Nghiên cứu quan hệ nhân quả giữa tăng trưởng kinh tế và mức tiêu thụ năng lượng ở Việt Nam trong giai đoạn 1985 - 2010

7 tăn cătrênăb căđ ngăđ iăm iănh ngăn măquaăđƣăcóănh ngăb căphátătri nă m nhăm ,ăđ tăđ cănhi uăthƠnhăqu ătoăl n.ăV ăkinhăt ăv iăchi năl căphátătri năphùă h păv iătìnhăhình m iăđƣăcóăs ăt

KHOAăKINHăT ăPHÁTăTRI N

Lu n v n t t nghi p

NGHIÊNăC UăQUANăH ăNHÂNăQU ăGI Aă

1

2

M CăL C

DANH M CăCÁCăCH VI T T T 4

DANH M C B NG BI UăVÀăHÌNHăV 6

CH NGă1:ăGI I THI U 7

1.1 t v năđ 7

1.2 M cătiêu,ăđ iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u 8

1.3 Cơuăh iănghiênăc u 8

1.4 C uătrúcăbƠiălƠm 8

CH NGă2:ăC ăS LụăTHUY T 10

2.1 T ngătr ng kinh t 10

2.2 Cácănghiênăc uătr c 11

CH NGă 3 : T NG QUAN V TÌNHă HÌNHă TIểUă TH N NGă L NG VI T NAM 17

3.1 M i quan h s ăb gi aăt ngătr ng kinh t vƠătiêuăth n ngăl ng 17

3.2 Th c tr ngăvƠă nhăh ng c a vi c s d ngăx ngăd u 18

3.2.1 Th c tr ng s d ngăx ngăd u Vi t Nam 18

3.2.2 L ch s giáăx ngăd u th gi i 20

3.3 Tácăđ ng c aăx ngăd uăđ n Vi t Nam 28

3.3.1 V kinh t 28

3.3.2 V xƣăh i 31

CH NGă4:ăKHUNGăPHỂNăTệCH 33

4.1ăMôăhìnhăVAR 33

4.2 Ki măđ nh quan h nhơnăqu 33

4.2.1 Ki măđ nh nghi măđ năv 34

3

4.2.2 ngăliênăk t 35

4.2.3 Ki măđ nh quan h nhơnăqu Granger 37

CH NGă5:ăK T QU NGHIểNăC U 38

5.1 Ki măđ nh nghi măđ năv 38

5.2 Ki măđ nhăđ ngăliênăk t 38

5.3 Ki măđ nhănhơnăqu Grangerătiêuăchu n 39

CH NGă6:ăK T LU N 42

6.1 T ng k t 42

6.2 Ki n ngh chínhăsách 42

TÀIăLI U THAM KH O 44

PH L C 46

4

DANHăM CăCÁCăCH ăVI TăT T

- ADF (Augmented Dickey-Fuller):ăph ngăphápăki măđ nh nghi măđ năv c a

- GDPPC (GDP per capital):ăGDPăbìnhăquơnăđ uăng i

- OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries):ăt ăch căcácăn căxu tă

5

- VARă(Vectorăautoregression):ăMôăhìnhăVectorăt đi u ch nh

6

DANHăM CăB NGăBI UăVÀăHÌNHăV

B ng 1: Tómăt tăcácănghiênăc uătr c

B ng 2: Th ngăkêămôăt cácăbi nănghiênăc u

B ng 3: Ki măđ nh nghi măđ năv cho chu i g c

B ng 4: Ki măđ nh nghi măđ năv cho chu iăsaiăphơnăb c m t

B ng 5 : Ki măđ nhătínhăd ng c a ph n d ăb ngăph ngăphápăADFăvƠăPP

B ng 6: Ki măđ nhănhơnăqu Grangerătiêuăchu n cho bi năECPCăvƠăGDPPC

Hìnhă1ă:ă th c aăECPCăvƠăGDPPC

Hìnhă2:ăL c t nhăh ng c a vi c bi năđ iăgiáăx ngăd u

7

tăn cătrênăb căđ ngăđ iăm iănh ngăn măquaăđƣăcóănh ngăb căphátătri nă

m nhăm ,ăđ tăđ cănhi uăthƠnhăqu ătoăl n.ăV ăkinhăt ăv iăchi năl căphátătri năphùă

h păv iătìnhăhình m iăđƣăcóăs ăt ngătr ngănhanh,ăkháă năđ nh.ă iăs ngăv tăch tă

v năhoáăvƠătinhăth năc aăng iădơnăngƠyăcƠngăđ cănơngăcaoăt ngăb c.ăTuyănhiênăcùngăv iăs ăphátătri năv ăkinhăt ăxƣăh iăcóăr tănhi uăv năđ ănanăgi iăđ căđ tăraă

tr căm tăc năđ căgi i quy t.ăM tătrongănh ngăv năđ ăđƣăvƠăđangăđ tăraănhi uătháchăth călƠătìnhătr ngăôănhi mămôiătr ngădoăs ăd ngăx ng d uăgơyăra.ăTrongăth că

t ăđi uănƠyă lƠăkhôngăth ătránhăkh iăvìă x ngă lƠăngu nă nguyênă nhiênăli uăđ că s ă

d ngă r tă nhi uă trongă đ iă s ngă sinhă ho tă vƠă trongă s nă xu t.ă Nóă lƠă ngu nă nguyên,ănhiênăli uăkhôngăth ăthi uăc aăb tăk ăqu căgiaănƠo.ă

