Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế. Môi trường gắn liền với con người, những yếu tố của môi trường ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp đến sức khoẻ, sự phát triển của giống nòi. Nhưng hiện nay môi trường đang có những thay đổi bất lợi cho con người, đặc biệt là những yếu tố mang tính chất tự nhiên như là đất, nước, không khí, hệ động thực vật. Môi trường ngày càng suy thoái và có những biến động cực kì phức tạp như: hạn hán, lũ lụt, sạt lở đất, xâm thực của thuỷ triều, sóng thần, động đất,...Tình trạng môi trường thay đổi và bị ô nhiễm đang diễn ra trên phạm vi mỗi quốc gia cũng như trên toàn cầu. Chưa bao giờ môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng như bây giờ, ô nhiễm môi trường đang là vấn đề nóng hổi trên toàn cầu.
Trang 2MỤC LỤC
Tên SKKN, tên tác giả, môn,
Tên SKKN, tên tác giả, môn,
Phần II: Giải pháp
Trang 5, 6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19
Phần III: Kết luận Trang 20, 21, 22, 23
Nhận xét đánh giá của hội đồng
giả và
Trang 3PHẦN I: THỰC TRẠNG
Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh conngười, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của conngười như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế
Môi trường gắn liền với con người, những yếu tố của môi trường ảnh hưởng trực
trường đang có những thay đổi bất lợi cho con người, đặc biệt là những yếu tốmang tính chất tự nhiên như là đất, nước, không khí, hệ động thực vật Môitrường ngày càng suy thoái và có những biến động cực kì phức tạp như: hạn
môi trường thay đổi và bị ô nhiễm đang diễn ra trên phạm vi mỗi quốc gia cũngnhư trên toàn cầu Chưa bao giờ môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng như bâygiờ, ô nhiễm môi trường đang là vấn đề nóng hổi trên toàn cầu
Ở Việt Nam trong những năm đầu thực hiện đường lối đổi mới, vì tậptrung ưu tiên phát triển kinh tế và cũng một phần do nhận thức hạn chế nên việcgắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường chưa chú trọng đúng mức Môitrường sinh thái ở một số địa phương bị ô nhiễm nghiêm trọng Đó là các ônhiễm về nước thải, rác thải sinh hoạt, rác thải y tế, không khí, tiếng ồn Nhữngnăm gần đây, dân số ở các đô thị tăng nhanh khiến hệ thống cấp thoát nướckhông đáp ứng nổi và xuống cấp nhanh chóng Nước thải, rác thải sinh hoạt (vô
cơ và hữu cơ) ở đô thị hầu hết đều trực tiếp xả ra môi trường mà không có bất
kỳ một biện pháp xử lí nào ngoài việc vận chuyển đến bãi chôn lấp Theo thống
kê của cơ quan chức năng, mỗi ngày người dân ở các thành phố lớn thải ra hàngnghìn tấn rác; các cơ sở sản xuất thải ra hàng trăm nghìn mét khối nước thải độchại; các phương tiện giao thông thải ra hàng trăm tấn bụi, khí độc Vấn đề nàyngày càng trầm trọng, đe doạ trực tiếp sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững, sựtồn tại, phát triển của các thế hệ hiện tại và tương lai
Những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương,chính sách về bảo vệ môi trường, điển hình là Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày15/11/2004 của Bộ Chính trị (Khoá IX) về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.Theo Nghị quyết số 41 của trungương ngày 15-11 – 2004 của bộ chính trị về môi trường trong thời kỳ công
Trang 4nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước đã chỉ rõ: Đưa nội dung giáo dục bảo vệ môitrường, sách giáo khoa của hệ thống giáo dục quốc dân, tăng dần thời lượng tớihình thành môn học chính khoá đối với cấp học phổ thông Xuất phát từ quanđiểm chỉ đạo trên, giáo dục bảo vệ môi trường được Bộ Giáo Dục Đào tạo đã rachỉ thị về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường xác định nhiệm
vụ trọng tâm từ nay đến 2010 cho giáo dục phổ thông là trang bị cho học sinhkiến thức, kĩ năng về môi trường và bảo vệ môi trường bằng hình thức phù hợptrong các môn học và thông qua các hoạt động ngoại khoá, xây dựng mô hìnhnhà trường xanh-sạch-đẹp phù hợp với các vùng, miền
