Đề tài Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụngGiải pháp sử dụng lược đồ ( bản đồ) để nâng cao hiệu quả học tập lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 - 1975 của học sinh lớp 5

Giải pháp của tôi là sử dụng một số bản đồ giáo khoa điện tử để dạy diễn biến cácchiến dịch của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vào một số bài học lịch sử ViệtNam lớp 5 giai đoạn kh

6 Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả 11

Người nghiên cứu: Nguyễn Ngọc Hưng

GV Trường Tiểu học An Hiệp số 2 - Xã An Hiệp - TuyAn - Phú Yên

MUÏC LUÏC

TÊN ĐỀ TÀI:

“GIẢI PHÁP SỬ DỤNG LƯỢC ĐỒ (bản đồ)

ĐỂ NÂNG CAO HIỂU QUẢ HỌC TẬP LỊCH

SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1858 –1975

CỦA HỌC SINH LỚP 5”

I TÓM TẮT:

Môn tự nhiên xã hội ở Tiểu học nói chung và môn Lịch sử lớp 5 nói riêng nócung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản và ban đầu về các sự vật, sự kiện, hiệntượng và mối quan hệ giữa chúng trong tự nhiên, con người và xã hội, về cách vậndụng kiến thức đó trong đời sống và sản xuất Cùng với môn Tiếng Việt và Toán học,môn lịch sử là một trong những môn quan trọng nhất trong chương trình tiểu học Trong dạy học lịch sử, đảm bảo tính trực quan là một trong những nguyên tắc hàngđầu có ý nghĩa quan trọng nằm tạo biểu tượng lịch sử cụ thể và khắc phục tình trạng

“hiện đại hoá” lịch sử cho học sinh Trong đó, bản đồ giáo khoa là một trong những đồdùng trực quan được sử dụng phổ biến trong dạy học lịch sử

Học sinh chưa thực sự chủ động, chưa tích cực trong giờ học lịch sử (chủ yếu lànghe, ghi, đọc sách giáo khoa) Với yêu cầu phát triển khoa học kỹ thuật ngày càngnhanh, diễn ra từng ngày, từng giờ đòi hỏi con người phải chủ động, tích cực, sáng tạo

để thích ứng được sự phát triển của xã hội Vì vậy, yêu cầu đặt ra cho nghành giáo dục

“Đào tạo ra những con người có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp,lao động tự chủ, sáng tạo, có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu CNXH, sốnglành mạnh, đáp ứng được nhu cầu phát triển đất nước ở thế kỉ XXI ”

Bản đồ giáo khoa điện tử trong dạy học lịch sử đem lại cho học sinh biểu tượng

về quá khứ đã làm chỗ dựa vững chắc cho học sinh dần dần nắm được những nét kháiquát, điển hình tạo nên đặc trưng của nội hàm khái niệm Nó là phương tiện có hiệuquả để hình thành các khái niệm lịch sử, giúp cho học sinh nắm được những quy luậtcủa sự phát triển xã hội Đồng thời, nó còn giúp học sinh nhớ kỹ, nhớ lâu, hiểu sâunhững hình ảnh, những kiến thức lịch sử thu nhận được

Giải pháp của tôi là sử dụng một số bản đồ giáo khoa điện tử để dạy diễn biến cácchiến dịch của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vào một số bài học lịch sử ViệtNam lớp 5 giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp 1858-1975 thay vì chỉ sử dụngcác lược đồ, bản đồ tĩnh trong sách giáo khoa và coi đó là nguồn cung cấp thông tingiúp học sinh nắm rõ bản chất sự kiện, hiện tượng lịch sử Bản đồ giáo khoa điện tửtrong dạy học lịch sử là một dạng bản đồ giáo khoa điện tử, tuy nhiên nó được xâydựng với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, tạo nên yếu tố “điện tử” của bản đồ giáokhoa điện tử

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương: hai lớp 5 trường tiểu học

