Chuyên đề tốt nghiệp Tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại ở Việt Nam Thực trạng và giải pháp

iii NH NăXÉTăC AăGIỄOăVIểNă .... vii DANHăM CăHỊNHăV .... ix DANHăM CăBI Uă .... ix DANHăM CăCỄCăCH ăVI TăT T ..... 38 CH NG 5:ăCỄCăGI IăPHỄPăTỄIăC ăC UăNHTMă ăVI TăNAM ..... đây ta có t

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O

KHOAăKINHăT ăPHỄTăTRI N



LU NăV NăT TăNGHI P

ăTÀIă

M Iă ăVI TăNAM:ăTH CăTR NGăVÀăGI IăPHỄP

L IăCAMă OAN

-   -

Tôi xin cam đoan: Nh ng n i dung trong nghiên c u này là do tôi th c hi n d i s h ng

d n tr c ti p c a th y Th.S Nguy n Xuân Lâm M i tham kh o dùng trong nghiên c u này

đ u đ c trích d n rõ ràng tên tác gi , tên công trình nghiên c u, th i gian, đ a đi m, các tác ph m, t p chí và các trang web m t cách trung th c M i sao chép không h p l , vi

ph m qui ch đào t o, hay gian trá, tôi xin ch u hoàn toàn trách nhi m

M t l n n a, tôi xin kh ng đ nh v s trung th c c a l i cam đoan trên

Sinh viên

Hu nh Th Y n Nhi

L IăC Mă N

-   -

Trong su t quá trình h c t p, th c t p và th c hi n bài nghiên c u này, ngoài s c g ng

c a b n thân, thì em còn nh n đ c s giúp đ nhi t tình c a các th y cô tr ng i h c

Kinh t Thành ph H Chí Minh, đ c bi t là các th y cô khoa Kinh t phát tri n, cùng s

h ng d n tr c ti p c a th y Nguy n Xuân Lâm, c ng nh các anh ch trong c quan th c

t p

Vì v y, tr c h t, em xin chân thành g i l i c m n đ n quí th y cô tr ng i h c Kinh

t Thành ph H Chí Minh, đ c bi t là nh ng th y cô đư t n tình d y b o cho em trong

su t th i gian h c t p

Em xin g i l i bi t n sâu s c đ n th y Nguy n Xuân Lâm đư dành r t nhi u th i gian, tâm

huy t h ng d n nghiên c u và giúp em hoàn thành đ tài t t nghi p này

Em c ng xin chân thành c m n các anh ch t i Ngân hàng Á Châu, S Giao D ch Nguy n

Th Minh Khai đư t o đi u ki n thu n l i đ em có c h i th c t p, h c h i và trao d i kinh nghi m môi tr ng làm vi c th c t

M c dù em đư có nhi u c g ng hoàn thi n nghiên c u b ng t t c s nhi t tình và n ng

l c c a mình, tuy nhiên không th tránh kh i t t c nh ng thi u sót, r t mong nh n đ c

nh ng đóng góp quí báu c a quí th y cô và các anh ch đ n v th c t p

M t l n n a, em xin chân thành c m n t t c !

Hu nh Th Y n Nhi

NH NăXÉTăC AăGIỄOăVIểN

-   -

NH NăXÉTăC Aă NăV ăTH CăT P

-   -

TịMăT T

Nghiên c u này đ t tr ng tâm vào quá trình tái c c u h th ng NHTM Vi t Nam V i

m c tiêu đó, nghiên c u tr c h t làm rõ m t s v n đ có tính lí lu n v quá trình tái c

c u Trên c s lí thuy t, nghiên c u đi vào phân tích th c tr ng c a h th ng NHTM Vi t Nam đ làm rõ b n lo i r i ro n i t i mà h th ng đang g p ph i, đó là r i ro thanh kho n,

r i ro n x u, r i ro chéo v i các th tr ng tài s n và r i ro đ o đ c Ti p theo, nghiên c u

c ng th o lu n v m t s bài h c kinh nghi m t quá trình tái c c u h th ng NHTM c a

m t s qu c gia trên th gi i Sau cùng, t th c tr ng và bài h c kinh nghi m, nghiên c u

đ xu t m t gói gi i pháp nh m tái c c u h th ng NHTM Vi t Nam, bao g m: (i) các

gi i pháp c p đ v mô; (ii) các gi i pháp ph i h p gi a v mô v i vi mô; và (iii) các gi i pháp

c p đ vi mô

M CăL C

L IăCAMă OAN i

L IăC Mă N iii

NH NăXÉTăC AăGIỄOăVIểNă iv

NH NăXÉTăC Aă NăV ăTH CăT P v

TịMăT T vi

M CăL C vii

DANHăM CăHỊNHăV ix

DANHăM CăB NG ix

DANHăM CăBI Uă ix

DANHăM CăCỄCăCH ăVI TăT T x

CH NG 1:ăGI IăTHI U i

1.1 t v n đ 1

1.2 M c tiêu, ph m vi và Ủ ngh a c a nghiên c u 1

1.3 Câu h i nghiên c u 2

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 2

1.5 C u trúc c a nghiên c u 2

CH NG 2:ăC ăS ăLệăTHUY T 3

2.1 M t s v n đ c b n v m t khái ni m 3

2.1.1 „Tái c c u‟ hay „tái c u trúc‟? 3

2.1.2 Tái c c u h th ng NHTM 5

2.2 M t s lí thuy t v r i ro c a h th ng NHTM 6

2.3 Nh ng r i ro th ng g p trong h th ng NHTM 9

2.3.1 R i ro thanh kho n 9

2.3.2 R i ro n x u 10

2.3.3 R i ro chéo v i các th tr ng tài s n 10

2.3.4 R i ro đ o đ c 11

2.4 Bài h c t cu c kh ng ho ng kép Thái Lan n m 1997 12

2.5 Tóm t t ch ng 13

CH NG 3:ăTH CăTR NGăH ăTH NGăNHTMăVI TăNAM 15

3.1 B i c nh hi n t i 15

3.2 Nh n di n nh ng r i ro c a h th ng NHTM Vi t Nam 18

3.2.1 R i ro thanh kho n 18

3.2.2 R i ro n x u 21

3.2.3 R i ro chéo v i các th tr ng tài s n 23

3.2.3.1 R i ro chéo liên quan đ n tín d ng b t đ ng s n 23

3.2.3.2 R i ro chéo liên quan đ n th tr ng ch ng khoán 25

3.2.4 R i ro đ o đ c 26

3.3 S c n thi t và c p bách ph i tái c c u h th ng NHTM Vi t Nam 27

3.4 Tái c c u không ch đ n thu n là ti n hành h p nh t các NH nh 29

3.5 Tóm t t ch ng 32

CH NG 4:ăKINHăNGHI MăTỄIăC ăC UăH ăTH NGăNHTMă ăM TăS ăN C 33 4.1 Hàn Qu c 33

4.2 Trung Qu c 34

4.3 Nh t B n 35

4.4 Th y i n 36

4.5 Tóm t t ch ng 38

CH NG 5:ăCỄCăGI IăPHỄPăTỄIăC ăC UăNHTMă ăVI TăNAM 39

5.1 Các gi i pháp c p đ v mô 39

5.1.1 C c u l i m c tiêu t ng tr ng kinh t 39

5.1.2 C c u l i h th ng pháp lu t tài chính, ngân hàng 39

5.1.3 Các nhóm gi i pháp c th 40

5.1.3.1 Nhóm gi i pháp t ng th 40

5.1.3.2 Nhóm gi i pháp riêng l cho kh i NHTM 42

5.2 Các gi i pháp ph i h p gi a v mô và vi mô 45

5.2.1 V qu n tr 45

5.2.2 V qu n lí 45

5.3 Các gi i pháp c p đ vi mô 46

5.3.1 C c u l i n ng l c tài chính 46

5.3.2 Nâng cao n ng l c qu n tr 46

5.3.3 Nâng cao ch t l ng nhân s 46

5.3.4 T ng c ng hàm l ng công ngh 46

TÀIăLI UăTHAMăKH O

PH ăL C

DANHăM CăHỊNHăV

2.1 S đ chu chuy n tín d ng NHTM 9

2.2 Ti n trình x y ra kh ng ho ng d đoán Vi t Nam 13

DANHăM CăB NG 3.1 X p h ng phát tri n th tr ng tài chính c a Vi t Nam và các ch tiêu c u thành 16

3.2 Tín d ng NH đ i v i B S châu Á, 1996 24

3.3 Tín d ng NH đ i v i l nh v c B S Vi t Nam, 2010 24

DANHăM CăBI Uă 3.1 10 qu c gia t ng tr ng ngành NH nhanh nh t 16

3.2 H s CAR c a m t s ngân hàng, 2011 17

3.3 Cung ti n và tín d ng (% t ng so v i cu i n m tr c), 2005-2011 18

3.4 T l tín d ng/GDP, 2011 (%) 19

3.5 T l tín d ng/huy đ ng và tín d ng/tài s n, 2011 (%) 19

3.6 T l n x u c a h th ng NH Vi t Nam, 2002-2011 21

3.7 S t ng tr ng trong ch s giá ch ng khoán (%), 03/01/2011 - 08/07/2011 25

3.8 Th ph n huy đ ng v n c a các NHTM, 2005-2011 31

3.9 Th ph n cho vay c a các NHTM, 2005-2011 31

DANHăM CăCỄCăCH ăVI TăT T

ADB Ngân hàng Phát tri n châu Á

AMC Công ty qu n lí tài s n

đ quan tr ng C ng vì th mà t i H i ngh Trung ng ng khóa XI, m c tiêu c c u l i

th tr ng tài chính v i tr ng tâm là tái c c u h th ng ngân hàng th ng m i (NHTM) và các t ch c tài chính (TCTC) đư đ c đ t ra

M t khác, Vi t Nam v i m c đ h i nh p ngày càng cao, bên c nh nh ng l i ích đi u này

c ng d n đ n h u qu là kh ng ho ng kinh t và kh ng ho ng tài chính th gi i ngày càng tác đ ng m nh đ n h th ng tài chính trong n c M c dù có th nói n n kinh t c ng nh

h th ng NH Vi t Nam đư c b n v t qua c n kh ng ho ng 2007-2009 Tuy nhiên, tr c

nh ng bi n đ ng ph c t p c a n n kinh t toàn c u trong kho ng th i gian g n đây, đ n

đ nh và phát tri n kinh t trong n c hi u qu và b n v ng, h th ng NH c ng c n c i t ,

đ i m i M t m t, vi c tái c c u này là đ kh c ph c đ c nh ng y u kém hi n t i cho phù h p v i tình hình m i, m t khác là đ c ng c h th ng NHTM, giúp h th ng ti p t c phát tri n h n n a