Thực tế tại địa phương tôi nhận thấy ý thức của người dân nói chung vàhọc sinh trường THCS Tam Hưng nói riêng về bảo vệ môi trường chưa cao,chưa có ý thức trong việc giữ gìn vệ sinh và bảo vệ môi trường chung Bên cạnh
sự ảnh hưởng của lượng khí thải, rác thải từ các nhà máy, tình trạng vứt rác bừabãi trên sân trường, ao, hồ, kênh, mương vẫn phổ biến rộng rãi trong người dân
và học sinh Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến mỹ quan, cũng như ảnhhưởng đến sức khoẻ người dân nói chung và học sinh nói riêng
Hiện nay ở cấp học trung học cơ sở giáo dục bảo vệ môi trường chưa phải
là môn học chính khoá; Đặc biệt môn Hóa học chưa có chương trình tích hợpgiáo dục bảo vệ môi trường Trong công tác giảng dạy nhiều giáo viên chưa chú
ý tích hợp vấn đề bảo vệ môi trường trong tiết dạy, thậm chí bản thân còn không
xử lí hóa chất trước khi thải ra ngoài môi trường Vì vậy kiến thức về môitrường, bảo vệ môi trường trong học sinh còn hạn chế, các em chưa thực sự hiểuhết được những tác hại khôn lường mà từ việc ô nhiễm môi trường gây ra
Xuất phát từ thực tế đó, bám sát vào chương trình dạy học, tôi nhậnthấy: Môn Hóa học ở trường trung học cơ sở có khả năng tích hợp các nội dunggiáo dục bảo vệ môi trường bởi lẽ Hóa học là khoa học nghiên cứu các chất, sựbiến đổi và ứng dụng của chúng Thông qua giảng dạy môn Hóa học, giáo viên
có thể cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về môi trường, sự ô nhiễmmôi trường… tăng cường sự hiểu biết về mối quan hệ tác động qua lại giữa conngười với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sản xuất, góp phần hình thành ởhọc sinh ý thức và đạo đức mới đối với môi trường từ đó có thái độ và hànhđộng đúng đắn để bảo vệ môi trường
Trang 5PHẦN II GIẢI PHÁP
Nước ta có khoảng 23 triệu học sinh, sinh viên các cấp và gần một triệugiáo viên, cán bộ quản lí và cán bộ giảng dạy Việc trang bị các kiến thức về môitrường, kĩ năng bảo vệ môi trường cho số đối tượng này là cách nhanh nhất làmcho gần một phần ba dân số hiểu biết về môi trường Đây cũng chính là lựclượng xung kích, hùng hậu nhất trong công tác tuyên truyền bảo vệ môi trườngcho gia đình và cộng đồng dân cư của khắp các địa phương cả nước
Để góp phần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về môi trườngtrong toàn xã hội, giáo viên phải trang bị cho học sinh một hệ thống kiến thứctương đối đầy đủ về môi trường và kỹ năng bảo vệ môi trường Các em phảihiểu ô nhiễm môi trường là làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêuchuẩn môi trường, làm thay đổi trực tiếp hoặc gián tiếp tới các đặc tính vật lí,hóa học, sinh học… của bất kì thành phần nào trong môi trường Chất gây ônhiễm chính là nhân tố làm cho môi trường trở nên độc hại hoặc có tiềm ẩnnguy cơ gây độc hại, nguy hiểm đến sức khỏe con người và sinh vật trong môitrường Từ đó ý thức được rằng giữ gìn bảo vệ môi trường sống phải từ các hoạtđộng bình thường, ngay trong lớp học, giờ chơi, lúc nghỉ ngơi, sinh hoạt tronggia đình, nơi công cộng, xa hơn nữa lúc làm việc trên đồng ruộng, trồng rừng,trong nhà máy công sở và có khả năng cải tạo môi trường xung quanh bằngnhững việc làm đơn giản mà hiệu quả, cũng có thể nảy sinh những ý tưởng mới
mẻ về bảo vệ môi trường trong học sinh Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trườngcho học sinh thông qua một số bài dạy trong môn Hóa học là việc làm có tácdụng rộng lớn, sâu sắc và bền vững Muốn thực hiện được điều đó giáo viênnên sử dụng ba giải pháp lớn sau:
1 Giải pháp thứ nhất là khâu lựa chọn nội dung tích hợp:
Giáo viên cần xác định nội dung kiến thức bảo vệ môi trường mục tiêutích hợp, địa chỉ tích hợp vào bài giảng sao cho hợp lí, hài hòa, thống nhất bởikiến thức giáo dục bảo vệ môi trường không phải muốn đưa vào bài học nàocũng được, mà phải căn cứ vào nội dung của bài học có liên quan với vấn đềmôi trường mới có thể tích hợp được Dưới đây là nội dung chương trình tíchhợp mà bản thân tôi đã lựa chọn vận dụng vào giảng dạy:
Môn Bài Tên bài Nội dung giáo dục
Trang 6- HS biết cách sử dụng chất thích hợp,tránh gây hại cho người và gây ônhiễm môi trường.