An Hiếp số 1 Lớp 5A là lớp thực nghiệm và lớp 5B là lớp đối chứng Lớp thựcnghiệm được thực hiện giải pháp thay thế khi dạy các bài 1, bài 20 (lịch sử lớp 5 ViệtNam từ năm 1858 đến năm 1975 ) Kết quả cho thấy tác động đã có ảnh hưởng rõ rệtđến kết quả học tập của học sinh: lớp thực nghiệm đã đạt kết quả học tập cao hơn sovới lớp đối chứng Điểm bài kiểm tra đầu ra của lớp thực nghiệm có giá trị trung bình

là 7,7; điểm bài kiểm tra đầu ra của lớp đối chứng là 6,05 Kết quả kiểm chứng T-testcho thấy p < 0,05 có nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình của lớp thực

nghiệm và lớp đối chứng Điều đó chứng minh rằng sử dụng bản đồ giáo khoa điện tửtrong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1975 làm nâng cao chất lượng học tậpcủa học sinh lớp 5 trường tiểu học An Hiệp số 2

Chính vì lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học phân môn lịch sử, cũng nhưmọi môn học khác, học sinh tự mình khám phá ra kiến thức (dưới sự hướng dẫn củagiáo viên), tức là học sinh phải được tiếp xúc với các tư liệu lịch sử: tranh ảnh, bản đồlịch sử, các di vật, câu chuyện lịch sử được ghi lại thành lời văn dưới sự định hướng vàkết luận của giáo viên để học sinh tự hình thành các biểu tượng lịch sử

Trên đây là một số cơ sở kí luận và tình hình thực tế dạy học môn lịch sử lớp 5 màtôi đã gặp phải Tất nhiên còn nhiều tồn tại ở giáo viên và học sinh Vậy khi hướngdẫn học sinh lĩnh hội kiến thức môn lịch sử như thế nào để phát huy được tính tích cựccủa học sinh là một điều mà tôi và các đồng nghiệp rất quan tâm

II GIỚI THIỆU:

1 Hiện trạng:

Như chúng ta đã biết, lịch sử là một môn khoa học đặc thù Kiến thức lịch sử làkiến thức về quá khứ Có những sự kiện đã diễn ra cách ngày nay hàng trăm năm thậmchí lâu hơn Yêu cầu bộ môn đòi hỏi, khi nhận thức học sinh phải tái hiện những sựkiện, hiện tượng một cách sống động như đang diễn ra trước mắt mình

Phân môn lịch sử ở lớp 5 cũng không được nằm ngoài cơ sở trên gồm 35 tiết vớicác nhân vật lịch sử và sự kiện chính sau:

Nhân vật lịch sử: Bình Tây đại nguyên soái Trương Định, Nguyễn Trường Tộmong muốn đổi mới đất nước, Phan Bội Châu và phong trào Đông Du, quyết chí ra đitìm đường cứu nước

Tuy nhiên, khả năng tư duy của học sinh còn hạn chế nên việc sử dụng phươngtiện trực quan để giúp học sinh tái hiện là một nguyên tắc trong dạy học lịch sử Trong

đó việc sử dụng bản đồ giáo khoa điện tử trong dạy học lịch sử có ý nghĩa hết sức tolớn góp phần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử trên tất cả các mặt giáo dưỡng, giáodục và phát triển

Sự kiện lịch sử: Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 - 1975), Xô Viết NghệTĩnh, các cuộc khởi nghĩa và hoạt động yêu nước chống thực dân Pháp đầu thế kỉ XX,Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Cách mạng mùa thu (1945) và Bác Hồ đọc tuyênngôn Độc lập (2/9/1945); Chín năm kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc (1945 - 1954):các chiến dịch quân sự lớn Chiến thắng Điện Biên Phủ Hiệp định Giơnevơ chẩm dứtchiến tranh Đông Dương; Kháng chiến chống Mỹ và xây dựng đất nước (1954 –1975) Thế nhưng, các phương tiện trực quan phục vụ dạy học lịch sử hiện nay (hệthống bản đồ, lược đồ và tranh ảnh lịch sử trong danh mục đồ dùng do Bộ giáo dụcphát hành) là không đủ cho các bài dạy Bên cạnh đó trong các bản đồ, lược đồ kênhchữ và các ký hiệu quá nhỏ không thể phát huy tác dụng triệt để Các tranh ảnh ở sáchgiáo khoa màu sắc còn đơn điệu và thiếu đồng bộ So với yêu cầu đặt ra ở bộ môn vàđịnh hướng đổi mới phương pháp trong giai đoạn hiện nay thì có thể nói rằng: nhữngphương tiện dạy học nói chung chưa đáp ứng được yêu cầu và không thể tạo nên hứngthú học tập cho học sinh

Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài: Việc giáoviên và học sinh chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều nhằmphục vụ cho việc dạy học ở trên lớp với mục đích qua bài học học sinh phát huy đượctính tích cực của mình thông qua phân môn lịch sử

Kết quả là học sinh có thuộc bài nhưng chưa hiểu biết sân sắc bản chất sự vậthiện tượng lịch sử nên chưa có sự yêu thích bộ môn và chưa vận dụng những tri thức

ấy vào thực tế

Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm tranhảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kết hợp với đọcsách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về cuộc sống và sựnghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp

2 Giải pháp thay thế:

Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài: việc giáoviên và học sinh chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều nhằmphục vụ cho việc dạy học ở trên lớp với mục đích qua bài học học sinh phát huy đượctính tích cực của mình thông qua phân môn lịch sử

Trước kia chúng ta thường quan niệm học lịch sử là phải học thuộc, nạp vào bộ nhớcủa học sinh theo lối thầy đọc, trò chép, học thuộc lòng theo thầy, theo sách giáo khoa

là đạt yêu cầu

Nhưng học lịch sử theo quan niệm hiện đại không phải là theo cách trên mà là:học sinh thông qua làm việc với sử liệu để tạo ra hình ảnh lịch sử, tự xậy dựng, tự hìnhdung về quá khứ lịch sử đã diễn ra

Sử dụng một số bản đồ giáo khoa điện tử ở các bài học: bài 1, bài 20 (lịch sửlớp 5) để cụ thể hoá các chiến dịch, những cuộc tiến công chiến lược, những chiếnthắng tiêu biểu…của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1858 - 1975

Ví dụ: Bài: Thu - Đông 1947, Việt Bắc “ mồ chôn giặc pháp”

Khi tìm hiểu về diễn biến của chiến dịch

Sau khi học sinh đọc SGK, quan sát lược đồ, trao đổi, thảo luận trong nhóm để trìnhbày lại diễn biến của chiến dịch Giáo viên sẻ chốt lại:

Tháng 10 - 1947 thực dân Pháp huy động một lực lượng lớn chia làm 3 mũi tấncông lên Việt Bắc Đường không

Đường bộ

Đường thủy

Đường không: Khi Binh đoàn nhảy dù xuống Thị xã Bắc Cạn, Chợ Mới, ChợĐồn thì rơi vào trận địa phục khích của bộ đội ta (Tôi vừa nói nhưng vừa bấm máy đểtrên lược đồ vừa xuất hiện hình ảnh thả dù đồng thời xuất hiện trận phục kích của quânta)

Đường bộ: Bộ binh theo đường số 4 tấn công lên đèo Bông Lau, Cao Bằng rồivòng xuống Bắc Cạn Nhưng khi chúng lên đến đèo Bông Lau bị quân ta chặn đánh,chúng ta đã giành thắng lợi lớn.( Tôi vừa nói vừa cho hiển thị các mũi tên thể hiệnđường tiến công của địch đồng thời các mũi tên chặn đánh của quân ta và để biểu thịthắng lớn tôi có thể cho xuất hiện ở đó một lá cờ.)

Đường thủy: Thủy binh từ Hà Nội theo sông Hông và sông Lô qua Đoan Hùngđánh lên Tuyên Quang bị ta chặn đánh tại Đoan Hùng, tàu chiến và ca nô Pháp bị đốtcháy trên sông Lô( Khi nói đến bị quân ta chặn đánh tại Đoan Hùng tôi có thể sử dụng

âm thanh và sau lúc kết thúc diễn biến tôi cho các em nghe ca khúc “ Sông Lô” củanhạc sĩ Văn Cao để tái hiện không khí hào hùng của quân và dân ta.)

3 Vấn đề nghiên cứu:

Việc sử dụng một số bản đồ giáo khoa điện tử trong dạy học lịch sử Việt Namgiai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp 1858-1975 có nâng cao chất lượng học tậpcủa học sinh lớp 5 không?