M c dù xác đ nh đ c v n đ tái c c u h th ng NH hi n nay là m t m c tiêu quan tr ng,

tuy nhiên đ đ a ra các ph ng pháp tái c c u nh m ng n ng a m t s đ v tr c m t

và ph c h i lòng tin thì có nhi u, nh ng quan tr ng h n h t là chúng có nh h ng x u

ho c làm đ o ng c ti n trình c i cách hay không, có làm lành m nh hóa h th ng NH trong dài h n đ c không thì v n ch a đ c xác đ nh rõ Vì v y, ngoài vi c phân tích th c

tr ng khó kh n c a h th ng NH tr c m t, nghiên c u còn đ c ti n hành v i mong

mu n đ a ra nh ng gói gi i pháp c n thi t cho quá trình tái c c u trong ng n h n c ng

nh phát tri n h th ng b n v ng trong dài h n

1.2 M cătiêu,ăph măviăvƠăỦăngh aăc aănghiênăc u

Nghiên c u đ c th c hi n nh m đ t b n m c tiêu c b n Th nh t, chúng tôi s làm rõ

m t s v n đ có tính lí lu n v tái c c u nói chung và tái c c u h th ng NHTM nói

riêng Th hai, nghiên c u s ch rõ nh ng r i ro n i t i c a h th ng NHTM Vi t Nam

Th ba, mô hình tái c c u NH c a m t s qu c gia s đ c tìm hi u đ rút ra bài h c kinh nghi m cho chính Vi t Nam Sau cùng, chúng tôi đ xu t m t gói gi i pháp cho quá trình

tái c c u h th ng NHTM

V i nh ng m c tiêu nh th , n i dung c a nghiên c u s đ c ti n hành nh m phân tích

th c tr ng đ nh n di n nh ng r i ro mà các ngân hàng th ng m i trong n c Vi t Nam đang g p ph i trong nh ng n m g n đây

Nghiên c u này có nh ng đóng góp c v m t lí thuy t và th c ti n Th nh t, hi n nay

v n ch a có m t khái ni m chính th c đ ti n cho vi c s d ng thu t ng „tái c u trúc‟ hay

„tái c c u‟ ngân hàng; c ng nh nên s d ng c m t „tái c c u h th ng ngân hàng‟ hay

ch nói „tái c c u ngân hàng‟ là đư đ Ủ ngh a Vì nh ng thi u khuy t đó, chúng tôi th o

lu n và đ a ra m t khái ni m c th cùng cách s d ng các thu t ng trên cho phù h p

Th hai, b ng cách liên h gi a lí thuy t và th c ti n, nghiên c u này là m t tài li u tham

kh o cho nh ng đ c gi c n tìm hi u nh ng r i ro mà h th ng NHTM Vi t Nam đang g p

ph i Th ba, nghiên c u này cung c p nh ng gi i pháp thi t th c cho các nhà qu n tr NH

và các nhà ho ch đ nh chính sách – nh ng ng i đang mong mu n tìm ra h ng đi thích

h p cho h th ng NHTM Vi t Nam trong th i gian t i

1.3 Cơuăh iănghiênăc u

đ t đ c các m c tiêu và đáp ng đ c nh ng Ủ ngh a nêu trên, nghiên c u này s n

l c tr l i các câu h i sau đây Th nh t, h th ng NHTM Vi t Nam hi n đang g p ph i

nh ng r i ro n i t i nh th nào? Th hai, quá trình tái c c u h th ng NHTM Vi t Nam đang đ i di n v i nh ng thách th c ra sao? Th ba, Vi t Nam có th h c đ c gì t quá

trình tái c c u NH c a m t s qu c gia trên th gi i? Và sau cùng, các gi i pháp c n thi t cho quá trình tái c c u h th ng NHTM Vi t Nam là gì?

1.4 Ph ngăphápănghiênăc u

Nghiên c u s l n l t đi m l i các lí thuy t và các nghiên c u có liên quan đ làm rõ m t

s v n đ có tính lí lu n v vi c tái c c u h th ng NHTM Sau đó, nghiên c u s d ng

ph ng pháp phân tích th ng kê mô t nh m rút ra đ c các k t lu n h u ích t vi c so sánh, nh n xét, đánh giá Bên c nh đó, nghiên c u còn s d ng các s li u th c p t các ngu n: NHNNVN, WEF, The Banker Database… đ ph c v cho vi c phân tích

1.5 C uătrúcăc aănghiênăc u

Nghiên c u này bao g m 5 ch ng và đ c c u trúc nh sau Ti p theo Ch ng gi i thi u

này, Ch ng 2 s cung c p c s lí thuy t đ thi t l p khung phân tích Ch ng 3 s đi vào phân tích th c tr ng h th ng NHTM Vi t Nam nh m nh n di n các r i ro và nêu lên

nh ng thách th c ch y u cho quá trình tái c c u h th ng NH hi n nay Các bài h c kinh nghi m t quá trình tái c c u NH m t s qu c gia trên th gi i s đ c đ c p

Ch ng 4 Ch ng 5 s khép l i nghiên c u b ng vi c đ xu t m t gói gi i pháp cho quá trình tái c c u h th ng NH Vi t Nam và đ a ra k t lu n

Ch ngă2

C ăS ăLệăTHUY T

Ch ng 2 s cung c p c s lí thuy t nh m thi t l p khung phân tích cho toàn b nghiên

c u M c 2.1 s th o lu n m t s v n đ c b n v nh ng khái ni m trung tâm c a nghiên

c u này M c 2.2 đi m l i và đánh giá m t s lí thuy t v r i ro c a h th ng NHTM

Nh ng r i ro th ng g p trong h th ng này s ti p t c đ c làm rõ m c 2.3 M c 2.4 s

nh c l i bài h c v cu c kh ng ho ng kép Thái Lan n m 1997 đ t đó liên h đ n tr ng h p

c a Vi t Nam trong hi n t i

2.1 M tăs ăv năđ ăc ăb năv ăm tăkháiăni m

2.1.1 ‘Táiăc ăc u’ăhayă‘táiăc uătrúc’?ă

Hi n nay, „tái c u trúc NHTM‟ đư và đang là m t ch đ nóng trên các di n đàn kinh t

c ng nh trong các h i th o khoa h c c th o lu n và nghiên c u nhi u nh v y,

nh ng cho đ n nay v n ch a có s th ng nh t Ủ ngh a trong vi c s d ng thu t ng khi bàn

v ch đ này M t h i th o đ c t ch c v i tên g i “Tái c c u NHTM Vi t Nam: c h i

và thách th c” thì các b n tin chuyên ngành l i vi t v i tiêu đ “Tái c u trúc NHTM Vi t Nam s đi v đâu?”, trong khi m t nhà nghiên c u trích d n n i dung c a h i th o này

trong bài báo khoa h c c a mình đ ng trên m t t p chí kinh t v i tên g i: “Tái c c u ngân hàng” V y, „tái c c u‟ hay là „tái c u trúc‟? „Tái c c u‟ có gi ng „tái c u trúc‟ không? Hai thu t ng này là m t hay hai? Nh ng câu h i nh v y đư đ c đ t ra khi

chúng tôi ti n hành nghiên c u đ tài này

Trong t đi n bách khoa Vi t Nam không tìm th y nguyên ngh a c a t „tái c c u‟

Nh ng theo Wikipedia1: “Tái c c u là vi c xem xét và c u trúc l i m t ph n, m t s ph n hay toàn b m t t ch c, m t đ n v nào đó, mà th ng là m t công ty” đây ta có th xét công ty đó nh m t ngân hàng

C th , nhu c u tái c c u tr nên c p bách khi hi n tr ng c a các t ch c đang g p nhi u

v n đ trong c c u, ho t đ ng khi n t ch c ho t đ ng không hi u qu ; th m chí trì tr ,

đ ng tr c nguy c tan rư, phá s n Chính vì v y, vi c tái c c u đ c đ t ra, th m chí là

c p bách nh t Th hi n c th khi t ch c không xác đ nh n i chi n l c và k ho ch

Ho c đ i ng lưnh đ o c a t ch c làm vi c không hi u qu Vì các t ch t, bao g m tính cách, hi u bi t, kinh nghi m cá nhân… c a đ i ng lưnh đ o trong m t t ch c đóng m t

vai trò quan tr ng Nên n u các t ch t này b thi u sót, sai l ch hay kém c i s kìm hưm nghiêm tr ng đ n s phát tri n c a t ch c C c u tài chính ch a phù h p, ch a chu n

m c và thi u các h th ng, công c ki m soát c n thi t c ng là m t trong các nguyên nhân

ây là m t lí do mà nhi u t ch c, đ c bi t là DN hi n nay c n tái c c u ngu n tài chính

đ đ m b o cho DN ho t đ ng m t cách t t nh t Ti p theo, tái c c u xu t phát t c n nguyên y u kém trong qu n tr ngu n nhân s Có th nói con ng i là m t y u t có tính

ch t quy t đ nh t i s thành công c a t ch c và DN và n u s y u kém n y sinh t v n đ này thì c n ph i đ c đi u ch nh k p th i và ph i có đ nh h ng mang tính lâu dài Cu i cùng là do s ph i h p ho t đ ng trong t ch c không hi u qu do c c u ch a h p lí M t

1 Xem t i: http://vi.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1i_c%C6%A1_c%E1%BA%A5u

c c u t ch c đ c thi t k t t s có kh n ng cho phép DN s d ng các thông tin t các

b ph n m t cách hi u qu nh t, và t đó giúp cho ho t đ ng ph i h p gi a các đ n v

đ c ch t ch và lưnh đ o đi u hành t t h n

Vì các tình tr ng c n ti n hành tái c c u nh đư nêu trên nên có Ủ ki n cho r ng tái c c u

là vi c s p x p l i, đi u tra, th m đ nh, đánh giá l i c c u c a các mô hình kinh t -xư h i,

c a các t ch c; trong đó có các doanh nghi p, ngân hàng N i dung c a tái c c u DN

c ng nh NH quan tâm đ n tính h th ng và chuyên nghi p trong ph ng th c xác đ nh, thành l p lo i hình, qui mô, t ch c s n xu t, kinh doanh, d ch v các m i liên doanh, liên

k t, các ph ng th c và k n ng đi u hành, các đ nh h ng và m c tiêu phát tri n Trong

đi u ki n hi n nay, tái c c u đòi h i các DN ph i thay đ i t duy, m nh d n và chú tr ng sáng t o trong qu n lí, cung cách đi u hành, nghi m thu và đúc k t Tái c u trúc l i các quá trình t ch c s n xu t kinh doanh, trên c s đó đ nh hình các lo i hình và mô hình, c c u

t ch c phù h p v i đi u ki n và đ nh h ng kinh doanh c a DN Qua đó, c n k p th i xây

d ng l i toàn b s đ c c u t ch c, th m chí thay đ i b m t và c chi u sâu Tái c c u

th ng quan tâm đ n vi c xem xét các h th ng l p k ho ch kinh doanh, h th ng qu n tr chu i cung, maketing và th m đ nh chu i c u (qu n tr quan h khách hàng), h th ng

qu n tr nhân l c, và h th ng qu n tr tài chính Nh v y, tuy không nói tr c ti p, nh ng

ta có th hi u nhóm Ủ ki n này xem „tái c c u‟ là bao hàm c „tái c u trúc‟, „tái c u trúc‟