4
con người và các sinh vật khác
Sự lan tỏa của chất
- Ý thức không đổ hóa chất bừa bãigây hại môi trường
- Trong tự nhiên, dưới tác động củacon người một số chất bị biến đổi gâytác hại tới môi trường và con người
- Trong đời sống, trong công nghiệpkhi sử dụng các phản ứng hóa học đểsản xuất một số chất đôi khi tạo ra cảnhững sản phẩm không mong muốngây ô nhiễm môi trường
- Vai trò của oxi trong quá trình hôhấp, sự sống của con người và môitrường
- Khí oxi phản ứng với một số chấtkhác tạo ra một số chất gây hại chomôi trường, gây độc cho cơ thể người
25
Sự oxi hóa- Phảnứng hóa hợp- Ứng dụng của oxi
- Tạo môi trường không khí trongsạch bằng cách tạo ra nhiều khí oxi-trồng nhiều cây xanh
28
Không khí sự cháy
- Ô nhiễm không khí, ảnh hưởng của
ô nhiễm không khí đến sức khỏe conngười
36
Nước
- Ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởngcủa ô nhiễm nước đến sức khỏe conngười Biện pháp bảo vệ môi trườngnước
Trang 7học 9
2
Một số oxit quantrọng
-Tiết 1: CaO có vai trò quan trọngtrong việc cải tạo môi trường, trunghòa axit dư,
- Tiết 2: Ô nhiễm không khí, tạo ramưa axit
trọng
- Mưa axit, ô nhiễm nguồn nước,nguồn đất do chất thải sản xuất axitsufuric
- Dùng phân bón không hợp lý quáliều lượng có thể dẫn đễn ô nhiễm đấtnông nghiệp, nguồn nước, gây nhiễmđộc cho nông sản, thực phẩm người
và gia súc Biện pháp hạn chế sự ônhiễm
của kim loại
- Tác hại của một số kim loại với cơthể người, ảnh hưởng của một số kimloại nặng với môi trường
18
nguồn đất do khai thác quặng boxit
thép
- Chất thải công nghiệp, khí thải côngnghiệp, tác nhân gây ô nhiễm nguồnnước tự nhiên
21
Sự ăn mòn kimloại và bảo vệ kimloại không bị ănmòn
- Ô nhiễm không khí do sơn mạ kimloại
26
Clo
- Khả năng diệt khuẩn của nước clo.Chất thải công nghiệp trong quá trìnhđiều chế các hợp chất của clo
cacbon
- Hiệu ứng nhà kính; ô nhiễm môitrường do dùng than để đunnấu, nhiệt điện
Trang 836 Metan
- Khí Metan được sử dụng trong cuộc
môi trường
- Chất độc gây ô nhiễm môi trường vàgây hại cho sức khỏe con người, độngvật
thiên nhiên
- Hiện tượng dầu loang gây ô nhiễmmôi trường Đề xuất biện pháp khắcphục về cách khai thác và vậnchuyển
41
tác nhân gây mưa axit
2 Giải pháp thứ hai là khâu chuẩn bị, sử dụng các thiết bị, đồ dùng:
Ai cũng biết 60% chất lượng giờ dạy phụ thuộc vào khâu chuẩn bị, chỉ có40% thuộc kinh nghiệm và tài năng sư phạm của từng người Thiết bị đồ dùngdạy học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảng dạy, nhất là giảng dạy bộmôn Hoá học trong các nhà trường phổ thông Có thể nói rằng các thiết bị, đồdùng dạy học là một bộ phận cấu thành, không thể thiếu được trong cách tổ chứcdạy học Thiết bị dạy học vừa là công cụ, là phương tiện, vừa là đối tượng củanhận thức Nó là thành tố không thể thiếu được của quá trình sư phạm, nó gópphần quyết định đến chất lượng giờ dạy Giáo viên nên sử dụng máy chiếu đểkhai thác các tư liệu về môi trường Quan trọng nhất là giáo viên phải biết chọnlựa các tranh ảnh, clip, phóng sự có nội dung giáo dục môi trường sinh độngphong phú về số lượng, hình ảnh âm thanh tốt sẽ có tác dụng gây ấn tượng sâusắc nhất cho học sinh