4 Giả thuyết nghiên cứu:

Sử dụng một số bản đồ (lược đồ) giáo khoa trong dạy học lịch sử Việt Namgiai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp 1858 -1975 có nâng cao chất lượng họctập học sinh lớp 5 trường tiểu học An Hiếp số 2

Bảng 1: Giới tính, lực học, hạnh kiểm của học sinh 2 lớp: lớp 5A và lớp 5B của

trường Tiểu học An Hiệp số 2: Tôi chia thành hai nhóm để nghiên cứu:

2 Thiết kế:

Tôi sử dụng bài kiểm tra 1 tiết trong chương trình học kỳ I môn lịch sử làm bàikiểm tra trước tác động Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sựkhác nhau, tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm

số trung bình của hai nhóm trước khi tác động

Với kết quả P = 0,56 > 0,05, cho thấy sự chênh lệch điểm số trung bình của hailớp thực nghiệm và lớp đối chứng là không có nghĩa, hai nhóm được coi là tươngđương.

Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương

Bảng 3 Thiết kế nghiên cứu

Nhóm Kiểm tra trước tácđộng Tác động Kiểm tra sau tácđộng

Dạy học có sử dụngbản đồ (lược đồ)

Dạy học không sửdụng bản đồ giáokhoa điện tử 04

3 Quy trình nghiên cứu:

*Chuẩn bị bài của giáo viên:

Chính nhờ việc sử dụng phong phú đồ dùng dạy học giúp học sinh gần gũi vớicác sự kiện, nhân vật lịch sử hơn dễ gây cho các em ấn tượng sâu sắc, hứng thú tìm tòi,học tập Nó tạo điều kiện cho học sinh dễ nhớ, nhớ lâu phát triển năng lực chú ý quansat, óc tò mò khoa học Đặc biệt, nó phù hợp với đặc điểm nhận thức, đặc điểm lứatuổi của các em

- Đối với lớp đối chứng: Tôi thiết kế kế hoạch bài học không có sử dụng bản đồgiáo khoa điện tử, quy trình chuẩn bị bài như bình thường

- Đối với lớp thực nghiệm: Thiết kế bài học có sử dụng bản đồ giáo khoa điện

tử, tìm kiếm thông tin trên internet, sử dụng các phần mền chuyên dụng để vẽ và thiết

kế bản đồ điện tử,

- Tiến hành dạy thực nghiệm:

Thời gian tiến hành tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường và thời khoábiểu để đảm bảo tính khách quan

Cụ thể:

Bảng 4 Thời gian thực nghiệm

Thứ ngày Lớp Tiết theoPPCT Tên bài dạy

26/11/2012 5A Bài 1: Bình Tây Đạu Nguyên Soái” Trương Định”3/12/2012 5A Bài 4: Xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX- Đầu

thế kỉ XX4/12/2012 5A Bài 6: Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước10/12/2012 5A Bài 7: Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời

11/12/2012 5A Bài 12: Vượt qua tình thế hiểm nghèo

5A Bài 13: “ Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”

5A Bài 14:Thu đông Việt Bắc năm 1945 Việt Bắc “ Mồ chôn giặc Pháp5A Bài 20:Chiến thắng Điện Biên Phủ trên không

4 Đo lường

Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra một tiết của học kỳ I môn lịch sử Bàikiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi học xong các bài 1 , bài 20 (Lịch sử ViệtNam giai đoạn 1858-1975 ) Bài kiểm tra sau tác động gồm 10 câu hỏi trắc nghiệm và

2 câu tự luận Đề kiểm tra này áp dụng cho hai lớp thực nghiệp 5A và đối chứng 5B đểkiểm chứng tác động của việc ứng dụng đề tài này

Tiến hành kiểm tra và chấm bài: Sau khi thực hiện dạy xong các bài học trên, họcsinh tiến hành làm bài kiểm tra học kỳ I (nội dung kiểm tra trình bày ở phần phụ lục).Sau đó tôi tiến hành chấm bài theo đáp án đã xây dựng

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ

và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết quả điểm trung bình nhómthực nghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà do kếtquả tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 7,71,886,05 = 0,9