đư n m trong quá trình „tái c c u‟

Còn v khái ni m „tái c u trúc‟, m t nhóm nghiên c u khác mà đ i di n là Bùi Th H ng Thu (2011) l i quan ni m r ng „tái c u trúc‟ đ c hi u là quá trình t ch c l i DN nh m

t o ra tr ng thái t t h n cho DN đ th c hi n nh ng m c tiêu đ ra M t ch ng trình tái

c u trúc toàn di n s di n ra trên h u h t các l nh v c nh c c u t ch c, ngu n nhân l c,

c ch qu n lí, đi u hành; các ho t đ ng và các quá trình; các ngu n l c khác c a DN Tái

c u trúc c ng có th đ c tri n khai m t ph n t i m t hay nhi u m ng c a DN (tài chính, nhân s , bán hàng, s n xu t…) nh m đ t m c tiêu là nâng cao th tr ng c a b ph n đó i vào tr c ti p, tái c u trúc h th ng NH t i Vi t Nam đ c xác đ nh là c c u l i qu n tr ,

đi u hành và c u trúc l i tình hình tài chính c a các NH ây đ c coi là nhi m v r t c p bách không ch nh m b o v và lành m nh hoá h th ng tài chính mà còn đ c ng c uy tín

và ni m tin v i ng i dân vào h th ng NH nói riêng và s đi u hành c a nhà n c nói chung

T đây, chúng tôi nh n th y có nh ng đi m t ng đ ng gi a hai thu t ng Càng nghiên

c u sâu, chúng tôi càng nh n ra m t đi u r ng, dù đ c di n đ t b ng cách này hay cách

khác, dù đ c g i b ng tên „tái c c u‟ hay „tái c u trúc‟ thì hai thu t ng này đ u mang

nh ng đ c đi m, nh ng m c tiêu chung C hai đ u là quá trình nh n di n, đánh giá, c i t ,

đ i m i, thanh tr ng… toàn di n hay t ng ph n đ i v i h th ng NHTM, nh m làm cho h

th ng tr nên trong s ch, lành m nh, nâng cao s c m nh đ giúp h th ng v t qua khó

kh n và phát tri n b n v ng h n Nói cách khác, hai thu t ng này tuy hai mà m t Dù v y,

đ ti n theo dõi và th ng nh t v m t s d ng thu t ng , c m t „tái c c u‟ s đ c s

d ng chính th c trong su t nghiên c u này

Bên c nh đó, gi a hai c m t „tái c c u h th ng ngân hàng‟ và „tái c c u ngân hàng‟

c ng mang đ n nhi u tranh lu n M t nhóm Ủ ki n cho r ng, gi a hai c m t này hoàn toàn không có gì khác nhau v m t Ủ ngh a, s d ng c m t „tái c c u ngân hàng‟ thay vì

„tái c c u h th ng ngân hàng‟ ch là m t cách nói gi n đ n Nh ng trong quá trình tìm

hi u, chúng tôi nh n th y r ng, c m t „tái c c u h th ng ngân hàng‟ ch dùng khi có

b ng ch ng m t kh n ng thanh toán c a m t b ph n trong h th ng NHTM m t qui mô

nh t đ nh nào đó, mà theo nh m t s tác gi (Lingren và c ng s , 1999) thì t ng đ ng

v i 20% t ng l ng ti n g i trong h th ng NH N u qui mô nh h n thì c m t „tái c

c u ngân hàng‟ là chính xác h n, liên quan đ n vi c x lí kh n ng m t thanh kho n c a

t ng NH riêng bi t Vi t Nam, vì ch a/không có nh ng s li u đáng tin c y v r i ro m t thanh kho n c a t ng NH và c h th ng NH nên s c n thi t ph i ti n hành „tái c c u h

th ng ngân hàng‟ đư ch a đ c minh ch ng đ y đ (Phan Minh Ng c, 2011) Tuy nhiên,

n u g i là „tái c c u ngân hàng‟ thôi thì c ng không đúng Vì theo tình hình th c t quan sát đ c, dù ch a có s li u c th , thì kh n ng m t thanh kho n c a h th ng NHTM

Vi t Nam hi n nay đang di n bi n theo chi u h ng ph c t p, lan r ng và ngày càng nghiêm tr ng, nên ch tái c c u m t vài hay t ng NH riêng bi t là quá ch quan Vì v y, chúng tôi cho r ng vi c s d ng thu t ng „tái c c u h th ng ngân hàng‟ trong th c tr ng kinh t n c ta hi n nay thì phù h p h n

2.1.2 Táiăc ăc uăh ăth ngăNHTM

Nh đư th o lu n trên, „tái c c u h th ng NHTM‟ là m t khái ni m phù h p đ s d ng trong th c tr ng n n kinh t Vi t Nam hi n nay Tuy nhiên, cho đ n nay, gi i h c thu t v n

ch a có m t khái ni m chu n m c, tr n v n Ủ ngh a cho vi c nghiên c u v cái g i là m t trong “m i ki n ngh n đ nh kinh t v mô” này Vì v y, sau quá trình t ng h p, nghiên

c u nhi u tài li u c trong và ngoài n c, chúng tôi t m đ a ra khái ni m v „tái c c u h

th ng NHTM‟ nh sau:

Tái c c u h th ng NHTM là đ a ra các gói gi i pháp và th ch , tài chính và pháp lí

nh m c u vưn nh ng NH phá s n, và có nguy c phá s n c v chi u r ng l n chi u sâu

nh m khôi ph c h th ng NH tr l i ho t đ ng bình th ng và ti p t c phát tri n h n

Theo Goyal (2011), thì m c tiêu c a quá trình tái c c u bao g m: m c tiêu ng n h n (hay trung h n) và m c tiêu dài h n (hay m c tiêu c c u) Trong đó, m c tiêu ng n h n g m có: Th nh t, duy trì s n đ nh c a h th ng NH; đ m b o kh n ng chi tr , thanh kho n

và các trung gian tài chính không b đình tr Th hai, gi i quy t các v n đ m t cách k p

th i nh m ng n ng a s lây lan hay nói cách khác là ng n ng a các v n đ mang tính h

th ng Th ba, khôi ph c ni m tin vào h th ng NH; xây d ng m ng an toàn ho t đ ng Và

cu i cùng là t i thi u hóa chi phí tái c c u b ng cách ph i h p gi a NH trung ng, b o

hi m ti n g i (BHTG) và/ho c chính ph i v i m c tiêu dài h n/c c u, th nh t ph i thành l p khuôn kh qu n tr m i Th hai, tính c nh tranh và kh n ng ch ng ch u c a h

th ng NHTM ph i đ c nâng cao Và cu i cùng là ph i t ng c ng c s h t ng t ng th

c a h th ng tài chính

Ng n g n h n, tái c c u h th ng NHTM bao g m 3 m c tiêu chính (Dziobek và

Pazarbasglu, 1997) Th nh t, khôi ph c l i kh n ng thanh toán và kh n ng sinh l i Th hai, nâng cao n ng l c làm vai trò trung gian tài chính c a các NH Và cu i cùng, khôi

ph c l i ni m tin c a công chúng Trong 3 m c tiêu này, m c tiêu th nh t và th ba đang

là m c tiêu tr c m t c a h th ng NH n c ta hi n nay Nh ng đ phát tri n b n v ng dài lâu thì m c tiêu th hai càng c n đ c chú Ủ nhi u h n n a

phù h p v i tình hình trong n c, NHNN l i kh ng đ nh có 3 m c tiêu chính c a quá trình tái c c u M c tiêu hàng đ u là đ m b o an toàn ho t đ ng c a h th ng các t ch c tín d ng và quy n l i c a ng i g i ti n Th hai, quá trình tái c c u đ c tri n khai th n

tr ng trên nguyên t c t nguy n v i l trình và b c đi c th , thích h p ng th i, ch

đ o các đ n v ch c n ng kh n tr ng xây d ng đ án tái c c u nh m t o ra m t h th ng

NH ho t đ ng lành m nh, hi u qu , ngày càng phù h p h n v i các chu n m c, thông l

qu c t và có kh n ng c nh tranh t t Song song đó, c s pháp lí c ng ph i đ c chu n

b t t cho quá trình tái c c u h th ng NH

NHNN c ng nh n m nh r ng, khi th c hi n 3 m c tiêu trên c n ph i tránh 2 xu h ng trong quá trình tái c c u h th ng NHTM và các TCTC: Th nh t, c n tránh t t ng nóng v i d n đ n phá b t t c nh ng b t c p đư và đang phát sinh trong h th ng các t

ch c tín d ng mà không có b c đi và l trình phù h p; không tính đ n các y u t ch quan và khách quan và tính đ c thù r t Vi t Nam trong ho t đ ng c a các t ch c tín d ng

Th hai, áp d ng c ng nh c quan đi m „đánh chu t không đ c v l bình‟, th c hi n tái

c c u h th ng NHTM và các t ch c tài chính m t cách „qua loa, chi u l …‟ d n đ n toàn b h th ng không đ c làm m i, không đ c ch n ch nh k p th i và s c kh e c a toàn h th ng không đ c c i thi n là bao, d n đ n không đ s c ch ng đ các r i ro hay

kh ng ho ng trong t ng lai

Bên c nh đó, tái c c u h th ng NHTM c ng g p không ít nh ng khó kh n và r i ro trong quá trình th c hi n (Nguy n H ng S n, 2011) M t là, r i ro kéo dài, không d t đi m do

thi u c s lu t pháp, khoa h c (c s d li u…) và thi u n ng l c th ch cho vi c tái c

c u h th ng (ví d , c ch x lí tài s n) Hai là, r i ro l thu c vào NH n c ngoài do t l

các NH trong tình tr ng thi u thanh kho n và có tài s n x u chi m t tr ng l n; s l ng

NH ho t đ ng hi u qu đ có kh n ng mua l i, thâu tóm ít h n nhi u so v i s l ng các

NH y u kém Bên c nh đó còn là v n đ an ninh tài chính-ti n t qu c gia Ba là, r i ro

nh ng chi phí phát sinh trong quá trình tái c c u và kh n ng ch u đ ng c a n n kinh t

Kinh nghi m qu c t cho th y, chi phí cho quá trình tái c c u có th lên đ n t 20% đ n

h n 50% GDP n u vi c tái c c u di n ra sau kh ng ho ng (20% GDP Hàn Qu c; h n

30% GDP Thái Lan và h n 50% GDP Indonesia) Sáu là, r i ro „quá l n đ không th

s p đ ‟ do m t s NH s tr nên „quá l n‟ hay „quá quan tr ng‟ sau khi tái c c u

th c hi n các m c tiêu và gi i quy t nh ng khó kh n đó, chúng ta c n n m v ng 3 nguyên t c trong quá trình tái c c u (Nguy n H ng S n, 2011) Tr c h t và quan tr ng

nh t, c n đ m b o ni m tin vào h th ng Nguyên t c th hai, đ m b o t c đ c i cách h p

lí v i chi phí t i thi u Và nguyên t c cu i cùng, c ng không kém ph n quan tr ng, đó là

ph i tôn tr ng qui lu t th tr ng

2.2 M tăs ălíăthuy tăv ăr iăroăc aăh ăth ngăNHTM

Ho t đ ng ngân hàng th ng đ i di n v i nh ng r i ro đ c thù cho nên đư có r t nhi u n

l c nh m phát tri n các lí thuy t v r i ro c a h th ng ngân hàng th ng m i Sau đây

chúng ta s đi m l i b n trong s các lí thuy t đó, đó là: lí thuy t cho vay th ng m i, lí thuy t v tính chuy n đ i, lí thuy t l i t c đ nh tr c và lí thuy t thông tin b t cân x ng trên th tr ng tín d ng

