

bi n gi cho cu c kh ng ho ng chơu Á vƠ t ng giá nhiên li u qu n lý c ng đ c bao hƠm trong các c l ng s b Ông phát hi n ra r ng c hai thành ph n l m phát k v ng và thành ph n h ng v quá kh đóng vai trò quan tr ng đ hi u các

đ ng l c quy t đ nh l m phát Ngoài ra t giá h i đoái vƠ các bi n pháp áp l c c u đóng vai trò quan tr ng trong vi c thúc đ y t l l m phát n c này

Dua vƠ Gaur (2009) c l ng NKPC lai cho 8 qu c gia - Nh t B n, H ng Kông, Hàn Qu c, Singapore, Philipines, Thái Lan, Trung Qu c và n xác đ nh các

y u t đi u khi n l m phát trong m t thi t l p kinh t m , nghiên c u đi u tra s quan tr ng c a m t c u vƠ cung đo l ng cho m i trong 8 qu c gia chơu Á nh t ng

19

cung ti n, t giá, ch s nh p kh u, Nghiên c u s d ng các bi n khác nhau đ

n m b t nh h ng b i giá c th gi i lên m c giá trong n c đo l ng l h ng

s n l ng, nghiên c u s d ng b l c Hodrick - Prescott v i h s lƠm m t là

1600 đ x lý d li u Ph ng pháp h i quy d a vào bi n công c c ng đ c s

d ng đ c l ng NKPC lai B bi n công c thi t l p d a trên bi n tr c a t t c các bi n n i sinh Các k t qu ch ra s t n t i m i quan h cùng chi u và có ý ngh a th ng kê gi a l h ng s n l ng và l m phát cho t t c các qu c gia Tuy nhiên, l m phát k v ng cho th y m t nh h ng l n h n so v i thành ph n h ng

v quá kh

Trong nghiên c u khác, Satti, Malik và Saghir đƣ c tính NKPC lai cho Pakistan trong giai đo n 1976-2006 i v i chi phí biên th c t , log ph n thu nh p lao đ ng không tính ph n nông nghi p đ c s d ng đ đ i di n H đƣ c tính m i t ng quan tích c c gi a l m phát và chi phí biên th c t , và c y u t h ng t i t ng lai (k v ng) và y u t nhìn v quá kh (l m phát ý) đã phát hi n th y m i t ng quan d ng i u đó ngh a lƠ b t c khi nào chi phí biên th c t là m t cú s c

d ng, nó s d n đ n l m phát cao h n trong t ng lai S d ng GMM làm k thu t

c l ng và hai đ tr c a l m phát, thu nh p lao đ ng , l h ng s n l ng, t l vay môi gi i6, l m phát l ng vƠ l m phát CPI là các công c , h th y r ng k v ng

l m phát trong t ng lai đóng vai trò quan tr ng trong vi c xác đ nh l m phát K t

qu cho th y r ng l m phát không gây ra quán tính h ng v quá kh thay vì nó b chi ph i b i hƠnh vi h ng t i t ng lai H n n a, chi phí biên ch không ph i l

mô hình đó lúc nƠo c ng thích h p trong vi c phân tích nhân t quy t đ nh l m phát cho m t qu c gia cá bi t

6

T l vay môi gi i (call money rate) đ c đ nh ngh a là lãi su t mƠ các ngơn hƠng tính phí cho ng i môi

gi i đ tài tr các kho n vay biên t cho các nhƠ đ u t

20

CH NG 2:TÌNH HÌNH L M PHÁT T I VI T NAM

GIAI O N 1980-2009

cung c p m t n n t ng cho các v n đ nêu trong khoá lu n này, nghiên c u b t

đ u v i vi c cung c p m t cách nhìn t ng th c a n n kinh t Vi t Nam và l m phát

t n m 1980 cho đ n n m 2009 M c dù ch t p trung phân tích cho giai đo n

1995-2009, vi c nhìn l i di n bi n trong giai đo n tr c đó c ng h t s c h u ích và c n thi t

Ngu n: th ng kê c a IMF

Xem xét d a trên s bi n đ ng qua th i gian thì l m phát c a Vi t Nam có th chia thƠnh 2 giai đo n sau: 1986-1994 và 1995-2009 B ng 2 tóm l c s thay đ i c a t

l l m phát t 1980-2009, và chúng ta có th th y khác bi t rõ ràng c a l m phát

tr c và sau 1995

2.1 Giai đo n 1980-1994

T 1980 đ n 1985 ch ng ki n m t giai đo n l m phát 2 con s càng ngày càng cao,

n n kinh t trong giai đo n này kém phát tri n: l ng th c thi u h t nghiêm tr ng, các ngành kinh t đ u đƠn phát tri n ch m ch p không đáp ng yêu c u trong n c, nguyên v t li u ch đáp ng đ c m t n a nhu c u, cán cân thanh toán thi u h t:

xu t kh u ch b ng 24% nh p kh u, dân s t ng nhanh h n t ng s n ph m, b i chi ngơn sách ngƠy cƠng t ng L m phát ngày càng cao Vi c t ng đi u ch nh giá, l ng

vƠ đ i ti n tháng 9 n m 1985 đƣ gơy ra cu c kh ng ho ng tài chính ậ kinh t nghiêm tr ng h n