Theo bảng tiêu chí Cohen, chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 0,9 chothấy mức độ ảnh hưởng của dạy học sử dụng bản đồ giáo khoa điện tử đến kết quả họctập của lớp thực nghiệp là lớn

Giả thuyết của đề tài “Sử dụng một số bản đồ giáo khoa điện tử để dạy các diễn biến các dịch lịch sử Việt Nam lớp 5giai đoạn kháng chiến chống Pháp 1858-1975” đã được kiểm chứng

Chênh lệnh giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,9 Điều này

có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn

Phép kiểm chứng T-Test điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động của hai lớp

là p = 0,00001 < 0,001 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hailớp không phải là do ngẫu nhiên mà là do tác động, nghiêng về lớp thực nghiệm

* Hạn chế:

Nghiên cứu xây dựng và sử dụng bản đồ giáo khoa điện tử trong dạy học lịch sửlớp 5 giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp 1858-1975 là một giải pháp hiệu quảnhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, nhưng để sử dụng có hiệu quảđòi hỏi giáo viên phải có sự hiểu biết nhất định về công nghệ thông tin, kĩ năng thiết

kế giáo án điện tử, kĩ năng khai thác và sử dụng thông tin trên internet, nắm vững lýluận dạy học bộ môn,

V KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ:

1 Kết luận:

Việc sử dụng bản đồ giáo khoa điện tử trong dạy học lịch sử lớp 5 giai đoạnkháng chiến chống Pháp 1858 -1975 ở trường Tiểu học An Hiệp số 1 là khả thi vàmang lại nhiều tác động đáng kể Việc làm này đã phát huy năng lực ứng dụng côngnghệ thông tin của giáo viên và học sinh trong việc khắc phục những khó khăn về thiết

bị dạy học và đáp ứng kịp thời, hiệu quả những yêu cầu dạy học của bộ môn, giúp họcsinh tiếp cận một cách cụ thể, trực quan sinh động từ nhiều nguồn thông tin đa dạng,qua đó học sinh sẽ hiểu biết lịch sử đầy đủ, sâu sắc hơn và tạo hứng thú học tập bộ

môn thiết thực góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng bài họclịch sử.

2 Khuyến nghị

- Đối với giáo viên: cần phải tích cực thực hiện đối mới phương pháp dạy học,không ngừng học hỏi, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, tăng cường ứng dụng côngnghệ thông tin trong dạy học có hiệu quả, biết khai thác thông tin trên mạng internet.Giáo viên không chỉ sử dụng thành thạo mà còn phải hướng dẫn học sinh sử dụng cácphương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại để phát huy tính tích cực và hứng thú học tập bộmôn của học sinh

- Đối với các cấp lãnh đạo: cần quan tâm đầu tư thích đáng trong việc mua sắmthiết bị kỹ thuật, xây dựng nguồn tư liệu điện tử phục vụ dạy học, mở các lớp tập huấn,bồi dưỡng về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử cho giáo viên vớinội dung thiết thực, phù hợp với thực tiễn dạy học của các trường Trung học phổ thôngtrong đó có sử dụng bản đồ giáo khoa điện tử trong dạy học lịch sử Tổ chức giao lưuvới các trường trọng điểm về ứng dụng công nghệ thông tin ở trong và ngoài tỉnh, qua

đó giáo viên có điều kiện để trao đổi với đồng nghiệp về những sản phẩm xây dựng từứng dụng công nghệ thông tin cũng như kỹ năng khai thác sử dụng sao cho có hiệuquả

An Hiệp ngày 20 tháng 5 năm 2013 Người viết

Nguyễn Ngọc Hưng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo Lịch sử 5, NXB Giáo dục, Hà Nội

2 Giáo trình phương pháp dạy hoc môn tự nhiên xã hội.

(Đại học Quốc goa - Trường đại học sư phạm Hà Nội)

3 (Sách bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1997-2000 - Bộ giáo dục và đao tạo)

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo Lịch sử 5 sách giáo viên, NXB Giáo dục, Hà Nội