Theo lí thuy t cho vay th ng m i (xem Lê Trung Thành, 2002), thanh kho n c a m t

NHTM đ c b o đ m khi các tài s n c a nó đ c bi u hi n d i hình th c cho vay ng n

h n và l u ho t trong su t chu kì kinh doanh Nh v y, các NH ch c p tín d ng cho l u thông hàng hóa t s n xu t đ n tiêu dùng Ngày nay cho vay d ng này đ c g i là cho vay

v n l u đ ng Th t v y, v n l u đ ng có vòng quay ng n Do v y, các DN có th nhanh chóng hoàn tr n vay NH V i kho n tr n đó các NH l i th c hi n các kho n cho vay

th ng m i m i Nh v y, các NH d ng nh gi i quy t đ c v n đ thanh kho n Nh ng

đi u này d n t i vi c thanh kho n tài s n c a NH ph thu c vào chu kì kinh doanh c a các

DN Vì th , trong giai đo n kinh t suy thoái, s chuy n đ i hàng hóa ra ti n m t b gián

đo n do đó các hưng kinh doanh khó có th tr n vay NH đúng h n T đó, kh n ng thanh toán c a các NH g p v n đ khó kh n i u này m t m t d n đ n r i ro thanh kho n cho NH, m t m t l i góp ph n gia t ng r i ro n x u Vòng quay v n càng l n, kho n vay càng ch m thu h i, n nhanh chóng chuy n d n t nhóm 1-2 sang nhóm 3-4-5 và tr thành

n x u, d n đ n r i ro m t v n là không th tránh kh i M t khác, vi c tuân th c ng nh c

lí thuy t này đư ng n c n các NH trong vi c c p v n cho m r ng nhà máy, trang thi t b , mua nhà c a và mua đ t đai… N u vì h n ch r i ro do chu kì kinh doanh mà t b lo i hình tín h ng này s là m t th t b i l n c a NH, c ng là m t th t b i c a th tr ng

kh c ph c ph n nào nh c đi m c a lí thuy t cho vay th ng m i, lí thuy t v kh

n ng chuy n đ i (Moulton, 1918) đư ra đ i Lí thuy t này đ c xây d ng trên c s gi

thi t cho là thanh kho n c a m t NH đ c duy trì n u nó gi các tài s n có th đ c chuy n đ i ra ti n m t d i nhi u hình th c khác nhau – ví d nh đ i v i các kho n vay

có b o đ m b ng ch ng khoán d bán, khi n vay không đ c hoàn tr đúng h n thì các

ch ng khoán này s đ c bán trên th tr ng đ thanh toán n Ho c khi c n thi t các kho n vay có th đ c chuy n đ i ra ti n m t t i NHNN Nh v y, m t NHTM nào đó s

có th đáp ng các nhu c u v thanh kho n mi n là nó luôn luôn có các tài s n đ bán Xét

r ng ra thì toàn b h th ng NH s luôn luôn mang tính thánh kho n mi n là NHNN s n sàng mua l i các tài s n c a các NHTM d i hình th c chi t kh u Trên th c t đi u này

g p nhi u khó kh n do NHNN còn b ràng bu c b i m c tiêu c a chính sách tài chính ti n

t qu c gia Cho nên vi c chi t kh u hàng lo t các tài s n c a NHTM s làm nh h ng

đ n các m c tiêu nh : l ng ti n cung ng, l m phát, lưi su t… Bên c nh đó, kh n ng thanh kho n d a vào lí thuy t này còn v p ph i v n đ r i ro chéo đ i v i các th tr ng tài

s n Nh đư nói, kh n ng thanh kho n c a NH v n đ c đ m b o n u NH còn n m gi các tài s n d dàng chuy n đ i ra ti n, nh ch ng khoán, hay B S (th i kì khi B S còn

đ c xem là tài s n đ m b o ch c ch n nh t)… Tuy nhiên, gi s các th tr ng này đ u

g p khó kh n (nh hi n nay), thì tính thanh kho n c a NH không nh ng không còn đ c

đ m b o mà còn gia t ng thêm r i ro lây lan t các th tr ng khác Vì v y, khi xét đ n lí thuy t này, ta không ch xét kh n ng r i ro thanh kho n x y ra cho NH mà c n xét thêm

r i ro chéo có th x y ra cho c h th ng

Ti p t c hoàn thi n cho hai lí thuy t trên, lí thuy t l i t c đ nh tr c c a Prochnov (1948,

trích Machiraju 2008) phát bi u r ng thanh kho n c a m t NH có th đ c xác đ nh n u

vi c chi tr ti n vay theo l ch đ nh s n đ c d a trên c s l i t c t ng lai c a ng i vay

Lí thuy t nh n m nh tri n v ng v vi c hoàn tr n vay h n là l thu c vào v t kí qu Do

đó, lí thuy t này đ c áp d ng và phát tri n r t nhanh trong m t s lo i hình cho vay c a các NHTM: cho vay kinh doanh có kì h n, cho vay tiêu dùng tr góp và cho vay B S T t

c các kho n vay này đ u có đ c đi m chung là chúng đ c tr d n, do đó thanh kho n c a

chúng đ c nâng cao M t kho n cho vay ki u này đ c hoàn tr v n g c và lưi đ u đ n

theo t ng tháng hay m i quí d a trên c s thu nh p c a ng i đi vay D ng nh lí thuy t này đư kh c ph c đ c nh ng đi m y u c a lí thuy t cho vay th ng m i khi lo i b đ c

r i ro c a chu kì kinh doanh, và nh c đi m c a lí thuy t v kh n ng chuy n đ i khi g t

b s tin c y vào v t kí qu Nh ng lí thuy t này v n không g t đ c h t r i ro v th

tr ng T ng t v i lí thuy t cho vay th ng m i, khi th tr ng bi n đ ng, ngu n thu

nh p c a khách hàng s tr nên b t n, d n đ n vi c thu h i n khó kh n h n, r i ro n x u gia t ng, vì v y r i ro thanh kho n c a NH c ng không th thoát kh i Tuy nhiên, lí thuy t

l i t c đ nh tr c v n có th đ c hoàn thi n n u lo i r i ro này có th đ c gi m b t khi

công tác th m đ nh khách hàng đ c ti n hành m t cách nghiêm túc và đúng ph ng pháp

B sung thêm cho ba lí thuy t v r i ro thanh kho n trong nghi p v c a các NHTM là lí

thuy t thông tin b t cân x ng trên th tr ng tín d ng c a Stiglitz và Weiss (1981, 1983)

Lí thuy t này gi đ nh r ng NH s ph i đ i di n v i r t nhi u ng i xin vay và h không

th bi t trong s đó ai s là ng i vay t i, ai là ng i vay t t1

Nói cách khác, NH v p ph i

nh ng rào c n v vi c thi u h t ngu n thông tin c n thi t Thông tin b t cân x ng th hi n

ch ng i vay s bi t t t h n NH v kh n ng hoàn tr Lí thuy t này c ng x y ra khi

ng i đi vay c tình che đ y thông tin trong giao d ch nh m n m gi ph n l i h n trong giao d ch đ i v i phía ngân hàng B i v y, NH r t có th g p ph i v n đ v l a ch n b t

l i Trong nh ng tr ng h p nh v y, đi u th ng th y là các NH s „phân ph i tín d ng‟

Hai ông l p lu n r ng các NH không th t ng t l lãi su t đư tính ngay c khi đ i m t v i

m t nhu c u quá m c đ i v i các qu , b i vì, làm nh v y có th làm gi m t l hoàn tr d

ki n vì xác su t v n s t ng Hai lí do đ c trình bày cho m i quan h đ i ngh ch này là:

th nh t, lưi su t cao h n làm gi m t l khách hàng vay có r i ro th p; th hai, lãi su t cao

h n khi n khách hàng vay s d ng nh ng k thu t r i ro cao h n (tác d ng khuy n khích)

v i mong mu n mang l i l i nhu n cao đ bù đ p cho chi phí v n vay

Stiglitz và Weiss cho r ng tài s n th ch p c ng không lo i tr kh n ng phân ph i tín

d ng M c dù, vi c t ng yêu c u tài s n th ch p làm cho khách hàng vay ho t đ ng c n

tr ng h n, đ ng th i c ng t ng kh n ng hoàn tr cho NH Tuy nhiên, t ng yêu c u tài s n

th ch p có th nh h ng b t l i đ n t t c các lo i khách hàng xin vay v n (khách hàng

„t i‟ l n khách hàng „t t‟) Ngay c khi t t c các cá nhân có hàm h u d ng nh nhau và

ph i đ i m t v i c h i đ u t gi ng nhau, các cá nhân giàu có h n s s n sàng đ a tài s n

th ch p nhi u h n và s th c hi n các d án r i ro h n nh ng cá nhân ít giàu có H n n a,

s giàu có tích l y đ c là k t qu c a vi c ch p nh n r i ro c ng may m n Nh ng ng i

th c hi n đi u đó là nh ng ng i đư đánh b c và chi n th ng Tác d ng phân lo i tiêu c c

này có th chi ph i tác d ng khuy n khích tích c c T đó, NH nh n th y r ng khi t ng yêu c u tài s n th ch p v t qua đi m gi i h n thì kh n ng thu h i v n s gi m i u này

có ngh a là n u chi phí đi vay (bao g m tài s n th ch p và lưi su t) t ng d n thì nh ng

ng i vay t t s d n b bu c ph i r i kh i th tr ng Stiglitz và Weiss ch ra r ng đ gi m thi t h i do nh ng kho ng cho vay x u, đi u t i u đ i v i các NH là h n ch kh i l ng vay thay vì t ng lưi su t cho vay

1 Ng i vay t i th ng là nh ng ng i r i ro, theo ngh a h s n sàng dùng ti n đi vay đ đ u t vào nh ng

d án r i ro cao v i mong mu n thu đ c l i ích cao h n Ng c l i, nh ng ng i vay t t th ng s đ u t vào nh ng d án an toàn h n nh ng l i ích th p h n

Khía c nh khác c a v n đ thông tin b t cân x ng trong tín d ng NH đó là tâm lí l i V i

m t h th ng tài chính d a quá nhi u vào tín d ng NH đ phát tri n, các ngu n v n khác còn h n h p thì s phát tri n nóng quá m c c a tín d ng NH s d n đ n m t s li u l nh trong ho t đ ng cho vay mà đ l là các ho t đ ng ki m soát, th m đ nh kh n ng tài chính S cho vay t c a NH ch y u di n ra do s d a d m vào h u thu n c a nhà n c