Bênăc nhăđó,ăgi ăc ăx ngăd uătrongănh ngăn măg năđơyăbi năđ ngăc căm nh

c ngăv iăhi năt ngănóngălênătoƠnăc uălƠmăcácănhƠănghiênăc uăc ngănh ăchínhăph ăquanătơmăđ năvi căho chăđ nhăchinhăsáchăti tăki măn ngăl ng.ăDoăđóăchúngătaăph iătìmăhi uăm iăquanăh ăgi aăt ngătr ngăkinhăt ăvƠăn ngăl ngătiêuăth ăđ ăkhôngăđ aăraăm tăchínhăsáchăti tăki măn ngăl ngăcóăth ălƠmăki măhƣmăkinhăt ăc ngănh ăm tăchínhăsáchăs ăd ngăquáănhi uăn ngăl ngăgópăph nălƠmănóngălênătoƠnăc uăc ngănh ăôănhi măkhôngăkhí

Nghiênăc uănƠyăkh oăsátăm i quan h gi aăl ngăn ngăl ngătiêuăth vƠăt ngă

tr ng kinh t Vi tăNamătrongăgiaiăđo n 1980-2010 T k t qu phơnătích,ăcácănhƠă chínhă sáchă s theoă đu iă cácă chínhă sáchă b o t nă n ngă l ng nh m gi m b t

l ngăn ngăl ngătiêuăth mƠăkhôngă nhăh ngăđ n kinh t , n ngăl ng phơnăb

hi u qu vƠoănhi u l nhăv c s n xu t c a n n kinh t ,ăphátătri n kinh t theoăh ng

b n v ng

8

1.2 M cătiêu,ăđ iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

Thôngăquaămôăhìnhănhơnăqu ăGrangerăđ ăphơnătíchă2 bi năn ngăl ngătiêuăth ă

đ uăng iă(ECPC)ăvƠăGDPăđ uăng iă(GDPPC)ătrongăgiaiăđo nă1985-2010ă ăVi tă

Nam nh măm căđíchăsau:ă

- Nghiênăc uăxem tácăđ ngăgi a t ngătr ngăkinhăt ăvƠ tiêu th ăn ngăl ngălƠă

Nghiênăc uănh măm căđích tr ăl i cơuăh iăsauăđơy:

(1) Cóăquanăh ănhơnăqu ăgi aăt ngătr ngăkinhăt ăvƠătiêuăth ăn ngăl ng ăVi tăNamăhayăkhông?ăN uăcóăthìăquanăh ăgì?

(2) Cơnăb ng cóăt năt i gi a n ngăl ngătiêuăth vƠ t ngătr ngăkinhăt ăVi tăNamăhayăkhông?

1.4 C uătrúcăbƠiălƠm

BƠiălƠmăg mă6 ch ng chínhănh ăsau:ăCh ngă1, gi iăthi u s ăb ăv ălýădoăch nă

đ ătƠi,ăcácăthôngătinăv ăbƠiănghiênăc u.ăCh ngă2,ăc ăs ălýăthuy t,ătrìnhăbƠyăcácălýăthuy tăliênăquanăđ năbƠiănghiênăc uăc ngănh ăcácănghiênăc uăti nănghi m Ch ngă3,ăt ngăquanăv ătìnhăhìnhătiêuăth ăn ngăl ngă ăvi tănam,ăch ngănƠyăs ănêuălênătìnhăhìnhăs ăd ngăx ngăd uăc ngănh ăh ăqu ăs ăd ngăx ngăd uăquáăm c.ăCh ngă4,

khungăphơnătích,ănêuălênăcácăph ngăphápănghiênăc uăs ă ngăd ngătrongăbƠiănghiênă

9

c u.ăCh ngă5, k tăqu ănghiênăc u,ătrìnhăbƠyăvƠăgi iăthíchăcácăk tăqu ăthuăđ c.ă

Ch ngă6, k tălu n,ăđ aăraănh năxétăvƠăcácăki năngh

10

2.1 T ngătr ngăkinhăt

Theo báchăkhoaătoƠnăth ăm ăWikipedia , t ngătr ngăkinhăt ălƠăs ăt ngălênăv ă

s ăl ng,ăch tăl ng,ăt căđ ăvƠăquyămôăs n l ngăc aăn năkinhăt ătrongăm tăth iăk ă

nh tăđ nh.ăS ăt ngătr ngăđ căso sánhătheo cácăth iăđi măg căs ăph năánhăt căđ ă

t ngătr ng.ă óălƠăs ăgiaăt ngăquyămôăs năl ng kinhăt ănhanhăhayăch măsoăv iăth iă

đi măg c.ăQuyămôăvƠăt căđ ăt ngătr ngălƠ"c păđôi" trongăn iădungăkháiăni măt ngă

tr ngăkinhăt ăHi nănay,ătrênăth ăgi iăng iătaăth ng tínhăm căgiaăt ngăv ăt ngăgiáătr ăc aăc iăc aăxƣăh iăb ngăcácăđ iăl ngăt ngăs năph m qu cădơnăho căt ng s nă

GNPă=ăGDPă+ăthuănh păròngăt ătƠiăs nă ăn căngoƠi

Thuănh păròngăt ătƠiăs nă ăn căngoƠiă=ăthuănh păchuy năv ăn căc aăcôngădơn

n căđóălƠmăvi că ăn căngoƠiătr ăđiăthuănh păchuy năraăkh iăn căc aăng iăn c ngoƠiălƠmăvi căt iăn căđó.ă

11

T ngătr ngăkinhăt ălƠăm căgiaăt ngăGDPăhayăGNPăn măsauăsoăv iăn mătr c GNPă vƠă GDPă lƠă haiă th că đoă ti nă l iă nh tă đ ă tínhă m că t ngă tr ngă kinhă t ă c a

m tăn căbi uăhi năb ngăgiáăc ăVìăv y,ăđ ătínhăđ năy uăt ăl măphátăng iătaăphơnă

đ nh GNP,ăGDPădanhăngh aăvƠăGNP,ăGDPăth căt ăGNP,ăGDPădanhăngh aălƠăGNPăvƠăGDP tínhătheoăgiáăhi năhƠnhăc aăn mătính;ăcònăGNPăvƠăGDPăth căt ălƠăGNPăvƠăGDPăđ c tínhătheoăgiáăc ăđ nhăc aăm tăn măđ căch nălƠmăg c.ăV iăt ăcáchănƠy,ăGNP,ăGDPăth c t ălo iătr ăđ că nhăh ngăc aăs ăbi năđ ngăc aăgiáăc ă(l măphát).ăDoăđó,ăcóăm căt ng tr ngădanhăngh aăvƠăm căt ngătr ngăth căt