5 Bộ Giáo dục và Đào tạo Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Lịch sử, NXB Giáo dục, Hà Nội

6 Http://flash.violet.vn;thuvientailieu.bachkim.com.thuvienbaigiangdientu.backkim.com; giaovien.net…

7 Tài liệu Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng, Dự án Việt Bỉ-Bộ giáo dục

và đào tạo, Nxb Đại học Sư phạm

8.Giáo dục và thời đại (Giáo sư Lê Khánh Bằng)

9 Dạy học lậy học sinh làm trọng tâm (Giáo sư Lê Khánh Bằng)

PHỤ LỤC

PHỤ LỤC 1: GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

Bài 1: “BÌNH TÂY ĐẠI NGUYÊN SOÁI” TRƯƠNG ĐỊNH

I MỤC TIÊU

- Biết được thời kì đầu thực dân Pháp xâm lược, Trương Định là thủ lĩnh nổi tiếng của phong trào chống Pháp ở Nam Kì Nêu các sự kiện chủ yếu về Trương Định:Không tuân theo lệnh vua, cùng nhân dân chống Pháp

+ Trương Định quê ở Bình Sơn, Quảng Ngãi, chiêu mộ nghĩa binh đánh Pháp ngay khi chúng vừa tấn công Gia Định( năm 1859)

+ Triều đình kí hoà ươc nhường ba tỉnh miền Đông Nam Kì cho Pháp và ra lệnhcho Trương Định sẽ giải tán lực lượng kháng chiến

+ Trương Định không tuân theo lệnh vua, kiên quyết cùng nhân dân chống Pháp

- Biết các đường phố, trường học,… ở địa phương mang tên Trương Định

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY-HỌC CHỦ YẾU

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

Hoạt động mở đầu” Kiểm tra sự chuẩn bị của

HS

Bài kiểm: Không

Giới thiệu bài( 1’)

- GV nêu khái quát hơn 80 năm chống thực dân

Pháp xâm lược và đô hộ: Cuối chương trình lịch

sử lớp 4 các em đã biết: năm 1802, Nguyễn Ánh

lật đổ nhà Tây Sơn, lập ra triều Nguyễn Ngày

1-9-1858, thực dân Pháp nổ súng mở đầu cuộc

xâm lược Việt Nam và từng bước xâm chiếm,

biến nước ta thành thuộc địa của chúng Trong

khi triều đình Nhà Nguyễn từng bước đầu hàng,

làm tay sai cho giặc thì nhân dân ta với lòng

nồng nàn yêu nước đã không ngừng đứng dậy

đấu tranh chống lại thực dân Pháp, giải phóng

dân tộc trong phần đầu của phân môn lịch sử lớp

5 các em cùng tìm hiểu về hơn 80 năm đấu tranh

oanh liệt chống lại thực dân Pháp xâm lược và

đô hộ của nhân dân ta

- GV yêu cầu HS quan sát hình minh hoạ (trang

5 SGK) và hỏi: Tranh vẽ cảnh gì? Em có cảm

nghĩ gì về buổi lễ được vẽ trong tranh?

- GV giới thiệu bài: Trương Định là ai? Vì sao

nhân dân ta lại dành cho ông tình cảm đặc biệt

tôn kính như vậy? Chng ta cng tìm hiểu qua bi

học hơm nay

Các hoạt động cơ bản (30’)

- HS lắng nghe GV giới thiệu bài

- HS quan sát hình minh hoạ(trang 5 SGK) và trả lời các câu hỏi

Hoạt động 1: Làm việc cả lớp

- GV yêu cầu HS làm việc với SGK và trả lời

các câu hỏi sau:

+ Nhân dân Nam Kì đã làm gì khi thực dân

Pháp xâm lược nước ta?

+ Triều đình nhà Nguyễn có thái độ thế nào

trước cuộc xâm lược của thực dân Pháp?