đ i v i các t ch c NH Khi có s h u thu n c a nhà n c, v i tâm lí không th s p đ c a các NH l n s t o nên tâm lí li u l nh trong ho t đ ng cho vay tín d ng c a các NH i u này s làm t ng r i ro c a các NH v tính thanh kho n, r i ro n x u c ng t ng lên khi c

ch sàng l c đư b b qua Các v n đ đ c đ c p c a lí thuy t này s tr nên r t h u ích

đ gi i thích v r i ro n x u và r i ro đ o đ c đ i v i h th ng NHTM hi n nay

2.3 Nh ngăr iăroăth ngăg pătrongăh ăth ngăNHTM

2.3.1 R iăroăthanhăkho n

R i ro thanh kho n là m t v n đ luôn đ c quan tâm trong m i giai đo n phát tri n c a

các NHTM Khái ni m v r i ro thanh kho n đ c di n gi i theo m t s cách khác nhau trong các tài li u Theo Koch và MacDonald (2005), r i ro thanh kho n là s bi n đ ng

c a thu nh p ròng và th giá c a v n s h u, xu t phát t khó kh n c a NH trong vi c huy

đ ng ngay l p t c các kho n ngân qu s n có b ng hình th c vay m n ho c bán tài s n Fitch (1997) l i quan ni m r i ro thanh kho n là r i ro khi NH thi u ngân qu ho c tài s n

ng n h n mang tính kh thi đ đáp ng nhu c u c a ng i g i ti n và ng i đi vay

Trong các tài li u c a Vi t Nam, khái ni m v r i ro thanh kho n đ c trình bày đ n gi n

và d hi u h n Theo Tr n V n Hùng và Lê V n Th nh (2008), r i ro thanh kho n là tình

tr ng NH không đáp ng đ c nhu c u s d ng v n kh d ng (nhu c u thanh kho n) Tình

tr ng này nh thì gây thua l , ho t đ ng kinh doanh b đình tr , n ng thì làm m t kh n ng

thanh toán d n đ n s phá s n c a NH Nh t quán v i quan ni m c a Fitch (1997), Tr ng

Quang Thông (2010) c ng cho r ng r i ro thanh kho n là r i ro mà NH thi u kh n ng chi

tr , không chuy n đ i k p th i các tài s n ra ti n ho c không có kh n ng vay m n đ đáp

ng nhu c u các h p đ ng ph i thanh toán

Vì đây là lo i r i ro đ c tr ng và ph bi n c a NHTM, nên chúng ta c n hi u rõ b n ch t

và có th hình dung khái ni m này b ng s đ đ n gi n sau:

Hình 2.1 S ăđ ăchuăchuy nătínăd ngă ăNHTM

giai đo n (1), khách hàng (ng i có v n nhàn r i) g i ti n vào NHTM Trong giai đo n (2), sau khi l p kho n d tr b t bu c theo qui đ nh c a NHNN và các kho n d phòng

khác, NHTM đem s ti n còn l i cho khách hàng (ng i có nhu c u v v n) vay n kì đáo h n, NHTM thu n (3) t khách hàng đi vay r i tr n (4) cho khách hàng g i ti n1

Theo s đ này, r i ro thanh kho n xu t hi n khi (4) x y ra tr c (3) Trong tr ng h p đó,

NHTM b t đ u thi u kh n ng chi tr , và r ng h n là NH không k p chuy n đ i các tài s n

ra ti n ho c không có kh n ng vay m n đ đáp ng nhu c u thanh toán

2.3.2 R iăroăn ăx u

Hi n nay ch a có m t khái ni m chính th c v r i ro n x u Theo Qui đ nh v Phân lo i

n , trích l p và s d ng d phòng đ x lí r i ro tín d ng trong ho t đ ng NH c a t ch c tín d ng2thì „n x u‟ là các kho n n thu c các nhóm 3, 4 và 5 qui đ nh t i i u 6 ho c

i u 7 c a Qui đ nh này (xem Ph l c 1) Bên c nh đó, Qui đ nh này c ng đ c p đ n khái

ni m „r i ro‟ v i n i dung nh sau: “R i ro tín d ng trong ho t đ ng NH c a t ch c tín

d ng (sau đây g i t t là „r i ro‟) là kh n ng x y ra t n th t trong ho t đ ng NH c a t

ch c tín d ng do khách hàng không th c hi n ho c không có kh n ng th c hi n ngh a v

c a mình theo cam k t.”

Cùng quan đi m đó, nh ng ng i ho t đ ng chuyên ngành cho r ng r i ro là m t bi n c không mong đ i gây thi t h i cho ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng Nh ng ng i nghiên c u chuyên ngành, tiêu bi u có Lê Th M n và Hoàng Th Lan Ph ng (2010) thì quan ni m: R i ro tín d ng là nh ng r i ro do khách hàng vay không th c hi n đúng các

đi u kho n c a h p đ ng tín d ng, v i bi u hi n c th là khách hàng ch m tr n , tr n không đ y đ ho c không tr n khi đ n h n các kho n g c và lưi vay, gây ra nh ng t n

th t v tài chính và khó kh n trong ho t đ ng kinh doanh c a NHTM

Trên c s k t h p qui đ nh v phân lo i n và khái ni m „r i ro‟ nêu trên, cùng v i nh ng

hi u bi t t ng h p đ c t các tài li u, t p chí chuyên ngành, chúng tôi đ a ra khái ni m

v r i ro n x u nh sau: R i ro n x u là kh n ng x y ra t n th t trong ho t đ ng NH c a

t ch c tín d ng, do khách hàng không th c hi n ho c không có kh n ng th c hi n ngh a

v c a mình theo cam k t Nh ng bi u hi n c th c a r i ro n x u là khách hàng ch m

tr n , tr n không đ y đ ho c không tr n khi đ n h n các kho n g c và lưi vay, gây ra

nh ng t n th t v tài chính và khó kh n trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng

m i Và xuyên su t nghiên c u này, „r i ro n x u‟ s đ c đ c p v i Ủ ngh a v a nêu

2.3.3 R iăroăchéoăv iăcácăth ătr ngătƠiăs n

Các NHTM th ng cho vay ho c đ u t vào các th tr ng tài s n, bao g m th tr ng

B S và TTCK Chúng tôi cho r ng r i ro chéo x y ra khi m t ph n l n tín d ng, th m chí

là các kho n đ u t c a các NHTM tr thành n khó đòi ho c b „k t‟ trong các th tr ng tài s n Khi th tr ng B S „đóng b ng‟ và TTCK thoái trào thì tình tr ng khó kh n này s tác đ ng lây lan sang c khu v c ngân hàng, làm cho lo i r i ro này t ng cao Tình tr ng

x u nh t có th làm cho toàn b th tr ng tài chính b l ng đo n

Lo i r i ro này không ch di n ra m t chi u – t các th tr ng tài s n sang khu v c NH –

mà còn di n ra theo chi u ng c l i Nói cách khác, r i ro t khu v c NH c ng có th tác

đ ng tiêu c c đ n th tr ng B S và TTCK Khi ngân hàng g p khó kh n, các kho n đ u

1 Có kèm thêm l i nhu n và chi phí cho các kho n cho vay và vay c a NH

2 Ban hành theo Quy t đ nh s 493/2005/Q -NHNN ngày 22/04/2005 c a Th ng đ c NHNN

t tr c ti p hay gián ti p, công khai hay ng m ng m, c ng nh các kho n tín d ng cung

c p cho các th tr ng này đ u b ng t m ch Theo k ch b n nh v y, vi c các th tr ng tài s n r i vào tình tr ng khó kh n là đi u không th tránh kh i

M t đ c tr ng n i b t nh t c a khu v c ngân hàng là s h u ch ng chéo C th là, NH s

h u t p đoàn, t p đoàn s h u NH, NH s h u công ty tài chính, r i công ty tài chính l i s

h u t p đoàn (bao g m c t p đoàn t nhân và t p đoàn nhà n c) Hi n t ng này d n

đ n vi c cho vay theo m i quan h , cho vay theo nhóm l i ích và cu i cùng d n đ n vi c cho vay không đ m b o đ c hi u qu (V Thành T Anh, 2012) Trong khi đó, m c đích quan tr ng c a tái c c u h th ng NHTM là t ng c ng tính hi u qu Nh v y, đ th c

hi n tái c c u thì nh t thi t ph i gi i quy t v n đ s h u chéo Trên lí thuy t là v y

nh ng khi b t tay vào th c hi n l i không d dàng chút nào Khó kh n c a vi c s h u

ch ng chéo là khi đ ng đ n b t kì cái „nút‟ nào c ng đ u nh h ng đ n c h th ng

ây có th nói là lo i r i ro l n nh t và khó gi i quy t nh t đ i v i quá trình tái c c u

h th ng ngân hàng

2.3.4 R iăroăđ oăđ c

Theo Beim và Calomiris (2001), r i ro đ o đ c là r i ro có th x y ra khi ng i đi vay s

d ng ti n đ u t vào nh ng d án r i ro cao N u d án thành công, nh ng nhà đ u t này

s nh n đ c l i ích r t l n Nh ng n u d án th t b i, NHTM th ng là ng i gánh ch u

h u h t h u qu M t khác, r i ro đ o đ c còn là vi c ng i đi vay s d ng ti n vay cho

m c đích chi tiêu dùng cá nhân hay th c hi n nh ng d án không có kh n ng sinh l i mà

ch nh m vào vi c t ng v th hay quy n l c Lo i r i ro này luôn phát sinh sau khi h p

đ ng vay v n đư đ c kí k t

Chúng ta bi t r ng ng i đi vay bao gi c ng hi u rõ m c đích s d ng th c c a nh ng kho n vay trong khi ng i cho vay (NHTM) thì khó hi u rõ gi m thi u v n đ b t cân

x ng thông tin này, các NHTM th ng u tiên cho vay đ i v i các khách hàng có tài s n

th ch p Tuy nhiên, đ đ y nhanh con s tín d ng, nhi u NHTM ch p nh n m o hi m khi tham gia vào l nh v c cho vay tín ch p Trong tr ng h p đó, r i ro ti m n th ng s t ng

lên khi NH khó bao quát, th m đ nh vi c s d ng đ ng v n c a ng i đi vay

Bên c nh đó, vi c cho vay theo m i quan h , cho vay theo nhóm l i ích c ng góp ph n gia

t ng r i ro đ o đ c Vì đ o đ c ngh nghi p c a ng i th c hi n công tác th m đ nh, cho vay đư b che m b i nh ng l i ích tr c m t; ho c nh ng nhóm này c tình l đi nh ng nguy c ti m tàng sau đó M t tr ng h p đi n hình khác là vi c b o lưnh tín d ng c a chính ph cho các DNNN, hay vi c NHTM cung c p các kho n tín d ng „m m‟ cho các