21

T tr c luôn có h th ng 2 giá t n t i song song, giá cung c p c a NhƠ n c và giá

th tr ng t do, đ n n m 1985 NhƠ n c xoá b ranh gi i đó b ng cu c t ng đi u

ch nh giá: t t c m i th giá đ u đ c quy ra th tr ng Nh ng đ n cu i n m 1985

đ u n m 1986 giá đó đƣ b t đ u l c h u so v i th tr ng; vi c ki m soát giá th t

b i

Siêu l m phát hoành hành n c ta trong ba n m t 1986 đ n 1988 v i m c gia

t ng đ u là 3 con s nh cao lƠ vƠo n m 1986 khi ch s l m phát lúc này là 774.7%7, siêu l m phát nh h ng bao trùm lên m i l nh v c, t s n xu t, tiêu dùng, tài chính, tín d ng, đ i s ng nhơn dơn vƠ đe do s n đ nh v m t chính tr c a đ t

n c bù giá, NhƠ n c ph i phát hành ti n và nh v y giá th tr ng, ti p t c

t ng lên do cung ti n ngày càng nhi u mà hàng hoá thì khan hi m do s n xu t kém phát tri n

n n m 1989, l m phát gi m xu ng còn 34.7%, đ c bi t t n m 1992 gi m xu ng 17,6% vƠ đ n n m 1993 t l l m phát gi m xu ng m t ch s là 5,2% Kinh t

h ng t ng tr l i Giá c m t s m t hƠng đ c đi u ch nh nh giá xi m ng, giá

đi n, giá x ng, lƠm cho chi phí đ u vƠo t ng m nh, cung gi m, đ y giá c lên cao, gây nên l m phát chi phí đ y Cùng v i vi c đ u t n c ngoƠi t ng cao trong n m

1993 (t ng 85,6% so v i n m 1992) lƠ vi c các hƣng n c ngoài chuy n l i nhu n

v n c, do đó c u ngo i t t ng cao lƠm cho giá USD t ng, đ ng ti n Vi t Nam b

gi m giá t 10600 đ ng/1USD vƠo n m 1993 đ n 11050 đ ng/1USD n m 1995

đi u nƠy tác đ ng lƠm cán cơn th ng m i đ c c i thi n, do đó, t ng c u trong n n kinh t t ng N m 1994, l m phát đƣ quay tr l i m c 2 con s là 14.4%.8

22

2.2 Giai đo n 1995-2009

V n đ l m phát đƣ gi m đáng k so v i giai đo n tr c nh ng v n ch a th t s n

đ nh, có th quan sát bi n đ ng c a l m phát hình 2.2:

Ngu n: T ng c c Th ng kê Vi t Nam (GSO)

T n m 1996 đ n 2000, t l l m phát ch còn 1 con s , tuy nhiên, l m phát đƣ có

nh ng d u hi u b t n, hi n t ng gi m phát đƣ di n ra th ng xuyên các tháng (ch tr nh ng tháng giáp t t ho c l ) nh t là th i k t n m 1999 đ n 2000, đi u nƠy, đƣ nh h ng đ n s n xu t kinh doanh N m 2000 t l l m phát là 0,1% và

n m 2001 lƠ -0,6% Th nh ng l m phát b t đ u t ng l i t n m 2002 vƠ tr nên

m nh h n vƠo đ u n m 2004 Nhìn v xu h ng, t l l m phát gi m trong th i k

1998 - 2001 lƠ do tác đ ng c a kh ng ho ng Châu Á làm cho n n kinh t lâm vào suy thoái cùng v i gi m phát đ i phó, vƠo giai đo n này chính ph th c hi n chính sách kích c u đ n đ nh n n kinh t Chính sách này cùng v i chính sách tín

d ng m m đ i v i nh ng công trình đ u t l n c a chính ph đƣ lƠm cho l ng cung tín d ng t ng kéo theo s t ng giá vƠo n m 2002 Trong giai đo n 2001-2006,

l m phát đƣ d n đi vƠo m c n đ nh v i trung bình lƠ 5,2%/n m, giai đo n này l m phát đƣ t ng tr l i nh ng m c đ v a ph i

N m 2007, kinh t Vi t Nam có nhi u s ki n, hi n t ng đáng chú ý khi Vi t Nam chính th c tr thành thành viên c a WTO, v n đ u t n c ngoƠi n m 2007 t ng

g n g p 2 l n so v i n m 2006 N m 2007 nh p siêu c ng t ng m nh so v i 2006,

nh ng n m sau đó tuy có th i đi m nh p siêu gi m nh ng v n m c cao Th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam bùng n vƠo n m 2007, ch s VN-Index đ t đ nh