- GV gọi HS trả lời các câu hỏi trước lớp

- GV chỉ bản đồ và giảng giải: Ngày 1-9-1858,

thực dân Pháp tấn công vào Đà nẵng

( chỉ vị trí Đà Nẵng) mở đầu cho cuộc chiến

tranh xâm lược nước ta nhưng ngay lập tức

chúng đã bị nhân dân ta chống trả quyết liệt

Đáng chú ý nhất là phong trào kháng chiến

chống thực dân Pháp của nhân dân dưới sự chỉ

huy của Trương Định đã thu được một số thắng

lợi và làm thực dân Pháp hoang mang lo sợ

HS đọc SGK, suy nghĩ và tìm câutrả lời

- Nhân dân Nam Kì đã dũng cảm đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược Nhiều cuộc khởi nghĩa

nổ ra, tiu biểu là các cuộc khởi nghĩa đ nổ ra, tiu biểu l cc cuộc khởi nghĩa của Trương Định, Hồ Huân Nghiệp, Nguyễn Hữu Hun,

V Duy Dương, Nguyễn Trung Trực…

+ Triều đình nhà Nguyễn nhượng

bộ, không kiên quyết đấu tranh bảo vệ đất nước

- 2 HS lần lượt trả lời, lớp theo dõi và bổ sung ý kiến

2 Nhận được lệnh vua, Trương Định có thái độ

và suy nghĩ như thế nào ?

- HS chia thành các nhóm nhỏ, cùng đọc sách, thảo luận để hoàn thành phiếu Thư ký ghi ý kiến của các bạn vào phiếu

1 Năm 1862, giữa lúc nghĩa quân Trương Định đang thu thắng lợi làm cho thực dân Pháp hoang mang lo sợ thì triều đình Nhà Nguyễn ban lệnh xuống buộc Trương Định phải giải tán nghĩa quân và đi nhận chức Lãnh binh ở

3 Nghĩa quân và dân chúng đã làm gì trước băn

khoăn đó của Trương Định? Việc làm đó có tác

dụng như thế nào?

4 Trương Định đã làm gì để đáp lại lòng tin

yêu của nhân dân?

- GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả thảo luận

từng câu hỏi trước lớp

- GV nhận xét kết quả thảo luận

GV kết luận: Năm 1862, triều đình nhà Nguyễn

ký hoà ước nhường 3 tỉnh Miền đông Nam Kì

cho thực dân Pháp Triều đình ra lệnh cho

Trương Định phải giải tán lực lượng nhưng ông

kiên quyết cùng với nhân dân chống quân xâm

lược

quan thì phải tuân lệnh vua, nếu không sẽ phải chịu tội phản nghịch; nhưng dân chúng và nghĩaquân không muốn giải tán lực lượng, một lòng một dạ tiếp tục kháng chiến

3 Nghiã quân và dân chúng đã suy tôn Trương Định là “Bình Tây Đại nguyên soái” Điều đó đã

cổ vũ, động viên ông quyết tâm đánh giặc

4 Ông dứt khoát phản đối mệnh lệnh của triều đình và quyết tâm ởlại cùng với nhân dân đánh giặc

- HS báo cáo kết quả thảo luận theo hướng dẫn của GV

Hoạt động 3:Làm việc cả lớp

- GV lần lượt nêu các câu hỏi sau cho HS trả

lời:

+ Nêu cảm nghĩ của em về Bình Tây Đại

nguyên soái Trương Định

+ Hãy kể thêm một vài mẩu chuyện về ông mà

em biết

+ Nhân dân ta đã làm gì để bày tỏ lòng biết ơn

và tự hào về ông?

- HS suy nghĩ, phát biểu ý kiến:

+ Ông là người yêu nước, dũng cảm, sẵn sàng hy sinh bản thân mình cho dân tộc, cho đất nước

Em vô cùng khâm phục ông.+ 2 HS giỏi kể mẩu truyện mình

đã sưu tầm về Trương Định.+ Nhân dân ta đã lập đền thờ ông,ghi lại những chiến công của ông,lấy tên ông đặt cho tên đường phố, trường học…

GV kết luận: Trương Định là một trong những

tấm gương tiêu biểu trong phong trào đấu tranh

chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân

Nam Kì

Hoạt động nối tiếp( 3’)

- GV yêu cầu HS cả lớp suy nghĩ và hoàn thành

nhanh sơ đồ trong SGK

- GV tổng kết giờ học, tuyên dương các học

sinh tích cực hoạt động tham gia xây dựng bài

- HS về học thuộc bài

- HS kẻ sơ đồ vào vở

- HS trả lời

muốn canh tân đất nước.