DNNN theo yêu c u c a chính ph ,… Vì đ c b o đ m ng m, cùng v i m c lưi su t u đưi, các DNNN s d ng v n vay vô cùng b t c n i u này đư d n đ n vi c r i ro đ o đ c

t ng cao không th kh ng ch

Nh v y, r i ro đ o đ c trong các ho t đ ng giao d ch vay n là quá ph bi n và ti m n nhi u nguy c Do đó, ngoài vi c đ cao t m quan tr ng c a vi c qu n lí r i ro thanh kho n, r i ro n x u, r i ro chéo v i các th tr ng tài s n trong quá trình tái c c u h

th ng ngân hàng thì vi c ki m soát r i ro đ o đ c c ng là m t v n đ n i c m ây qu

th t là m t lo i r i ro r t đáng quan tâm Lo i r i ro này không ch đ t ra cho h th ng

NHTM câu h i v vi c giám sát vi c s d ng đ ng v n c a khách hàng nh th nào cho

ch t ch , mà còn đ t ra cho các nhà nghiên c u nhi u câu h i xung quanh vi c ng n ch n

t n g c lo i r i ro này

2.4 BƠiăh căt ăcu căkh ngăho ngăkép ăTháiăLanăn mă1997

V i b n lo i r i ro trên cùng nhi u b t n trong h th ng, m t nguy c v kh ng ho ng

NH d n đ n kh ng ho ng ti n t t o thành m t cu c kh ng ho ng kép là m t vi n c nh hoàn toàn có th x y ra nh n di n rõ h n nguy c này, ta s tìm hi u v nguyên nhân

c a cu c kh ng ho ng Thái Lan n m 1997 nh là m t minh h a đi n hình

Di n bi n c a m t cu c kh ng ho ng ti n t th ng b t ngu n t m t h th ng tài chính b

áp ch , lưi su t đ c ki m soát d i m c cân b ng đ gi m chi phí cho vay Chính ph

đ ng th i duy trì m t m c thâm h t ngân sách l n, th ng đ c tài tr b i vay n c ngoài Thâm h t ngân sách cao, l m phát gia t ng nh ng t giá h i đoái l i đ c c đ nh i u đó

có ngh a là chính ph ph i s d ng d tr ngo i t đ b o v t giá h i đoái (Beim và

Calomiris, 2001) ó d ng nh là nh ng đi u đư di n ra Thái Lan tr c n m 1997 Ch khác là NH Thái đư b t đ u chính sách t do hóa tài chính t n m 1990 Bên c nh đó, n c này còn ti n hành m t h th ng t giá c đ nh nh m n đ nh tâm lí và thu hút nhà đ u t

n c ngoài V y là Thái Lan đư th c hi n hai trong s ba đi u c a „b ba b t kh thi‟ Trong khi đó, s c ép t ng giá n i t l i th ng tr c đe d a cán cân th ng m i c a Thái Lan Do đó, đ b o v t giá c đ nh, các ngân hàng trung ng Thái đư th c hi n chính sách ti n t n i l ng K t qu là cung ti n t ng gây ra s c ép l m phát Chính sách vô hi u hóa đư đ c áp d ng đ ch ng l m phát, vô hình chung l i đ y m nh các dòng v n n c ngoài ch y vào n n kinh t M t vòng lu n qu n mà n c này không tài nào thoát ra đ c khi c g ng th c hi n „ba đi u không th x y ra đ ng th i‟ Cu i cùng, khi d tr ngo i

h i c n ki t, đ ng th i ng i ta tin r ng chính ph không còn đ kh n ng đ gi cho t giá

c đ nh, nh ng cu c t n công đ u c liên ti p x y ra và sau đó là vi c rút v n đ ng lo t

c a các nhà đ u t t do ng baht m t giá tr m tr ng Ngày 02/07/1997, chính ph bu c

ph i t b t giá h i đoái c đ nh và đ đ ng n i t phá giá Kh ng ho ng ti n t bùng n Tình tr ng bong bóng B S và ch ng khoán c ng là m t trong s nh ng nguyên nhân gây

ra kh ng ho ng Thái Lan C ng trong th i gian đó, do s t ng tr ng cao và liên t c, k t

h p v i ngu n cung tín d ng m r ng c a các đ nh ch tài chính đư d n đ n s đ u c tràn lan vào nhi u lo i tài s n, mà đ c bi t là B S và ch ng khoán Do v y, giá c a các lo i tài

s n này t ng r t nhanh, lên đ n m c cao và không b n v ng Các t ch c tài chính có th

đ nh giá b t c n và cho vay l n h n c n ng su t s n xu t đ i v i các DN Bên c nh đó, lãi

su t cao trong th i gian chính ph b o v t giá bu c các t ch c tài chính l n các đ i

t ng đi vay lâm vào tình th khó kh n, t l n x u gia t ng đ t bi n, thi u h t thanh kho n càng thêm tr m tr ng Hàng lo t công ty tài chính c a Thái Lan phá s n tr c c khi phá giá đ ng baht Và khi đ ng baht b phá giá, trách nhi m n ph i tr tính ra đ ng n i t

c a các kho n n n c ngoài t ng v t, kéo theo s phá s n c a nhi u DN và t ch c tài chính Kh ng ho ng ti n t lúc này đư kéo theo kh ng ho ng ngân hàng và t o thành m t

cu c kh ng ho ng kép

Nh v y, kh ng ho ng kép Thái Lan không ph i bùng n trong m t s m m t chi u mà

nó đư âm , tích l y d n các y u t hi m nguy t lâu Ngoài các nhân t v mô b t n, đó còn là s l n d n c a các ung nh t trong h th ng tài chính Th nh t là lưi su t cao đ

ki m ch l m phát, b o v t giá nh ng l i d n đ n r i ro thanh kho n, n x u gia t ng

Th hai, bong bóng tài s n làm cho th tr ng tài chính phát tri n nhanh chóng gi t o, nên

đ n khi đ v d n đ n h u qu nghiêm tr ng là r i ro chéo c a NH v i các th tr ng B S

và ch ng khoán gia t ng Th ba là r i ro đ o đ c, tâm lí „quá l n đ th t b i‟ d n đ n cho

vay b t c n, thi u ki m soát, ho c do hành vi a thích kinh doanh m o hi m d n đ n gia

t ng r i ro cho h th ng NH

N u các y u t trên là m t trong nh ng nguyên nhân góp ph n t o nên cu c kh ng ho ng

tr m tr ng Thái Lan n m 1997, thì xét h th ng ngân hàng Vi t Nam giai đo n g n đây

c ng đang ti m n nh ng r i ro t ng đ ng nh v y (nh ng r i ro này s đ c nh n di n

và làm sáng t h n Ch ng 3) Tuy nhiên, n u kh ng ho ng Thái Lan b t đ u t kh ng

ho ng ti n t r i d n đ n kh ng ho ng NH thì Vi t Nam, n u xét theo th c tr ng hi n t i,

kh ng ho ng có th x y ra theo chi u h ng ng c l i Kh ng ho ng NH s nhanh chóng

n ra n u không có tái c c u h th ng k p th i, kéo theo đó là kh ng ho ng ti n t , n u không ng n ch n đúng lúc, h u qu khôn l ng có th x y ra là m t cu c kh ng ho ng kép (xem Hình 2.2) M t vi n c nh không h t t đ p mà b t c nhà nghiên c u kinh t nào c ng c n ph i chú Ủ!

Hình 2.2 Ti nătrìnhăx yăraăkh ngăho ngăd ăđoánă ăVi tăNam

vi n c nh v m t cu c kh ng ho ng kép đe d a đ n n n kinh t n c ta khi liên h đ n

cu c kh ng ho ng Thái Lan n m 1997 đư đ a cho chúng ta m t l i c nh báo đáng lo l ng

KH NG

HO NG

TI N T

Ch ngă3

TH CăTR NGăH ăTH NGăNHTMăVI TăNAMăHI NăNAY

Ch ng 3 đi vào phân tích th c tr ng c a h th ng NHTM Vi t Nam nh m tìm hi u nh ng nguyên nhân c b n gây ra tình tr ng b t n cho h th ng hi n nay, đ t đó đ a ra các gi i pháp c n thi t cho quá trình tái c c u M c 3.1 gi i thi u b i c nh hi n t i c a h th ng NHTM, đi m l i nh ng thành t u và h n ch c a h th ng NHTM trong nh ng n m qua

M c 3.2 l n l t nh n di n b n lo i r i ro chính mà h th ng NHTM đang g p ph i, đó là

r i ro thanh kho n, r i ro n x u, r i ro chéo v i các th tr ng tài s n và r i ro đ o

đ c S c n thi t và c p bách ph i tái c c u h th ng NHTM s đ c trình bày M c 3.3

Cu i cùng, M c 3.4 th o lu n v đ nh h ng c a quá trình tái c c u theo ngh a r ng tái c

c u không ch đ n thu n là h p nh t các NH nh

3.1 B iăc nhăhi năt i

Ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam g n đây đư phát tri n khá m nh, ch t

l ng c ng không ng ng đ c nâng lên: t ng tài s n c a các ngân hàng th ng m i t ng

r t nhanh, hi n chi m 1,7 l n GDP c n c, v i qui mô ti n g i vào kho ng 2.400 nghìn t

đ ng và qui mô tín d ng kho ng 2.500 nghìn t đ ng Tuy v y, v i dân s g n 80 tri u

ng i và m c thu nh p bình quân 1.152USD/ng i/n m, đư đ t t i m c thu nh p trung bình th p c a th gi i, thì t l ng i dân s d ng các s n ph m NH v n đang còn r t h n

ch , nh t là d ch v NH hi n đ i Bình quân c n c m i có kho ng 50-60% dân s có tài kho n trong các NHTM, nên còn nhi u d đ a đ phát tri n H n n a, v i s t ng tr ng thu nh p bình quân đ u ng i và s phát tri n c a các DN, đi u này s t o ra th tr ng

đ y ti m n ng cho các NHTM, nh t là th tr ng d ch v NH bán l Bên c nh đó, đây

c ng là m t th tr ng đ y c h i cho các NH n c ngoài Trong nh ng n m g n đây, do

Vi t Nam th c hi n các cam k t qu c t v l nh v c tài chính-ti n t , nh : n i l ng các qui

đ nh đ i v i các t ch c tài chính n c ngoài v vi c m chi nhánh và các đi m giao d ch;

d b các h n ch v huy đ ng ti n g i b ng ti n đ ng Vi t Nam… đư t o cho các ngân hàng n c ngoài và chi nhánh ngân hàng n c ngoài kh n ng m r ng cung c p s n

ph m, d ch v t i Vi t Nam

Không nh ng th , h th ng NHTM Vi t Nam trong th i gian qua còn đ t đ c nh ng k t

qu tích c c v phát tri n d ch v NH Các NH b t đ u quan tâm và t p trung khai thác th

tr ng bán l nh : đ y m nh hi n đ i hóa công ngh NH, phát tri n các lo i hình d ch v

m i đa ti n ích nh máy ATM, Internet banking, home banking, PC banking, mobile banking… i u đó đư đánh d u b c phát tri n m i c a th tr ng d ch v NH t i Vi t Nam, và c ng s là c s đ phát tri n d ch v thanh toán không dùng ti n m t nh m t ng

t tr ng ngu n v n huy đ ng t dân c kho ng 35-40% t ng v n huy đ ng hi n nay lên 60% trong nh ng n m t i