2.2 Cácănghiênăc uătr c

M i quan h gi aăn ngăl ngăvƠăt ngătr ng kinh t v m tălýăthuy tăthìăcóă2ă

tr ngăpháiăđ i l pănhau.ăTrongămôăhìnhătơnăc đi năthìăchoăr ngăn ngăl ng ch lƠănguyênăli uăđ uăvƠo,ătrungăgianăs n xu t (Tsani,ă2010).ăT ngătr ng kinh t v n ti p

t c m cădùăcóăm t ngu năn ngăl ng gi i h n.ă óălƠădoăs phátătri năkhôngăng ng

c a khoa h căk ăthu tăvƠăcácăn ngăl ng thay th khác (Solow, 1974, 1997; Stiglitz, 1997).ăN ngăl ng ch lƠăm t y u t đ uăvƠoăkhôngăc n thi tătrongăquáătrình s n

xu t Gi thuy tănƠyă ng h vi c gi i h năn ngăl ng s khôngălƠmă nhăh ngăđ n

t ngătr ng kinh t

M tăkhác,ăcóănh ngălýăthuy t cho r ng vi cătiêuăth n ngăl ngălƠăm tănhơnăt nhăh ngăđ năt ngătr ng kinh t ,ăđ c bi tălƠăcácăn n kinh t hi năđ i Kinh t h c sinhătháiăchoăr ng ti n b côngăngh hayăcácăđ uăvƠoăkhácăkhôngăth thay th cho

n ngăl ngătrongăquáătrìnhăs n xu t Th măchíăn ngăl ngălƠăngu n g c c aăgiáătr vìănh ng y u t s n xu tăkhácănh ăv n,ălaoăđ ngăkhôngăth nƠoăho tăđ ngăđ c n u khôngăcóăn ngăl ng.ăDoă đó,ăn uăcóăb tăkìăcúăs cănƠoăv ngu n cung c pă n ngă

l ng s gơyăraăm tătácăđ ngătiêuăc căđ n n n kinh t

ụăt ng v m i quan h nhơnăqu gi aăn ngăl ngăvƠăt ngătr ng l năđ uătiênă

đ că đ aă raă b i Kraft vƠ Kraft (1978) v iă cácă ng d ng c a quan h nhơnă qu Grangerătiêuăchu n, s d ng ngu n s li u GDP c aăHoaăKìătrongăkho ng th i gian

12

1947-1974.ă i uănƠyăch ng t HoaăKìăcóăquanătơmăđ n vi căbƠoăt năn ngăl ng

Nh ngăv iăk ăthu t v nhơnăqu Sims, AkarcaăvƠ Long (1980) ch tríchăk t qu c a

Kraft and Kraft, h cho r ngăkhôngăcó b ng ch ngănƠoăv m i quan h nhơnăqu

gi aăn ngăl ngăvƠăt ngătr ng kinh t YuăvƠ Hwangă(1984)ăc ngăs d ng nh ng

s li u c aăHoaăKìătrongăgiaiăđo n 1947-1974ăvƠănhơnăqu Simsăc ngăkhôngătìmă

th y m i quan h nhơnăqu nƠoăgi aăn ngăl ngăvƠăt ngătr ng kinh t ăNh ngăkhiă

s d ng d li uătheoăquý,ăl iăcóăm i quan h m t chi u c a GDP t iăn ngăl ng tiêuăth HoaăKìăgiaiăđo n 1973-1981 (Belloumi, 2009)

Yu vƠ Choi (1985) s d ng quan h nhơnăqu Grangerătiêuăchu năchoăgiaiăđo n

1954-1976ăđ nghiênăc u m i quan h nhơnăqu gi aăGDPăvƠăcácălo iăn ngăl ng tiêuăth khácăc a t p h păcácăn c Nghiênăc u th c nghi m c a h ch ra r ng

quan h nhơnăm t chi u t t ngătr ng kinh t tiêuăth n ngăl ng cho HƠn Qu c,

quan h nhơnăqu m t chi u t tiêuăth n ngăl ng t i thu nh p cho Philippines, trongăkhiăkhôngăcó quan h nhơnăqu t n t i M , Ba Lan vƠ V ngăqu c Anh

Erol vƠ Yu (1987)ă đƣă s d ng c hai Sims vƠă cácă ki mă đ nh quan h nhơnă qu

Granger vƠănh n th y quan h nhơnăqu m t chi u t n ngăl ng tiêuăth thu nh p

cho Tơyăt i c trong khi quan h nhơnăqu hai chi uăchoăụ, vƠăkhôngăcóăb ng

ch ng v quan h nhơnăqu cho V ngăqu c Anh, Canada vƠ Pháp Bênăc nhăđó,

h c ng phátăhi n ra quan h nhơnăqu hai chi u t n ngăl ng tiêuăth đ n t ngă

tr ng kinh t cho Nh t B n trongă giaiă đo n 1950-1982.ă Ng c l i, khi m u đƣ

đ c gi i h n trong giaiăđo n 1950-1973, m i quan h nhơnăqu nƠy lƠăkhôngăcóăýăngh a.ăHwang vƠ Gum (1992) s d ng môăhình đ ngăliênăk tăvƠăECM, m i quan h nhơnăqu hai chi u gi a vi c tiêu th t ngăl ngăvƠ t ngătr ng kinh t đƣăđ c quanăsátă ƠiăLoanăcho giaiăđo n 1955-1993