Sơ đồ SGK:

BÀI 15:

CHIẾN THẮNG BIÊN GIỚI THU ĐÔNG 1950

I MỤC TIÊU

- Tường thuật sơ lược được diễn biến chiến dịch Biên giới trên lược đồ:

+ Ta mở chiến dịch Biên giới nhằm giải phóng một phần biên giới, củng cố và

mở rộng Căn cứ địa Việt Bắc, khai thông đường liên lạc quốc tế

+ Mở đầu ta tấn công cứ điểm Đông Khê

+ Sau nhiều ngày giao tranh quyết liệt quân Pháp đóng trên đường số 4 phải rútchạy

+ Chiến dịch biên giới thắng lợi, Căn cứ địa Việt Bắc được củng cố và mở rộng

- Kể lại được tấm gương anh hùng La Văn Cầu: Anh La Văn Cầu có nhiệm vụđánh bộc p[há vào lô cốt phía đông bắc cứ điểm Đông Khê Bị trúng đạn, nát một phầncánh tay phải nhưng anh đã nghiến răng nhờ đồng đội dùng lưỡi lê chặt đứt cánh tay

để tiếp tục chiến đấu

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

- Các hình ảnh minh hoạ trong SGK

- Lược đồ chiến dịch Biên giới thu-đông 1950

- Một số chấm tròn làm bằng bìa màu đỏ, đen

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC CHỦ YẾU

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh

Hoạt động mở đầu:

Kiểm tra bài cũ ( 4’):

- GV gọi 3 HS lên bảng hỏi và yêu cầu trả - 3 HS lên bảng trả lời các câu hỏi sau:

Triều đình: kí hiệp ước với

giặc Pháp và lệnh cho Trương

Định phải giải tán lực lượng

Nhân dân: suy tôn ông là: “

Bình Tây Đại nguyên soái”

TRƯƠNG ĐỊNH

Quyết tâm chống lệnh vua ở lại cùng nhân dân đánh giặc

lời các câu hỏi về nội dung bài cũ, sau đó

nhận xét và cho điểm HS

- Nhận xét bài kiểm

- GV giới thiệu bài: Sau chiến thắng Việt

Bắc, thế và lực của quân dân ta đủ mạnh để

chủ động tiến công địch Chiến thắng thu-

đông 1950 ở biên giới Việt – Trung là một

ví dụ Để hiểu r chiến thắng ấy, cc em cng

tìm hiểu bài “ Chiến thắng biên giới thu-

+ Giới thiệu các tỉnh trong căn cứ địa Việt

Bắc, giới thiệu đến tỉnh nào thì dán chấm

tròn đỏ

+ Giới thiệu: Từ năm 1948 đến 1950 ta đã

mở một loạt các chiến dịch quân sự và giành

được nhiều thắng lợi Trong tình hình đó,

thực dân Pháp âm mưu cô lập căn cứ đại Việt

Bắc:Chúng khóa chặt biên giới Việt- Trung

( tô đậm đường biên giới Việt- Trung)

Tập trung lực lượng lớn ở Đông Bắc trong

đó có hai cứ điểm lớn là Cao Bằng, Đông

Khê ( dán hình trịn đen lên lược đồ 2 vị trí

này) Ngồi ra cịn nhiều cứ điểm khác, tạo

thành một khu vực phòng ngự, có sự chỉ

huy thống nhất và có thể chi viện lẫn nhau

- GV hỏi:

+ Nếu để thực dân Pháp khoá chặt biên giới

Việt-Trung, sẽ ảnh hưởng gì đến căn cứ địa

Việt Bắc và kháng chiến của ta?

+ Vậy nhiệm vụ của kháng chiến lúc này là

gì?

- GV kết luận: Trước âm mưu cô lập Việt

Bắc, khoá chặt biên giới Việt-Trung của

địch, Đảng và Chính phủ ta đã quyết định mở

chiến dịch Biên giới thu-đông 1950 nhằm

mục đích: tiêu diệt một bộ phận quan trọng

sinh lực của địch, giải phóng một phần vùng

biên giới, mở rộng và củng cố căn cứ địa

Việt-+ … lúc này chúng ta cần phá tan âm mưu khóa chặt biên giới của địch, khaithông biên giới, mở rộng quan hệ giữa

ta và quốc tế