3 Giải pháp thứ ba là phương pháp tích hợp:
Vấn đề quyết định chất lượng hiệu quả giờ dạy đó là cách dạy Bác Hồnói: “Dạy học phải nhẹ nhàng, cởi mở, vui vẻ động viên, thuyết phục bằng tìnhcảm, bằng tài trí chuyên môn của mình” Hiện nay người ta nói nhiều tới yêu
Trang 9cầu 4 T đối với người giáo viên đó là Tầm – Tâm – Tài – Trí Trước hết ngườithầy giáo phải có cái “tầm”, đó là tầm hiểu biết đối với chương trình và nội dungsách giáo khoa Tầm hiểu biết về vấn đề ô nhiễm hiện nay Học sinh sẽ rất ngạcnhiên, hứng thú và khâm phục sự hiểu biết của thầy Cái “Tâm” của người thầychính là tâm hồn trong sáng cao đẹp, là lòng thương yêu thông cảm, là tráchnhiệm, là sự tận tình với học sinh thông qua sự toàn tâm toàn ý với bài giảng.Hiện nay, một số người trong một số môn coi công việc giảng dạy như một côngviệc kiếm sống thường nhật cốt hoàn thành khối lượng công việc để không viphạm, không bị lãnh đạo chê trách chứ không gửi gắm tâm hồn tình cảm mìnhvào công việc Vì vậy nhiều tiết dạy khô cứng, không khí làm việc căng thẳnggiữa thầy và trò Còn “tài” và “trí” là tài năng trí tuệ Đó là 2 yêu cầu không thểthiếu đối với người dạy học Đó là năng lực về nghiệp vụ sư phạm, năng lực cábiệt hoá, khái quát hoá, hệ thống hoá kiến thức bài giảng; là năng lực xử lý cáctình huống sư phạm muôn màu muôn vẻ nảy sinh trong quá trình giảng dạy
Tùy điều kiện từng bài giáo viên có thể sử dụng một số phương pháp sau
để tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong phạm vi một tiết học:phương pháp giảng dạy dùng lời (minh họa, giảng giải, kể chuyện, đọc tài liệu);Phương pháp thảo luận, nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp sử dụng các thínghiệm, các tài liệu trực quan trong giờ dạy; Phương pháp khai thác các kiếnthức về giáo dục bảo vệ môi trường từ những bài thực hành thí nghiệm trongphòng thí nghiệm, thậm chí từ những bài kiểm tra thường xuyên và định kì.Giáo viên có thể sử dụng các hình thức lồng ghép: lồng ghép toàn phần, lồngghép một hoặc nhiều bộ phận, lồng ghép liên hệ mở rộng bài học Tùy thuộcđiều kiện, mục tiêu bài học, cấu trúc nội dung bài học để có thể lựa chọn hìnhthức lồng ghép phù hợp đem lại hiệu quả giáo dục cao nhất
Tôi thiết nghĩ với sự kết hợp hài hòa giữa các giải pháp trên thì việc tíchhợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường với nội dung bài dạy sẽ thành công
Và còn giúp bài dạy trở nên sinh động, ấn tượng và tạo hứng thú cho việc họctập của học sinh hơn
Trong bài viết này, tôi xin trình bày một số ví dụ về bài dạy mà bản thântôi đã áp dụng tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường:
BÀI 28: KHÔNG KHÍ SỰ CHÁY
Trang 10- Giáo viên chọn nội dung tích hợp: thế nào là ô nhiễm không khí, nguyên nhân, ảnh hưởng của ô nhiễm không khí đến sức khỏe con người, biện pháp bảo vệ không khí trong lành tránh ô nhiễm vào phần 3 tiết 1 của bài.