Masih vƠ Masih (1996, 1997) tìmăth y s t n t i đ ngăliênăk t gi a n ngăl ng

vƠ GDP nă , Pakistan vƠ Indonesia, nh ngăkhông đ ngăliênăk t Malaysia, Singaporeă vƠăVi t Nam V iăcácăthi t l p cùngă m t d li u, các tác gi ápăd ng

VECM, vƠ đ căcôngănh nălƠ quan h nhơnăqu m t chi u ch y t tiêuăth n ngă

nh ng không tìmăth y b t k quan h nhơnăqu Granger

AsafuăAdjayeă(2000)ăđƣăth nghi m m i quan h nhơnăqu gi a vi c s d ng

n ngăl ngăvƠăthuănh pătrongă4ăchơuăÁăn c (bao g m c nă ,ăIndonesia,ăTháiăLanăvƠăVi t Nam) b ngăcáchăs d ngămôăhìnhăECM.ăCácăth nghi m k t qu cho

th y m t quan h nhơnă qu m t chi u t n ngă l ngă đ n thu nh p nă vƠăIndonesia,ăvƠăquanăh nhơnăqu hai chi u TháiăLanăvƠăVi t Nam AqeelăvƠăButt

(2001) s d ngăcácămôăhìnhăECMăđ đi u tra m i quan h nhơnăqu gi a vi cătiêuă

th n ngăl ngăvƠăt ngătr ng kinh t c ngănh ăgi aăn ngăl ngătiêuăth vƠăvi c lƠmăchoăVi tăNam.ăCácăk t qu suy ra r ngăt ngătr ng kinh t cóă nhăh ng t i

t ngătiêuăth n ngăl ng

Mehraraă(2007)ăđƣăki m tra m i quan h nhơnăqu gi a vi cătiêuăth n ngăl ng bìnhăquơnăđ uăng iăvƠăGDPăbìnhăquơnăđ uăng i trong m tănhómă11ăn c xu t

kh u d u m (bao g m c Iran, Kuwait, Saudi Arabia, United Arab Emirates,

Bahrain,ă Oman,ă Algeria,ă Nigeria,ă Mexico,ă Venezuelaă vƠă Ecuador)ă b ngă cáchă s

d ng ki măđ nh nghi măđ năv đ i v i d ki u b ngăvƠăki măđ nhăđ ngăliênăk t c a

d li u b ng

Chiou-Weiăetăal.ă(2008)ăđƣăti năhƠnhăc ki măđ nh quan h nhơnăqu Granger

tuy nătínhăvƠăphiătuy năđ ki m tra m i quan h nhơnăqu gi a vi cătiêuăth n ngă

l ngăvƠăt ngătr ng kinh t cho m t d li u b ng m iăcácăn căcôngănghi p chơuăÁăc ngănh ăHoaăK choăgiaiăđo n 1954-2006 Nghiênăc u c a h m t l n n a h

tr cho gi thuy t trung l p cho M ,ăTháiăLan,ăvƠăNamăTri uăTiên.ăH năn a, h đƣăkhámăpháăraăs t n t i c a m t quan h nhơnăqu m t chi u ch y t s t ngătr ng

kinh t đ nătiêuăth n ngăl ng cho Vi tăNamăvƠăSingaporeătrongăkhiătiêuăth n ngă

l ngăcóăth cóătácăđ ngătiêuăc căđ năt ngătr ng kinh t ƠiăLoan,ăH ngăKông,ă

14

MalaysiaăvƠăIndonesia.ăChontanawatăetăal.ă(2008)ăđƣăki m tra cho m i quan h nhơnă

qu gi aăn ngăl ngăvƠăGDPăb ngăcáchăs d ng m t t p h p d li uăphùăh păvƠă

ki măđ nhăGrangerăchoă30ăn căOECDăvƠă70ăcácăn căngoƠiăOECD.ăH phátăhi n

ra r ng quan h nhơnăqu t n ngăl ngăđ n GDP xu t hi n ph bi n cácăn c phátătri n OECD

Tómăl i, m t k t lu năchungălƠăk t qu cóăs h n h p:ăcóăngh aălƠ,ătrongăkhiă

m t s nghiênăc uătìmăth y quan h nhơnăqu t t ngătr ng kinh t đ nătiêuăth

n ngăl ng, nh ngăng iăkhácătìmăraăm i quan h nhơnăqu t tiêuăth n ngăl ng

đ năt ngătr ng kinh t vƠăth măchíăm t s nghiênăc u cho th yăkhôngăcóăm i quan

h nhơnăqu vƠ/ho c quan h nhơnăqu hai chi u gi a hai bi n S khácăbi t gi a cácănghiênăc uănƠyăd aătrênăđ căđi m c th đ tăn c, th i gian m u,ăph ngăphápănghiênăc uăvƠăcácăbi nănghiên c u

 Nh ngănghiênăc u cóăk t qu th hi n quan h nhơnăqu m t chi u

NhƠănghiênăc u Ph ngăpháp M i quan h D li u

Tiêuăth n ngăl ng

t i thu nh p

Tơyă c

Tiêuăth n ngăl ng Nh t (1950-1982)