50-M t m t kh quan khác c n đ c nh c đ n là t ng tài s n c a ngành NH Vi t Nam đư t ng

g p 2 l n trong giai đo n 2007-2010 (t 1.097 nghìn t đ ng (t ng đ ng 52,7 t USD) lên 2.690 nghìn t đ ng (128,7 t USD) ) và d báo s t ng lên 3.667 nghìn t đ ng (175,4 t

USD) vào n m 2012 (IMF, 2011) Còn theo đánh giá c a The Banke (2011), Vi t Nam đang n m trong top 10 qu c gia có t c đ t ng tài s n ngành NH nhanh nh t th gi i (xem

Bi u đ 3.1)

Bi uăđ ă3.1 10ăqu căgiaăt ngătr ngăngƠnhăNHănhanhănh t

Ngu n: The Banker Database (2011) Tuy v y, tính hi u qu ho t đ ng c a ngành NH v n ch a t ng x ng v i qui mô c a nó

Hi n nay, h th ng NH Vi t Nam có kho ng 80 NH l n, nh Tuy s NH nhi u nh v y,

nh ng các ch tiêu v phát tri n NH l i ch a cao (xem B ng 3.1) H s s d ng ti n m t trong n n kinh t còn r t l n T l ng i dân có tài kho n NH và h s giao d ch qua NH còn th p Quan tr ng h n n a, ch t l ng và công ngh c a NH Vi t Nam hi n nay v n

ch a đáp ng đ c yêu c u c a qu c t Vi t Nam v n còn áp d ng nh ng chu n m c NH riêng bi t, ch a phù h p v i các tiêu chu n toàn c u

B ngă3.1 X păh ngăphátătri năth ătr ngătƠiăchínhăc aăVi tăNam

vƠăcácăch ătiêuăc uăthƠnh

Th ăh ngăt ngăth ătrênăt ngăs ă139ăqu căgia 65

kh n ng sinh l i, t su t l i nhu n trên v n (ROE) c a các NHTM Vi t Nam n m 2008 là 10,4%, n m 2009 là 12,8%, n m 2010 là 11,6% và n m 2011 kho ng 11% i u đó cho

th y t l l i nhu n c a các NHTM Vi t Nam không cao và đ t th p h n so v i t l lưi ròng trên v n t có c a các NHTM trong khu v c (n m 2008, ROE c a các NHTM trong khu v c ch 4%, nh ng n m 2010 đư t ng lên 14% và n m 2011 kho ng 14,5%)

Ch t l ng tài s n đ c tính b ng t l n x u kho ng 2,16% n m 2010 và t ng lên 3,1%

trong n m 2011 (NHNN, 2012) Nh ng, trong đó có nhi u kho n n x u là n thu c nhóm

5 – n m t v n (chi m t i 47%), đi u này ph n ánh ch t l ng tài s n c a các NHTM Vi t Nam hi n nay là đáng lo ng i T đó, yêu c u tái c c u tài chính đ lành m nh hóa ch t

l ng tài s n c a các NHTM là v n đ c p thi t c n đ t ra trong th i gian t i

Ngoài ra, vi c ch y đua t ng v n đi u l theo Quy t đ nh 141 c a chính ph gây nh

h ng không nh đ n ch t l ng qu n tr c a các NHTM V i qui mô v n t ng r t nhanh

(300-400% trong vòng 3-4 n m), bu c các NHTM ph i t ng t ng tài s n lên t ng ng, trong khi n ng l c qu n lí c p cao c ng nh ch t l ng ngu n nhân l c không đ c c i

ti n đáng k , h th ng k toán không minh b ch, n n t ng công ngh còn h n ch T t c

nh ng đi u đó nh h ng r t l n đ n ch t l ng qu n lí và ch t l ng tài s n c a các NH Bên c nh đó, xoay quanh t l an toàn v n t i thi u (CAR) c ng có nhi u ph c t p Theo

s li u t ng h p c a Bloomberg và VCBS (2011), t l CAR c a các NHTM trong n c

m c khá n, trên 9% (xem Bi u đ 3.2) Tuy nhiên, m c đ c th l i r t khác nhau gi a các NH M t ngh ch lí là các NH có qui mô v n đi u l càng l n thì l i có CAR càng nh CAR c a nhóm các NHTM nhà n c ch m c 6,9% trong khi CAR c a nhóm các NHTM c ph n qui mô nh (3.000 t đ ng) l i m c 26,5% Thêm vào đó, n u phân lo i

n x u theo đúng chu n qu c t và th c hi n trích l p d phòng đ y đ trên s n x u này,

đ m b o v ch t, nên y u kém v qu n tr trong t ng NH, c ng nh qu n tr c a c h

th ng NH và s khi m khuy t v c c u đó đư đ y h th ng NH lún sâu vào khó kh n khi

có các bi n đ ng v mô t s tác đ ng c a các chính sách kinh t trong n c l n nh ng

bi n đ ng đ n t bên ngoài V i th c tr ng nh v y c a các NHTM Vi t Nam, v n đ tái

c c u h th ng NH đ c đ t ra v i s c nóng đang th t s ngày càng t ng

1 Do CAR = V n t có/T ng tài s n có r i ro, nên d phòng t ng s làm gi m l i nhu n lu k , d n t i gi m

3.2 Nh nădi nănh ngăr iăroăc aăh ăth ngăNHTMăVi tăNam

đ u t , t ng đ u t toàn xư h i đư liên t c t ng và duy trì m c cao T l v n/GDP đư

t ng t 35,4% n m 2001 lên 41,9% n m 2010, theo đó, m c bình quân cho c giai đo n

2001-2010 là x p x 41%, so v i 30,7% trong giai đo n 1991-2000, thu c lo i cao nh t khu v c ông Á và ông Nam Á1 V i th tr ng tài chính ch a phát tri n, ngu n v n đ u

t cho n n kinh t v n ch y u d a vào tín d ng NH t ng v n đ u t d i áp l c c a

ch tiêu t ng tr ng kinh t , Vi t Nam đư th c thi nhi u chính sách kích thích t ng tr ng kinh t thông qua n i l ng ti n t và tài khóa trong th i gian dài, theo đó, cung ti n và tín

d ng luôn t ng tr ng m c cao (xem Bi u đ 3.3) H th ng NH luôn tr ng thái t i đa công su t và t ng tr ng quá nóng v i t l tín d ng/GDP c a n n kinh t đang m c cao

so v i khu v c (xem Bi u đ 3.4)

1 N m 2007, t l v n đ u t /GDP c a Vi t Nam ch th p h n so v i Trung Qu c (44,2%), nh ng cao h n nhi u so v i Hàn Qu c (29,4%), Thái Lan (26,8%), Indonesia (24,9%), Malaysia (21,9%), và Philippines (15,3%) Qua các n m, t tr ng này đ u có xu h ng gi m h u h t các n c, trong khi Vi t Nam l i t ng

m nh và luôn duy trì m c cao V s tuy t đ i, n u tính theo giá so sánh 1994, t ng v n đ u t xư h i đư

t ng t 115 nghìn t đ ng (n m 2000) lên 371 nghìn t đ ng (n m 2009), bình quân m i n m t ng 13,9% Riêng n m 2010, v n đ u t xư h i đư t ng 17,1% so v i n m 2009 (Tô Trung Thành, 2011)

Bi uăđ 3.4 T ăl ătínăd ng/GDP,ă2011 (%)

117.7 42.6

27.5

114.3 31.4

106.3 69

V i mô hình t ng tr ng d a vào đ u t theo chi u r ng và s d ng v n đ u t không hi u

qu , chênh l ch đ u t và ti t ki m qu c gia đang ngày càng l n Ti t ki m c a n n kinh t

đư gi m m nh, t 36,3% GDP n m 2006 xu ng còn 27,0% n m 2011 trong khi v n đ u t gia t ng m c cao (chi m 39-44% GDP) Chênh l ch ti t ki m-đ u t c a n n kinh t còn

th hi n chênh l ch l n gi a huy đ ng-tín d ng c a h th ng NH T l tín d ng/huy

đ ng c a Vi t Nam m c r t cao (130,7%) so v i các n c trong khu v c (trung bình kho ng 70-80%) (xem Bi u đ 3.5) T l tín d ng/tài s n c a Vi t Nam (76,6%) hi n c ng

đ ng m c cao nh t so v i các n c ông Nam Á, Trung Qu c và n Rõ ràng là tình

tr ng h th ng NH c ng mình đ cung c p tín d ng qui mô l n cho n n kinh t trong khi

ti t ki m và huy đ ng l i m c th p trong th i gian dài đư đ t h th ng NHTM vào r i ro

l n v thanh kho n

Bi uăđ ă3.5 T ăl ătínăd ng/huyăđ ngăvƠătínăd ng/tƠiăs n, 2011 (%)

Ngu n: BMI (2011) Thêm vào đó là s hi n di n c a r t nhi u NHTM c ph n qui mô nh , qu n tr r i ro kém

và ít theo thông l qu c t khi n thanh kho n h th ng càng khó kh n h n Trong s g n

50 NHTM trong n c thì riêng 12 ngân hàng l n nh t đư chi m đ n h n 80% th ph n, còn

l i kho ng g n 40 NH (80% s NH) chia nhau g n 20% th tr ng nh bé còn l i T ng tài

s n c a c h th ng NH đ t kho ng 3,5 tri u t đ ng và v n đi u l đ t trên 250 nghìn t

đ ng, thì riêng NH qui mô l n nh t đư có t ng tài s n lên t i h n 500 nghìn t đ ng (chi m 14,3%), v i v n đi u l h n 20 nghìn t đ ng (chi m 8%), trong khi r t nhi u NHTM nh

ch có v n đi u l t 2-4 nghìn t đ ng Trong khi các NHTM l n (ph n l n c a nhà n c)

có nhi u u th đ ti p c n v n r nh : (i) s h u s l ng l n trái phi u chính ph đ tái chi t kh u t i NHNN; (ii) đ c Kho b c nhà n c và các T ng công ty nhà n c m tài kho n ti n g i không kì h n v i kh i l ng l n; (iii) làm d ch v gi i ngân v n ODA cho chính ph … thì kh n ng các NH nh có th ti p c n đ c v n giá r t NHNN hay t các doanh nghi p và t p đoàn, t ng công ty l n r t h n ch , theo đó, các NH này ch có th trông ch vào huy đ ng ti n g i ti t ki m t ng i dân và các DN v a và nh

V n đ c a các NH nh không ch là ti p c n v n giá r khó, v n đ còn là ngu n v n huy