- Giáo viên chuẩn bị trước một clip có nội dung về nguyên nhân, thực trạng ô nhiễm, tác hại của ô nhiễm không khí Giáo viên sử dụng phương tiện là máy chiếu
- Phương pháp sử dụng:
( Một số hình ảnh sau được cắt ra từ clip)
Trang 12
Phần lời dẫn của clip: “Trong một công bố mới đây, Tổ chức Y tế thế giới WHO
ước tính, năm 2012 có tới 7 triệu ca tử vong liên quan tới ô nhiễm không khí trên toàn cầu Trong đó, 3,3 triệu ca tử vong bắt nguồn từ ô nhiễm trong nhà, còn ô nhiễm ngoài trời cướp đi 2,6 triệu sinh mạng, tập trung tại các quốc gia
có thu nhập thấp và trung bình ở Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương WHO xác nhận không khí ô nhiễm đang trở thành nguy cơ môi trường lớn nhất đe dọa sức khỏe toàn cầu khi dẫn ra thống kê, cứ 8 ca tử vong thì có một ca liên quan tới vấn đề ô nhiễm Tiến sĩ Maria Neira từ WHO cho biết, rủi ro từ ô nhiễm không khí đã vượt xa hiểu biết của chúng ta nghĩ tới trước đây, đặc biệt là đối với các bệnh tim mạch và đột qụy Theo bà, bằng chứng này báo hiệu sự cấp thiết phải có hành động phối hợp để làm trong sạch môi trường mà chúng ta hít thở hàng ngày, giảm thiểu ô nhiễm không khí có thể cứu hàng triệu sinh mạng mỗi năm"
+ Học sinh quan sát, lắng nghe thảo luận nhóm trả lời câu hỏi:
- Câu hỏi 1: Thế nào là ô nhiễm không khí? Hậu quả của ô nhiễm không
khí?
- Câu hỏi 2: Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí?
- Câu hỏi 3: Các biện pháp bảo vệ không khí trong lành tránh ô nhiễm
+ Học sinh các nhóm báo cáo, bổ sung nêu bật được:
* Ô nhiễm không khí là sự thay đổi lớn trong thành phần của không
khí hoặc có sự xuất hiện các khí lạ làm cho không khí không sạch, có sự tỏa mùi, làm giảm tầm nhìn xa, gây biến đổi khí hậu, gây bệnh cho con người và sinh vật
* Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí:
1 Do các hiện tượng tự nhiên gây ra: núi lửa, cháy rừng
CO2, CO, SO2, các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than, bụi, quá trình thấtthoát, rò rỉ trên dây truyền công nghệ, các quá trình vận chuyển các hóa chất bayhơi, bụi
nhiên liệu động cơ: CO, CO2, SO2, Các bụi đất đá cuốn theo trong quá trình dichuyển
4 Sinh hoạt: chủ yếu là các hoạt động đun nấu sử dụng nhiên liệu
* Biện pháp bảo vệ không khí trong lành tránh ô nhiễm : Bảo vệ rừng,trồng rừng, trồng nhiều cây xanh: cản bụi, điều hòa thành phần không khí; Sử
Trang 13dụng các nguồn năng lượng tự nhiên; Tuyên truyền cho mọi người cùng có ýthức bảo vệ bầu không khí
+ Giáo viên nhận xét bổ sung
BÀI 36: NƯỚC
- Giáo viên chọn nội dung tích hợp: thế nào là ô nhiễm nguồn nước, nguyên nhân, ảnh hưởng của ô nhiễm nguồn nước đến sức khỏe con người, biện pháp bảo vệ nguồn nước
- Muốn tích hợp tốt nội dung giáo dục môi trường thông qua bài này: GV nên chuẩn bị trước một clip có nội dung về nguyên nhân, thực trạng ô nhiễm Giáo viên sử dụng phương tiện là máy chiếu
- Sau khi học sinh học xong phần II - Tính chất của nước, Học sinh nêu được vaitrò của nước trong đời sống và sản xuất, giáo viên chiếu clip:
(Hình sau được cắt ra từ clip).
+ HS xem clip
+ HS thảo luận nhóm tìm: nguyên nhân, hậu quả của việc ô nhiễm nguồn nướchiện nay và đề ra các giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm
+ Học sinh báo cáo, bổ sung cho nhau
* Một số nguyên nhân chính gây ô nhiễm nguồn nước:
1 Ảnh hưởng do hoạt động sống của con người.
- Rác thải, nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư xả vào kênh rạch chưa qua xử lý