Tiêuăth n ngăl ng

t iăt ngătr ng kinh t

ƠiăLoan,ăHongă

Kong, Malaysia,Indonesia

16

HwangăvƠăGumă(1992) ngăliênăk tăvƠăECM ƠiăLoană(1955-1993) MasihăvƠăMasihă

(1996,1997)

ngăliênăk t, VECM Pakistan

Asafu Adjaye (2000) ECM TháiăLan,ăVi t Nam

 Nh ngănghiênăc u th hi n k t qu khôngăcóăđ ngăliênăk t

17

Ch ngănƠyăs ătrìnhăbƠyăs ăl cătìnhătr ngăs ăd ngăx ngăd uă ăVi tăNam,ătìnhăhìnhăbi năđ ngăc aăgiáăx ngăd uătrênăth ăgi iăc ngănh ătácăđ ngăc aăx ngăd uăđ năcácăm tăc aăxƣăh i.ăBênăc nhăđóăc ngătrìnhăbƠyăcácălýăthuy tăv ăt ngătr ngăkinhăt ăváăcácănghiênăc uătr căv ăm iăquanăh ănhơnăqu ăgi a t ngătr ngăkinhăt ăvƠătiêuă

th ăx ngăd uă ăcácăn cătrênăth ăgi i

3.1 M iăquanăh ăs ăb ăgi aăt ngătr ngăkinhăt ăvƠătiêuăth ăn ngăl ng

Hìnhă1 :ă th c aăECPCăvƠăGDPPC

2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26

GDPPC ECPC

T ăđ ăth ătaăc ngăcóăth ăth yăđ căh uăh tătrongăkho ngăth iăgianănghiênăc u,ăhaiăbi n GDPPCă(USD/ng i)ăvƠăECPCă(kt/ng i)ăđ ngăbi năv iănhauăch ătrongă

18

kho ngăth iăgianăt ă1985-1989ăthìăGDPăcóăs ăbi năđ iănh ănh ngănhanhăchóngă nă

đ nhătrongănh ngăn măti pătheo

BƠiănghiênăc uăc ngăthôngăquaăhƠmăph nă ngăvƠăth yăđ căkhiăcóăm tăs ăbi nă

đ iă ăm tăbi năthìăbi năkiaăc ngăph nă ngăl iăsauăm tăho căhaiăn m i uăđóăb că

đ uăđƣăch ngăt ăgi aăt ngătr ngăkinhăt ăvƠătiêuăth ăn ngăl ngăcóăm iăliênăh

B ng 2: Th ngăkêămôăt cácăbi nănghiênăc u

S quan

sát

GDPPC 470,8858 401,7114 1224,1912 97,1578 310,0181 26

3.2 Th cătr ngăvƠă nhăh ngăc aăvi căs ăd ngăx ngăd u

3.2.1 Th cătr ngăs ăd ngăx ngăd uă ăVi tăNam

Theoăt ngăc căth ngăkêăthìădơnăs ăn cătaăvƠoăkho ngă86ătri uăng iăv iăs ă

l ngăph ngăti năgiaoăthôngăc ăgi iătrênă1ătri uăxeăôtôăcácălo iăvƠătrênă26ătri uăxeă

g nămáy,ăl ngăxeăg nămáyăchi mă1/4ădơnăs ăNhìnăvƠoăắb ăm t”ăgiaoăthôngătrongăcácăđôăth ăl nănh ăHƠăn iăvƠăTP.H ăChíăMinhăngƠyănay đƣănóiălênăđi uănƠy.ă óălƠă

đi uălýăgi iăvìăsaoăôănhi mămôiătr ngăgiaoăthôngăngƠyăcƠngăt ngăcao

Nh ngăchúngătaăv năc ăm cănhiênăch uăđ ngăs ăng tăng tăôănhi mătrongăkhôngăkhíătrênăđ ngăgiaoăthôngăđ ăc ăđ iăl yăs ăđiăl iăchoăt ădoăb ngăvi căm iăng iăm t

ph ngăti n.ă căbi tăkhiăb ăùnăt căgiaoăthôngătrongăcácăđôăth ăthìăs ălƣngăphíănhiênă

li uăt ngălên,ăđ ngăth iăs ăôănhi măcƠngăgiaăt ngădoăkh iăl ngăph ngăti năd nă ăkhôngădiăchuy năđ c

19

H nă 26ă tri uă xeă máyă đangă ho tă đ ngă đ ngă ngh aă v iă vi că h nă 26ă tri uă bìnhă

x ngăcùngăv iă26ătri uă ngăx ăđangălƠăắgánhăn ng”ăchoăb uăkhôngăkhí.ăTrongăkhiăsôngă ngă Naiă b ă ôă nhi mă doă côngă tyă b tă ng tă Vedană đƣă nhi uă n mă lénă lútă x ă

xu ngăch tăth iăđ căh i,ăthìă b uăkhôngăkhíă c ngătrongătìnhătr ngă ôănhi mănh ngăkhôngăph iădoălénălútămƠăr tăđ ngăhoƠngăt ăchínhăph ngăti năcáănhơnăc aăm iăchúngăta

S ăd ngăgiaoăthôngăcáănhơnăkhôngăphùăh păhayăho chăđ nhăsáchăl căv ăgiaoăthôngăv năt iăkhôngăđúngăh ngăđƣăd năđ nănhi uăh ăl y.ăTh tăkhóăt ălýăgi iăvìăsaoă

m tăđ tăn căcònănghèoăgiá c ăx ngăd uăđƣăt ngăcaoămƠăph ngăti năđiăl iăb ngăxeă

g nămáyăôătôăcáănhơnăthìăthiănhauăphátătri năđemăl iăquáănhi uăh ăl yăchoăxƣăh i

M tăkhác, t ănôngăthônăđ năthƠnhăth ăt ănhƠăgiƠuăđ năng iănghèoăđơuăđơuăc ngă

ph ngăti năcáănhơnăt ăôtôăduăl ch,ăxeămáyăcaoăc p,ăxeămáyăthôngăd ng,ăxeămáyăr ă

ti năphùăh păchoăđ ăm iăt ngăl p…ă iăđôiăv iănóălƠăcácăd chăv ăđápă ngănh ătr mă

x ngăd uăcácăđi măs aăch aăvƠăr aăxeăt ănhơnăđ căt ădoăm călênănh ăn m.ălƠmăphátăth iăh iăx ngăd uăvƠoăkhôngăkhí