đ ng t th tr ng 1 (t t ch c kinh t và cá nhân) ch y u l i là ng n h n (do ng i dân

v n ch a có ni m tin vào giá tr ti n đ ng), kh n ng qu n tr r i ro c a các NH này còn

y u kém, nh ng l i theo đu i m c tiêu t ng tr ng nhanh b ng vi c m r ng qui mô tín

d ng m c r t cao, và t p trung vào nh ng ngành có r i ro l n nh cho vay dài h n khu

v c B S R i ro v kì h n khi n các NH này luôn g p v n đ v thanh kho n, s n sàng

ch p nh n huy đ ng m c lưi su t cao b ng b t kì giá nào, và t đó luôn kích ho t các cu c đua lưi su t liên miên làm méo mó th tr ng và lôi kéo c nh ng NH l n vào cu c trong

n l c giành gi t khách hàng th tr ng qui mô còn nh bé

Khó kh n v thanh kho n th t s đư khi n nhi u NH điêu đ ng Nh ng khó kh n này th

hi n rõ nh ng cu c đua lưi su t không ch th tr ng 1 mà còn th tr ng liên ngân hàng (LNH) Huy đ ng th tr ng 1 tr nên r t khó kh n, đ n m c ng i g i ti t ki m có th

m c c lưi su t v i NH Trong n m 2011, có nh ng lúc, lưi su t huy đ ng t dân c lên t i 20%, áp d ng cho kho n ti t ki m t i thi u 100 tri u đ ng trong th i h n 1 tháng Ch cho

đ n khi NHNN có bi n pháp c ng r n, vi c huy đ ng v t tr n lưi su t m i t m d ng và

l ng xu ng Ngoài ra, s thi u thanh kho n tr m tr ng đư bu c m t s NH ph thu c cao vào

th tr ng LNH, đ n m c lưi su t LNH qua đêm đư b đ y lên t i h n 20% trong kho ng th i gian đ u tháng 10/2011 M t s NH cá bi t g p v n đ nghiêm tr ng v thanh kho n đư ch p

nh n tr lưi su t ng n h n cao h n lưi su t dài h n nh m huy đ ng v n b ng m i giá

Tuy nhiên, vi c ngân hàng nhà n c s d ng quá nhi u các bi n pháp hành chính phi kinh

t can thi p tr c ti p vào th tr ng (nh qui đ nh tr n lưi su t huy đ ng 14% vào ngày 07/09/2011); cùng m t s qui đ nh không theo thông l qu c t (nh qui đ nh h n ch tín

d ng t th tr ng 2, qui đ nh h n ch c p tín d ng cho vay1) hay qui đ nh c ng nh c v

h n ch cho vay trung và dài h n,… l i khi n th tr ng tr nên méo mó không bình

th ng Theo đó, các m c lưi su t các kì h n h u nh ngang nhau, lưi su t dài h n b ng

ng n h n, không có đ ng cong lưi su t chu n, đ ng th i hi n t ng lách lu t hay khuy n

mãi kích ho t cho nh ng cu c đua lưi su t làm bi n d ng các quan h huy đ ng, đ o đ c kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i suy gi m tr m tr ng… Các bi n pháp này trong

3.2.2 R iăroăn ăx u

N x u chung c a h th ng NH n m 2011 vào kho ng 75 nghìn t đ ng, m c 3,3% t ng

d n , cao h n so v i m c 2,16% vào cu i n m 2010 (Bi u đ 3.6) N x u c a các NHTM nhà n c t ng đ n 66,18% so v i cu i n m 2010, cao h n m c t ng n x u c a các NHTM c ph n (44,29%) và nhóm NH liên doanh, 100% v n n c ngoài (59,23%) (T ng c c Th ng kê, 2011) Trong đó, đáng chú Ủ là n x u c a Vietcombank chi m đ n 3,47% t ng d n , c a NH Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam (Agribank) là 6,67% ó là ch a tính đ n m t l ng l n v n c a t ch c tín d ng đ u t vào trái phi u

Ngu n: T ng h p t báo cáo c a VCBS và s li u c a NHNN (2012)

C ng c n ph i nói r ng, các m c n x u này đ c tính theo chu n m c phân lo i n và trích l p d phòng r i ro c a Vi t Nam, còn theo chu n m c qu c t , n x u đang m c cao h n nhi u do nh ng khác bi t v qui đ nh ch t l ng tài s n gi a Chu n m c K toán

Vi t Nam (VAS) và Chu n m c Báo cáo Tài chính Qu c t (IFRS) c ng nh s thi u minh

b ch trong thông tin Theo c nh báo c a t ch c đánh giá tín nhi m có uy tín Fitch Rating,

đ n h t n m 2011, t l n x u c a h th ng NH Vi t Nam đư lên t i h n 13% T t nhiên, xung quanh các Ủ ki n này còn có s khác nhau v các tiêu chí phân lo i n và đánh giá n

x u c a NHTM Trên th c t , NHNN đư ban hành Quy t đ nh 493/2005 qui đ nh v vi c phân lo i n , trong đó bao g m phân lo i theo đ nh l ng ( i u 6) và đ nh tính ( i u 7) (xem Ph l c 1) nh ng ch có m t vài NH l n nh Agribank, Vietcombank, BIDV th c

hi n vi c phân lo i n theo đ nh tính M t s NHTM ch a xây d ng đ c h th ng x p

h ng tín d ng n i b th c s tiên ti n đ áp d ng ph ng pháp phân lo i này Có th vì áp

d ng cách th c phân lo i n đ nh tính mà t l n x u c a các NH nh Vietcombank, Agribank… tr nên cao h n h n so v i các NHTM còn l i Tuy v y, b n thân Quy t đ nh

493 c ng c n đ c s a đ i, hoàn ch nh đ áp d ng t t h n trong th c t

Ngoài ra, các NHTM Vi t Nam ch x p ph n n đ n h n không tr đ c vào n x u, trong khi ph n còn l i v n là n đ tiêu chu n Trong khi đó, theo chu n qu c t , n u ph n n

đ n h n không tr đ c thì toàn b kho n n ph i đ c x p vào n x u Ví d , theo chu n

m c qu c t , NH có 100 đ ng, cho vay 10 đ ng nh ng không thu h i đ c thì toàn b s

ti n này đ c xem là n x u và ph i trích l p d phòng r i ro 100 đ ng Nh ng, nhi u

NHTM trong n c ch xem 10 đ ng ch a thu h i đ c là n x u và trích l p d phòng con

s này Hi n nay, ch có m t vài NHTM phân lo i n x u theo đúng chu n qu c t

Thêm vào đó, m t s NHTM Vi t Nam còn s d ng nghi p v gia h n n đ gi m t l n

x u c a mình (do qui đ nh n gia h n không đ c tính vào n x u) Nhi u NH h n ch phân lo i n xu ng nhóm 3-5 đ tránh trích l p d phòng r i ro tín d ng, nh m t ng l i nhu n T các lí do trên d n đ n có s chênh l ch l n gi a phân lo i n x u theo chu n trong n c và chu n qu c t N u không x lí đ c v n đ này thì đây s là m t rào c n không th v t qua đ i v i quá trình tái c c u h th ng NH

S thi u v ng các chu n m c k toán còn d n đ n các kho n vay x u ti p t c đ c gia h n

M t ph n là b i ng i ta e ng i r i ro chính tr khi ph i tuyên b dùng ti n thu c a dân đ

c u v t NH phá s n Và ph n n a là do các ông ch NH c ng nh chính ph mu n duy trì

m t NH nào đó đ c p v n cho m t nhóm l i ích ho c m t b ph n kinh t nào đó b ng

m i giá cho đ n lúc nào có th i u không may là, cùng v i vi c chu n m c k toán không rõ ràng, th ng nh t là vi c khó nh n ra và có hành đ ng k p th i đ i v i m t NH có

v n đ i u này th ng d n t i s tích t các tài s n x u trong các NH, làm t ng kh n ng

đ v cho toàn h th ng, đ r i ng i ta l i càng tìm cách che đ y và t đó vòng xoáy che

gi u-tích t tài s n x u-che gi u càng ngày càng t ng mưnh li t cho đ n lúc s p đ c h th ng

M t khác, nguyên nhân khách quan c a tình tr nh n x u gia t ng là khó kh n kinh t cùng chính sách ti n t th t ch t t tháng 02 theo tinh th n c a Ngh quy t 11 Trong n m 2011,

ph n l n các DN đ u đ i m t v i giá các y u t đ u vào t ng cao, lưi su t NH v t ng ng

ch u đ ng, th tr ng đ u ra khó kh n do kinh t suy thoái… nên đư ph i c t gi m s n

xu t, sa th i lao đ ng và ch p nh n thua l Theo B KH T (2011), đư có kho ng 4,7 nghìn DN ph i gi i th v i t ng s v n đ ng kí kinh doanh kho ng 34 nghìn t đ ng

Tuy nhiên, nguyên nhân c b n v n xu t phát t đi u hành chính sách v mô và cách hành

x c a các NHTM B n thân c a vi c t ng tín d ng quá nhanh trong th i gian ng n (xem

Bi u đ 3.3) đi kèm v i s t ng tr ng quá nóng (đ c bi t là c n s t cho vay B S và

ch ng khoán giai đo n 2006-2007) c a các NH nh m đ m b o m c tiêu l i nhu n trong khi qu n tr r i ro và n ng l c giám sát y u kém và ch a phát tri n k p đư là m t nguy c r t

l n đ i v i r i ro n x u

Trong khi đó, vi c giám sát c a NHNN còn b t c p, thi u các công c ph c v cho giám sát an toàn v mô và giám sát an toàn vi mô, nh t là đ i v i giám sát d a trên r i ro, NHNN v n ch a có qui đ nh v ho t đ ng qu n tr r i ro trong n i b các NH c ng nh

vi c đánh giá chi n l c qu n tr r i ro c a các NH H qu là ch t l ng tài s n c a h

th ng nói chung gi m xu ng nhanh chóng, và r t d chuy n thành n x u khi đi u

ki n kinh t g p khó kh n b t l i

Hi n nhiên, n x u luôn chi m v trí tr ng tâm trong k ho ch „Tái c c u h th ng NH‟

c a chính ph Tuy nhiên, mu n minh b ch hóa tình hình tài chính c a các NHTM, mu n

x lí n x u m t cách tri t đ , l i c n có ti n S ti n này có ph i đ n t chính ngân sách nhà n c? Ta có th nh c l i kinh nghi m x lí NH trong giai đo n 1999-2007 Vào giai

đo n đó, có 17 NH c ph n b sáp nh p và gi i th x lí 17 ngân hàng này, NHNN đư

ph i chi 1.500 t đ ng t ngu n ti n cung ng đóng c a m t s NH và tái c p v n cho

nh ng NH th c hi n c c u l i Nh ng hi n nay, s l ng NHTM đư t ng v t so v i n m

2007 và s ti n đ tái c c u c ng s l n h n r t nhi u N u dùng ti n ngân sách ch c ch n

s không kh thi vì ngân sách đư thâm th ng quá l n (tính đ n h t n m 2011, thâm h t