M tăkhácănhi uăd chăv ăx ngăd uăl iăắt ănhiên”ăm călênăngayă ăkhuădơnăc ăhayăăkhuăv căch ăCácăd chăv ăs aăch aăvƠăr aăxeănh ăl ăcóăm tăkh păn iăl iăchoăraă

h ngăôănhi măkhác.ă óălƠăc năd uăm ăcácălo iăt ăs aăch aăvƠăn căr aăxeăraăm iă

n iăvƠoăđ tăđaiăhayăaoăc ngăgơyăôănhi m vƠoăđ tăvƠăn c

Ch aăaiăth ngăkêăh tănh ngăh ăl yădoăs ăbùngăn ăph ngăti năgiaoăthôngăcáănhơnăb ngăxeăg nămáyăgơyăra.ă i uăl ăc ngălƠăn ngăl ngăngangănhauănh ngăv iăngu năđi năthìăđ căkhuy năcáoăc năti tăki măt iăđa.ăCònăx ngăd uăph iănh păsiêuăcóălúc giáăđƣălênătrênă20.000ăđ ng/lítăthìăkhôngăđ căs ăc nhăbáoăvƠoăcu căc aăc ăquanăch căn ngăc aăxƣăh iăđ ăc păđ năc năti tăki măx ngăd uăph ngăti năt ănhi uă

ph ngăti năcáănhơnăkhôngăc năthi t

20

Trongăkhiăđó,ă ăM ăkhiăgiáăc ăx ngăd uăt ngăcao,ăt iăm tăs ăđô th ăchínhăquy năvƠăcácăc ăquanăđƣăkêuăg iăng iădơnăđiăl iăb ngăxeăđ păvƠăđiăb ăNg iăHƠălanăm tă

đ tăn căgiƠuămƠăv năgi ătruy năth ngăt ălơuăđiălƠmăb ngăxeăđ p

3.2.2 L chăs ăgiáăx ngăd uăth ăgi i

Giáăx ngăd uăt ngă- gi măluônă nhăh ngăkhôngănh ăt iătìnhăhìnhăphátătri n,ăgiáă

c ăhƠngăhoá,ăanăninhăxƣăh iăc aăb tăc ăqu căgiaănƠo.ă

TheoăTr năLongă(2008),ăôngăphơnătíchăl chăs ăbi năđ iăc aăgiáăx ngăd uăthôngăquaăcácăgiaiăđo n:

- Giaiăđo năh uăchi nătranhăth ăgi iă(1947ă- 1971):

T ăn mă1948ăđ năcu iănh ngăn mă1957:ăGiaiăđo nănƠyăch ngăki năs ă năđ nhă

c aăgiáăd u.ăGiáăd uăn mătrongăkho ngăt ă2,50ăUSDăđ nă3,00ăUSD.ăGiáăd uăt ngăt ă2,5ăUSDăn mă1948ălênă3ăUSDăn mă1957,ăn uătínhătheoăgiáă2006,ăthìăt ngă ngălƠă17ăUSDăvƠă18ăUSD

T ăn mă1958ăđ nă1971:ăGiáăd uă năđ nhă ăm căkho ngă3ăUSD/thùngă(17ăUSDătheoăgiáă2006)

- Giaiăđo năb tă nă1972ă- 1981:

T ă n mă 1972-1974:ă VƠoă n mă 1972,ă giáă d uă thôă vƠoă kho ngă 3USD/thùngă vƠă

cu iăn mă1974ăđƣăt ngăg pă4ăl nălênă12ăUSD.ăCu căchi năTheăYomăKippurăWarăb tă

đ uăb ngăm tăcu căt năcôngăvƠoăIsrael b iăSyriaăvƠăAiăc păvƠoăngƠyă5/10/1973.ăM ăvƠănhi uăn căph ngătơyăkhácăđƣă ngăh ăIsrael

T ă n mă 1975ă đ nă 1978:ă giáă d uă th ă gi iă khôngă bi nă đ ngă nhi u,ă giaoă đ ngăquanhăm căt ă12,21ăUSDăđ nă13,55ăUSD.ăKhiătínhăc ăl măphátăthìăgiáăd uăth ăgi iătrongăgiaiăđo nănƠyăđƣăgi mănh

21

T ă1979ăđ nă1981:ăCácăs ăki năx yăraă ăIranăvƠăIraqăn mă1979,ă1980ăđƣăd năt iă

m tăchuăk ăt ngăgiáăti pătheoăc aăgiáăd u.ăCu căcáchăm ngăh iăgiáoă ăIranăđƣăgơyănênăt năth tăkho ngă2ăđ nă2,5ătri uăthùng/ngƠyăt ă11/1978ăđ nă6/1979

Cóă th iă đi mă quáă trìnhă s nă xu tă d uă g nă nh ă đìnhă tr ă Trongă khiă cu că cáchă

m ngă ăIranăcóăv ălƠănguyênănhơnăd năt iăs ăt ngăcaoăk ăl căc aăgiáăd uăsauăchi nătranhăth ăgi iăth ă2,ăth căt ăthìătácăđ ngăkoănhi uămƠăch ăy uălƠăcácăs ăki năsauăđó.ăNgayăsauăcu căcáchăm ng,ăs năl ngăđƣăt ngălênă4ătri u/ngƠy

VƠoăthángă9/1980,ăIraqăt năcôngăIranăđangă ăth ăy u.ă năthángă11/1980,ăs nă

l ngăc aăc ă2ăn călƠăch ăkho ngă1ătri uăthùng/ngƠyăth păh năn mătr căđóă6,5ătri uă thùng/ngƠy.ă Doă đóă s nă l ngă d uă th ă gi iă th pă h nă 10%ă soă v iă n mă 1979.ă

Cu căcáchăm ngăh iăgiáoăIranăvƠăchi nătranhăIran-IraqălƠmăchoăgiáăd uăt ngăh nă2ă

l năt ăm că14ăUSDăn mă1978ălênă35ăUSD/thùngn m1981

- Giaiăđo nă1981ă- 1998:

Giaiăđo nănƠyăg năli năv iăs ăcanăthi păc aăOPECăvƠoăgiáăd u

Giáă d uă t ngă caoă trongă giaiă đo nă 1979-1981ă đƣă khi nă s nă l ngă bênă ngoƠiăOPECăt ngăm nh.ăT ăn mă1980ăđ nă1986,ăs năl ngăcácănhƠăcungăc păngoƠiăOPECă

t ngă10ătri uăthùng/ngƠy.ăOPECăđƣăph iăđ iăm tăv iănhuăc uăgi măxu ngăvƠăcungăcaoăh năt ăcácăngu năngoƠiăt ăch cănƠy

T ăn mă1982 đ nă1986:ăOPECăc ăg ngăápă đ tăh nă m căs năxu tă đ ăth păđ ăbìnhă năgiá.ăNh ngăn ăl cănƠyăđƣăg păth tăb iăliênăti păkhiăr tănhi uăthƠnhăviênăc aăOPECăs năxu tăv tăquáăh năm c.ăTrongăsu tăkho ngăth iăgianănƠy,ă ăr păxêăútăđ iă

di nănh ălƠănhƠăs năxu tăc ăđ ngănh tăcóăth ăc tăgi măs năl ngănh măn ăl căc năs ă

xu ngăd căc aăgiáăd u

VƠoă thángă 8/1985,ă ă r pă xêă útă đƣă t ă b ă vaiă tròă nƠy.ă H ă g nă giáă d uă v iă th ă

tr ngăgiaoăngayăvƠăt ngăs năl ngăt ă2ătri uăthùng/ngƠyălênă5ătri uăthùng/ngƠyăvƠoă

22

đ uăn mă1986.ăGiáăd uăgi măd iă15ăUSD/thùngă(theoăgiáăn mă2006ălƠă20ăUSD)ăvƠoăgi aăn mă1986

M cădùăgiáăd uăgi mănh ngădoanhăthuăc aă ăr păxêăútăv năkhôngăđ iădoăs nă

l ngă t ngă đƣă bùă đ pă giáă gi m.ă VƠoă thángă 12/1986,ă giáă d uă đ ngă ă m că 18ăUSD/thùng

T ăn mă1987ăđ nă1998:ăGiáăd uăgi măt ăm că18ăUSDăđ uăn mă1987ăxu ngă

m căd iă15ăUSDăđ uăn mă1988.ăGiáăd uăt ngăm nhăt ăn mă1988ăđ nă1990ă(đ tătrênă20ăUSD/thùng)ădoăOPECăduyătrìăm căs năl ngăth păvƠăs ăb tă năg năv iăcu că

t năcôngăc aăIraqăvƠoăKuwaităkh iăngu năchoăcu căchi nătranhăvùngăv nh

Th ăgi iăvƠăđ căbi tălƠăcácăn căTrungă ôngăđƣăcóăquanăđi măc ngăr năh năv iăSaddamăHusseinăkhiăt năcôngăKuwaităh nălƠăkhiăt năcôngăIran.ăTuyănhiênăt ăsauă

n mă1990,ădoăOPECăt ngăs năl ngăliênăt căvƠănh tălƠăsauăcu căchi năvùngăv nhă

gi iăphóngăKuwait,ăgiáăd uăb căvƠoăgiaiăđo năgi măgiáăliênăt căvƠă ăm căg nă15ăUSDăn mă1994

Chuăk ăgiáăsauăđóăl iăt ngălên.ăN năkinhăt ăM ăl năm nhăvƠăkhuăv căChơuăáăTháiăBìnhăD ngăt ngătr ngăm nh.ăT ăn mă1990ăđ năn mă1997,ăm cătiêuăth ăd uă

th ăgi iăt ngă6,2ătri uăthùng/ngƠy

M cătiêuăth ăc aăcácăn căchơuăÁăđóngăgópă300.000ăthùng/ngƠyăchoăm căt ngăthêmăđóăvƠăgópăph nălƠmăchoăgiáăd uăt ngătr ăl iăvƠăt ngăm nhăvƠoăn mă1997.ăS nă

l ngă gi mă sútă c aă Ngaă c ngă gópă ph nă vƠoă s ă t ngă giáă d u.ă Gi aă n mă 1990ă vƠă1996,ăs năl ng c aăNgaăgi mătrênă5ătri uăthùng/ngƠy

S ăt ngălênăc aăgiáăd uăkhôngăkéoădƠiăđ călơuăvƠăk tăthúcăvƠoăn mă1998ăkhiăOPECăđƣălƠmăng ăho căđánhăgiáăth pătácăđ ngăc aăkh ngăho ngăkinhăt ăchơuăÁ

VƠoăthángă12/1997,ăOPECăt ngăh năng chăthêmă2,5ătri uăthùng/ngƠyă(10%)ălênă27,5ăthùng/ngƠyăcóăhi uăl căt ăngƠyă1/1/1998.ăS ăphátătri nănhanhăc aăcácăn năKTă

23

chơuăÁăđƣăb ăch năl i.ăVƠoăn mă1998,ătiêuăth ăd uăc aăchơuăÁăTháiăBìnhăD ngăđƣă

gi măl năđ uătiênăt ăn m.1982

Giáăd uăr iăvƠoăvòngăxoáyăgi măgiáăkhiămƠăm cătiêuăth th păh năđiăli năv iă

m căs năl ngăcaoăh năt ăOPEC.ăTr cătìnhăhìnhăđó,ăOPECăđƣăc tăgi măh năng chă1,25ătri uăthùng/ngƠyăvƠoăthángă4ăvƠăti pă1,335ătri uăthùng/ngƠyăvƠoăthángă7.ăGiáă

ti păt căgi măh tăthángă12/1998ăvƠăđ ngă ăm că12ăUSD/thùng

- Giaiăđo nă1999 đ nă2003:ă

Giáăd uăl iăt ngăl iăvƠoăđ uăn mă1999ăkhiăOPECăti păt căc tăgi măs năl ngăthêmă1,719ătri uăthùng/ngƠyăvƠoăthángă4.ăTínhăt ăđ uăn mă1998ăđ năđ uăgi aă1999,ă

s năl ngăc aăOPECăđƣăgi mă3ătri uăthùng/ngƠyăvƠăđƣăkhi năgiáăd uăt ngălênătrênă

25 USD/thùng

V iăv năđ ăY2KăvƠăs ăt ngătr ngăc aăn năkinhăt ăM ăc ngănh ăth ăgi i,ăgiáă

ti păt căt ngăvƠoăn mă2000ăvƠăđ tăm că35ăUSDăvƠoăthángă10/2000ă(m căcaoănh tătínhăt ăn mă1981).ăGi aăthángă4ăvƠă10/2000,ăOPECă3ăl năt ngăh năng chăv iăt ngă

s ă3,2ătri uăthùng/ngƠyănh ngăkoăđ ăđ ăng năđƠălênăgiáăd u.ăGiáăd uăb tăđ uăgi măkhiăOPECăt ngăs năl ngăthêmă500.000ăthùng/ngƠyăb tăđ uăt ă1/11/2000

VƠoăn mă2001,ăn năkinhăt ăM ăy uăđiăvƠăs ăgiaăt ngăs năl ngăc aăcácăn căngoƠiăOPECăđƣăgơyăápăl căgi măgiáăd u.ăTr cătình hìnhăđó,ăOPECăm tăl năn aăliênăti păc tăgi măs năl ngăvƠătínhăt iăngƠyă1/9/2001,ăOPECăđƣăc tăgi mă3,5ătri uăthùng.ăN uăkhôngăcóăcu căt năcôngăkh ngăb ăvƠoăngƠyă11/9/2001,ăs ăc tăgi mănƠyă

c aăOPECăcóăth ăđ ăđ ălƠmăcơnăb ngăth măchíălƠăđ oăng căxuăth

Tr căcu căt năcôngăkh ngăb ăgiáăd uăđƣăs tăgi m.ăGiáăd uăgiaoăngayătheoătiêuăchu năc aăcácănhƠătrungăgianăTơyăTexasăM ăđƣăgi mă35%ăvƠoăgi aăthángă11.ăTrongă

đi uăki năbìnhăth ng,ăs ăgi măgiáăd uă ăm căđ ăđóăs ăd năt iăm tăđ tăc tăgi măs nă

24

l ngăc aăOPECănh ngăv iăđi uăki năchínhătr ăkhôngăphùăh p,ăOPECăđƣăhoƣnăvi că

c tăgi măthêmăđ năt năthángă1/2002

Sauăthángă1/2002,ăOPECăc tăgi măti pă1,5ătri uăthùng/ngƠyăvƠăcácăn căngoƠiăOPECăc ngăthamăgiaăvi căc tăgi măs năl ngătrongăđóăcóăc ăNgaăv iăm căc tăgi mă

cam k tălƠă462,500ăthùng/ngƠy.ă i uănƠyăđƣăđemăl iăk tăqu ămongămu năc aăOPECăkhiămƠăgiáăd uăt ngălênăm că25ăUSD/thùngăvƠoăthángă3/2002

VƠoăgi aăn mă2002,ăcácăn căngoƠiăOPECăđƣăkhôiăph căl iăm căs năl ngăđƣă

c tăgi mătuyănhiênăgiáăv năti păt căt ngăvƠăd ătr ăd uăc aăM ăđ tăm căth pănh tătrongă20ăn m

VƠoă th iă đi mă cu iă n m,ă d ă cungă khôngă cònă lƠă v nă đ ă Cu că đìnhă côngă t iăVenezuelaăđƣăkhi năchoăs năl ngăd uăn cănƠyăgi măm nh.ăTr căkhiăcu căđìnhăcôngădi năra,ăVenezuelaăch aăbaoăgi ăcóăth ăkhôiăph căl iăm căs năl ngătr căđóăvƠă đ ngă ă m că th pă h nă 900.000ă thùng/ngƠyă soă v iă m că k ă l că 3,5ă tri uăthùng/ngƠy

OPECăt ngăs năl ngăthêmă2,8ătri uăthùng/ngƠyăvƠoăthángă1ăvƠăthángă2/2003.ăVƠoăngƠyă19/3/2003,ăkhiămƠăs năl ngăd uăc aăVenezuelaăb tăđ uăđ căkhôiăph c,ă

cu căt năcôngăquơnăs ăvƠoăIraqăđƣăn ăra.ăTrongăkhiăđó,ătr ăl ngăd uă ăM ăvƠăcácă

qu căgiaăOECDăv nă ăm căth p.ăV iăs ăphátătri năm nhăc aăkinhăt ,ănhuăc uăd uăt ă

M ăvƠăcácăn căchơuăÁăđƣăt ngăm tăcáchăchóngăm t

S ăgi măs năl ngă ăIraqăvƠăVenezuelaăđ căbùăđ păb iăvi căt ngăs năl ngă ăcácăthƠnhăviênăkhácătuyănhiênăv năkhi năchoăm căs năl ngăd uăti măn ngăcóăkh ă

n ngăs năxu tăgi măxu ng.ăVƠoăgi aăn mă2002,ăs năl ngăd uăti măn ngălƠă6ătri uăthùng/ngƠyăvƠăgi aăn mă2003ăđƣăgi măxu ngăd iă2ătri uăthùng

- Giaiăđo nă2004ăđ nănay: